HIER BEGHINT DAT ANDERDE BOECK ALS VANDER GOEDERREYNRE MINNEN.
- Reghel, oirde ende leringhe
- Verchieren tijtlike dinghen,
- Soe wael als die gheestelike,
- Ende elck na sijn ghelike.
- 5
- Want also een gheestelick man
- Sculdich is te houden an
- Reghel, disciplijn ende oirde,
- Wil hi scuwen schandes boorde,
- So sal een yghelick waerlic man,
- 10
- Die lijff ende sinne ye ghewan
- Ende oick elc doeghende schamel wijff
- Hoir rechte reghel houden stijff
- Ende die oerde van goeder minne.
- Ja die sulck sijn van sinne,
- 15
- Dat sy liefde moeten draghen
- Off dair in setten hoir behaghen
- Ende van naturen sijn ghestelt
- Minne te draghen mit ghewelt.
- Die menighe him dair toe gheeft,
- 10
- Des hi int herte niet en heeft.
- Die en gheefter niet omme goet [l. hoet] vaert.
- Al dwaelt hi uuten rechten aert
- So keert hi weder sinen moet:
- Die beteringhe donct him wesen goet.
- 15
- Mer dat en donct den ghenen niet,
- Die daer wee off is gheschiet.
- Soudet daer altoes op staen
- Alsmen mit wanckel hadde misdaen
- Ende men alle den somer uut
- 30
- Gheplucket hadde een vreemd cruut,
- Datmen dan des winters soude
- Weder comen also houde
- Ende plucken die matelieven?
- Trouwen, trouwen, sulke dieven
- 35
- Stelen dair sy moghen gaen.
- Maer ick en raets[e] niet te ontfaen.
- Ghi vrouwen, eernstelick daer op ghist:
- Heeft hi mit wille eens ghemist,
- Hi speelt dat spil wel anderwerff.
- 40
- Menichfolt noch nye en sterff.
- Wye dat eenwerff heeft gheraest,
- Sijn aensicht staet altoes verbaest.
- In deser minne van soeter roke
- Daer wy aff dichten dese sproke,
- 45
- Daer moet wancke sijn verdriven [l. verdreven].
- In steder truwen moetmen leven.
- Alle die sinnen ende ghedachten
- Sullen oetmoedich ende sachte
- Staen in reynre schamelheit.
- 50
- Dit is die minne, die wael leit
- Druc ende sorghe can verdriven.
- Dese minne staet op een bliven:
- Tscheyden dat is hier verwaten.
- Dese en loopt niet after straten
- 55
- Met enen lyedekijn om broot.
- Tfondament is starck ende groot,
- Daer sy so vestentlijck op staet,
- Dat sy niet van steden en gaet.
- Si leyt int herte besloten vast,
- 60
- Daer sy so suetelick op rast
- Ende soe vriendelic wert ghevoedet,
- Dat sy en wagghelt noch en woedet.
- Dat is die rechte edele minne,
- Die bloeyet inder gueden sinne,
- 65
- Die elck anderen truwelic dienen
- Ende onverscheiden liefte lienen,
- Die beyde in hoirs herten lant
- Draghen den minnentliken bant,
- Even vuerich ende even vast.
- 70
- Sinnich [l. Enich] is hoer beyder last.
- Die lampen branden daer ghelijck.
- Si sijn oick beyde even rijck,
- Al wair sy van eens conincx croon
- Ende hi dan waer eens coopmans soon.
- 75
- Dese minne gheliket al:
- Si maect van enen berghe een dal
- Ende die dalen can si hoghen,
- Dat machmen daghelix sien mit oghen.
- Wes den enen doncket goet
- 80
- Dat prijst die ander in sinen moet:
- Wes deen den anderen niet en gan
- Daer en wil die ander oick niet an.
- Si en hebben nymmermeer gheschil:
- Wes doen [l. deen] begheert dander wil:
- 85
- Elck is den anderen wael ghemick.
- Aldus plaghen mijn bruut ende ick
- Elck mit anderen eens te leven.
- Vreuchden veel cond sy mi gheven:
- Ic leefde vro in soeter hopen.
- 90
- Daer na wort si soe moede van lopen,
- Dat haer na nuwer spisen luste.
- Doe viel ic neder op die ruste
- Ende liet ander luden jaghen,
- Die vorsche honden te bringhen plaghen.
- 95
- Ic stack van lande minen schuut
- Ende voer thuus; mijn tijt was uut.
- Hoe wael si mijnre hoer ontsloech,
- Nochtan gondic hoer dat si loech,
- Ende reet te velde om nuwe lust,
- 100
- Sint icker doch ontberen must.
- Mijn tijt en was niet ewelic durich.
- Ic was in tijde vro ende vuerich,
- Doe die sonne lichte scheen;
- Mar zeder dat die maen green
- 105
- Ende Ave Mary was gheluut,
- Doe wort dat vuer ghegoten uut
- Int leste vanden avontstonde,
- Soe dattet nye sint en conde
- Weder branden noch verlichten.
- 110
- Nu wil wy voert van saken dichten,
- Die onser materien roeren an
- Ende vertellen u een ghewan
- Van tween edelen gueden minschen,
- Die rechte minne nae allen winschen
- 115
- Ghelijcke droeghen inder tijt
- Ende worden beyde hoirs lives quijt.
- Dat dede die craft der groter minne,
- Daer sy truwelijck leefden inne.
-
- Voirmaels, inder ouder stont,
- 120
- Upter zee van Ellespont,
- Soe woende een coninc van Abiden.
- Over die zee, ter ander zijden,
- Woende die coninc van Sestoen.
- Die van Abijden had enen zoen,
- 125
- Scoon, starck ende wael gheraect,
- In doechden zedich ende volmaect:
- Leander was hi gheheten.
- Die ander coninc, suldi weten,
- Had een dochter suverlijck,
- 130
- Doerluchtich, schoon ende doechdentlijck.
- Dese twee waren so ghesint,
- Dat elc anderen heeft ghemint
- Mit ziele ende mitter ganser doecht.
- Elck was van anderen zeer verhoecht.
- 135
- Sij branden beyde van groter minne,
- Die sy droeghen in haren sinne.
- Die liefte en mocht niet beter sijn,
- Alsoe sy deden wael aenschijn.
- Die zee was diep ende niet te wijt
- 140
- Ende Leander, des zeker sijt,
- Was so machtich inden leden,
- Dat hij die zee tot sulken steden
- Mit sinen armen over zwam,
- So dattet nyemant en vernam
- 145
- Dat die liefte in beyden was.
- Want twas een ghemeen repas,
- Vandaen mit schepen over te varen:
- Tvolck plach daer mit groten scharen
- Te vergaderen op dat zant
- 150
- Ende voeren over in Zesten lant.
- Leander en wort daer nye ghesien,
- Dat hi over voer mittien
- Off mit desen tenigher ure.
- Die schone wijflike creature,
- 155
- Die van veel doechden hadde prijs,
- Hadde enen knecht, gheleert ende wijs.
- Als hoir die minne maecte banghe,
- Ende die ridder merrede langhe
- Dat hij niet en quam tot haer,
- 160
- Sende si den bode aldair
- Mit eenre bootscap die sy maecte,
- (Dat konde wael die waelgheraecte)
- Ende als hij den bode vernam,
- Des nachts hi dan over zwam
- 165
- Tot sijnre minnentliker vrouwe,
- Die hi minde in ganser trouwe,
- Sonder enigherhande fael.
- Des zo ghetruwede sy hem wael
- Ende dede hem alles des ghelijck,
- 170
- Wes hi oick gheerde op eerden rijck.
- Na dat sy vermocht in eren
- Deed sy him guetlic sonder weren:
- Want hoir meninghe ende die sijn
- Die stonden in gheliken schijn
- 175
- Ende alle hoer zaken waren goet
- Ende onverscheyden inden moet.
- Nu ghevielt eens, dat dat meer
- Van stormen was verbolghen zeer
- Ende wayde een onverdrachlic wijnt,
- 180
- Soe dat hi niet en was ghesint
- Over te waden in dier noot,
- Want hi beyaghen mocht die doot.
- Doch duyerde die storm so langhe,
- Dat him sijn herte wert so banghe,
- 185
- Dat hi szwemmens woude bestaen:
- Want sijn herte docht him ontgaen,
- So zeer beghonde him te verlanghen.
- Sijn armen liet hi int water hanghen:
- Al naect spranck hi in die baren bloot.
- 190
- Die storm was zwaer, die stroem liep groot.
- Haddet gheweest ghevuechlic weder,
- Hi haddet ghezwommen ghins ende weder;
- Mer nu en condijs niet ghelengen:
- Die stroom en woudes niet ghehenghen.
- 195
- Die waghen sloeghen hem inden mont
- Ende hij verdranck in corter stont.
- Hier binnen wert dat water linde
- Ende tweder stillede vanden winde.
- Die maecht mit hoerre zoeter hant
- 100
- Screeff een brieff ende heeft ghesant
- Horen trouwen bode over tmeer
- Tot Leander den groten heer.
- Den brieff, dien sij hem oversende,
- Also Ovidius hoer legende
- 105
- In epistolen heeft bescreven,
- Die hout aldus ghelijck ende even.
- Die sin daer off is recht aldus.
- ‘Den minnentliken Abydeus
- Sende ic, Adonis van Zesten rijck,
- 110
- Dusent grueten guetelijck.
- Du alre liefste salich man,
- Hoe moechstu wesen nu daer an,
- Dattu so langhe hebs ghebeyt
- Te comen daer dijn herte leyt,
- 115
- Daer du dijn ruste plaghes te zoecken?
- Als du comes uut dinen hoecken,
- Als alle dijn leden sijn moede ende mat
- Ende du van twater bist worden nat,
- Ghedenck hoe ic dan plach te comen,
- 120
- Als ic dijns zwem[m]ens hebbe vernomen,
- Dattu biste comen ant lant,
- So come ic lieflic alte hant
- Bereyt mit drueghen blancken laken,
- Dijn zuete leden druuch te maken:
- 125
- Ic druck di vriendelic in minen armen,
- Dijn schone lijff te verwarmen:
- Goede cleyder, te maken [l. maten] heit,
- Heb ic di alle weghe bereyt.
- Soe gaen wy op die camer schoon,
- 130
- Ghechiert als een conincx troen.
- Twe lieve minnentlike monde
- Versamenen him wel menighe stonde.
- Al die ghenuechte, gunst ende vrede,
- Die ye wijff enen goeden man dede,
- 135
- Doe ic mit zueter lusten di.
- So de[e]stu lieflic weder my.
- Die ene borst verwarmt den ander.
- Waer blivestu, mijn trute Leander,
- Dattu nu dus langhe marres
- 140
- Ende my dijn waerde lieff [l. lijff] ontverres,
- Daer alle mijn troost ende toeverlaet
- Ende alle mijn salicheit an staet?
- Ach, wat mach die sake sijn,
- Dattu verghetes die havene mijn,
- 145
- Die du tot so menighen sommen
- Manlic over hebs ghezwommen?
- Off di dijn vader aldaer lettet
- Om enighe saken die hem ansettet?
- Off toern, off siecte, off enich verdriet?
- 150
- Off nuwe minne? des en ghelove ic niet.
- Die stede ongheveynsde truwe
- Ende vast ghelove, die ic buwe
- In dy, ende du oick in my,
- Die blive ghedurich sonder sij,
- 155
- Sonder ymmermeer te breken.
- Nu en weet ic meer wat spreken.
- O Leander, liefste man,
- Du mach wel wesen [bet] daer an
- Dan ic allene salich wijff.
- 160
- Ghi, mannen, hebt doch tijt verdrijff.
- Ghi rijdet mitten honden jaghen,
- End mitten voghelen tallen daghen:
- Nu sidi inder oefeningh der wapen,
- Isset mit leyen ofte papen:
- 165
- Ghi stichtet ymmer een ghelach,
- Daer ghi mede verdrijft den dach:
- Ende ick, scamel jonghe deerne,
- Soude bij wilen lachen gheerne;
- Mer sint my niet ghebueren en mach,
- 170
- Dan stille te sitten alle den dach,
- Soe en weet ic niet beters op eerden,
- Dan minne te draghen, macht mi weerden,
- Als ic hope dattet zal:
- Want mijn ghetruwen settic al
- 175
- In di, Leander, zonder wanch,
- End oick en gheer gheen wissel ganch.
- So en doestu oick, dat weetic wael.
- Des nachts sit ic in onser zael
- Mit onser moeder Romadis,
- 180
- Die onser minnen heelster is.
- Si helpt mi waken alden nacht,
- Als ic dijnre coomste wacht:
- Si troest my, als ic mismoedich bin.
- Bij wilen coomt my inden sin,
- 185
- Dat my donckt dat ic wat hore:
- So lopic gherade totter dore
- Ende meyne dattu bist ghecomen.
- Als ic dan niet en hebbe vernomen,
- So valt mijn hert in drucke zwaer,
- 190
- Ende alle weghe heb ic vaer,
- Dat di leyde mach gheschien;
- Ende om dattu teyken moghes sien,
- Soe doe ic altoes sonder letten
- Opten toerne een kaerse setten,
- 195
- Alsoe ic hebbe van ghewoent,
- Op dattu blives onghehoont.
- Als my die vake dan bestaet
- Ende twater an die mure slaet,
- Soe waen ic alle weghe dan
- 300
- Dattu daer biste, mijn liefste man.
- Wat ic lope en vinde niet.
- O wy! wat is my gheschiet!
- Ic wachte, ic wake, twort my zuyer;
- Ic sitte dromende bijden vuyer:
- 305
- My donct dan dattu by mi bist,
- Dat alle gader niet en ist.
- Als ic dan weder wakende werde,
- So sitte ic noch bijden haerde
- Ende droghe die schone sachte doecken.
- 310
- O wy! ic mach dat water vloeken,
- Dat so onstuyer heeft gheweest
- Van groten storme ende tempeest.
- Du, soete lieve waerde ridder,
- Al soud my vallen noch so bitter
- 315
- Ende so hert dat langhe beyden,
- Soe en wil doch vanden lande niet scheyden
- Eer die zee saftmoedich wort:
- Want al valt my tbeyden hart,
- Ic beyde liever noch een jaer,
- 320
- Dan di misschiede van een haer.
- Mijn lijden waer een lijdelic noot;
- Mer dattu werven souds den doot,
- Daer waer ic ymmer bij bederft.
- Mij donct al rede mijn herte sterft
- 325
- Van anxte dat ic des ghewaghe.
- O menschen [l. mensche] liefst! verwacht die daghe,
- Thent die waghen sijn ghezoetet.
- Mijn herte di dusent stonde gruetet.
- Ic bidde dijnre waerder manheit,
- 330
- Sint du mij gheves cont ende leyt,
- Dat goede antwoerde worde my
- Ende dat Leander die bode sy.’
- Dit was die sin van horen brieve,
- Die si sende horen lieve.
- 335
- Daer mede toech die bode vandaen;
- Mer nyemant en heeft den brief ontfaen.
-
- Doe die bode over quam,
- Van Leander hi niet en vernam.
- Tot Abyden ghinc die maer,
- 340
- Dat Leander verloren waer.
- Si meynden, dat ene Godinne
- Aen hoer hem ghetoghen had bij minne
- Om dat hi soe goedelijck was.
- Elck man truerde int pallas.
- 345
- Die vader dreef oic groten rouwe.
- Hier en binnen is die joncfrouwe
- After uuten hove ghegaen
- Wanderen op des meres baen,
- Ende Roemadis hoir voetster mede.
- 350
- Daer quamen sy op ene stede,
- Daer hi doot was anghecomen.
- Als dat die juffrou heeft vernomen,
- Die yammer screy, die sij daer teelde,
- Dat zuete lieflike beelde,
- 355
- Ende dien rou dien sy daer dreeff,
- Die wanic dat nye clerck en scre[e]ff.
- Die leyde claghentlike woerde,
- Die sy sprac eer therte schoerde,
- Dat onverduldich hande wriven,
- 360
- Dat waer veel te lanc te scriven.
- Tgheclach was groot ende over groot.
- Si sprac: ‘ O wy! du hebs den doot
- Om mijnre liefden wil beyaecht,
- Dat allen Goden si gheclaecht:
- 365
- Hoe soude mijn herte nu ghedoghen,
- Dat ic voert soude leven moghen
- Sonder di in deser tijt!
- O wy, o wy! mijn herte splijt!’
- Sprac die roede suete mont.
- 370
- Si custen meer dan dusent stont,
- Den doden lichaem, daer hi lach.
- Dicke riep sy: ‘ o wy! o wach!
- Wat sal ic doen? off waer? off hoe?’
- Der moeder sprac si truerlic toe,
- 375
- Om dat sise quyt woude wesen,
- (Want mit sterven woud sy ghenesen)
- Ende beval hoer op te gaen
- Ende den luden te doen verstaen,
- Dat si quamen sonder falen
- 380
- Om den lichaem in te halen.
- Die moeder volchde hoir gheboden.
- Te hant nam sy den doden
- Ende droechen, als een rasende wijff,
- Daer die stroom was diep ende stijff.
- 385
- Daer spranc sy mit hem in dat meer
- Ende loonde hem mit gheliker weer.
- Also si hadde[n] ghelijc ghemint
- Ende altoes waren ghelijc ghesint,
- So woudsy ghelijc hem sterven
- 390
- Ende nymmermeer nuwe minne werven.
- Die rouwe, die daer wert ghedreven,
- Die en is hier niet bescreven:
- Want elk mach dencken wel,
- Wat rouwe in dat lant ghevel.
- 395
- O edel vrouwe ende goede man,
- Hier salmen truwelic deyncken an.
- Hier liet truwe truwe bliken.
- Der truwen en woude sy niet bezwiken.
- Die wile si leefden waren sy
- 400
- Onverscheiden ende wandels vry:
- Dus sijn sy inder lesten noot
- Onghescheiden ghebleven doot.
- Daer wrocht Venus den rechten aert.
- Nochtan waer beter tlijff ghespaert,
- 405
- Also als ic voer hebbe bescreven.
- Men mach wel in lieften leven
- Ende leven in rechtveerdighe minne
- In live, in herte, in moede, in sinne,
- Ende dat elc draghe groten laste
- 410
- Mit sijns herten liefste gaste,
- Sonder, off die ene storve,
- Dat die ander slijfs verdorve.
- Trouwen, dat en prisic niet.
- Nochtan ist wel meer gheschiet.
- 415
- Die avontuyer ghehenghet vele,
- Dat den menighen ghelt die kele.
- Den menighen schiet in minnen leet
- Mit onsinnigher haesticheit,
- Den menighen bij onverdulde.
- 420
- Sulc en betaelt niet sijn schulde
- Als hi soude na liefden lopen:
- So valt dic ander in wanhopen.
- Mistroest den menighen doet gaen
- Als hi liever bleve staen.
- 425
- Sulke saken brenghen voort
- Dat deen danders herte moert,
- Ende sonderlinghe bose tonghen,
- Die altoes nydelic hebben ghedronghen
- Goeder minne, waer sise wisten.
- 430
- Merct wat sochte si boser listen,
- Van Bourgoigne die hartoghinne,
- Opten ridder, die goede minne
- Droech in herten wanckels vrij
- Ter burchgravinnen van Virgi.
- 435
- Die edele maghet ende joncfrou
- Minde den ridder mit sulker trou,
- Dat si voer alle der werlt vrie
- Te wesen koes sine amye.
- Ende hi diende haer suete ende sochte,
- 440
- Mit alle der truwen dien hi mochte,
- Heymelic in stilre list,
- Datter nyemant off en wist.
- Si leefden mit ghenoechlicheiden,
- Mit groter lust ende vrede,
- 445
- Tot dat ene leyde tonghe brack
- Hoir liefte, blijschap ende ghemack.
- O wee, valsche tonghen blat,
- Dat altoes snepper is ende rat
- Te spreken arch van goeden dinghen,
- 450
- Ende gheen goet en connen inghen,
- Al en saghen si nummer quaet!
- Wopen over dat valsche zaet,
- Dat so wijde wert ghesaeyt
- Ende nummer en wert off ghemayet!
- 455
- Doch bij wile so sterven sy:
- Soe lacht die edele minne vry.
- Dese moghende lantsvrouwe
- Sprac den ridder an op trouwe
- Heymelic om sijnre minne.
- 460
- Die ridder dacht in sinen sinne,
- Het waer emmer een cranck room,
- Dat hi sijnre minne bloom,
- Die so louter bloeyende stont,
- Setten soude op een ander gront
- 465
- Ende minnen sijns heren wijff,
- Die him ghetruede guet ende lijff:
- Soe dat hi hoer weder seyde
- Die lieft den si hem voren leyde,
- Ende en woud haer gheven gheen consent,
- 470
- Want hi waerre bij gheschent
- Alst sinen heer quaem te voren.
- Oick soud sijs hebben toern,
- Die liefste was in sinen moet,
- Dien hi om alle der werlt guet
- 475
- Niet en woude hebben vertoernt.
- Die vrou ghelijc enen stier ghehoirnt
- Ghinc van hem verbolghen zeer.
- Thoirnlic ghinc sy thoren heer,
- Den hertoghe van Bourgoingne goet.
- 480
- Ene grote claghe sy hem doet
- Over den ridder erentrijck
- Ende beloechen valschelijck.
- Sy seyde dat hi hoer aen lach
- Van minne altoes nacht ende dach
- 485
- Ende en lietse rusten nymmermeer.
- Doe dat hoerde die goede heer,
- Seyde hi: ‘ Heeft hi dat ghesproken?
- Dat wort an sinen live ghewroken.’
- Die hertoghe kende den ridder wael,
- 490
- Dat hi was goet alte mael;
- Hij deden heymelic bij hem comen,
- Ende seyde: ‘ Ridder, ic heb vernomen,
- Dat ghi uwer vrouwen, minen wive,
- Wout hebben gheschent an horen live,
- 495
- Had sijt u willen consenteren.
- Soudy so mijn wijff onteeren?
- Des en ghetruwe ic u niet toe.’
- ‘Ghenadighe heer, ic seg u hoe,’
- Sprac die ridder zeer beganghen,
- 500
- ‘Hoe dat mit allen is verganghen,
- Sal ic u vertellen waerlijc.’
- Hij verantwoerde hem so claerlijck
- Ende ontschuldichde hem alsoe,
- Dats die hertoghe wel was vro,
- 505
- Ende bedancte den goeden man.
- Doch ghinc hi hem scharpelic an
- Ende woude weten sine minne,
- Up dat die hertoghe in sinen sinne
- Hem des anders te bet verdroeghe.
- 510
- Hi stont in zwaren onghevoeghe,
- Dat hi sine minne moste melden,
- Dat men pleecht te doen soe selden;
- Doch om te doden tquade vermoeden
- Woude hi sinen here den sin bevroeden,
- 515
- Ende voerden mit hem op eenre vaert,
- Daer hi der dinghen zeker waert
- Ende sach sijn nichte, ende oick den hont
- Die him der zaken maecte kont.
- Die hertoghe loefde him sekerlijck
- 520
- Wel te hebben [l. helen] ewelijck.
- Haddet gheweten die cuyssche smael,
- Si hadde verganghen, weet ic wail.
- Nochtan wes die ridder deed,
- Was bij bedwanghe ende naersticheed
- 525
- Vanden hertoghe sinen heer.
- Oick truerde des sijn herte zeer.
- Dair na als die hertoghe quam
- Dair hi sijn goede wijff vernam,
- Rechte voirt hi hoer verweet,
- 530
- Dat sy lueghen hadde gheseet.
- Si seyde: ‘ Heer, hoe weet ghi dat?’
- Hij sprac: ‘ Ic weet wel hoe ende wat,
- Ende waer sijn liefte is gheleghen.
- Tot u so en is hi niet gheneghen,
- 535
- Noch en gheert niet uwe minne,
- Mer mijn nichte, die burchgravinne,
- Heeft sijn hert ende is des machtich.
- Mer ic zweer by Gode waerachtich,
- Die vander maghet wort ghebairt,
- 540
- Ist dat ghij dit openbaert,
- Off mijnre nichten dit verwijt,
- Ghij wert daer omme uwes lives quyt.’
- Nu moechdi hebben wel ghehoert
- Hoe die zaken eynden voirt:
- 545
- Want tgheviel in enen hove,
- Dat die hertoghe van groten love
- Mit rijcken kosten dede houden,
- Daer sy bij een dansen zouden,
- Soe verweet die hartoghinne
- 550
- Der joncfrouwen van hoirre minne
- Ende vergat hoirs heren woert.
- Die joncfrouwe wart so seer ghestoert
- Ende mismoedich vander dinck,
- Dat sij in eenre camer ghinck,
- 555
- Ende dreeff misbaer ende hantgheslach,
- Daer ene ziecke joncfrouwe lach,
- Die alle hoer claghe alleen hoerde.
- Hoe sy daer in hoir sonden smoirde
- Van groten minnentliken we
- 560
- Dat hebdi lichte ghelesen mee.
- Die ridder dair na bij hoir quam,
- Ende als hise doot vernam,
- Soe dochte hi wane quam die zake,
- Ende dede over hem selven die wrake.
- 565
- Een zwairt hy doer sijn herte viel.
- God hebbe hoire beyder ziel!
- Doe sy beyde te samen leefden,
- In liefden sy ghelike zweefden,
- Ende soe sy leefden enichlijck,
- 570
- Sijn sy ghestorven beyde ghelijck.
- Dat was der vuerigher minnen dwanck,
- Die beyde herten daer toe wranck,
- Dat deen om sanders wille sterff
- Ende elck van anderen loon ghewerff.
- 575
- Ach hoe edel was die lieft!
- Hoe vast bezeghelt ende bebrieft
- Was sy! nochtan wert hoir leven
- Nye beseghelt noch bescreven,
- Alsoe die menighe dat glosieren.
- 580
- Die hertoghe was goedertieren;
- Mer hy wert fel als een serpent
- Doe hi hoirde dat fondament
- Van deser yammerliker zake.
- Zeer vertoernt ende tonghemake
- 585
- Ghinck hi daer hi vant sijn wijff
- Ende heeft haar ghenomen tlijff
- Alsoe hi haer hadde ghezworen.
- Nu hebben dese drie tlijff verloren
- Bij clappers tonghen; wat doen wy dan?
- 590
- Daer voer wacht u, wijff ende man,
- Dat ghi niet en coemt in schaden
- Bijder valscher tonghen bladen:
- Want men vint gheen soe boes venijn
- Als rechte clappers tonghen sijn.
- 595
- Tonde [l. Tonghe] breect doch lijff ende been.
- Dat pleechmen te segghen int ghemeen,
- Die veel clapt dat hi veel liecht.
- Veel te lieghen zeer bedriecht.
- Wye niet en wil sijn bedroghen
- 600
- Die wacht hem vander clapper loghen.
- Hoirre is so veel in allen straten,
- Men canse leyder niet ghehaten [l. ghelaten]:
- Want quaet saet heeft alle weghe
- Wael te wassen goede deghe,
- 605
- Ende tgoede wort vanden quade
- Veel verwonnen: dat is scade.
- Tquade is so wijde versparret
- Datter elck man an verwarret.
-
- Van deser minne van goeder vrucht
- 610
- Soude ic spreken; maer ic ducht,
- Dat mij die ghene sullen begripen,
- Die veel liever mit Metkijn pijpen
- Ende gaerner houden after aen,
- Dan sy mitter minnen vaen
- 615
- Eerlic soude gaen te stride.
- Doch wat ic daer om lijde,
- Ic prise der edelre minnen zaken
- Ende wouder noch wel meer off smaken [l. maken],
- Waer ic in konsten scharp geslepen.
- 620
- Virgilius die wert begrepen,
- Ende menich ander, in horen dichten,
- Van vulen ongheleerden wichten,
- Diet verbeteren niet en konden.
- Men heeft doch dick ende wael ghevonden
- 625
- Dat die rued den wijnt verbaft
- Ende een gheck sijn wiser straft.
- Soudment daer om laten bliven
- Goede dinghen te bescriven,
- Dat en docht my niet wesen nut.
- 630
- Als ic oud bin ende verdut
- Ende die oghen werden bont
- Soe verde als my God tleven gont,
- So en sallicx niet hantieren konnen.
- Men sal mi ymmer billicx gonnen,
- 635
- Dat ic arbeyde op minen kost
- Die wile ic hebbe sin ende lost.
- Wye dese woerden niet en ghenueghen,
- Die mach hem tanderen saken vueghen
- Ende laten dit liet onghesonghen.
- 640
- Daer en is doch nyemant toe ghedwonghen
- Te lesen dinghen die hi laect.
- Ende zeker, wes ic hebbe ghemaect,
- Dats opt verbeteren al ghedaen
- Den gheenre dies him bet verstaen.
- 645
- Ic houde my voer een menschelic romp,
- Onverstandel, ruyde ende stomp,
- Ende kenne een yghelic voer mijn wiser.
- Mer die wetsteen maect een yser
- Scarp: nochtan so en is hij
- 650
- Selve niet scharp, dat doncket my.
- Die wijngaert stam is ruyd ende groff:
- Dies niet kende en gaefs gheen loff:
- So durre is hi ende onghemaect.
- Nochtan soe worter off ghemaect
- 655
- Die soete natheit vanden wijn.
- Al bin ic stomp, vanden [l. van] ruden schijn,
- Daer om en suldi my niet versmaden
- Off u mijn sinnen tbeste raden.
-
- Die soe edel sijn van herten,
- 660
- Dat sy hem der minnen smarten
- Vertroesten willen inder tijt,
- Ende verwachten dat jolijt
- Ende die ghenoechte die minne gheeft,
- Die sullen verstaen wattet in heeft.
- 665
- Want rude menschen van grover aert,
- Die sommighe volghen des ploeghes staert,
- Die ten water varen visschen,
- Die tvleysch houden opten disschen,
- Smede die dat yser bluffen,
- 670
- Spitter, delver mit horen muffen,
- Monick, schipper, waghenaren,
- Tymmerluyden, molenaren,
- Plackers ende die vetten die huden,
- Ende anders vele der ambochtsluden,
- 675
- Van sulken en heb ic nye ghehoert
- Datse die minne ye heeft ghemoert,
- Als sy die edel luden doet.
- Daer omme seg ic uut minen moet,
- Dat minne, daer wy dus off lesen,
- 680
- Moet een edel zake wesen,
- Wantsy mit nyemant ghemeen en heeft,
- Dan mitten ghenen die edelic leeft,
- Off daermen guede daden off hoirt,
- Off die is van goeder gheboort,
- 685
- Off die van naturen edel sijn
- Ende van duechdentliken schijn,
- Reyn, cuysch, subtijl van sinnen,
- Die eerbaer sijn ende tru van binnen,
- Lustelic, guet, van sinen [l. finen] aerde,
- 690
- Off bete[me]lijck sijn ten zwaerde
- Ende der wapen gaerne behaghen,
- Off die hoir liefde heymelic draghen
- Ende huefsch sijn in horen manieren
- Ende die hem zedelic regieren
- 695
- Mit wijsheit ende mit zueter list.
- Dit sijn sy, daer die minne op ghist,
- Ende diese noot tot horen huse.
- Mar die gheburen van groven huse,
- Die mitten gueden altoes schimpen,
- 700
- Ende spreken arch mitten onghelimpen
- Van alre minnentliker doecht
- Daer ons [l. en is] die minne niet off en [l. off] verhuecht;
- Want sy haten bloedelijck
- Alle die minnen doechdentlijck.
- 705
- Des machmen exempel nemen wael
- Aen heer Nytert van Ruwendael.
- Reyne minne, die stedelic blueyet
- Ende in edelen herten grueyet,
- Die salmen houden onbevlecket,
- 710
- Ende elck zal bliven ongheghecket
- Vanden anderen ende onbelistet.
- Waer reyne minne int herte nistet
- Daer off coemt alle reynicheit.
- Waert anders, daer off quaem alle leyt.
- 715
- Goede gunste ende suete woerde,
- Vriendelic sien, ghelike accoerde
- Houden die rechte minne staen.
- Men salre niet veel naerre gaen.
- Die eer sal ymmer sijn besorcht,
- 720
- Datse onsuverheit niet en worcht.
- Dese goede minne is wail bekant
- Onder den gueden int Duutssche lant;
- Mer Lombaert, Engelsche ende Wael
- Verstaen hem selden sulker tael.
- 725
- Hoir landen hebben een ander wet,
- Dan ons die minne heeft gheset;
- Doch moghen daer wel sommighe sijn,
- Die van herten sijn so fijn,
- Dat sy wail die dueghet mercken
- 730
- Ende na gherechte liefde wercken.
- Mer over berch en sijn sij niet.
- Si soecken thoen al bijden stiet.
- Luttel droecht off reynicheit,
- Luttel tru off stedicheit
- 735
- Ende luttel waerheit suldi vinden
- Onder der Ytalianen kinden.
- Want ic kenne wel hoer manieren.
- Die vrouwen sijn daer guedertieren,
- Sedich, simpel ende devoet;
- 740
- Mer reynicheit is dair al doot.
- God gheve hem heyl ende goede sinne,
- Die gaerne draghet reyne minne.
- Minne die rechtveerdich is
- Heeft vier graden, sijts ghewis,
- 745
- Daer ic u off wil doen verstaen
- Datmen wael moet opwerts gaen
- [Vanden eersten totten anderen,
- Ende voirt totten derden wanderen.
- Des hebben wij oirloff al ghenomen.
- 750
- Mer totten vierden grade te comen,
- Dats verboden in onser wet,
- Die reyne minne heeft gheset.
- Totten vierden, hoechsten grade
- En climmet nyemant sonder scade.
- 755
- Daer om verbied ic daer te wercken.
- Mer wort die prince vander kercken
- Daer om versocht, als reden gheeft,
- Die dan zijn brieve daer of heeft
- Ende mitten hantvesten mach bewijsen,
- 760
- Die mach wel vrijlic opwaert rijsen
- Ende treden over den derden graet.
- Seker het waer anders quaet.
- Na dien dat ic van graden ruer,
- So wil ic segghen die figuer,
- 765
- Waer op dat die graden staen.
- Die eerste is int anevaen
- Van gueder minnen zuet ghewellet,
- Dats als een mensche so is ghestellet,
- Dat hi den anderen gaerne siet.
- 770
- Wairmen enich gheselscap pliet,
- Indien dat zij is op ter stede,
- So gaet hi daer gaerne mede.
- Mit ghelate, mit lieflijc zyen,
- Mit guetelijck spreken int ghemyen,
- 775
- Of mit een drucken by der hant,
- So wart zijs zeker ende becant,
- Dat hem hoir minne wee beraet.
- Van duechden zijs dan niet en laet,
- Heeft zij niet anders inden zin,
- 780
- Si en gunnet hem hoirre min
- Ende loent hem zijnre duechden daet.
- Dan crijcht die minne hoir eerste graet.
- Dese en heeft noch gheen ghewelt,
- Dan opter straten of op dat velt,
- 785
- Onder ander gheselscap ghemeen.
- Mer niet en comen zij alleen,
- Dan alsmen dus spacieren gaet,
- Die een sit, die ander staet,
- So treden zij ter zijden uut
- 790
- Ende spreken quanshuys over luyt;
- Mer als alle man lude spreect,
- Dan seyt hi hoir wes hem ghebreect;
- Mer die woirden en hoortmen niet.
- Te rechte hi dan omme siet,
- 795
- Of daer yemant is gheveynst,
- So spreken zij dan van Bouwijns heynst:
- Een vriendelic drucken bijder hant
- Wart hem beyden daer becant.
- Mit sulker vruechden sceyden zij,
- 800
- Hoir ghelove so gheert hij.
- Verbonden so worden zij dan te samen.
- Onderlinghe zij dan ramen,
- Hoe zij bi wijlen mitten oghen
- Lieflijc sien ende mercken moghen.
- 805
- So gaet hi openbaerlijck wanderen
- Sedelic mit enen anderen
- Voirden huyse daer zij woent.
- Siet hi dan die hoghe ghecroent,
- So wast zijn hart in groter vroechden,
- 810
- Ende zij oec in ghelijcken doechden
- Scencke [l. Scenckt] hem dan een lieflijc wencken,
- Dat hi des nachts daer om moet dencken.
- Hier op zo zijn zij wael ghemoet
- Ende hopen twart noch alle goet.
- 815
- Sijn zij in kercken of in cluusen,
- Die cat siet altoos na den musen.
- Dus draghen zij die lieve min
- In horen eersten aenbeghin.
- Oeck ghevalt bi wijlen wael,
- 820
- Dat zij van rechter minnen quael
- Bi horen segghen ende bi vraghen,
- Die malcander nye en saghen,
- Daer den menighen of is gheschiet
- Jammer, leyt ende groet verdriet,
- 825
- Alsmen wael vernemen mach
- By enen exempel, dat ghescach
- Enen vorste ende een vorstinne,
- Die leefden in alsulker minnen.
- Het was in tijden hier te voren
- 830
- Een edel vorst ende hoech gheboren.
- Hollant had hi mit recht beseten,
- Grave Florijs was hi gheheten
- Ende was in zijnre tijt vermaert
- Voer enen den besten in hogher aert,
- 835
- Die was inden kerstenre ewe.
- Aern, paeu, lam end lewe,
- Dien vier was hi wael ghelijck.
- Een edel vrou, van doechden rijck,
- Die van Cleermont was gravinne,
- 840
- Van vormen schoon, van sueten zinne,
- Hadde so ghesint den vromen man
- Om rechte doecht die daer lach an,
- Dat zij last int herte ghecreech,
- Dat zij duechdentlijcke versweech.
- 845
- Mer zij bracht daer toe haren heer,
- Dat hi doer zijns hoves eer
- Enen rijcken tornoy dede roepen.
- Die mare dede hi wyde loepen
- Mit erauden ende ander boden,
- 850
- Die die vreemde heren noden,
- Also als dat is ghewoenlijck.
- Dit dede die vrouwe erentrijck,
- Want si kende den edelen grave,
- Van duechden so rijck ende van have,
- 855
- Als hi den hoff hadde vernomen,
- Dat hi daer entelic soude comen:
- Want hi des plach in menighen rijck.
- Oeck screef zij hem doechdentlijck
- Den laste die hoir int harte wranck,
- 860
- Dat hem oec meest te ryden dwanck.
- Hi trat in reynre minnen oirden
- Ende screef antwoerde mit sueten woerden,
- Dat hijt gairne ende vruntlijc dede,
- Wes hoir ghenuechte was ende vrede.
- 865
- Die tijt quam, datmen reet te hove.
- Veel goeder mannen van groter love
- Bracht hi mit hem op dat velt.
- Hi sloech daer neder zijn ghetelt
- Mit groten coste bijder stat.
- 870
- Des anderen daghes die grave op sat
- Ende reet vorstelijck ter baen,
- Daer hijt so wael heeft ghedaen,
- Dat die vrouwen ghemeenlijck
- Gaven loff den vorste rijck
- 875
- Ende spraken vele van zijnre doecht.
- Des wort die vrouwe zeer verhoecht,
- Dat zij den ghenen hoirde prijsen,
- Die hoir in vroechden dede rijsen.
- Die grave van Cleermont lach aldaer
- 880
- Bij der vrouwe: want hi was zwaer
- Van live ende oec van daghen mede,
- Ende socht ghemac ende vrede;
- Mer wreet en airnst was hi altoos.
- Die vrouwe sprac wat rokeloes
- 885
- Een minlic woerdekijn sonder hoede
- Vanden grave van frisschen moede,
- Die so ridderlijck tornierde,
- Des doch hoir harte te mael faelgierde
- Doe si hoir selven wael bedacht.
- 890
- Op sulke dinghen die nyder wacht,
- Waer datmen eerbaerheit sal scaffen,
- Altijt hoe hise mach ghestraffen.
- Die heer selve dat woirt versan,
- Dat uutten edelen herte ran,
- 895
- Ende heeftet int quade ghekeert,
- Also die felle altoes begheert
- Vanden gueden te maken quaet,
- Daer guede vroechde zeer bi vergaet.
- Hi sprac der vrouwen airnstelic toe
- 900
- Ende seyde: ‘ Vrouwe, ic sye wel, hoe
- Ende op wyen ghij sijt ghesint;
- Mer die ghene die gij mint
- Sal huyden varen zijn leste vaert.’
- Die felle vorst ghincg nederwaert
- 905
- Ende dede oeck zijn wapen an
- Ende vergaderde alle zijn man,
- Also hi selve daer here was,
- Ende verlaechde wael te pas
- Den Hollantscen vorst mit groten last
- 910
- Ende sloechen doet, den edelen gast,
- Die hi billijcken soude eren.
- Die [l. Des] toornde zeer den vreemden heren,
- Want het gheschiede mit snelre achte,
- So datter hem nyemant voir en wachte,
- 915
- Doch wort hij ridderlijck ghewroken.
- Hier of is ghenoech ghesproken.
- Die salighe hoech gheboren vrouwe
- Dreef in hoer moet so starcken rouwe,
- Dat mense na den selven dach
- 920
- Nye lachen noch verblyden en sach;
- Mer starf daer na in corter stont,
- Want si int herte was ghewont,
- Daer hoer of quam des dodes quael.
- Nochtan moechdi gheloven wael,
- 925
- Dat sy nie tot horen daghen
- Malcander en spraken noch en saghen],
- Dan hise scouwen mocht daer boven
- Die wile dat helmen stoven;
- Mer sy hem nye tot ghenen stonden,
- 930
- Hij en hadde die helm int hoeft ghebonden.
- Nochtan so bleven sy dus int strick.
- Nu merct hoe ende in wat stick
- Ende in wat grade dat si sijn
- Ghecomen in des dodes pijn.
- 935
- Die rijcke vorst van hoghen naem,
- Die nie en dede der minnen schaem
- Ende nye dan duecht en heeft gheyaecht,
- Wort ten dode dus verla[e]cht
- Ende is ghestorven doer die minne,
- 940
- Eer hi ghecomen is daer inne.
- My dunct dat hy nauwelic heeft
- Der minnen eerste graet beleeft,
- Want hem die wech wert ondergaen
- Doe hi te clymmen hadde bestaen.
- 945
- Mar daer die een den anderen scouwet
- Ende mit verbande wort ghebouwet
- Der minnen ene vaste zale
- Mit mont, mit hant, mit zuete tale,
- Daer wort die liefde mede gheent
- 950
- Op een lustelic fondament.
- Waer also die liefte staet,
- Daer es sij inden eersten graet,
- Daer duert sy oick bij wilen langhe,
- Eer sy clymt ten hogheren ganghe
- 955
- Ende sterft dicke in sulken staet
- Eer sy ten anderen grade gaet;
- Daer ich u nu wil aff beduden
- Exempel van tween jonghen luden,
- Die storven inden eersten grade,
- 960
- Dat waerlic yammer was ende schade.
-
- In ouden geesten van Babylone
- Heb ic ghelesen hystorien schone.
- Sonderlinghe so deynck ic nu
- Om ene: die wil ic segghen u.
- 965
- Twee hoghe vorsten vanden rijck,
- Die van coemsten waren ghelijck,
- Woenden beyde in een straet,
- Huus an huus, mit een plate.
- Die een had enen jonghen zoen,
- 970
- Die guet was, eerbaer ende schoen
- Ende was gheheten Pyramus.
- Die ander, die int naeste huus
- Woende, had een dochter goet,
- Zedich, schoen ende wael ghemoet,
- 975
- Lustelijck en[de] zeer bequaem:
- Tisbes was hoir rechte naem.
- Dese twee malcanderen dienden,
- Dat nyemant en wiste van horen vrienden.
- Hoe sy elck anderen woenden bij,
- 980
- Soe en waren sy nochtan nye so vry,
- Dat sy malcanderen int ghemeen
- Dorsten spreken groot off cleen.
- Want als deen den anderen sach,
- So sloech vrou Venus haren slach,
- 985
- Dat deen off dander al verkeerde
- Ende sijn verwen al muteerde,
- So dat sij daer om mosten laten
- Yet te spreken opter straten.
- Een cleyn veynsterkijn, wijt ende ront,
- 990
- Dat twisschen beyden muren stont,
- Mit yseren tralyen vast ghewracht,
- Daer plaghen sy, alst was bij nacht,
- In heymeliker vergaderinghen
- Te vercallen haren dinghen.
- 995
- Dat was alle die vroechde en[de] heyl,
- Die deen vanden anderen creech te deyl.
- Mit woerden ende mit lieflic sien
- Plach him beyden goet te gheschien.
- Dat veynster was so cleyn ende dick,
- 1000
- Dattet hem was onghemick:
- Den mont en mochten si niet lenen.
- Des morghens scheyden sy van enen.
- Hoe lanc, hoe cout die nachten waren,
- Daer te staen was al hoir gharen.
- 1005
- Sy en quamen nye ten anderen grade,
- Dat was yammer ende schade.
- Op een tijt sy noch versaemden
- Voer dat veynster, daer sy raemden
- Ende overdroghen mit malcanderen,
- 1010
- Dat sy te samen wouden wanderen
- Des morghens vro buten der stede,
- Om te meren horen vrede,
- Tot ene fonteyne, die daer stont
- In enen bossche van bloemen bont,
- 1015
- Also alst was in sMeyes tijt.
- Des morghens vro, des zeker sijt,
- Also als hair verlanghede zeer,
- Was Thysbes vroe indie weer
- Ende meynde Piramus wair voir.
- 1020
- Liselicken sloetstu [l. sloetsi] die doer
- Ende lyep tot dier fonteynen
- Haestelic: sy was alleynen.
- Enen mantel sy om hoir sloech,
- Sij en wist niet dat was so vroech.
- 1025
- Als sy bijder fonteynen quam,
- Uuten woude dat sy vernam
- Ene lewinne, comende daer
- Ende nam der fonteynen waer.
- Te hant sach sy haer coomste wel
- 1030
- Ende liep van danen harde snel,
- Want sy ontsach des beestes moet,
- Om dat haer tanden waren bebloet,
- Dat was anxtelic an te sien.
- Eer hoir die beeste conde ghesien,
- 1035
- Was si ghelopen alte hant
- In een hol dat sij daer vant,
- Een spelonca van ene steen.
- Daer ghinc sy sitten in alleen,
- En van anxte, die si leet,
- 1040
- So ontviel haer haer overste cleet,
- Also haestelic liep sij int gat;
- Sij en sorchde niet voer dat.
- Als die lewinne hadde ghedroncken,
- Ghencsi vast al omme roncken
- 1045
- Ende nam den wech te woude waert.
- Thant so is hoir verbairt
- Die heucke, die opten weghe lach:
- Ende also vro als sy die sach,
- Ghinc sise schoren ende rijten
- 1050
- Ende mitten bloedighen tanden bijten.
- Si wreeffse duen teghen der aerden.
- Daer mede ghinc sy hoirre vairden.
- Tisbes was in groten vaer,
- Off die lewinne quaem tot hair,
- 1055
- Dat sij dan ymmer ware doot.
- Dus en roerde sy cleyn noch groot
- Ende hilt hoir stilre dan een muys.
- Nu comt die goede Pyramus
- Ende droech een zwaert van goeden oirde,
- 1060
- Als goede mannen toe behoerde.
- Hij verhoechde hem dusen stont
- Upten minnentliken vont,
- Die hi hoepte te vinden dair
- Sitten bijder fonteynen claer,
- 1065
- Off dat sy ymmer comen soude,
- Dair an hi twivelen niet en woude.
- Als hy den clede quam ghehende,
- Dat hi harde wael bekende,
- Ende sach dat bloedich ende gheschoert,
- 1070
- Ende alle die sticken sicht ende spoert,
- Hij wart bleec ende onghemoet.
- Van drucke wort hi halff verwoet
- Ende meynde datter hadde gheweest
- Een leeu, wolff off ander beest,
- 1075
- Die Thisbes aldair hadde verslonden.
- Groot jammer dreeff hi daer ten stonden,
- Hi nam die stucken vanden clede
- Ende vergaderdse op ene stede
- Ende kustse off sijt selff hadde ghesijn
- 1080
- Ende sprac:‘ och soete vriendinne mijn,
- Lieve alre liefste waerde maghet!
- Wat helpet nu seer gheclaghet?
- Dit yammer heb ic di gheworven,
- Dattu om minent wil sijste ghestorven.
- 1085
- Doer mijn vervolch, doer mine bede
- Bistu ghecomen hier ter stede,
- Daer du hebs den doot ghesmaect.
- Nu bin ic van vrienden naect
- Ende bin inder werlt alleen.
- 1090
- Wy leefden samentlic ghemeen,
- Hoe soudet nu voeghen my
- Allene te leven sonder dy?
- Neen, dair en mach niet off comen.’
- Mittien heeft hi sijn zweert ghenomen
- 1095
- Ende heeft hem doer sijn lijff ghesteken.
- Daer most dat edele herte breken,
- Daer hem toe dwanck die reyne minne,
- Die hi droech tot sine vriendinne.
- Onlanghe als dit is gheschiet,
- 1100
- Thisbes al omme hoirt ende siet
- Ende meynt dat dier is wech ghegaen.
- Sij ghinc een stucxkijn voerwaert aen:
- Daer sach sy Pyramus legghen doot.
- Daer hieff [si] ghescrey ende jammer groot.
- 1105
- Si wranck die suver witte hande,
- Hoir gheclach was menigherhande,
- Si custe den doden an sinen mont
- Droeflic meer dan dusent stont.
- ‘O wee, o wee,’ sprac sy, die tsairt,
- 1110
- ‘Wat is meer [l. mi], arme deerne, verbaert!
- Ic hadde ghehoept up svroechdens stuck:
- Nu vindic alle leyt ende druck.
- Die liefste, die ye my ghewairt,
- Die is ghestorven op deser vaert
- 1115
- Bij mijnre schult. Wat mach ic bet,
- Dan mede te sterven onghelet,
- Op dat [ic] ewelick bij hem blive.’
- Sij toech dat zwaert uut sinen live,
- Daer sy hoer lichaem mede doerstack,
- 1120
- So dat haer dat edele herte brack
- Ende viel mit horen live opt sijn.
- Dus gaf sy hoer selven medecijn
- Teghen der bitter rouwen slach,
- Die hair so zwaer int herte lach.
- 1125
- Och hoe edel ende volmaect
- Ende van alre zwacheit naect
- Was die liefte van desen paren,
- Die in haren reynen jonghen jaren
- Storven doer der minnen quael
- 1130
- Ende sijn ghedoot mit enen stael.
- Och hoe menich isser noch
- Ghebleven inden selven troch,
- Die ic niet al bescriven en can!
- O minne draghers, siet dit an,
- 1135
- Wat dene om des anders wille dede,
- Die onderlinghe soe luttel vrede,
- Soe weynich vroechden ye ghecreghen.
- Want ten was so niet gheleghen,
- Dat sy minlic ye te samen
- 1140
- Boven den eersten graet ye quamen.
- Ghi sijt al heter in uwen rade;
- Coemdi totten anderen grade,
- Ende wort u dan die derde niet
- Rechtevoirt eert u verdriet,
- 1145
- Soe donckt u dat ghi niet en wint.
- Waren die vroukijns soe ghesint
- Dat sy u langhe lieten lopen
- Ende ghecten u mit groten hopen,
- Na dien dat ghij dus haestich sijt,
- 1150
- Soe deden sy u rechte vijt.
- Mer zedighe mannen, die tallen tijden
- Entelick mitten vroukijns lijden
- Ende verbeyden langhe daghen
- Schamelick nader vrouwen behaghen
- 1155
- Ende bidden altoes huefschelic voirt,
- Dier bede sal emmer sijn ghehoirt:
- Die vrouwen sullen dat aansien
- Ende laten hem wat guets gheschien.
- Die inden eersten graet vol langhe
- 1160
- Heeft ghestaen bij lieften bedwanghe
- Ende naden anderen oetmoedelijc wach[t],
- Die soude emmer bi[l]lijcx sijn gheacht
- Ende ten anderen werden ghevuyrt:
- Wat wye wail lijdet ende wail bezuyrt,
- 1165
- Dien sal dat zuete mit rechte vromen
- Wanneer sijn tijt is omme ghecomen.
-
- Die ander graet steet inden gairde.
- Daer gheet sy spelen, die zuete wairde;
- So comt hair vrynt ende tredet dair in
- 1170
- Ende gruetse mit enen zueten sin
- Ende sy hem weder vrundelijc.
- Die woerden vallen dair suverlijck.
- Malcanderen nemen sy bijder hant,
- Dusent vroechden werden dair bekant,
- 1175
- Elck ghift te kennen sijn ghedwanck,
- Die woerdekijns gheven zuet gheclanck,
- Elck spreect wes dander gheerne hoirt
- Ende brinct dat also lieflic voirt
- Als hi dat best gheramen can.
- 1180
- So plucken sy dair die bloemkijns dan
- Ende gheven malcander des teen gave,
- Dat sy ontfanghen voir rijcke have.
- Dat vriendelic drucken bijder hant
- Mae[c]t van beyden enen bant.
- 1185
- Mit praten ende mit lieflic cozen
- Breken sy die rode rosen.
- Dit nemen sy voer grote lust
- Ende yghelic hert dair wel op rust.
- Aldus so driven sy haer ghenoecht,
- 1190
- Ter tijt toe, dattet God soe vuecht,
- Dattet tijt is daen te scheyden.
- So spreken sij onder hem beyden
- Ende ramen ander daghe ende stonde.
- So varen sy ten roden monde
- 1195
- Ende maken een vriendelijc ghescheyt,
- Dat him beyden doch is leyt;
- Mar wanttet ymmer wesen moet,
- So saften sy den truerighen moet
- Ende verhoghen hem opt weder comen.
- 1200
- Mit dier hope soe wart ghenomen
- Oerloff ende scheyden dan
- Ende yghelic gaet in sijn gheban.
- Daer op rusten sy alte wael,
- Ende elken donct, dat hi een grael
- 1205
- Van grote salde ghewonnen heeft,
- So dat hi lieflic ende vrolic leeft.
- Him donct him en mach niet deren,
- Ende al dat him mach bezweren,
- Dat verghet hi doer dat pant,
- 1210
- Dat hi inden gairde vant.
- So spreect hi allen vrouwen loff,
- Doer die wonne, die inden hoff
- Hadde gheweest, doe hi daer was
- Ende die rijcheit vant int gras.
- 1215
- Dus heeft sijn hert een zuet verdrach.
- Als sy dan op enighen dach
- Comen elc anderen te ghemoete
- So condelic wert dair ene gruete
- Also hem elc voer anderen midet:
- 1220
- Want die natuer des niet [en] ghelidet
- Sij en moeten wandelen hoir ghelaet
- Ander verwe off anden ghelaet.
- Daer om een roeckeloes ghemoet
- In sulken dinghen dicwijl doet,
- 1225
- Datter sommighen wert bekant,
- Datter minne steit int lant.
- Want Ovidius heeft bescreven:
- ‘Die ghene die in minne leven
- En connen houden [gheen] ghelaet;’
- 1230
- Mer nochtan, dat wel verstaet,
- So is die een zedigher veel
- Dan dander is in sulken speel.
- Die luden en sijn niet even wijs.
- Daerom gheve ic der wijsheit prijs,
- 1235
- Die wael bedecket menighen daet,
- Des hem die gheck niet en verstaet.
- Van desen is ghenoech gheseit.
- Waer dus die liefte wart gheleit,
- Daer is minne inden anderen graet,
- 1240
- Daer sy dicke bliven staet
- Menighen tijt ende langhe daghen,
- Eer sy coomt tot hogheren slaghen,
- So dat die goede menschen duck
- Sterven in dit selve stuck,
- 1245
- Eer sy den anderen graet vernemen.
- Dier is veel tusschen [Bonnen] ende Bremen,
- Die nymmermeer ander graet en werven
- Ende willen gaerne dair in sterven.
- Want tgheluck is so onghelijck.
- 1250
- Het is die menighe op eertrijck
- So duldich so wesmen hem an leyt,
- Het dunckt him guet, al waert een leyt.
- Des anders [l. andere] hebben dusen stuck,
- Een wair him groot gheluck.
- 1255
- Elken is die vroechde so groot
- Als sy him dunckt na sijn ghenoet.
- So grote vroechde heeft Peterkijn
- Mit Metkijn off mit Nezekijn,
- Als een hertoghe mit sijnre vrouwen,
- 1260
- Die hem doet ghenoechte bouwen.
- So bleven die twee ghelieven steken
- Ende storven beyde ghelijck,
- Dat was die burchgravinne rijck
- 1265
- Van Virgi, die schone joncfrouwe,
- Ende die ridder vol van [t]rouwe
- Dair ic voer off hebbe gheseit.
- Nu soe bin ic voert bereyt
- Te spreken vanden derden graet,
- 1270
- Up wat ghevaerde dat hi staet
- Ende wat vroechden hi can gheven
- Den ghenen die dair inne leven.
-
- Eerst beghintmen opter straet,
- Daer na men inden gaerde gaet,
- 1275
- Ten derden gaetmen daer boven,
- Soemen in cameren plach te hoven
- Mit truwen vrienden heymelick,
- Behouden alder eeren strick.
- Alssy in sulker vrienscap staen,
- 1280
- Dat deen wort minnentlic ontfaen
- Van sinen lieven wederpaer
- Ende wort in liefliker waer
- Mit volre gunste wel ontfanghen,
- Mit sueten armen ombevanghen,
- 1285
- Soe gaetet anden derden grade.
- Des en heeft nyemant schade,
- Dan die valsche nydighe man,
- Die nyemant der ghenuechten en gan.
- Want daer en wort nyemant, des ghelovet,
- 1290
- Van ere noch van goede berovet.
- Up een koetskijn vallen sy
- Ende sijn alre sorghen vrij:
- Het dunct hem sijn een paradijs.
- Mer is enich van hem beyden wijs,
- 1295
- So meen ic datter sorghe is bij,
- Op [dat]ter sorghes nootlijck sy.
- Doch wes mit sorghen is ghestolen,
- Dat is zuet ende blijff verholen.
- Daer legghen sy in groter lust:
- 1300
- Menichwerff wart dair ghecust,
- Die lipkijns werden gheconreydet,
- Vroechden meret, trueren beydet,
- Menich guetlic, lieflic woert
- Wort van beyden daer ghehoert,
- 1305
- Vriendelick drucken sy die armen,
- In gueder vroechden sy hem warmen,
- Lachende blencken dair die oghen,
- Elck anderen troest van allen doghen:
- Al waer hi sieck ende onghesont
- 1310
- Elck ghenase in sulker stont.
- Die witte kele ende wancskijn root
- Machmen handelen dair al bloot.
- Die borstkijns machmen wel an stoten,
- Sijn sy niet te vast besloten,
- 1315
- Ende byeden hem gueden dach.
- Daer off en sal men gheen gheclach
- Maken ander vrouwen zijden;
- Elck sal anderen vollentlike blijden
- Ende doen mit gonsten uptien til
- 1320
- Alle dat sijn vruntkijn wil,
- Sonder te sterven als sy plaghen.
- Wes ic seg dat salmen waghen
- Altoes behouden lijff ende eer.
- Tgoet is gaende ende wandelbe[c]r.
- 1325
- Al is machtich die pennic,
- Minne verwint doch alle dinck.
- Woude daer yemant teghen segghen,
- Dien woud ic mit reden neder legghen.
- Dit is van minne die derde graet.
- 1330
- Die vierde is op een ander maet.
- Mar eer daer off woerden luden,
- So willic u noch eerst beduden
- Een corte historic van hem twien,
- Die oick, na dat ic hebbe ghesien,
- 1335
- Liefden [l. Leefden] inder minnen stact
- Ende storven inden derden graet.
- Hadden die Goden hem ghegont,
- Dat ghecomen hadde die stont,
- Die hoirre twe by wilen gheren,
- 1340
- Sy hadden sonder wanch mit eren
- Inden vierden graet ghecomen.
- Mar valsche tonghen hebbent benomen,
- Die sien altoes om haer beyach,
- Daer ic u aff sal doen verslach.
-
- 1345
- Voertijts woende binnen Rome
- Een rijck edelinc ende vrome,
- Die machtich was, wy lesen dus,
- Ende was gheheten Paulicius.
- Mit corten reden seg ic u dat
- 1350
- Hi wort verdreven uter stadt,
- Bij zaken wantmen gaf hem scolde
- Dat die keyserinne solde
- Mit hem te schicken hebben ghehadt.
- Hi toech van danen sinen pat
- 1355
- In Griecken, onder enen heer,
- Dair hi bleeff in groter eer.
- Want goets ghenoech ende groot ghesinde
- Hadde hij, dat hij seer minde.
- Die coninc, als ic can gheweten,
- 1360
- Was Henedorius gheheten.
- Hem was lieve tot desen gast:
- Al quamer meer, hij naemse vast.
- Goede, rijcke onderzaten
- Cleden wel des heren straten.
- 1365
- Hij regneerde int selve lant,
- Daer Parys Helenen prant.
- Paulucius, dese edel Romaen,
- Had enen soen, heet Quintillaen,
- Die lustelic, jonc ende lustich was,
- 1370
- Schoen van leden ende wail te pas
- Ende en was out mer twintich jaer.
- Nu was des conincx vrouwe aldair
- so rechte schoen ende suverlyc,
- Dat hoirs ghenoet in enighen rijck
- 1375
- Niet en was, als ic versta
- Ende was gheheten Pernella.
- Hoghes daghes, alsmen vierde,
- So plach te comen die wael gechierde
- Inden tempel, daer sy stont
- 1380
- Harde ant pallas, ende was ront
- Ghetymmert ende also ghewrocht,
- Dat zy uut hoerre camer mocht
- Altoes inden tempel gaen
- Sonder yemants weder staen.
- 1385
- Up enen tijt alst was ghewoen
- So quam Paulucius mit sinen zoen
- Eerlich ganghen inden tempel.
- Die soen was sedich ende sempel,
- So schoen, so frisch in allen sijn wesen,
- 1390
- Dat alle man om sach na desen.
- Penella, die coninghinne schoon,
- Sach oic den vader ende den zoon,
- Die beyde waren wail gheleert
- Ende rijckelijck ghehabitueert.
- 1395
- Dese jonghe Quintiliaen
- Ghinc bij sinen vader staen,
- Dair hij die vrouwe mochte sien.
- Sijn oghe liet hi dairwairts vlyen
- Sedelick, sonder wanghelaet,
- 1400
- Als een die hem wail verstaet.
- Bij wilen sach sij opten jonghen;
- Mer noch en was sy niet bedwonghen
- Van lieften van enighen man,
- Die ye menschen name ghewan.
- 1405
- Wanneer die vrouwe op hem sach,
- So docht hem dat een vuerich slach
- Recht mids in sijn herte brande.
- Die vrouwe ten laesten wail bekande,
- Na dat sy ghemercken conde,
- 1410
- Dat die jonghe man hair wail gonde.
- Dat viel te twee stonden ofte drien
- Datsi malcanderen plaghen te sien,
- So dat die vrouwe wert ghevanghen
- Ende heeft minnentlic ontfanghen
- 1415
- Tgheschut, dat uut sinen oghen
- In hairre herten quam ghevloghen.
- Die brant wert starck ende lieflic brande,
- Si leefden ghelijck in liefden bande,
- Ende hi vernam oic wail ter stont
- 1420
- Dat sij was int herte ghewont.
- Si was in menighen ghedachte,
- Wat weghe, wat liste sy best wrachte
- Dat sy hem spreken moch[te].
- Hij leefde slecht in wanghedochte
- 1425
- Ende hij meynde dat hi nymmermeer deghe,
- Gheluc noch heyl van hoir en creghe:
- Want hi en dorstes niet ghenenden
- Bode off brieve an hoir te senden,
- Om dat hy hoer soe onghelijck was.
- 1430
- Penella op een tijt sat ende las,
- Datmen die liefde vordert wel
- Mit enen gueden heel ghesel.
- Nu so hadde die vrouwe een camer wijff,
- Den si ghetruwede eer ende lijff
- 1435
- Ende was gheheten Balotides.
- Penella seyde hoer die les,
- Hoe si int herte was ghewont,
- Ende si dede haer op die stont
- Zweren, dat sijs nymmermeer
- 1440
- En melde, duer der Goden eer,
- Ende bat hair vriendelic aldaer,
- Dat sy des jonghen name waer
- Als sy heymelicste mochte,
- Ende seyde wes haer goet dochte,
- 1445
- Dat hi inden tempel quaem
- Ende hoirre aldair waer naem.
- Sij dede dat haer die vrouwe heet;
- Mar het was haer int herte leet.
- Nye van doechden; mer sy woude
- 1450
- Dat sy enen anderen minnen soude,
- Daer sy bate off soude ontfaen.
- Die bootschap heeft sy wail ghedaen.
- Den tijt bescheyde si hem also,
- Ende dat soud sijn voer daghe vro.
- 1455
- Die jonghe vorst ont der joncfrou wael
- Ende dancte haer der zueter tael.
- Sijn hert was vro en[de] vreuchden rijc
- Ende verwachte den tijt oetmoedelijck
- Ende quam aldair op sinen dach
- 1460
- Soe vroe dat nyemant des en sach,
- Ende [si] wachte mede die stonde wael
- Als die oick van groter quael
- Woude nemen medecijn:
- Hoirre gheen en mochte blijder sijn.
- 1465
- Twee monden, beyde zuet ende root,
- Deden malcander vrienscap groot,
- Elck den anderen in armen dructe,
- Elck docht dat hem zeer wail ghelucte.
- Die zuete woirden die sy spraken
- 1470
- En kan ic niet int scrifte maken.
- Die tijt en mocht niet wesen lanck:
- Een scheyden daer him beyden dwanck.
- Die coninc, die daer droech die croen,
- Hadde eens broeders zoen,
- 1475
- Folkas was die name sijn.
- Dese valsche malandrijn
- Droech minne op sijns oems wijff,
- (Dat dede hoir minnentlic schoen lijff)
- Ende hadde Balotides gheseit
- 1480
- Dien bant, die hem int herte leyt,
- Ende sy gheloefde him, sonder waen,
- Si soudet der vrouwen doen verstaen.
- Mair mids dat die coninghinne
- Anderswair hadde gheleit hoir minne
- 1485
- Soe en dorst zij hoir dair van niet spreken
- Ende dus so liet sy dat zwaert steken.
- Op een tijt vraechde hoir Folkas,
- Hoe dattet mit dien dinghen was?
- Sij sprac:‘ Heer, laet sijn u jacht.
- 1490
- Het is om niet dat ghi veel wacht:
- Mijn vrou is anders sins ghesint.
- Mit enen jonghen dien sij mint,
- Daer drijft zij hair ghenoechte mede.
- Ic sal u segghen stont ende stede
- 1495
- Wanneer dattes meer gheschiet.’
- ‘Doet my dat ende lates niet,’
- Sprac Folkas totten bosen wive.
- Dese coninck, daer ic aff scrive,
- Hadde een oirloghe in handen,
- 1500
- So dat die beste van sinen landen
- Een deel te velde souden tijden,
- Ende Quintiliaen soud mede rijden.
- Doe dochte hi in sinen moet:
- ‘Oirloff ghenomen dat waer goet,’
- 1505
- Ende pijnde dat hi sprac
- Balotides, die valsche lack,
- Die der vrouwen heeft gheseit,
- Dat him Quintiliaen bereyt
- Mede te trecken inden heer
- 1510
- Ende dat hi hadde groten gheer
- Hair te spreken, wairt hoir ghenaem.
- Die vrouwe gheerde dat hi quaem,
- Want haer daer na verlanghede zeer.
- Balotides dede enen keer
- 1515
- Tot Quintiliaen ende seide him soe,
- Dat hi quame des morghens vro.
- Den tijt wachte hij behendelijck
- Ende Penella des ghelijck.
- Daer si inden tempel spraken
- 1520
- Overdroghen si hoer zaken
- Dat sij inder camer ghinghen.
- Daer vielen soete handelinghen.
- Sij hadden hondert dusent vrouchden
- In gueden minnentliken doechden.
- 1525
- Hij swoer hoir trouwe onverbroken.
- Des ghelijck heeft sij ghesproken,
- Waer[t] dat hair die Goden gonden
- Dat sij woirde onghebonden,
- Si soude worden sijn echte wijff.
- 1530
- Dat zwoer sy opter Goden lijff.
- Dus laghen sy in groter weelde[n]
- Lieflic mit malcander ende speelde[n].
- Die vroechde brachtse in sulken ruste,
- Dat hem beyde slapens luste.
- 1535
- Balotides, die wrede rebas,
- Liep totten schalken Folkas
- Ende seyde him alle dese dinck.
- Folkas haeste him ten coninck
- Ende seyde hem dese mere.
- 1540
- Die coninc was in twivele zere,
- Want hi tsinen daghen nye en vernam
- Dat sijn wijff na minne zwam;
- Doch hi volchde Folkas rade
- Ende ghinc mede ten camenade,
- 1545
- Daer sise beyde hebben ghevonden,
- In lieven armen vast ghebonden:
- Deen mont an dander druct.
- Folkas te hant sijn mes uut ruct
- Ende bij des conincx bevelen
- 1550
- Doerstack hi beyde die suete kelen,
- Die nie en daden ander daet
- Meer dan hier bescreven staet,
- (Wopen over tvalsche wijff,
- Die him beyden nam het lijff
- 1555
- Dat him God hadde ghegheven!)
- Ende sijn dus samentlick ghebleven
- Inder minnen derde graet.
- Wacht u vrienden voer sulken raet,
- Wacht u voer valsche woerden mede:
- 1560
- Goede hoede brinct goede vrede.
-
- Vanden graden spreken wy voert.
- Ghi hebt wail vanden eersten ghehoirt,
- Hoe hi opter straten ghinck.
- Die ander men inden gaerde vint,
- 1565
- In die camer die derde staet,
- Die vierde opten bedde gaet.
- Mar dat is anders te verstaen.
- Die in die derde grade gaen
- Rueren tbedde wel bij tijden,
- 1570
- Dat is ghedect in allen sijden,
- Boven, midden ende beneden.
- Dat machmen doen ende al mit reden,
- Dat en is trechte bedde niet,
- Dair die vierde graet toe vlyet.
- 1575
- Die beyde sijn van tween sinnen;
- Deen is van buten, dander van binnen.
- So wye dat gaet opt bedde van buten
- Die en mach gheen minne sluten
- Sij en blijft al inden derden graet.
- 1580
- Daer en is arch noch misdaet.
- Dat bedde van buten machmen bueken
- Sonder yet dair inne te brueken;
- Want eer die hout hoir crenskijn vast.
- Mer die nyder brouwet last
- 1585
- Ende die clapper backet leyt,
- Hoe wael het mitten dinghen steyt.
- Sien sy sulver ende gout,
- Si maker off vermolsent hout.
- Wat goet is segghen sy voer quaet.
- 1590
- Daer omme hoet u voer dat saet.
- Den vierden graet en sal gheen man
- Mit bescheyde hem nemen an,
- Ten moet mit sulker voirwairde sijn
- Als ons bescrivet dat Latijn.
- 1595
- Dat bedde datten vierden maect
- Is van allen decsel naect,
- Begheerlic, zuet, zaft ende blanck,
- Nieste breet, te maten lanck,
- Bloot ende suverlijc bereyt,
- 1600
- Daer gheen decsel op en leet
- Van wollen noch van linnen laken
- Noch bonte cleder vanden raecken
- Noch camcaet noch syden doecken,
- Dat gheen man en moet bezoecken,
- 1605
- Ten sy den ghenen dan bekant
- Die rechter is indes gheestes lant.
- Verneme diet vernemen wil,
- Ic en segghe niet meer op desen til;
- Mar daer voer wachte hem elc ghepair,
- 1610
- Dat dat bedde van hogher waer
- Niet roeckelois en werde versocht.
- Al waert oick datment werven mocht,
- Niemant en zal des begheren
- Ten sy mit rechte ende mit eeren.
- 1615
- Het valt soe veel in menighen steden,
- Wanneer soe dattet wort ghetreden
- Over die derde graet van minnen,
- Dat dan die liefte beghint te dinnen
- Ende die zueticheit gaet aff.
- 1620
- Dat schone coern wert een caff,
- Die brant wort daer mede ghelesschet,
- Die claerheit wort zeer aff ghewesschet,
- Dat weder wart duuster dan,
- So volchter druc ende lijden an.
- 1625
- Die vroukijns bliven inden sorghen,
- Ende die mannen lopen hem vermorghen
- Hier, aldair en[de] over al.
- Hij verzoucket berch ende dal,
- So langhe dat hi wat nuwes vint,
- 1630
- Daer hi van nuwes op wert ghesint.
- Dat eerste is dan al vergheten,
- Dat heeft die vierde graet verbeten,
- Die der zueter minnen brande
- Van eeren heeft ghebracht te scande,
- 1635
- Daer hem billic een goet man
- Naerstelic sal wachten van,
- Ende my heeft zeker wonder groot,
- Dat eens goetmans ghenoet
- Hem der hetten niet en hoedet.
- 1640
- Want natuer ons des bevroedet,
- Als wy so verre ghecomen sijn,
- Dat wy in minnentliken schijn
- Mit goeden wiven sijn verbonden,
- Sullen wy mit handen ende monden
- 1645
- Hoer gans ghelove segghen ende houden
- Mit herte ende sinne onghespouden:
- Alle dat hoir live begharen
- Sullen wy volleysten sonder sparen:
- Daer en sal nyemant liever sijn
- 1650
- Dan dien du hebste int herte dijn.
- Also salt sijn mit elken man,
- Die sinen live der eren gan.
- Hoe soude dan yemant sijn so bois,
- Dat hi die liefte die hy ye coys
- 1655
- Scenden soude ende makense quaet
- Die him so hoghe inden moede staet,
- Ende ontreynen dat schone yuweel
- Dat hij minde boven enich deel?
- Seker, dochten dit die gheen
- 1660
- Die hem stoten an desen steen,
- Si souden waerlic gaen besijden
- Ende enen beteren wech omme lijden.
- Reyne minne die is te prisen,
- Want sy doet alle vroechden risen
- 1665
- Ende sy sijn vrij van alre daet,
- Al spreect een bose nyder quaet.
- Si sijn so vrij op hoirre duecht,
- Dat sy niet en worden onthuecht.
- Si bliven vro ende en achten niet
- 1670
- Die stralen die die clapper schiet.
- Al heeft die clapboghe grote macht,
- Die reyne liefte en slaets gheen acht.
- Een yghelic wacht hem quader daet.
- Der loghentael wert ymmer raet.
- 1675
- Hadde Fillis, die vrouwe schoen,
- Des ghehoet mit Demofoen,
- Hadde Medea, die suete maecht,
- Van Jason niet ghesijn verlaecht,
- Hadde Adriana gheschuwet dat wack
- 1680
- Doe Theseus hoer bedde brack,
- Hadde Dydamya ghesijn behende
- Doe Achilles hoer bekende,
- Hadde Oenoene verdocht die dinghen
- Doe sij ende Parijs te bedde ghinghen,
- 1685
- Hadde Kanates ghebruuct wijshede
- Doe sij hoirs broeders wille dede,
- Had Mirra reyne minne ghedraghen
- Doe sij horen vader woude behaghen,
- Had Dido in hoer eer ghebleven
- 1690
- Doe hoer Eneas woude begheven,
- Alle dese vrouwen voirnoemt
- Mochten hem des hebben beroemt;
- Mer sij hebbent selve bedorven
- Ende sijn van rouwe al ghestorven.
- 1695
- Dit comter off van sulker marct.
- Als deen den anderen niet en starct,
- Mit rechte trouwe, die daer gheboirt,
- Soe is die melck te mael vergoert.
- Mer doetmen soe ic hebbe ghescreven,
- 1700
- So volcht daer een ghenoechlic leven.
- Na dat die luden sijn ghesint,
- Die ene schelt, die ander mint.
-
- Off my yemant woude straffen,
- Soe en wil ic niet dair tegen haffen,
- 1705
- Ic en wil des wel gheloven,
- Dat sij bij wilen treden boven
- Ende leven inden vierden graet,
- Daer nochtan liefte vaste staet
- In truwen, sonder wanckels leyt,
- 1710
- In gansen ghelove ende stedicheit,
- Ende leven heymelic in een,
- Soe dat nyemant, groot noch cleen,
- En weet van hoirre beyder zaken
- Of mense prisen sal off laken,
- 1715
- Ende nyemant en weet zeker des
- Off sij reyn off anders es,
- Ende meynen oick in horen moet
- Dat sij reyn is ende goet,
- Ende node malcander schenden souden,
- 1720
- Want sijt voer reyne minne houden
- Daer die gonst vast is ghebonden
- Ende bernende wasset tallen stonden
- Mit truwer liefte sonder wanch
- Ende elc dient op heyls danck
- 1725
- Ende elc scuwet duen des anders leyt,
- Elc is tot allen tijden bereyt
- Te doen mit ganser herten vrij
- So wes des anders begheerte sy.
- Die man die meynt, so een guet wijff
- 1730
- Vorder over ghift hoer lijff
- Ende meer om sinen wille doet,
- Soe hi van rechten schulden moet
- Te duenre sijn tot hair verbonden
- Hoir te dienen tallen stonden:
- 1735
- Want men seit mit veel te lienen
- Machmen billic wail verdienen.
- Dat guede wijff meynt oick mede,
- Is hoir vrient van edelre zede
- Ende si veel doet om sinen wil,
- 1740
- Soe moet hi ymmer, lude en stil,
- Dat verd[i]enen ende over deyncken,
- Hoe sy hoer selven gheert te creyncken
- Om hem te starcken ende te hueghen.
- Sij meynen trouwen, tis al lueghen,
- 1745
- Seit yemant dat sij anders leven,
- Dan rechte minne heeft ghegheven.
- Si meynen dat hoir dinck is claer,
- Want sy malcander segghen waer.
- Si en willen mit woerden niet betalen,
- 1750
- Hoerre gheen en wil den anderen falen:
- Lijff, guet ende alle dienstbairheit
- Is den anderen altoes bereyt.
- In deser opinien bliven sij
- Ende meynen datse lovelic sy.
- 1755
- Dat wy segghen van reynen dinghen
- Houden sij voer queteringhen,
- Ende dat reyne minnen oirde
- Niet en is dan schone woerde,
- Des elck man heeft soe veel te bat
- 1760
- Als van enen verloren schat.
- Dus leven si in hoir ghenuecht,
- Ter tijt toe dattet God soe vuecht,
- Dat sij ter echtscap moghen raken,
- Want daer up doen sy dese saken,
- 1765
- Dats al hoir antwoirde diemen vint,
- Anders waer hoer sake blint.
- Maer na dat ic my laet wisen,
- So en salmen dat billicx niet prisen:
- Dats als een wijff van goeden naem
- 1770
- Hoir selven set in sulker taem
- So moet ymmer die eer zwacken,
- Ende off sijt alzo heymelic zacken
- Dattet nyemant en gaet van monde,
- So isset doch een dootlike sonde,
- 1775
- Daerment billicx om laten sal.
- Noch een sonderling gheval
- Wetic, daer ment om sal laten.
- Twee goede menschen, die hem saten
- Malcanderen minnentlike [te] dienen
- 1780
- Up sulke hope ende mienen,
- Dat him God noch gonnen mach,
- Te leven sulken blijden dach,
- Dat sij malcander echte werden,
- Dien waert alte zuer te harden
- 1785
- Ende thongerbeen te cluven
- Sonder spise over te prueven.
- Want alset dan ter maeltijt quaem,
- So soudet sijn soe veel bequaem
- Die zuete [spise] mit hongher te eten,
- 1790
- Dat alle die hongher dan wair vergheten,
- Die ye te voren hadde ghesijn.
- Mit groter lust in lieven schijn
- Soudmen dan grote beten biten,
- Van outs en soudmen niet verwiten,
- 1795
- Alle dinck soud wesen nu.
- Om sulker vreuchden seg ic u
- Datment soude laten mede.
- Mer oft hem so leecht in die lede
- Dat sijs laten niet en willen,
- 1800
- So bid ic dat sijs guetlic stillen
- Ende houdent also heymelic,
- Dat die ere blive rijck
- Ter werlt, al ist voer Gode zonde:
- Sij beterent na tot enighen stonde.
- 1805
- Sinte Pouwels seit int ghemeen:
- ‘Wilmens dan niet coken reen
- So latet doch verholen sijn.’
- Mer dit is die lesse mijn,
- Datmen tpruefsel aff sal laten:
- 1810
- Het sal verblijden ende baten.
-
- Ic wil des gheloven wail,
- Dat voertijts tot sommigen mael
- Ganse liefde in truwen fijn
- Tusschen den ghenen heeft ghesijn,
- 1815
- Die stonden in dat vierde slot.
- Elck dient bij sonder sinen God.
- Soe wael dient Gode Hein ende Han,
- Ghelijck doet een begheven man,
- Al staet die een in hogher scouwe.
- 1820
- Ic wil van overdraghender trouwe
- Segghen, dair ic off hebbe ghehoirt,
- Ende is een waerachtich woert,
- Als ons die geesten claer belyen.
- In ouden stont was in Suryen
- 1825
- Een coninc moghende ende vry:
- Demetrius soe hetede hi.
- Dat rijck had hi in sinen handen
- Ende was bekant in menighen landen.
- Nu was dair een eerbair wijff,
- 1830
- Die horen knecht beroefde tlijff;
- Mer dat quam onnoselic toe
- Ende ic wil u segghen hoe.
- Dat guede wijff was nuwelijc
- Weduwe gheworden ende was rijck.
- 1835
- Sabina so was sij gheheten.
- Van horen ghestande suldi weten.
- Een weynich [l. eynich] vruntkijn hadsi vercoren,
- Vrisch, niet rijck, maer wail gheboren,
- Daer sij veel vreuchden mede dreeff,
- 1840
- Want hi hoer tru ende stede ble[e]ff.
- Ic versta wel dat hi was
- Gheheten Floridamas.
- Elck was den anderen wel te wille.
- Sij hadden heymelic en[de] stille
- 1845
- Malcanderen ghedient menigen dach:
- Nu, sint davonture versach,
- Dat si allene was ende vrij
- Uten bande, so woude sy
- Hoeren lieven vrient teen manne trouwen,
- 1850
- Ende dede enen schonen camer buwen
- Ende dien costelijck bemalen,
- Om hem rijckelick tonthalen.
- Op een tijt sij daer boven ghinc,
- Daer die wercluden deden hoir dinck,
- 1855
- Ende raecte ymmer mitten voet
- Enen bile, die beneden woet
- Ende viel den knecht op sijn hoeft,
- Dattet recht midden wert ghecloeft.
- Die knecht most daer verliesen tlijff.
- 1860
- Daer wort ghevanghen tgoede wijff.
- Men leydse vast in sekeren banden:
- Want naden recht vanden lande
- So hadsi dat lijff verboert.
- Floridamas was seer ghestuert,
- 1865
- Sijn herte dochte hem al verganghen
- Om dat Sabina was ghevanghen.
- In groten druck en[de] sorghen
- Ghinc hi wanderen alle morghen
- Inden tempel ende bat den goden,
- 1870
- Dat sij hoer hulpen uuten noden.
- Hi en conde hoer helpen noch daren,
- Want hi en dorst niet openbaren
- Dat him int herte was so banghe.
- Inden karker lach si langhe:
- 1875
- Want, om dat si was vermaert
- In eren ende van goeder aert,
- So en deedmen hoer gheen haestichede
- Mit rechte an live noch an lede;
- Mer haer leven lach dair an.
- 1880
- Up een tijt sprac sij den man,
- Die meyster was vanden ghevangen
- Ende seyde: ‘ Vrient, nu wilt doch ganghen
- Totten coninc op desen til
- Ende bidt hem, off hi comen wil
- 1885
- Spreken mit enen ghevanghen wive.’
- Die meester zwoer bij sinen live,
- Na dien dat hoir dat was ghenaem
- Hi soudet doen, watter off quaem:
- Si waer so dueghende ende so edel,
- 1890
- Liet hi dat, hi waer een snedel.
- Dus liep hi totten coninc schier
- Ende seyde hem die manier
- Als hem Sabina hadde ghebeden.
- Die coninc lachende ghinc beneden
- 1895
- Dueghentlic ende woude horen
- Wat dat wijfkijn hadde voren.
- Hij vraechde, wat dat waer haer noot.
- Sij sprac: ‘ Edel vorste groet,
- Al hebbe ic hier ghewoent mijn daghe,
- 1900
- Ic bin hier vreemt van maghe,
- Gheen kinder soe en heb ic mede.
- Ic wort gheboren van deser stede
- Omtrent viertich deser milen:
- Ic woude gaerne darwairts ylen
- 1905
- Om te maken mijn testament.
- Mijn ouders woenen dair omtrent:
- Ic woude mijn stucken gheerne reyden,
- Dat sij mit lieve van ene scheyden
- Ende deylen mochten minen goede
- 1910
- Sonder twist off onghemoede.
- Woudi my uwen oerloff gonnen
- Tot dat vijftien daghe omme ronnen,
- Ic woude hier weder comen an
- Sonder twivel, ende sterven dan
- 1915
- Alst u docht wesen rechtens tijt.’
- Dit docht den coninc nuwe vijt,
- Dat dit wijff dach woude gheren,
- Ende antwoerde haer half in scheren.
- ‘Wijfkijn,’ sprac die coninck goet,
- 1920
- ‘Du biste selve des wail vroet,
- Dat recht moet hebben sinen loop;
- Mer hebstu erghent enighen hoop
- Off enich ghetru an enen vrient,
- Die du so wail moechs hebben ghedient,
- 1925
- Dat hi een verbant ane ghinghe
- Die wile du dedes dine dinghe
- Ende quame voer di hier inder hecht,
- Ende soude dulden sulken recht,
- Dattu selve soudes ghedoghen,
- 1930
- Oftu niet weder en quaems voer oghen:
- Vindes du sulken vrient int leven,
- So sal ick di oirloff gheven,
- Also du hebs begheert an my.’
- Die coninc meynde wel, dat sy
- 1935
- Nymmermeer die mensche en vonde,
- Die hem voer hair also verbonde.
- Te hant heeft sij een bode ghesent
- Om Floridamas haren vrent,
- Die dair tot hair quam te hant.
- 1940
- Vriendelick nam sy hem bijder hant
- Ende sprack hem toe van deser dinck,
- Die hoir wail gonde die coninck,
- Op dat si enen vrient mochte vinden,
- Die him dair voer hair woude verbinden.
- 1945
- Die trouwe was so groot in beyden,
- Dat die zake was goet te reyden.
- Hij dede al dat sij hem bat
- Ende hij ghinc sitten daer sij sat.
- Die coninck gaff den wivekijn
- 1950
- Vijftien daghen lanck termijn.
- Waert dat sy binnen dier tijt
- Niet weder en quaem, des seker sijt,
- So soude Floridamas tlijff
- Verloren hebben voer dat wijff.
- 1955
- Och! hoe wael kende hi die trouwe,
- Die sy droech, die doeghende vrouwe!
- Hine twivelde niet dair an,
- Si en souden wail verlossenen dan.
- Ende off des doch niet en viel,
- 1960
- Soe was hi noch ghevreest sijn siel,
- Want hi liever hadde te sterven,
- Dan sy vanden live soude bederven.
- En was dat gheen ghetruwe da[e]t,
- Soe en weet ic niet waer truwe staet.
- 1965
- Al waren sy in die vierde line,
- Noch prisic [bet] die lieve Sabine
- Dan Hecuba, die moerderinne,
- Off enighe ghelike hoerre sinne.
- Ic blijffs daer bij tot alre stonde,
- 1970
- Dat manslacht, moirt, is me[e]rre zonde,
- Ende verradelike daet,
- Die ans [l. an] smannes live gaet,
- Dan die natuerlicke ghenoecht
- Diemen oick in sonden vuecht.
- 1975
- Daer en mach my niemant bringhen aff;
- Maer ic en prise niet [e]en caff,
- Datmen tproefsel mint [l. nimt] te voren,
- Daermen twachten heeft vercoren.
- Dat gaet daer hene. Nu is Sabine
- 1980
- Ghelossent uut des karckers pine.
- Den dach heeft sy an ghenomen
- Ende is tot horen maghen ghecomen,
- Dien harde lede was te moede
- Om hoirre vanghenisse ende armoede,
- 1985
- Dair sy onnoselicken in quam.
- Hoir erfnamen sy bij een nam
- Ende beschickede al hoir zaken
- Als sy bescheydelicste conde naken.
- Goets tijts voerden lesten dach
- 1990
- Ghebuerde dair een groot beclach.
- Si nam oerloff an horen bloede
- Ende keerde weder, die waerde goede,
- Ende woude lossenen haren vrient,
- Die hoir in trouwen hadde ghedient.
- 1995
- Veel liever had zy te sterven
- Dan Floridamas te derven.
- Doe sij weder quam inder stadt,
- Dat volck wort al van wonder mat.
- Die mare ghinc thans voerden coninc,
- 1000
- Dien sere verwonderde van dese dinck,
- Want hi nye en hadde ghehoirt
- Van sulker truwen spreken voert.
- Sabina haeste haer ten hove
- Voirden coninc van groten love
- 1005
- Ende gheerde datmen Floridamas
- Lossede uut der va[n]ghenis kas,
- Want sy weder woude gaen
- Ende laten hair inden yser slaen
- Also sy danen was ghescheyden.
- 1010
- Die coninc hietse een luttel beyden
- Ende sachse mit goeden oghen an:
- Hi bedochte die trouwe vanden man,
- Dien hi dede sine vriendinne
- Ende als hi ghewoech die starcke minne
- 1015
- Die twisschen beyden stont so vast,
- Dat elck liever hadde den last
- Dan dander dair in waer ghebleven,
- Sprac hi:‘ Ic wil dit al vergheven,
- Wijff, dattu moechs hebben misdaen,
- 1020
- Up dat die minne mach bliven staen,
- Dairmen billic off spreken sal
- Ende lovent over die werlt al.
- Ic gheve di weder lijff ende leven;
- Mar du sals goede soene gheven
- 1025
- Des doden maghen, na dat buert
- Ende van ghewoenten dat behoirt.
- Alsmen goede ghewoente doet,
- Mit recht dan nyemant claghen en moet.
- Wyen dat vol gheschiet mit recht
- 1030
- Ende mit goeder ghewoente echt
- Die heeft billicx niet te claghen.’
- Floridamas wart uut gheslaghen.
- Sij waren beyde zeer verhuecht
- Ende danckeden den coninc sijnre doecht,
- 1035
- Die hi ghenadelic hadde ghedaen
- Ende sijn beyde thuus ghegaen:
- Want mit deser vreemder maer
- Soe worden hoir saken openbair,
- Soe dat sy daer rechte voert
- 1040
- Malcanderen truweden in die poort.
- Hoer vrienden waren in vroechden ru,
- Die oude vreuchde wart weder nu,
- Ende dreven menighe vreuchden scijn
- Recht off het nye en hadde ghesijn.
- 1045
- Daer was trouwe ende trouwe was daer,
- Die minne was guet ende vreuchden baer.
- Al was sy inden vierden graet,
- Soghedaen en was niet quaet.
-
- Salighe vrouwen ende goede man,
- 1050
- Ontfanct dese woirden ende dey[n]cter an.
- Sluutse vast in uwen sinne,
- Wildi volghen waerlike minne.
- Want wildi dencken dese leer,
- Ghi en verdolet nymmermeer;
- 1055
- Mer versmadi desen sanck
- Ende doet roeckelosen anevanck,
- Sekerlijc, tis seer te duchten,
- Ghi reyt u sorghen ende suchten.
- Ic heb u recht der minnen aert
- 1060
- Eens deels bescreven onghespaert,
- Hoe groet, hoe diep si is ende lanck
- Ende waer op steet die hoechste ganck,
- Hoe verre datmen mit eren sal
- Wanderen inder minnen dal.
- 1065
- Den arbeit doe ic voerden jonghen,
- Die daer lichte in sijn ghespronghen
- Ter minnen, sonder groot beraet,
- Dair veel leyts aff te comen staet
- Alse [l. Als sise] niet te rechte en draghen.
- 1070
- Sonder wijsheit veel te jaghen
- Maect arbeit groet ende cleen ghewin,
- Ende dat bedrucket seer den sin:
- Want wie veel arbeyt sonder danck,
- Dien donct den tijt altoes te lanck.
- 1075
- Hier om, dat sy hem dan te bet
- Voersien van alles dat hem let,
- Soe hebbe ic desen vier graden
- Toe gheschicket vier wise raden,
- Die hulpen sullen ende leren
- 1080
- Den, die hem ter minnen keren:
- Dat sijn vier volmaecte doechden,
- Die rechte minne in volre vrocchden
- Risen doen up alre vaert.
- Elken enen graet bewaert.
- 1085
- Dat sijn mate ende wijsheit,
- Starcheit ende rechtveerdicheit.
- Mate hout den eersten graet,
- Wijsheit den anderen wel bi staet,
- Starcheit ghift den derden moet,
- 1090
- Rechtveerdicheit is den vierden guet.
- Soe wye in enich vanden graden
- Is, die neme te sinen staden
- Den raet, die totten grade behoirt.
- Wye inden eersten ringhet voert,
- 1095
- Daer meest onsedicheit in valt,
- Die sal hebben in sijn behalt
- Mate, waer hi hene gaet:
- Want waer een dinck op maten staet
- Daer en can gheen onmaet hebben macht.
- 1100
- Valtet hem anders dan hi ghedacht,
- Hij en es onsedich noch onverduldich:
- Die schult, die hem die minne is sculdich,
- Die wart hem vrilic wail betaelt,
- Des hi van mate niet en faelt.
- 1105
- Huefscheit ghevoedert mit zedicheit
- Dat is maten omme cleyt.
- Hier toe behoirt die verwe groen:
- Want mate is een hope coen,
- Ende mate doet hope vast houden
- 1110
- Ende alle haesticheit vercouden.
- Groen is doch een anevanck:
- Daer om so ist die rechte ganck,
- Waer nuwe minne wert gheleyt,
- Dat sy mit groenen sy vercleyt,
- 1115
- Salmen voldoen den rechten aert;
- Mer elck een sijn ghenuechte gaert.
-
- Soe wye den anderen graet beleeft
- Die moet sien so dat hi heeft
- Wijsheit tot sinen hoghen rade:
- 1120
- Want alsmen gaet ten anderen grade
- Soe behoeftmen die meeste hoede
- Voirder clapper ende nyders roede,
- Die altoes legghen nauwe laghen.
- Condi dan wijsheit by u draghen,
- 1125
- Soe en sal u ghecheit niet verheren;
- Wijsheit sal u den wech wel leren,
- Ist dat ghi doelt buten pade.
- Daer om neemt wijsheit tuwen rade.
- Anxt, voerdacht ende heymelicheit
- 1130
- Dat sijn der wijsheit beste cleyt.
- Die sullen sijn van verwen wit:
- Want wijsheit die is onbesmit
- Ende wil datmen reyn coke
- Op dat die ghecheit niet en smoke:
- 1135
- Want soude ghecheit smoken veel,
- Die wijsheit smoerde in hoer keel.
- Daer om suldi die wijsheit draghen
- Mit reynre claerheit ombeslaghen.
- Hebdi ghemaect een ghec opset,
- 1140
- Daer ghy mede moecht werden belet,
- Dat sal u wijsheit mit horen cleyde
- Breken ende beter reyden.
- Daer schade off soude hebben ghecomen
- Dat heeft die wijsheit dick benomen.
- 1145
- Wise mannen salmen soecken,
- Die omme sien in allen hoecken
- Ende altois sijn wail verdacht
- Off enich melder op hem wacht.
- Men sal reyne mannen kiesen,
- 1150
- Die node eer ende loff verliesen,
- Die heymelic sijn van wiser vormen
- Ende wael enen gaert commen formen,
- Daer dat li[e]ve wederpair
- Sit ende neemt der coomsten wair.
- 1155
- Wes men an heft mittie vroede
- Dat eyndet gaerne al int goede.
- Een edel man, wijs ende vroet,
- Die hoesschelic draghet sinen moet,
- Die scamel is, in dienste bereyt,
- 1160
- Die doechdentlijck na eren steyt,
- Wail ghesien in elken hoff
- Ende altoes spreect den vrouwen loff,
- Dien salmen guetelic ontfaen,
- Wye hi is ende hoe ghedaen.
- 1165
- Dat is hi die men sal bewarmen
- Inden lieven blancken armen.
- Aensiet die doecht ende niet die schoont,
- Off ghi wert daer bij ghehoent.
- Had Parijs die schoonte niet vercoren,
- 1170
- Troyen waer noch onverloren.
- Laet die doecht hoirs selfs ghenieten:
- Dat en sal ny[e]mant verdrieten,
- Dan den ghenen, die doecht haten.
- Ghi, goede wiven, ghi moet u saten
- 1175
- Emmer te minnen die edel goede
- Bij eenre sake die ic bevroede.
- Want ist dat ghi die goede ontfaet
- Ende schuwet die ghene die sijn quaet,
- Ghi sult alle die werlt doen groeyen
- 1180
- In doechden ende in eren bloeyen.
- Want als die zwacke dat verstaen,
- Dat ghij die goede trecket aen
- Ende gont hem uwer minnen croen,
- So sal elc man staen na loon
- 1185
- Ende saten him naerstelike ter duecht,
- Up dat hi oec mach sijn verhuecht;
- Alle boesheit sal hi schuwen
- Ende in doechden hem vernuwen
- Ende worden erentrijck ende goet.
- 1190
- Besiet wat wonder dat ghi doet
- Ende hoe hoechlic dat ghi breyt
- U eer ende uwe lovelicheit,
- Als ghi tganse lant purgiert
- Ende alle man ter dueghet stiert.
- 1195
- Des verdiendi Goeds hulde,
- Want sy worden bij uwer schulde
- Uut archeyt totter doech[t] ghestelt.
- Een predicker, die loopt after tfelt
- Ende predict in cloesteren ende in kercken
- 1200
- En doet niet soe veel goeder wercken
- Als ghi doet mit sulker voeghe.
- Elcs guets mans hert mit rechte loeghe,
- Waert dat ghi dat wout beghinnen
- Die guede in sulker wijs te minnen
- 1205
- Als ghi mit rechte wel doen sult.
- Hier om so lijt ende hebt verdult,
- Hout u vaste an die vroomste
- Ende en siet niet an die coomste,
- Mer siet die doecht die hem maect schoen,
- 1210
- Laet hem verdienen der salden croen.
- Ghij mannen, doet oic des ghelijc,
- So wordi salich ende vreuchden rijck.
- Kiest die doecht voer alle guet,
- Daermen eerlijc draecht den moet.
- 1215
- Wildi na die schoonheit kiesen
- Ende laten die doecht hoer loon verliesen,
- Soe gaet ghi op een wanckel brugghe.
- Die schone vintmen vele stugghe,
- Overdwaelsch ende hoevaerdich,
- 1220
- Onbekennende ende onwaerdich.
- Goede mannen sy versmaden,
- Die niet en sijn van hoghen staden.
- Nauwelijck en willen sy hoirs ghelijck,
- Off sy en sijn dan over rijck.
- 1225
- Die overschoen sijn ende jonck,
- Die sijn so druetich ende so pronck,
- Alle man dunct hem sijn te cleyn.
- Soe maken sij hem dan ghemeyn
- Mit heren die hoir beter sijn
- 1230
- Ende crijghen dan een quaden fijn,
- Daer sij een mantel off behouden,
- Die beter waer onghegouden.
- Twaer seker schade voeren si bet.
- Mij dunct, na mines sinnes wet,
- 1235
- Dat een gadelijck wijff hoveerdich
- En is niet twe peren waerdich:
- Want tis dat onbequaemste dier,
- Dat twisschen Rome is ende hier.
- Sinte Gregorius selve bescreeft
- 1240
- In eenre lessen die hi ons gheeft,
- So wye der hoverdyen min
- Draghen off hebben inden sin,
- Soe wy suverlicker sijn bereyt
- Totter minnen zoeticheit,
- 1245
- Saftmoedicheit hoert daer bij,
- Hoedanich dat die minne sij.
- Al wair een wijff een hoghe vorstinne,
- Die lustich waer, van waerden sinne,
- Ende hadsi dan daer bij hoveerde,
- 1250
- So en waer haer duecht van gheenre waerde:
- Want hoveerdye stinct voer Gode.
- Mer oetmoet so soud ic laten node:
- Die voecht zeer wael den vrouwen goet,
- Die daer draghen frisschen moet,
- 1255
- Ende oic mannen van goeder waerde.
- Tscheelt veel oetmoet ende hoveerde.
-
- Die inden derde grade woent,
- Tis seer ghevreest hi en wert gheloont
- Off hi en hout sijn wederpaer,
- 1260
- Regneert starcheit niet aldair:
- Want alst meest is te doen,
- Salmen in starcheit wesen coen:
- Eer ghi naerre den vijanden sijt,
- Soe u meer ghenaket strijt.
- 1265
- In striden salmen wesen starck:
- Ic meen in deser minnen parck,
- Daer sy twee tsamen legghen bemueyrt
- Ende elck den anderen lieflic rueyrt
- Met arm, mit mond, mit lieflic drucken.
- 1270
- In desen minnentliken stucken
- Salmen stark ende machtich wesen
- Te wederbinden sulke vresen
- Als dair off moghen comen voert.
- Ghi hebt bij wilen wel ghehoert,
- 1275
- A[l]st vuer is in sijn heetsten branden
- So moet menre toe mit allen handen
- Ende starckeliken weder staen,
- Off het wil al vorder gaen.
- Ghecrijcht dat hert enen zwacken waen,
- 1280
- Dat sullen die sinnen weder staen.
- Des menschen hert gheert dicke quaet
- Dat hi mit crachte weder staet.
- Dus salmen dat mit vlijte keren
- Ende mit starcken moede weren
- 1285
- Dat die brant gheen schade en doe:
- Manlic salmen gaen daer toe.
- Teghen der sinnen ane vechten
- Salmen een bannier op rechten,
- Die van schamelheit is ghemaect.
- 1290
- Si is goet ende onghelaect
- Ende heeft craft int wederstaen
- Voer alle dander die omme gaen.
- Blijschap sal daer wesen mede:
- Want blijschap ende schamelhede
- 1295
- Dat sijn die clede van verwen roet,
- Die starckheit draghen inder noot.
- Roit dat is een vrolic brant,
- Die die minne bringt int lant.
- Wil crancheit uuten wege glijden
- 1300
- So sal blijschap daer teghen striden
- Ende nemen schamelheit te hulp,
- Soe en gavicker niet om een schulp
- Om al dat crancheit soude wercken.
- Blijschap doet die sinnen stercken,
- 1305
- Dat hij altoes vrolick leeft
- Wanneer dat hi gheen twifel en heeft
- An sijnre vrouwen reynicheit.
- Brinct dat hem gheens druckes leyt,
- So moet hij ymmer vrolic wesen:
- 1310
- Die vroechde starct hem in desen,
- Dat hi mit schamelheit verweert
- Datter nyemant en worde onteert.
- Wye dat vuer soe draghen can
- Dat hem nyemant en brandet daer an
- 1315
- Mer like wael blijft inden brande,
- Die mach billic in elken lande
- Root draghen mit ghelimpe:
- Want hi ten aernste ende ten schimpe
- Altoes vrilic voert mach gaen
- 1320
- Daer anderen souden bliven staen.
- Vanden vierden graet te spreken
- Laet ic hier op dese tijt steken;
- Mer ic sals u maken cont,
- Des my God dat leven gont,
- Hier after in dat vierde boeck:
- Daer wil ich des nemen roeck.
- Want dat is gheoirlofde minne,
- Dair ick aff spreken wil mit sinne.
- Wye enich van desen graden vier
- 1330
- Beseten heeft, die soecke al hier
- Ende sie wat hulpe hem is nutte,
- Dair hi sijn liefte mede beschutte,
- Up dat hise te rechte draghe
- Ende vrolic leve al sijn daghe.
-
- 1335
- Een, die mensch is ende man
- Ende emmer wil der lieften an,
- Want menich is van sulker aert,
- Wat him daer in weder vaert,
- Hij mint ende wil oick minnen mede
- 1340
- So langhe hi lijff heeft ende oick lede,
- Ende sal die liefte mit hem vueren
- In sijn graff, ter lester uren,
- So si hem dwersch int herte leyt.
- Off him dan tvolghen wort ontseyt
- 1345
- Ende si sijnre niet en acht
- Daer al sijn hert op rust ende wacht,
- Ic weet bij ander luden wail
- Dat hi dan leeft in zwaerre quael.
- Al gheert een man bij wilen een
- 1350
- Die hi begheert, hi spreect al neen
- Dat hi veel clopt ende waer gheerne in.
- Soe hebben die vrouwen oick een sin.
- Si en willense niet al in laten,
- Die daer volghen inder straten.
- 1355
- Elck kiest gaern des hem ghenoecht,
- Ende off een hem also ghevuecht
- Dat hi clopt voer eens doven duer
- Ende staet jaer ende dach daer voer
- Ende verderft yan hongher groot,
- 1360
- Mocht hi niet liever wesen doot?
- Daer om so ist een hart gheclach
- Te duken onder der minnen slach,
- Want si slaet so misselijck.
- Dicke wert een in minnen rijck
- 1365
- Ende verwerft des hi begaert:
- Een ander siel ende lijff vertaert,
- Hi bidt, hi jaecht jaer ende daghe,
- Hi soecket list ende nauwe laghe,
- Ende wat hi drijft, hi en kan doch niet
- 1370
- Vercrighen des hi gaerne siet.
- Soe is hi een onverduldich man.
- Die dan den sin muteren can
- Ende rijden up een ander velt
- Besien hoe dat dair is ghestelt,
- 1375
- Oft hem daer yet bet ghelucket,
- Die heeft der wijsheit wel gheplucket.
- Vint hijt dan goet, hi blive aldair:
- Want dat hi minde hondert jair
- Daermen sijnre niet en wil,
- 1380
- Soe waert al verloren spil.
- Die minne staet op avontuer,
- Ende wye dan lopen wil teghen die muyer
- Mitten hoefde, die machet breken:
- So soud men hem des schande spreken
- 1385
- Totter scade die hi hilt.
- Minne is tam, bi wilen wilt,
- By wilen is si guet te vanghen,
- By wilen wil sy al ontganghen:
- Minne siet wail, al is si blint;
- 1390
- Want si wil hebben dat si mint,
- Si en gheert niet die hoer minnen.
- Ic en conder nye ghewinnen,
- Hoe lustich ic ye was off jonck:
- Nye en dranck ich den zoeten dronck.
- 1395
- Socht ic westweert off int zuut,
- Die goede vrou was altoes uut.
- Socht icse verre in orienten,
- So was sy emmer uut om renten.
- Sochtich an die noerder zijde,
- 1400
- Soe verloes ic mijn ghetijde.
- Mijn vyant was die avontuyer:
- Ic sochtet soet, ic vant dat zuyer:
- Lieff zocht ich, ich vant dat leyt.
- Dus liep ich, arm man, lanch ende breyt.
- 1405
- Ghinc ic opwaert, ghinc ic neder,
- Het was altoes een onstuyer weder.
- Wat ich bat mit goeliken woerden,
- Die wint quam altoes uuten noerden
- Mit enen storm, die was so groot,
- 1410
- Dat hi sloech alle die bloemkijns doot,
- Daer ghenade uut plach te vloeyen.
- Had ic ryemen, ic mochte roeyen;
- Mer ich en mocht nerghen over varen.
- Dit mach den menighen oick verbaren,
- 1415
- Ducht ich veel in desen daghen,
- Die emmer willen sijn ghedraghen
- Ende si sijn te veel zwaer van ghewichte.
- Desen radic in mijn ghedichte,
- Dat sij zoecken over al.
- 1420
- Misselijc waer sy goet gheval
- Werven moghen mitter duecht.
- Des nu nyemant en is verhuecht;
- Mer men gheert nu al die schoont.
- Daer mede werden zij dick ghehoont.
- 1425
- Want icker my niet voer en hoede:
- Ic hadde ghemeent, dat die goede
- Ander goeden hadden ghemint.
- Nu en vant icse soe niet ghesint.
- Duecht, oetmoedicheit noch smeken
- 1430
- En conde dair nerghent na ghereken.
- Vrienscap, eer ende schamelheit,
- Huefscheit, lieve ende dienstbaerheit,
- Lieflic bidden ende zuete woird
- En mochten nye werden ghehoirt.
- 1435
- Eer meer ghevolcht, eer min gheworven.
- Ghenade ende troest waren al ghestorven
- Ende hebben langhe doot gheweest.
- Doe ich voelde dese tempeest
- Ende dat sy so langhe duyerde,
- 1440
- Beryet ic my ende lach ende kuyrde
- Ende meende in goeder wacht te staen
- Des tharde weder ware ghedaen.
- Dair na heb ic so langhe ghewacht
- Reghen, storm ende duyster nacht,
- 1445
- Haghel, wint ende luttel sonnen,
- Dat my die daghen hebben verwonnen
- Ende hebbe so langhe opt mijn gheteert,
- Datmen mijnre nu niet en begheert.
- Dus ist dat icket laten moet:
- 1450
- Want my die tijt op zwichten doet.
- Waer ich gadelic, lustich ende schoon
- Ende ich kond singhen zoet ghedoon,
- Waer ich rijck jonck ende spillich,
- Fri[s]ch, als ic mocht wesen billich,
- 1455
- Waert dat my God der salden gonde
- Ende ich dan schoon spreken konde:
- Mocht ich hoir dan berechten weer,
- Men souden my dan licht achten meer.
- Ja waert my dan soe bekant
- 1460
- Dat ic mocht soecken Venus lant -
- Mer neen, ic wander neder waert:
- Die hoghe berghen sijn mi te hart
- Die overlanden te verzoecken.
- Ic moet my voert houden in hoecken:
- 1465
- Want viertich jaren sijn gheleden.
- Ich moet bij graden neder treden
- Ende nymmermeer na minne staen.
- So leyde heeft si my ghedaen.
- Dus so heb ic u wat gheseit
- 1470
- Van mijnre armen doricheit;
- Mair du, wail lieve eerbair man,
- Sin dit bat ende deynck hier an.
- Int verbeyden sultu ouden
- Ende tvuer sal wail vercouden:
- 1475
- So wortstu vanden sorghe vrij.
- Weetstu niet bet, soe volghe my.
-
- List ende behendighe zaken,
- Daermen liefde mede mach maken
- En sijn in minnen niet verboden.
- 1480
- Die him daer mede wil beroeden,
- Mach mit list ende abele dinghen
- Die vroukijns wael bi wilen bringhen
- Datmenre off ghewerft den zeghe,
- Des men anders niet wail en creghe;
- 1485
- Mer trouwen men en mach nyemant dwinghen
- Der minnen diskant te singhen,
- Want dats verboden ende quaet.
- Daer om elck man dat dwinghen laet.
- Wye mit crachte ende ghewelt
- 1490
- Off mit dwanghe die vrouwen velt,
- Comter claghe vanden wive,
- Dat gaet den man an sinen live
- Nae Goedes ende des keysers recht.
- Voertijts inder Yueden gheslecht,
- 1495
- Twee valsche papen hadden verlaecht
- Zuzanna, die men schone saecht,
- Ter stede dair sy was ghegaen
- Om hair hoeft aldair te dwaen
- Ende was in eynen schoenen boemgaert,
- 1500
- Daer sij mit hoirre schalker aert
- Heymelijck waren in ghecomen.
- Als Zuzanna den heeft vernomen
- Was hoer harde wee te moede:
- Want sij docht, die schone goede,
- 1505
- Dat sij emmer sloot die poort.
- Si gaven haer menich listich woert
- Ende gheerden wille van
|
