Regelnummers proza laten vervallen
BIJLAGE: gereconstrueerde gedichten
Ode. *
Inden April als Flora heur gaet spoeyen,
1
Om lieffelyck het eertryck t'amallieren,
2
Met verscheyden bloemkens die sy doet groeyen,
Sprack ick aen, heur die my t'hert doet verteiren.
4
5
Schoon lief laet ons (sprack ic) gaen sien die Roose
Die desen dach soo schoone stont ontloken.
6
Daer comendé stonden wy een goey poose
7
Soeckende waer sy nv mocht syn ghedoken.
8
Wy en vonden gheen roose, maer alleene
10
Saghen wy heur bladerkens al ontdaen daer
10
Ende berooft van heur schoon verwe reene
Die wy t'smorghens seer schoone saghen staen claer.
12
Dat dees schoon bloeme aldus is af gheresen
14
15
Eer yemanden gheschiet sy de ghenade,
15
Te ghebruycken heuren reuck weert ghepresen.
16
Och iaet sprack sy, want het was een schoon bloeme.
17
Hier om schoon lief doet toch dat ick v rade,
En laet my toe dat ick met recht v noeme
19
20
Bermhertich, lief, in eeren vroech en spade.
20
T is nv den tijt wilten toch nemen ware,
21
Ghy comt nv recht int beste van v leuen,
22
Op dat met v oock niet alsoo en vare,
23
Alst heeft ghedaen met dees bloeme voerschreuen.
24
Ronsard. A sa Maistresse. Ode XVII.
Mignonne, allons voir si la rose
Qui ce matin auoit desclose
Sa robe de pourpre au Soleil,
A point perdu ceste vesprée
Les plis de sa robe pourprée,
Et son teint au vostre pareil.
Las! voyez comme en peu d'espace,
Mignonne, elle a dessus la place
Las las ses beautez laissé cheoir!
O vrayment marastre Nature,
Puis qu'vne telle fleur ne dure
Que du matin iusques au soir!
Donc, si vous me croyez, mignonne,
Tandis que vostre âge fleuronne
En sa plus verte nouueauté,
Cueillez cueillez vostre ieunesse:
Comme à ceste fleur la vieillesse
Fera ternir vostre beauté.
(Laumonier, II, pag. 168)
Epigramme.
Hoe? meyndy lief dat ick v sou verlaten,
Om gelt oft goet, oft om de hooghe staten?
2
Neen ick voorwaer ick ben anders ghesint:
Want v liefde is soo vast in my gheprint,
4
5
Dat ick als knecht lieuer by v waer, schoone,
Dan sonder v te dragen (fier) een croone
En Cepter oock ouer een ryck verheuen,
7
Soo wel behaecht my v ootmoedich leuen.
8
Liedeken.
Cvpidos schichte
1
Is my nu wel bekent,
Door tsuet ghesichte
3
Der schoonheyt excellent,
4
5
Van een maechdeken reene
5
Wys, minlyck en seer goet,
6
Die my nv dus alleene
7
Naer heur verlanghen doet.
10
Lieffelyck ende claer,
Doen my nv dooghen
11
Pyne groot ende swaer:
Heur wancxkens net en pure,
Blosende als een granaet,
14
15
Maken my d'leuen sure,
Ia schier half desperaet.
Heur eerbaer wesen,
En heur manieren soet,
Weerdich ghepresen,
19
20
En diemen prysen moet:
En heur seer eerlyck leuen,
21
Al heur bedryuen vry,
22
En heur deuchden verheuen,
Maken myn herte bly.
25
Weer ick int herte
25
Blyschappe heb' oft pyn,
Weer vreucht oft smerte,
Sy sal de weertste syn:
28
Ick salse oock al' myn leuen
30
Dienen wt ionsten puer,
30
En heur gheensins begheuen
31
Om vreucht oft lyden suer.
God almachtich
*
Die alle herten voet,
35
Weest toch ghedachtich
Dees' schoone vrouwe goet,
Wiltse voor schande wachten
37
Nou en tot alder tyt,
Tis al in uwer machten,
39
40
Die sonder eynde syt.
Sonet. *
En ist de liefde niet, wat ist dan dat my quelt?
En ist de liefdé ooc, wat mach de liefde wesen?
2
Is sy soet ende goet, hoe valt sy hert in desen?
3
Is sy quaet, hoe is dan soo suete heur ghewelt?
5
Brande ic met mynen danc, hoe ben ic dan ontstelt?
5
Ist teghen mynen danc, sal tsuchten my genesen?
O vreucht van pynen vol, pyne vol vreucht geresen
Leuende doot hoe moecht ghy teghen mynen danck
9
10
Dus velé ouer my? maer ben ick willens cranck,
10
My claghende tonrecht, de liefde ick tonrecht blame.
11
Liefde goet ende quaet, my leet en aenghename,
12
Gheluck en ongheluck, suer en soet ick gheuule:
13
Ic suke vryicheyt, en om slauen ick wule.
14
Baïf.
Si ce n'est pas Amour, que sent donques mon coeur?
Si c'est Amour aussi, pour dieu quelle chose
est-ce?
S'elle est bonne, comment nous mét elle en
detresse?
Si mauuaise, qui fait si douce sa rigueur?
Si i'ars de mon bon gré, dou me vient tout ce pleur?
Si maugré moy, que sert que ie pleure sans
cesse?
O mal plein de plaisir! o bien plein de
tristesse!
O ioye douloureuse! o ioyeuse douleur!
O viue mort, comment peus-tu tant sur mon ame,
Si ie n'y consen point? mais si ie m'y consen,
Me plaignant à grand tort, à grand tort ie t'en
blame.
Amour bon & mauuais, bon gré maugré, ie soufre:
Heureux & malheureux & bien & mal ie
sen:
Ie me plain de seruir où moy mesme ie
m'ouffre.
(Marty-Laveaux, I, pag. 102)
Sonet.
Soo langhe mynen gheest dees leden sal doen ruren
1
(Sweere ic v suete lief) en sal nemmermeer vrouwe
2
Dan ghy, ouer myn ieucht (in des werelts landouwe)
3
Heerschappyé hebben, want myn liefde sal duren
5
Ghestadichlyck altyts, wat leet ick moet besuren.
V alleene (schoon lief) sal ick blyuen ghetrouwe,
Want veel lieuer wil ick v dienaer syn in trouwe,
Dan eens anders dienaer wat vreucht my mocht
ghebeuren.
*V schoonheyt
is soo hooch in mynen gheest verheuen,
10
En v liefde is soo vast in myn herte
gheschreuen,
Dat noch den langen tyt, noch Atropos geruchten
11
Niet keeren en sullen, ick en sal 't allen daghen
12
In myn herte geprint ende gheschildert draghen,
13
V ooghen, uwen mont, v lachen, v versuchten.
Sonet. *
Had ic tverstant so grof, so plomp en onbesneden
1
Als vele die int velt spitten, grauen en spayen,
*Oft waer ick
als sy syn die als weerhanen drayen,
Soo en sou v schoonheyt, noch v verchierde leden,
4
5
O weerde suyuer maecht my niet houden tonvreden
5
Noch ic en sou altyts niet staen t'uwer genaeyen,
6
Maer sou nv hier nv daer vast myn ghenuchten maeyen,
7
Die ick ghisteren sach sou syn vergeten heden:
Bouen dese acht ic my nochtans gheluckich t'syne,
10
En bouen alle goet acht ick myn bitter pyne
Die ic om v reyn lief lyde nachten en daghen:
Want sonder liefde lief sou ick sonder ghenuchten
Leuen gelyck sy doen (al moet ic nv dick suchten)
13
Die na eere noch deucht, noch reyn liefdé en vraghen.
14
Sonnet. *
O suet ghepeys, o sware fantasyen!
1
O groote vreucht! die my comt deur t'gedencken
Van v minlyck wesen het welck my schenken
3
Can een eerlyck ende salich verblyen.
4
5
O droefheyt bly', ô ghenuchelyck lyen!
5
O ghesontheyt, ô daghelycx vercrenken!
6
O scherp verbot, ô lieffelyck weerwenken!
7
O suren peys, ô aldersoetste stryen!
8
T is my al vreucht, al goet ende bequame:
9
10
*T is my al
lief, wilcome en aenghename,
Wat ick deur v liefde (reyn lief) ontfanghe:
11
Tsy suer oft suet, alst v wel mach behaghen:
Maer nochtans is al myn vlieghen en iaghen,
Naer uwen troost, en naer v ick verlanghe.
Ode.
D'eerste strophe.
Wat de mensen bedryuen
Van loffelycke daden
In stryden oft in raden,
3
Het moet vergheten blyuen,
4
5
Den tyt verwinnet al:
5
Men mach veel deur Tropheen
6
Den mensch' noch wat doen leuen,
Nae syn doot, met verheuen
Colomnen fraey besneen,
9
10
Maer tcrycht al eenen val:
10
Want den tyt can d'oblisken
D'anticken d'Arabisken,
12
Doen vallen met gheschal.
13
Antistrophe.
Alleen de Musen schoone
15
De menschen als sy steruen
15
Den tyt te spyte verweruen
Eewighen lof te loone
En eenen goeden naem,
20
Van eenighe Poeten,
Dié als goede Propheten
De goy leuende houwen
22
Deur heur veerskens bequaem
23
Ghelyckmen dat mach mercken
24
25
Aen heur gheleerde wercken
25
En schriften sonder blaem.
26
[p. 98]
2. Strophe.
O Brabant moeder schoone,
Gheluckich en vruchtbare
Van een gheleerde schare,
40
Een vroem volck, neemt de croone,
37-40
Die Vander Noot v gheeft:
Dewelcke hy met den sweerde
Ghewonnen heeft in stryden,
45
Cloeckmoedich vanden peerde,
(Dies menich Francois beeft)
46
Om Egmont synen Heere
Te helpen in syn eere,
48
Die nv deur hem noch leeft.
49
Antistrophe.
50
Egmont was seer cloecmoedich,
Sterck en bequaem van iaren
51
In de Fransoyssche scharen,
(Die hy deurwonde bloedich)
Ghereden alsoo diep
55
Dat hy hem vont besloten,
55
En omringhelt al omme
56
Van een seer groote somme
57
Fransoysen, onuerdroten.
58
Vander Noot (die hem riep,
59
Epode.
Ghelyckmen siet twee Leeuwen
Dat als sy syn bespronghen,
64
65
En seer ras ouerdronghen:
65
Met iuychen en met schreewen,
Van veel landt lieden grof,
67
Met bussen, boghen, stauen,
69
70
Willen dooden en strauen,
70
Den boeren niet en wycken,
Maer heur weeren met lof,
72
3. Strophe.
Alsoo sachmen dees Heeren
Inde Fransoyse benden
75
Menighen Fransoys schenden,
75
En verslaghen met eeren,
76
Cloeckmoedich onuersaecht.
Ten lesten viel ter eerden
Deur veel wonden en keruen
80
Egmonts peert d'welck most steruen:
De ruyters hem aenueerden,
81
En hebben hem gheuraecht:
Wilt v gheuanghen gheuen,
Want v peert isser bleuen,
84
85
En ghy vint v gheplaecht.
85
Antistrophe.
Merct nv een stuck van trouwen,
86
Weerdich te syn ghepresen,
Een stuck datmen by desen
88
Soo lofweerdich mach houwen,
90
Alsser oyt is gheschiet.
Dat Egmont was te voete
Deur syns peerts doot onsoete,
93
Sprack hy met heussen monde:
94
95
Gheselle en vreest toch niet
En wilt hierom niet suchten,
Maer sprinct hier sonder duchten
Op myn peert, tis v siet.
98
Epode.
Hy spronck van synen peerde,
100
Niet vreesende de crachte
Van het Fransoys gheslachte:
101
Egmont sadt op met veerde,
102
O ghetrou en stout werck!
En voorts heeft hy ghegrepen
104
105
Dees peerts steert metten hander
In spyte der vyanden,
Dwelck hem heeft wt gheslepen,
107
Vechtendé euen sterck.
[p. 100]
4. Strophe.
Hy heeft met wysen sinne
109
110
Des peerts steert ras ghebonden
Om den slincken vol wonden,
111
En vocht tsynen ghewinne
112
Sterck met syn rechte hant.
Ghelyck twee stercke winden
115
*Door
eenen boomgaert groene
Met seer snellen fatsoene,
116
Vlieghende ende soo schynden
117
De vruchten abondant,
118
Soo sachmen dees twee loopen,
120
En omworpen met hoopen
120
Tfrans volck aen elcken cant.
Antistrophe.
Te wyl dat dees twee vochten,
Quamen aen de Boergoensche,
123
En sloeghen de Gaschoensche
124
125
Die sy soo tonder brochten,
Ghelyck de cat de muys:
Veel werdender gheuanghen,
Oock verdronckender veele,
De rest' vloet wt den spele
129
130
Benaut deur het verstranghen,
130
Seer beschadicht nae huys:
131
Soo sy oock hadden gheuaren
132
Ouer twee halué Iaren
133
Dit meyneedich ghespuys,
[p. 101]
Dat ghy (vry van onuromen)
151
Den oorspronck hebt ghenomen
In de neerlantsche rycken,
153
Van een eel gheslacht vry.
154
155
Dwelck ouer duysent Iaren,
155
Hem in Brabant quam paren
156
Met een eel vrouwe bly.
155-157
Antistrophe.
Waer af dat syn ghesproten
158
Soo veel goy edel Heeren,
159
160
Die vol vromen en eeren
160
De deucht vry onuerdroten
161
Altyt hebben ghesocht.
*Onder
welck' syn gheuonden
Soo veel wyse gheleerdé,
165
Vroomé, goedé, gheeerdé,
165
Die des lants t'allen stonden,
Voorspoet hebben ghewrocht:
166-167
Som synde Cancellieren,
168
Raetsheeren goedertieren,
169
170
Borghemeesters wel bedocht.
170
Epode.
Som ruyters, Capiteynen,
Ridders en offichieren,
172
Die in alder manieren
In de Brabantsche pleynen
174
175
Heerlyck hebben ghebout,
175
En hebben tallen stonden
Dorpen ende Casteelen,
En steden voor heur deelen,
178
Leenen en vaste gronden
180
Ghehadt, en oock schoon gout.
6. Strophe.
My is hier wel ghegheuen
Stoffe schoon om te prysen,
182
Na de Thebaensche wysen,
183
Met myn veerskens verheuen,
185
Dit goet edel gheslacht,
Maer om dat ick ghesproten
Wil ick met alder machte
My myden vande Nooten
Want het en sou niet veughen
191
Dat ick na myn ghenughen
192
Hier toonen sou myn cracht.
[p. 102]
Op tgheclanck der trompetten,
De schoon daet wtuercoren
Van myn Heer van Carloo.
Op dat den tyt der Iaren
200
Niet en soude verteeren
Den lof niet om vercleeren
201
Die weert sonder beswaren
202
Is datmen hem sing' soé,
203
Om syn stout edel herte,
205
Dwelck altyt vliet de smerte
Der schanden eens herts bloó.
205-206
Vireyn. *
Sydy int eten ras en snel
1
En int loopen traech int ontcnopen,
2
Soo moet ghy met de voeten wel
3
Eten, en met den tanden loopen.
3-4
Ghelyck t'Castilliaens ver wt is d'beste Spaens,
Ghelyck oock het Tuscaens is dbeste Italiaens,
2
Ghelyckmen te Lyons spreect het beste Francois,
3
Alsoo wordt in Brabant met d'aldersuetste voys,
4
5
Ghesproken en ghebruyct het alder beste duyts.
5
Probleme. *
Waeromme schildertmen in de Poeterye
De schooné Venus, suet lachendé int aenschyn,
2
Heur beelt vergult, dooge ooc aenlockende ende blye?
3
Om gheen oorsaké en is daensicht lachende fyn,
4
5
Dan om der vryers hert tot liefden te berueren:
5
D'oogé heeft sy seer suet, minlyck ende niet wreet,
6
Om te doen branden heet, diese siet tallen uren:
7
Vergult is sy want (siet) om gheluckich ghereet
*Wtlegghinghe.
1Signes was hier voermaels een Coninck ende broeder van 1 2 Phaeton, ende is nv eenen Riuier voghel seer suetelyck singhende, 2 3 seer wit ende suyuer Phebo toeghewydt die Prince der Musen 3 4 ende Poeten is. Die welcke nv de swane in heur wapen dragen, 4 5 want sy syn eel, heerlyc ende worden met lauriere gecroont als 5 6 Keysers ende Coninghen, ende ghebruycken sulcken vryicheyt 6 7 int schryuen als de Keysers int doen ghebruycken ende maken 7 8 orloghe met gheschriften, gelyck de Coningen met wapen: sy 8 9 beminnen de riuiren, bemden, ende lustige plaetsen: sy syn 9 10 suyuer ende blinkende, ende singhen seer suetelyck in heur 10 11 welluydende verskens.
Alciatus.
(Insignia Poetarum. Emblema
CLXXXIII)
Gentiles clypeos sunt qui in Iouis alite gestant,
Sunt quibus aut serpens, aut leo, signa
ferunt:
Dira sed haec vatum fugiant animalia ceras,
Doctaque sustineat stemmata pulcher Olor.
Hic Phoebo sacer, & de nostrae regionis
alumnus:
Rex, olim, veteres seruat adhuc titulos.
‘......At Poëtis Olor est candidus, Phoebo sacer, quique Regi quondam nomen dedit; animi puritatem repraesentat, qualis in Poëta sacro debet esse, qui suos omnes labores ad Phoebum literarum Praesidem, &, vt loquuntur Graeci, μουσαγετήν referre debet............ Cycnus Ligurum Rex, in Gallia transpadana, Musicae laude clarus: qui cum decessisset, ab Apolline in sui nominis auem mutatus creditur, ait Pausanias in Atticis. Aliam caussam 2. Metamorph. Ouid. adfert......’
(ed. 1581 Antwerpen, pag. 635-637)
De liefde die tot der deucht trect.
Dialogisme in
Prosopopeye.
*
Vraghe.
Waer syn v boghen nv Cupido en v pylen
1
Daer ghy des iongers hert me doorwont by wylen?
2
En waerom hout ghy noch dry croonen in v hant?
3
Waerom sydy ghecroont met de vierde playsant?
4
*Wtlegghinghe.
1Plato heeft twee Venus ende twee Cupidos of liefden ghe- 12maect, te weten, d'een erts en d'ander hemels: de eertsche 2 3 die de verganckelycke ende verderffelycke dinghen lief doet 3 4 hebben, als syn het vleesch, ryckdommen, eere en hoocheden 4 5 der werelt. De hemelsche die de eewige ende onuergancke-6lycke saken lief doet hebben, als syn de consten, de weten-7schappen, ende deuchden der welcker int ghemeyn seuen 7 8 syn: waeraf de Voorsichticheyt met dander dry principael 8 9 int hooft gheleghen syn, dander dry te weten Iusticie, cracht 9 10 ende maticheyt syn int werck gheleghen, ende daerom synse 11 inde handen gheschildert. 11
Epigramme in Apodixe. *
Nemesis maecte (vroet) d'een liefde d'ander tseghen.
1
D'een liefde die is goet, dewelcke in alle weghen
2
Der ander liefden cracht benemt ende veriaecht:
3
Met synen heeten brant hy des anders vier plaecht,
4
5
En met syn schichten scherp, can hy des anders breken
5
En can des anders quaet, also deur syn deucht wreken.
Also verdryft de deucht d'ondeucht vroech ende laet,
Waer de deucht plaetse crycht, daer moet verhuysen t'quaet,
Die de liefde des vleeschs gheheel willen verlaten
10
Crygen een liefde reyn tot der deucht theurder baten.
10
Alciatus.
('Αντέρως, id est amor virtutis.
Emblema CIX
1))
Dic vbi sunt incurui arcus? vbi tela Cupido?
Mollia queis iuuenum figere corda soles.
Fax vbi tristis? vbi pennae? tres vnde corollas
Fert manus? vnde aliam tempora cincta gerunt?
Haud mihi vulgari est hospes cum Cypride quicquam,
Vlla voluptatis nos neque forma tulit
Sed puris hominum succendo mentibus ignes
Disciplinae, animos astráque ad alta traho.
Quattuor eque ipsa texo virtute corollas:
Quarum, quae Sophiae est, tempora prima tegit.
‘........Sed primum aduertendum est ex Platone, in Symposio, duas esse Veneres, & totidem Cupidines:...... Horum enim alter honestas cupiditates animis ingerit: alter vero affectus voluptuosos & terrestres inculcat...... Hic itaque tres coronas manibus contrectat, vnamque circumfert in capite: quibus quatuor illae virtutes (ex quibus omnis honesti fons petitur) designantur. Prior illa corona caput ambiens (partem quidem Platoni in Timaeo omnium corporis partium diuinissimam, & certè principem) prudentiam repraesentat: prouidere enim & aliquid prudenter meditari, contemplationis est: tres aliae, quas manibus continet, Iustitiam, Fortitudinem, & Temperantiam notant, quae potissimùm in actione positae sunt, manus enim actionis sunt organa.
(ed. 1581 Antwerpen, pag. 382-383)
Sommighe psalmen van Dauid, * *
by den Poet in Duytsche gheset, te singhen nae de Fransoyse wyse.
Den eersten Psalm.
1Desen Psalm seyt datse gheluckich syn, die verworpende 1 2 den raet der godlooser, heur geuen om de wet des 2 3 Heeren te leeren kennen ende daer nae leuen: ende seyt 3 4 oock ongheluckich te syne die ghene die anders doen.
Den. I. Psalm.
Die niet en gaet inder godloosen raet,
1
Die niet en staet ins boosheyts paden quaet,
2
Noch niet en heeft by de spotters gheseten,
3
Maer nacht en dach Godes wet sonder vergeten
5
Pryst en begheert, en vierich ouerpeyst,
5
Die mensch' is wel gheluckich ongheueyst.
6
Want hy sal syn gelyck den scoonen boom
Die gheplant staet ontrent den waterstroom,
8
Die tsynder tyt voorts brenghende is goy vruchten,
9
10
Waeraf geen blat dort en valt, door sdoods suchten,
10
Soo dat sulck man in alles dat hy doet,
11
Altyts gheluck hebben sal en voorspoet.
*
Maer sulcken goet de quade niet en vint,
13
Want ghelyck t'stof verstroyt wordt met den wint,
15
Soo sullen sy heur oock verworpen vinden:
15
De saken oock die sy heur onderwinden,
16
Sullen int recht ghans om worden ghekeert,
17
Met die vroom syn en wordt hy niet gheeert.
18
Want God weet wel wat dié oprechte doet,
19
20
En sorghe draecht voor heur en voor hun goet:
20
Daerom sal hun gheluck eewichlyck dueren:
Maer die quaet syn van leuen sullen trueren:
22
Want hy en draecht gheen sorghé voor heur lyf,
23
Noch voor heur goet, maer verworpt heur bedryf.
24
Datheen.
Psalm I.
1Dese Psalm leert datse gelucksaligh sijn, die de zeden ende 2 raetslagen der Godtloosen verachten, ende hen begheuen om 3 Godts Wet te verstaen ende te bewandelen: Ende datse 4 ongelucksaligh sijn, die sulcks niet en doen.
Die niet en gaet in der godloosen raet,
Die op den wegh der sondaeren niet staet,
End niet en sitt by den spotters onreyne,
Maer dach end nacht heeft in Gods Wet alleyne,
5
Al synen lust, Ia spreeckt daeruan eenpaer,
Die mensch' is wel gelucksaligh voorwaer.
Hy sal gelijck sijn eenen schoonen boom,
Gheplant by eenen klaeten waterstroom,
Die sijn vruchten geeft in bequaeme tijden,
10
Van welcken geen drooge blat valt bezijden,
So sal die mensche saligh sijn bekent,
Met al sijn doen tot welcken hy hem wendt.
Maer so en is 't met den godtlosen niet,
Die als kaf verstroyt werden daermen 't siet,
15