HIER BEGHINT DAT VIERDE BOECK, VANDER GHEOERLOFDER MINNE.
- Goede woerden ende reyne saken
- En sijn billicx niet te laken,
- Al en sijn si niet gheestelic.
- God heeft doch der werlt rijck
- 5
- Ende den staet ghedeylt in tween;
- Mer sonderlinghe wil hi dat die een
- Tijtlike zaken zal ghebouwen.
- Die ander sullen opwaert scouwen,
- Ende wes sy van boven halen neder,
- 10
- Dat sullen sy ons leren weder,
- Nader ouder lerers sanck.
- Doen sijt wael, so buert hem danck.
- Wy, tijtlike domme ruden,
- Moeten bliven aertsche luden
- 15
- Ende bouwen werltlike dinghen.
- Wy, die uuter aerden springhen,
- Moeten aertsche nature pleghen,
- Ende sint dattet is dus ghebleven,
- Dat die werltlike scholen
- 10
- Mannen ende wiven sijn bevolen,
- Soe moeten sy dair in studeren
- Ende der werlt staet hantieren.
- God wil die werlt hebben vervolt:
- Want hi sprac in sijn ghedolt,
- 15
- Doe hi twee menschen hadde ghemaect
- Ende si voer hem stonden naect:
- ‘Wasset ende wordet menichfuldich.’
- Sijn ghebode sijn wy sculdich
- Vast te houden, soe doen wy wael.
- 30
- Hi sprac in sijnre godliker sael:
- ‘Dese menschen sullen sijn
- In enen vleyssche twe schijn.
- Die man sal laten sinen vader
- Ende sijn moeder alte gader,
- 35
- Om te volghen sinen wive
- Nader lust van horen live.’
- Sint God selver sprac die woerde,
- Wat mach dan sijn hogher oerde
- Dan echtscap, die God selve raemde?
- 40
- Ic weet wel, dattet niet en betaemde
- Dat wy alle begheven waren:
- Want so soude die werlt vervaren,
- Oft souden sijn alle bastaerden
- Die leven souden inder eerden.
- 45
- Hadde dat gheweest Goeds wille,
- Hi en hadde ymmer, lude of stille,
- Man ende wijff niet versaemt.
- Al ist dattet wel betaemt,
- Datmen luden in oerden sent,
- 50
- Soe ist doch gheen sacrament,
- Als echtschap is een vanden seven.
- Diese gheestelike lude, die sijn begheven,
- Predicken die wiven van horen man,
- Ende doen hem te weten dan,
- 55
- Datsi in echtschap niet soe veel
- Verdienen als in reynen speel.
- Noch segghe ic ende hebbe gheseyt,
- Soude alle man staen in reynicheit,
- Soude niet echtschap sijn uutghedaen,
- 60
- Daer alle die werlt by mochte staen
- Ende God selver heeft gheset?
- Dit docht my sijn een vreemde wet.
- Sullen wy nuwe dinghen hantieren,
- Die menschen selve ordoneren,
- 65
- Ende laten die gheboden varen,
- Die God selver wilde claren?
- Laetse predicken! en wil niet kiven,
- Bij Goeds gheboden wil ic bliven.
- Dat God gheset heeft prisic mede.
- 70
- Het donct my sijn een lovelick zede,
- Dat man ende wijff malcanderen minnen
- Mit allen herten ende sinnen,
- Alssy in echtschap sijn verbonden:
- Want sy moeten tallen stonden
- 75
- Te samen bliven ghenatuyert
- So langhe als him tleven duyrt.
- Sy en hebben gheen proevel jaer
- Als der begheven luden schaer.
- Daer sy sijn daer moeten sy bliven.
- 80
- Wel him die te recht bedriven!
-
- Nu spreken wy vander minnen les,
- Die elken mensche gheoerloft es.
- Gheoirloft! O! hoe schoen luut dat,
- Alsmen treden mach enen pat
- 85
- Veylichlic ende onberoeft
- Ende sonder misdaet, des ghelooft.
- Vrilic, wye dat mach gheschien
- En derff der melders tonghe niet vlyen.
- Hy en derff der avontuyr niet wachten
- 90
- Noch der nyders schimpen achten.
- Hy gaet vrylic daer hy wil
- Spade ende vro op allen thil,
- Op dat hi gaet den rechten ganck.
- Daermen van echtschap singhet den sanck,
- 95
- Daer mach hi vrylic hene gaen
- Ende grot[e] sorghe laten staen.
- Sonden schuwet hy oick dair mede.
- Dit is billic ene goede stede,
- Daermen dus vrilic wanderen mach
- 100
- Tallen tyden, nacht ende dach.
- Hy en dar niet luusteren na dat hin nen,
- Noch brugghen noch muren overclymmen.
- Hi heeft enen effenen wech voerhande:
- Dien gaet hi sonder schade ofte schande.
- 105
- Sijn scheen en stoet hi nerghent teghen.
- Hy en is van nyemande beleghen
- Noch ghewacht die him mach deren.
- Hy en darff him niet verveerren
- Voer der rueden aenbassen,
- 110
- Noch voer doerne, noch voer classen.
- Onder den drope te staen al bloot,
- Des en heeft hi ghenen noot.
- Den portier en darf hi niet versolden.
- Anxt en sals niet buten holden.
- 115
- Hy mach mit meerre eer in gaen,
- Dan daer buten bliven staen,
- Ende bedriven alles des hem lust.
- Dat selve blijft altoes versust:
- Nyemant en ruert daer aff den mont
- 120
- Noch nymmermeer en basset daer om hont.
- Die tot sulker liefden vlyen
- En dorven nymmermeer omme sien.
- Daer off en coomt nymmermeer nijt
- Noch vete noch vyantscap noch strijt.
- 125
- Sy is vry van allen sorghen,
- Ist openbaer off ist verborghen.
- Men macher altoes wesen by.
- Waer sy also nuwe als vry,
- Alst wael is mit sommighen menschen,
- 130
- Die niet en souden willen wenschen,
- Dat hoirre enich sprake woerde,
- Die die ander node hoerde,
- Mer wes den enen wail ghenoecht
- Daer toe him die ander vuecht.
- 135
- Soe waer dat staet in sulker wijs,
- Daer isset wael een paradijs
- Ende die liefde is altoes nu;
- Mair, voerwaer so seg ic u,
- Dairt anders is, dair wart sy oudt
- 140
- Ende der vruechden vuyer vercout:
- Want als hoirre een him anders vuecht,
- So ist al toern ende onghenuecht.
- Doch die bant moet altoes blyven,
- So wail den rijcken als den katyven,
- 145
- Ter tijt toe dat coomt die doot:
- Die breect die bande ende alle sloot.
-
- Hier voer hebbe ic ghesporken veel
- Van menigherhande minnen speel,
- Hoe menighen graet die liefte heeft
- 150
- Ende hoemen dair in redelic leeft,
- Wat hulpe behoert tot elken grade,
- Hoe sy ghenoemt sijn die rade,
- Wat cleyder dat him best behaghen
- Ende wat verwe datsi draghen.
- 155
- Des hebdi vanden drien ghehoert
- Veel bescheits ende goede woert,
- Die ic u screeff tot eenre ghifte
- Int anderde boeck van onsen ghescrifte.
- Daer liet ic vanden vierden steken,
- 160
- Om dat icker nu aff wil spreken:
- Want die vierde graet gaet aen
- Den ghenen, die in echtschap staen,
- Daer sy mit eren oick in blyven.
- Om dat so wil ict hier bescriven:
- 165
- Want naden vierden graets virtuten
- So dunckt my [al]hier best sluten.
-
- Die inden vierden grade staen,
- Ende sijn alsoe daer in ghegaen,
- Alse behoirlic is ende eer,
- 170
- Die sellen hebben tot hoirre leer
- Rechtveerdicheit in horen zaken.
- Dese heeft twee cleyder doen maken,
- Dat sijn ghestadicheit ende trouwe,
- Ende als icse te recht aenschouwe,
- 175
- Sijn sy van blaewer verwen ghemaelt.
- Ic seg u, dat hi niet en dwaelt,
- Die in echtschap is verselt,
- Dat hi sy altois ghestelt
- In rechtveerdicheit te leven.
- 180
- Wes hi voer heeft angheheven,
- Dat moet hi mit trouwen enden.
- Ghestadicheit en moet niet wenden:
- Want daer most ymmer sijn een blijff.
- Mi[n]t een man een ander wijff
- 185
- Off enich wijff enen anderen man,
- Daer gheen echtschip en is an,
- Die en dorven niet ghestede bliven:
- Want ist dat sy om zaken kiven,
- Dat deen den anderen ontrouwe doet,
- 190
- So sal die andere sinen moet
- Billic wandelen, op dat hi
- Nyet allene in die perse en sy.
- Wanneer hoer ene in liefden faelt,
- So valt dat elck van anderen dwaelt,
- 195
- So is stedicheit verloren;
- Mer daer echtschip is ghezworen,
- Ist lieff, ist leyt, ist quaet, ist guet,
- Dat is een dinck dat bliven moet
- Ghestedelic ende onverbroken.
- 100
- Twoirt datter is voer[ghe]sproken
- Moet vaste staen ende oick die truwe.
- Al gheertmen [oec] bij wilen nuwe,
- Trou moet bliven opten stal.
- Tghebrec valt veel overal.
- 105
- Vernuwinghe heetmen een paradijs.
- Diet laten conde, hi waer wel wijs.
- Ten is ter werlt gheen meerre vrede,
- Dan in truwen te bliven stede
- Daer men woenstat heeft verkoren.
- 110
- By wandel blijftmen veel verloren.
-
- Fedra wandelde haren sin,
- Doe si vergat hoirs heren min,
- Ende gheerde die liefte van sinen soon,
- Om dat hi jonck was ende schoon.
- 115
- Het was al vuyl dat si begheerde,
- Daer sy hoer selven mede onteerde.
- Daer by so leet sy schande ende schade:
- Want sy dede valsche dade.
- Dat wrack Dyana, die Godinne,
- 120
- Doer des gueden Ypolitus minne.
- Van eenre donre wart sy gheslaghen,
- Als ghi wel voer hebt horen waghen.
- Die boesheit van quaden wiven
- Heeft menighen mensche doen ontliven,
- 125
- Ende ymmer so sijn die mannen bois,
- By wilen quaet ende truwelois;
- Mer want den vrouwen toe behoert
- Wijflicheit ende zuete woirt,
- Goedertierenheit ende ghenade
- 130
- Ende alle guetlike ghenade,
- Wanneer dat dan een wonder valt,
- Dat si worden also ghestalt,
- Dat si quade verboden dinghen
- Voert setten, ende sonderlinghen
- 135
- Mannen te verraden ende te moerden,
- So spreect alle man van dien woerden.
- Dat doet die mare veel wyder gaen,
- Dan oft een manhoift hadde ghedaen:
- Want mannen sijn bet ghewoen der daet
- 140
- Die by wilen qualic staet.
- Mannen hantieren zweerde ende wapen,
- Sijn si ridder, sijn si knapen:
- Vrouwen hantieren safte dinghen.
- Daer om so stelen [l. schelen] sy onderlinghen.
- 145
- Wan sy dan onghenadighe zaken
- Onderwinden hem te maken
- Ende overtreden buter pleghe,
- So wert him selden eer off deghe,
- Als Clytemestra is gheschiet,
- 150
- Die hoirs mannes minne lyet,
- Die wijl dat hi voer Troyen lach,
- Daermen hem dicke striden sach.
- Hi was der bester vorsten een,
- Die daer was int heer ghemeen,
- 155
- Ende was een coninc verre becant.
- Aghamenoen was hi ghenant.
- Thien jair sy te velde laghen
- Ende binnen dien langhen daghen
- So en quam hi niet [tot] sinen lande.
- 160
- Clitemestra dede hem schande,
- Want hi was hoir verre van,
- Mer leyde liefte an enen man,
- Die hoir te minnen was onghelijck,
- Mer hi was van goede rijck.
- 165
- Egistus so was sijn naem.
- Si plach mit hem sonder schaem
- Ende hi mit hoir int openbair
- Staets te rijden haer en[de] daer
- Ende maecte confuus also groot,
- 170
- Dattet alle der werlt verdroot.
- Al rede raemde[n] sy te voren,
- Hoe sy den coninc hoech gheboren
- Ter doot sullen moghen bringhen,
- Op dat si sonder sorghe hoer dinghen
- 175
- Vrilick moghen staets hantieren
- Ende dat lant onder hem regieren.
- Sij ordoneerdent, als hij quaem,
- Dat sy Egistus bij hoer naem
- Heymelic ter eerster nacht,
- 180
- Die daer op soude houden wacht,
- Ende als sy him slapen hoerden
- Souden si hem int bedde moerden.
- Dit so docht him beyden goet:
- Hier op hadden si frisschen moet
- 185
- Ende deden malcanderen lief ende vrede
- Na hoirre vulre onnutter zede.
- Doe Troeyen ghewonnen wart,
- Waren die Griecken dandre hart,
- Om dat him tvolck vander stede
- 190
- Menighen groten schade dede.
- Mit groter wreder onghenade
- Daden sy den Troysschen schade.
- Alle hebben sise doot ghesteken
- Om Achilles wel te wreken
- 195
- Ende menich edel vorste groot,
- Die daer waren ghebleven doot.
- Wive ende kinder ontgouden dat.
- Si destrueerden alle die stat,
- So dat sy grote ghenade songhen,
- 300
- Beyde, ouden ende jonghen.
- Sonderlinghe der maechden scharen,
- Die groter vorsten kinder waren,
- Ende vrouwen van goeder zede
- Riepen ghenaden ende vrede,
- 305
- So dat vele der Gri[e]xscher heren
- Vrouwen ende maechden wouden eren.
- Sij deden hem ghenade groot
- Ende beschuttense voerden doot.
- Elck nammer twee, drie off meer
- 310
- Ende voerdense mit hem over tmeer,
- Dat si haer live mochten behouden,
- Dair sise oick eren wouden.
- Cassandra, die edele vorstinne,
- Pryamus dochter, wijs van sinne,
- 315
- Socht an Agamenon ghenade,
- Om dat hi die overste was van stade.
- In doechden deerden him hoir claghen:
- Hi voerdse met hem tsinen maghen.
- Nu heeft Clytemestra verstaen,
- 320
- Dat hoir hoir man is afghegaen
- Ende brinct een ander wijff te huus,
- Daer sy off worden soude confuus.
- Si sprac Egisto, horen ghesel:
- ‘Nu gaen onse dinghen wel.
- 325
- Ic heb ene redelike zake,
- Off yemant waer die op ons sprake,
- Dat ic mit reden minen heer
- Doden mach ende al mit eer:
- Want hi brenct een ander wijff,
- 330
- Daer hi mede versmaet mijn lijff.’
- Ay hoert des valsches wives reden,
- Hoe sy dat yser beghint te smeden
- Om te maken enen crommen naghel!
- Si en was rechtveerdich noch behaghel,
- 335
- Doe sy tymmerde dat opset
- Soe boesliken teghen der eren wet;
- Doch also sijt vat ontstack,
- So tap[te]sijt uut dat altoes lack,
- Daer en bleeff gheen doeghet in:
- 340
- Want vol venijns so was haer sin.
- Die edele vorst quam tsinen hove
- Ende bracht die vrouwe van hoghen love
- Om hoir lieve ende eer te doen.
- Clitemestra was also koen,
- 345
- Dat sy den coninc teghen gaet
- Ende toecht hem een vriendelic ghelaet;
- Mer dat was inder herten dorre.
- Wapen over die valsche snorre,
- Die wail wiste in waren dinck,
- 350
- Dat hire wail mede ommeghinck
- Ende niet dan doecht en yaechde,
- Daer sy zeer luttel na vraechde!
- Want sy en liets dair om niet
- Si en dede dat die duvel riet,
- 355
- Also si mit Egisto raemde.
- Snachs, alst bijder tijt bethaemde,
- Dat hi rusten soude wat,
- So en was Egistus niet soe lat
- Hi en dede sijn dinghen mitten wive
- 360
- Ende beroifden vanden live
- Den besten een die sporen spien.
- God gonne ons, dat wy moeten vlyen
- Sulke wiven ende sulken raet,
- Daer niet [in en] is dan quaet.
-
- 365
- Als een wijff hoer minne wandelt
- Soe is die man qualick ghehandelt:
- Wantsi beyde verliesen eer.
- Dats te verstaen in sulker weer,
- Alssy boverye hantieren.
- 370
- Mair dat mannen hoir liefte mutieren
- Ende legghense ter ander stede,
- Al heeft dat wijff daer om onvrede
- Ende onghenuecht in hoirre herten,
- Hoer eer en lijt daer off gheen smarte.
- 375
- Die man en wert oick niet gheschint,
- Off hi in doechden erghent mint,
- Ende waert oick dat hi zwacheit dede,
- Op dattet waer tot sulker stede,
- Daer gheen eer en waer te breken,
- 380
- So en soudmens him gheen schande spreken,
- Ende woudment him in schimp verkeren,
- Mit lachen mach hi dat verweren.
- Doch sijn sin des wel oircondet,
- Dat hi voer Gode heeft ghesondet;
- 385
- Mer des en boert hem ghene schande,
- Te spreken naden eertschen lande.
- Nu sijn dijn [l. dan] die vrouwen menigherley
- Ende maken hier off groot gescrey
- Ende segghen: ‘Sal mijn man dat doen,
- 390
- So wil ic oick in dat sayson,
- Ic en wil lijden niet meer dit wee,
- Doet hijs een, soe doe ics twee:’
- Ende willent daer gheliken dan,
- Dat si scaffen ende die man.
- 395
- Trouwen, tis een groot gheschil,
- Der mannen ende der vrouwen wil.
- Vander mannen onghestede
- En valt niet dan een onvrede;
- Mer onrechts groot ende veel rumoer
- 400
- Comt vander vrouwen zwacke voer,
- Die boven horen echten man
- Enen vreemden trecken an.
- Mit oirloff so spreec ic dese leer,
- Behouden goeder vrouwen eer.
- 405
- Winnet een man in oeverspel
- Kinder, luttel ofte veel,
- Die bliven bastaerde ende onecht,
- Ten erve en hebben sy ghenen recht;
- Mer der vrouwen sondighe zaken
- 410
- En moghen gheen onterfnisse maken.
- Een yghelic denc ende doe verslach,
- Waer meest quaets off comen mach.
- Souden him die vrouwen so saten,
- Te visitieren vreemde straten
- 415
- Ende gheselschap te hantieren,
- Als die mannen dicke visieren,
- Daer doch hoer eer niet bij en mindert,
- Soe waer die wijflicheit ghehindert
- Ende int ewighe slijck versmoert,
- 420
- Wijflicke eer waer al verdoort,
- Goede wiven mit suveren doecken
- Waren dan verre te zoecken,
- Vrouwelic eer verloer den camp.
- God hoede ons voer sulken schamp!
- 425
- Ach lieve vrouwen, die woerden laet:
- Want als ghi selve te gronde gaet,
- Soe merct ghi selve wel ter oirden
- Dat ghi missegghet in sulken woerden.
- Seyde[n] u die predicare
- 430
- Uuten boecken theilighe ware,
- Hoe ghi schuldich sijt den man
- Oetmoedichlic te volghen an
- Ende hoe die vrouwen in menighen lande
- Leven inder mannen bande
- 435
- Ende wat groter zonde ghij doet
- Als ghi daer teghen set den moet,
- Sonder twivel ghi soud u duck
- Beraden in dat selve stuck,
- Eer ghi mit wreden sinnen stout
- 440
- Teghen die mannen spreken sout;
- Mer sommighe die, die cappen draghen,
- Castyen u al mit smekende slaghen
- Ende gaen den wech van rechte boeven,
- Om dat si uwer liefden behoeven.
- 445
- Sy en wisen u niet den rechten vaert,
- Want sy soecken alle den aert
- Hoe si u tot hem trecken moghen,
- Daer om slaen si al van oghen.
- Ic hebt van sommighe wel ghehoert.
- 450
- Tis jammer, datse niet die moert
- En slaet daer si op deerde gaen.
- Hier mede latic dat bestaen
- Ende spreke van desen bosen wive,
- Die soe wredelic brocht van live
- 455
- Den edelen vromen Agamenoen,
- Die in ridderliken doen
- Thien jair lanck hadde uut gheweest
- Ende was die beste dairmen off leest
- In dat grote Griexe heer.
- 460
- Sij en sach niet an dat grote deer,
- Dat hoir selven kenlic lette:
- Want si wass doch al vol smette
- Ende was van also vulen seden,
- Thadde gheweest veel meerre reden,
- 465
- Datmen hoir dat hadde ghedaen.
- Doch sij en es oick niet ontgaen.
- Horrestis was hoerre beyder soon,
- Hi was edel, starck ende schoon.
- Doe hi dat vernam allegader,
- 470
- Dat sijn moeder sinen vader
- Hadde ghemoert in sulker wijs
- Mit Egistus, horen amijs,
- Quam hi over mit haesten groot
- Ende sloechse beyde doot.
- 475
- Dus hadde Clytemestra
- Loon des daets, als ic versta,
- Ende Egistus, die verrader.
- God bedroefse beyde gader!
-
- Reden voer maect reden na:
- 480
- Tis een lanck strijt neen ende ja;
- Mer wye den anderen reden doet,
- Reden hem gaern weder ghemoet.
- Deen vrienschap brinct dander in:
- Vyantscip vertoernt den sin.
- 485
- Die op onreden staet,
- Die den anderen sijn hant off slaet,
- Die verdient met reden wel,
- Datmen hem doe dat selve spel
- Off een ander des ghelijc.
- 490
- Niet dat ic hier in wijck,
- Dat Clytemestra enich recht
- Hebben mocht in hoer ghevecht:
- Want sij en hadde recht noch reden,
- Noch eer, noch duecht in allen leden;
- 495
- Mer dat Medea dede quaet
- En was niet sonder redens raet,
- Al hadt beter sijn ghelaten,
- Want twas te veel ende overmaten.
- Oick hadsy verdient wel
- 500
- Een quade schennisse op hoir vel:
- Want doe si mit Jason quam
- Ende sy Peleus vernam,
- Die coninc was, Jasons oom,
- Van dier tijt so nam sy goom,
- 505
- Hoe sien best vanden live brocht
- Ende Jason alleen regneren mocht.
- In zwarter const was si gheleert:
- Op een tijt heeft sy gheordoneert
- Ende dede sinen dochteren verstaen,
- 510
- Dat sy den vader souden doot slaen
- Ende dan so woud sy comen rive
- Ende maken weder in jonghen live.
- Die maechden waren des wel vro
- Ende dochten: ‘mocht onse vader so
- 515
- In langhen live leven voert,
- Wy souden wel hebben dat ons boort,
- Bet dan hi ons ontstorve
- Ende onse neve trijck gheworve.
- Si gheloefden Medeen woerden
- 520
- Ende ghenghen daer toe ende moerden
- Op hope dat hi soude vernuwen.
- Doe most Medea dat hoff schuwen:
- Want alle dat volck vanden lande
- Woudense doden mitten brande.
- 525
- Si vloech van danen over tmeer.
- Die maechden waren truerich zeer
- Ende leden van rouwen groten noot,
- Dat sy den vader hadden ghedoot.
- Jason trike alleen bewaert.
- 530
- Medea doolde in vreemder aert:
- Nyemant en konde vernemen dat,
- Waer sy was off waer si sat.
- So langhe was Jason alleen,
- Dat sijn lant al ghemeen
- 535
- Wouden dat hi hilic dade,
- So dat hi by sijns lants rade
- Nam een wijff, heet Creusa.
- Hoer vader was, als ic versta,
- Die rijcke coninc grote Creoen.
- 540
- Hij dede rijckelike bruloft doen,
- Als wael bethaemt sulken heer.
- Die maer ghinc thant wyde ende veer,
- Dat Yason hadde een wijff ghenomen.
- Medea heeftet oick vernomen.
- 545
- Si wart onvroet in haren sinne,
- Om dat Jason alrede hoir minne
- Hadde vergheten ende ghewandelt:
- Hoer docht, si qualic was ghehandelt
- Ende meynde, sy woude oick voert an
- 550
- Tquaetste doen dat si can.
- Twee kinder hadsi ghecreghen
- Van Yason, den vromen deghen:
- Die sloech si doot beyde gader
- In schennisse vanden vader:
- 555
- Sij at ende dranck der kinder bloet
- Ende wort rasende ende verwoet.
- Doch maecte sy na horen sinne
- Een hemde, dat si der coninghinne
- Zende, ende doe sijt aendede
- 560
- Verbrande si te hant opter stede.
- Dus heeft Medea him gheloont,
- Dat hi hoer dus hadde ghehoont
- Ende ghedaen alsulken hinder.
- Daer om verloes hi wijff ende kinder,
- 565
- Ende Medea, dat verstaet,
- Wort oic gheloont van hoirre daet,
- Dat sy dede die maechden slaen
- Horen vader doot op goeden waen.
- Mer Creusa die quam qualick toe
- 570
- In desen saken, ic seg u hoe,
- Want si en wiste cleyn noch groot
- Dat Jason hadde een beddenoet;
- Mer trouwen, salment te rechte meten,
- So was si dat sculdich te weten,
- 575
- Also hier voer ghescreven staet
- Int eerste boeck, daermen verslaet,
- Hoe men naerstelic sal versoucken
- Des mans ghestant in allen hoecken,
- Eermen anden dans sal gaen.
- 580
- Heeft sy daer om niet misdaen
- Om dat si daer off niet en wist,
- Si en heeft ymmer niet ghemist
- Si en heeft eens anders wives man
- Ghenomen; daer misdede sy an.
- 585
- Die menighe gaet mit sienden oghen
- Daer hi ongheval moet doghen.
- Wyen wil hi die schulde gheven,
- Dan sijns selfs ghecke leven?
- Had hi wijslic sijn bedacht,
- 590
- Hi had hem voerden val ghewacht.
-
- Een man, die is also verdult,
- Dat hi een goet wijff sonder schult
- Van him yaecht, die him is echt,
- Ende haelt een ander int gherecht
- 595
- Daer sijn wijff te sitten plach,
- Die heeft gheleeft sijn eren dach.
- Als hi so openbaerlic sit
- In overspele, al vol [l. vul] besmit,
- Ende weyghert die trouwe sinen wive,
- 600
- Die hi zwoer by sinen live,
- So is hy ymmer openbaerlic
- Gheschent wittelic ende waerlic.
- Alle goede eerbaer man
- Sullen sijnre ontberen dan,
- 605
- Van gheenre zaken en salmen prisen,
- Hij en sal mit recht gheen vonnisse wisen
- Noch tughen over ghene zake.
- Desen man ic bloedelic lake;
- Veel meer een wijff, die horen man
- 610
- Verdrijft ende haelt enen anderen an.
- Dat en machmen nerghent toghen.
- Doch moetmen veel by wilen doghen:
- Wes doch heymelic wert ghesondicht
- Ende den luden onghekondicht
- 615
- Ende houdent samelic verholen
- Als sy ymmer sullen dolen,
- Daer is doch te lijden mede.
- Het is, God betert! veel een zede,
- Dat die mannen doen bij tijden
- 620
- Dat hoir wiven niet gaerne en lijden:
- Doch houden sijt gaerne uuten oghen
- Alssy heymelicste moghen.
- Trouwen in sulck aenstoken
- En wort die echtscap niet ghebroken.
- 625
- Menich man een vruntkijn heeft,
- Daer hy mede in vroechden leeft,
- Die nochtan sinen wive gont
- Voir alle dat levet inder stont.
- Soe is noch menich eerbair heelt,
- 630
- Die enen goeden wive beveelt
- Sijn lijff, hert, moet ende sinne
- In reynre doechdentliker minne
- Ende woude niet om die werelt al
- Dat hoir eer creghe misval,
- 635
- Dan dat hise gaerne siet
- Ende lieflic tot hoir gonsten vlyet.
- Sinen wive en gont hi niet te min.
- Hadsy soe redeliken sin,
- Dat sy guetlic woude mercken
- 640
- Ende liet die eerlicke wercken
- Bliven onberucht van monde,
- Daer sy harde grote sonde
- An doen, als sy anders segghen
- Dan die waerheit mach belegghen.
- 645
- Mer menich is so boes van aerde,
- Si en liets niet om dusent paerde
- Si en soude segghen dat hoir ghenoecht,
- Weder het wael off qualiken vuecht.
- Hoir donckt oec in hoers selfs moet,
- 650
- Dat si daer an niet misdoet,
- Dat si den goeden stelt sijn eer
- Ende nye en creech ter zwacheit gheer.
- Laet [dat] een man bij wilen doet
- Gode te eren in sinen moet
- 655
- Ende denct om ghene ydel dinghen
- Dan dat in doechden te volbringhen,
- Si sal dat wenden na horen staet
- Ende maken daer off een ghecke daet:
- Want wes den man ghenoechlic deynct,
- 660
- Daer aff hoir ghenoechte creynct.
- Alsoe voer David, die heylighe man,
- Dair ic u wat wil segghen van.
- Het gheviel op enen pas,
- Dat die heilighe Gods arke was
- 665
- Tot Aminadaps inden hove,
- Diese daer hielt in groten love,
- So dat David ende mit hem
- Alle die van Jherusalem
- Om die arke toghen uut,
- 670
- Diese mit sanghe ende gheluut
- Binnen Jherusalem hebben ghebracht.
- David dede dair toe sijn macht,
- Dat alle die paepschip vander stede
- Grote devocie daer toe dede.
- 675
- Hy toech uut sijn overste cleyt
- Van ynnentliker oetmoedicheit,
- Om die ander exempel te gheven
- Dat sy so oick souden leven,
- Alsoe hi daer een coninc was.
- 680
- Deen die sanck ende dander las
- Gode te love ende te eren,
- Dat hi die arke dede keren.
- Barsbiens ghinc die coninc groot
- Ende in linnen clederen bloot
- 685
- Speelde hi voer dat heylichdoem
- Mitter harpe ende andere zom.
- Als die arcke die stat ghenaect,
- Sach sijn wijff, dat hi so naect
- Ende vrolick voerder casse ghinc.
- 690
- Hoir vader die was Saul, die coninc,
- Ende sy was Nycol gheheten.
- Daer sy in een veynster was gheseten,
- Scimpte si van verren dair mede
- Om dat hi die devocie dede
- 695
- Ende meynde slechs dat hi so speelde
- Van ghecker minnentliker weelde.
- Doe die arcke was gheset
- Inden tempel, nader wet,
- Ende David quam ten pallais in,
- 700
- Sprac si uut enen wreden sin:
- ‘Hoe gloriose ende hoe fijn
- Heeft die coninc huden ghesijn,
- Doe hi al naect ghinc spelen
- Baersbiens ende bloter kelen,
- 705
- Dat him die maechden mochten sien
- Ende tot sijnre lieften vlyen!
- Hoe ghenoechlic maecte hi hem
- Den vrouwen van Jherusalem!’
- Ay hoert die valsche, nydighe woerde,
- 710
- Die David daer van Nycol hoerde.
- Hoer vader had in sinen gheest
- Davids vyant altoes gheweest:
- Des droech sy hem altoes enen stillen nijt.
- David sprac mit eernsten vlijt:
- 715
- ‘Du hebs uut dinen bosen moede
- Mi ghestraft om tslechte goede
- Ende hoe du dunckes in sinen sin,
- So spreecstu loghen meer noch min;
- Mer die maechden, die ic huden
- 720
- Ghefestieert hebbe voerden luden,
- Die sal ic noch veel hogher eren
- Ende du suls mijnre feest ontberen,
- Du suls sonder vruchte sterven
- Ende Gode ghene kinder erven.’
- 725
- Wat heeft hoir nu gheholpen dat,
- Dat sy dat quade tonghenblat
- Onredelic roerde opten man?
- Seker si sijn daer qualic an
- Ende doncken my gheckelic beraden,
- 730
- Die hem selven soe beschaden
- Ende allen vrede van hem trecken,
- Als sy den man in toerne verwecken,
- Dien sy sculdich sijn te wijcken.
- Willen sy ymmer hem gheliken,
- 735
- Dat doet ymmer die bose gheest,
- Diese daer in starcket meest,
- Om dat si Gode vertoernen sullen.
- Wat sijn beter brieff of bullen,
- Dan dat die Overste selve sprack
- 740
- Doe Yeve sijn ghebode brack?
- Hij sprac: ‘Du selte altoes sijn
- Onder den man in diensteliken schijn.
- Du selte him oetmoedelic eren:
- Want hi sal dijn lijff beheren.’
- 745
- Elck mercke dese hoghe saken,
- Off sy God niet lueghenaer maken
- Soe wanneer sy hier boven gaen.
- Ende die dat doet, wat hoerter aen?
- Verbuert hi niet, dat hout my vreemde.
- 750
- So comen sy sommighe sonder scheemde
- Ende roepen lude dan:
- ‘En verboert hi niet, die man
- Die sinen gueden wive misdoet?’
- Misdoen dat hevet menighen moet.
- 755
- Tskeysers rechten segghen stijff:
- ‘Dat een man sloeghe sijn wijff
- Doot off dat hise verleemde,
- So waert rechte ende beteemde,
- Datmen tlijff mitten live betale;
- 760
- Mer die leemte machmen wale
- Betalen mit alsulken lede
- Off ghelt daer voir na slants zede.’
- Waert oick dat hi van hoer scheyde
- Sonder recht, mit onbescheyde
- 765
- Ende een ander openbaerlic
- By hem sette, ic seg u waerlic,
- Dat hy ewelic is gheschant,
- Waer hi keert in enich lant
- Ende men machen mit rechte wael
- 770
- Dwinghen dat hise weder hael.
- Wil hi him ghetroesten der schande,
- Hi machse slaen over alle hande,
- Sonder bruecke teghen den heer;
- Mer hi verliest der werlt eer
- 775
- Ende wye dat doet, ic segghe u dat mede,
- Dat is een boef in alle sijn lede
- Ende alle guede eerbaer man
- Souden hem billijcx scuwen dan.
- Anders en can des mannes lijff
- 780
- Niet bruekich worden teghen twijff.
- Wes hi doet moet hoer ghenoeghen.
- Willen sijt ymmer anders vueghen
- Dant God selver heeft gheset,
- Soe moeten sy bij wilen let
- 785
- Ende grote onghevueghe lijden,
- Als gheviel in ouden tijden,
- Doe Asswerus, die grote heer,
- Den hoff hilt mit rijcker eer
- Buten Nynyve, die grote stat.
- 790
- Hi was coninc, verstaet dat,
- Over hondert ende twintich lande.
- Sijn have was groot ende menigherhande.
- Enen wijngaert had hi maken doen
- Van goude, gheamelgeert groen,
- 795
- Ende van costeliken dinghen
- Dede hi tvelt al omme ringhen.
- Gulden laken, van rijcker cost,
- Hinghen daer in schoonre lost
- Op dat velt, dat zeer was groot,
- 800
- Also die coninc dat gheboot.
- Dit hoff gheduyrde hondert daghe,
- Ende wort rijcker alle slaghe.
- Int leste vielt op enen dach,
- Datmen den coninc vrolic sach
- 805
- Ende hadde redelic wael ghedroncken,
- Soe dat alle oetmoet was ghesoncken
- Ende gheerde die vrouwen te besien.
- Daer wort om ghesent mittien
- Aldaer die coninghinne was
- 810
- Mit horen vrouwen op enen pas,
- Dat sy quamen rechtevoirt
- Mit den vrouwe van hogher boert
- Bijden coninc in sijn hoff
- Om him te doen der vroechden loff,
- 815
- Want hi dat gheerde in sinen sin.
- Vasti heete die coninghinne
- Ende was hoveerdich van moede.
- Si sprac: ‘Tvergae te goede
- 820
- Ic en comer niet,’ sprac Vasti.
- ‘Die coninc doe mit sinen mannen,
- Wy vrouwen willen tsamen spannen,
- Ic en heb aldair te schaffen niet.’
- Die bode aldus van dane schiet
- 825
- Ende seyde den coninc dese antwoirde.
- Doe dat die coninc hoerde,
- Dat Vasti sijn ghebot versmade,
- Riep hi alle sijn vorsten te rade
- Ende gaf him te kennen dit,
- 830
- Dat sijn wijff sijn ghebot versit,
- Wes daer een rechte off soude wesen?
- Si ghingen alle te rade mit desen
- Ende overdroeghen mit gheraem,
- Datmen haer die crone naem
- 835
- Ende maecte een ander coninghinne,
- Want sy, na hoer alre sinne,
- Des conincx bedde hadde verboert,
- Om dat syen hadde verstoert
- Ende sijn ghebot versmaet.
- 840
- Die coninc volchde horen raet.
- Vasti most die crone begheven
- Ende wort der goeder Hester ghegheven.
- Dus most sy ontghelden das,
- Dat sy overhorich was.
- 845
- Dit was een die meeste vrouwe,
- Die leefde inder werlt schouwe.
- Dat die coninc woude voeghen,
- Daer liet haer Hester mede ghenoeghen.
- Dus bleef sy hoechlic gheeert
- 850
- Ende in groten love ghemeert,
- So dat die heylighe scrifture
- Van hoir scrivet schone figure.
- Die ander in ellenden bleeff,
- Om dat sy mit onwaerde keeff
- 855
- Ende horen heer wort verbolghen,
- Dien sy schuldich was te volghen.
-
- Goede wive, die schaemte draghen,
- Sullen horen mannen behaghen
- In allen zaken die hi bouwet.
- 860
- Ist dat sy him ontruwet
- Dat hi zondicht off misdoet,
- Selve hi dat beteren moet
- Mitten live off mitter ziele;
- Mer dat sy veel stiet hoer hiele
- 865
- Off haer hersen daer om ghinc breken,
- Daer en kan sijs niet bi wreken.
- Hi en is hoer gheen beteringhe
- Sculdich van alsulke dinghen;
- Mer voer Gode, gheloift my des,
- 870
- Sijn sonde so veel meerre es,
- Als hi min heeft vander schande
- Hier neder inden eertschen lande;
- Mer doet si anders yet dan wael,
- Des moetsi voer him staen te tael.
- 875
- Laet u dit gheen wonder dencken:
- Ic soude so node vrouwen crencken
- In horen recht, als anders yemant,
- Want ic weet wel, ten is nyemant
- In mijnre aert op enighen hoff,
- 880
- Die die vrouwen so groot loff
- Heeft ghesproken, als ic doe;
- Mer ic ga der reden toe
- Ende spreke rechtveerdighe woert,
- Wiese gaerne off node hoert.
- 885
- Oick so en wert hier niet ghehindert
- Der vrouwen staet, noch eer ghemindert,
- Al leert men hem den rechten ganck,
- Hoe si in hoirs mannes dwanck
- Wael ende eerlic sullen leven
- 890
- Ende alle wederstant begheven,
- Daer sien mede vertoernen mochten,
- So si hem sculdich sijn te vruchten.
- Thobyas, die heilighe oude,
- Die sijn dochter uut gheven soude,
- 895
- Doe sy te varen was bereyt
- Mit horen man, in dat ghescheyt
- Sprac hi hoer toe in goeder leeren:
- ‘Du zulte dinen zwaghers eren,
- Dinen man salstu in lieften sien
- 900
- Ende oetmoedelic ontsien,
- Tghesinde zulstu guetelic
- Regieren en[de] naernstelick
- Sulstu huus ende hof bewaren,
- Ende di selven alle dijn jaren
- 905
- Sulstu so eerlick bewisen,
- Datti nyemant en mach misprisen.’
- Dit is tleven der gueder wiven,
- Die him ter eren laten scriven:
- Doch ic en twivels niet een stro,
- 910
- Die goede wiven en doen also,
- Die sijn van goeder edelre aert
- Ende ringhen nader eren gaert;
- Mar dese quade helle teven,
- Die om gheenre schande en gheven
- 915
- (Mit oirlove allen gueden wiven
- Dat ic hier aff aldus scrive)
- Ende d[i]e huusbacken tubben,
- Die taertssche goet te samen scrubben
- Ende altoes hebben die handen vet,
- 920
- Dese houdent voir hoir wet,
- Dat si altoes den schamelen man
- Mit quaden woerden legghen an,
- Off ander wiven van quaden name,
- Die verloren hebben die schame
- 925
- Vallen altijt op hoir schelden,
- Ende dat sy selve souden ontghelden
- Dat tijden sy den armen ezel.
- Hi zwijcht, hi duuct als een wezel
- Ende soude gaerne in vreden curen;
- 930
- Mer ten mach him niet ghebueren.
- Wandert hi mit goeden ghesellen,
- Altoes sullen sy hem quellen:
- Gaen die mannen ter taveerne,
- So volghen sy bij wijlen gaerne
- 935
- Ende meynen, dat hi ymmer sal
- Hoirre beyder guet verteren al.
- Bij wilen doen si daer een spronck,
- Om te hebben een gueden dronck,
- So segghen si: ‘God houde u, heren!’
- 940
- Sitten sy dan wat lang ende teren,
- Soe en willen sy van dane niet scheiden,
- Die mannen en moetense thuuswart leyden.
- Is dan die man bij wijlen verbuyst,
- Soe neemt Ermegaert haer vuyst
- 945
- Ende leytse hem in beyde sijn oghen.
- So seit Claes: ‘Dit moet ic doghen,
- Dit wijff en schaemt haer niet [e]en twinck.’
- Is dit niet wail een eerlic dinck?
- Ghi, eerbaer vrouwen, nu besiet,
- 950
- Ten hoirt tot uwer oerden niet.
- Wildi oick volghen sulken wiven,
- So laet u uuter schaemte scriven;
- Mer des moet ymmer God voerhoeden!
- Pijnt u altoes mitten goeden
- 955
- Goede wercken te bestaen
- Ende uwer niste niet af te gaen
- Ende wilt uwen sinnen emmer keren
- Tot schaemt, tot doechden ende tot eren
- Ende vuecht u tot uwes mannes wille.
- 960
- Is hi vertoernt op enighen til,
- So suldi hem sachtmoedich maken
- Mit gueden ende soeten saken,
- Als Hester mit Asswerus dede
- Ende Barsabee mit David mede.
- 965
- Dese leefden also wael,
- Dat waer te scriven wonders tael,
- Soe conden sy die mannen eren.
- Nochtan hadden elck van desen heren
- Hondert off twee hondert wive,
- 970
- Altoes bereyt te haren live.
- Die heylighe Jacob hadde wiven twee
- Ende twe ander, dat was mee
- Ende waren in enen huze al:
- Sij leefden vredelic sonder gheschal.
- 975
- Die goede Rebecca, die was out,
- Heeft hairs selfs maghet versout,
- Dat sy bij Ysac wan een kint,
- Doe hi van ouderdoem was blint.
- Die vrouwen en hebbens ghene scande,
- 980
- Dat sy hoer mannen goederhande
- Ende onderdanich hebben gheweest.
- Si deden so, datmenre off leest
- Ende noch doen sal also langhe
- Als die planeten gaen hoer ghanghe.
- 985
- Ic hebse dicke horen prisen,
- Die horen mannen ere bewisen
- Ende him ontsien in redelicheit;
- Mar die horen mannen toern en[de] leyt
- Hebben ghedaen mit weder stribben
- 990
- Ende over him lieghen ende dribben,
- Daer off en hoirdic nye, in twaren,
- Datmense prijsde van enen hare.
- Dit willen wy legghen onder die voet.
- Goede wiven sijn altoes guet
- 995
- Ende bewisen gaerne hoir doechden
- In goeden wercken ende in vroechden,
- Alsser vele hebben ghedaen.
- Van sommighe sal ic u hier verslaen.
-
- Hier voermaels waren .II. ghebroeder
- 1000
- Van enen vader ende ene moeder.
- Danaus die outste heyt
- Ende, also die geeste seit,
- Soe had hi vijftich dochteren die.
- Die jonxste had, als ic besie,
- 1005
- Vijftich sonen, groot ghenoech.
- Egistus hi den name droech.
- Dese twee waren malcanderen hadt
- Ende hadden langhe crijch ghehadt.
- Om langhe vielt, dat si te samen
- 1010
- Vriendelic elc bij anderen quamen,
- Om van soenliken saken
- Broederlike woerden te maken.
- Dit was in Danaus hoff,
- Dat sire woerden maecten off.
- 1015
- Si overdroeghen int gheraem,
- Dat elke neve sijn nichte naem
- Ende mit sulken hilic
- Maecten sy alle dinghen ghelijc.
- Men reyde daer ter bruloft voert,
- 1020
- Alst tot sulker feeste behoert.
- Nu hoert wat Danaus beval
- Sinen vijftich dochteren al
- Op haer lijff, dat elc soude
- Horen man mit herten boude
- 1025
- Dootslaen totter eerster nacht,
- Als hi in slape waer ghelacht.
- Elker heeft hi enen bile ghegheven,
- Daer sy hem mede sullen nemen tleven,
- Ende wye des vaders opset brake,
- 1030
- Daer over soude gaen die wrake,
- Want hi woudse selve doden,
- Wairt dat si braken sijn ghebode.
- Des nachts, als sy te bedde quamen
- Ende sy ghevrolict hadden tsamen,
- 1035
- So dat den mannen slapens lust,
- Volbrochten si hoirs vaders kust
- Ende elke dochter sloech ter doot
- Horen ooms zoon ende beddeghenoot,
- Sonder alleen die waerde, goede
- 1040
- Ypermestra van edelen moede,
- Die horen man al heeft gheseit
- Hoirs vaders wille ende heymelicheit:
- Want sy waechde liever tlijff,
- Dan sy altoes een boes wijff
- 1045
- Heten soude hoir leven lanck.
- Dus verdiende sy den danck
- Ende waernde horen man te voren,
- Dat sijn lijff bleeff onverloren
- Ende hoir lijff in sdodes pande
- 1050
- Onder hoirs vaders vrienden hande.
- Hynus, Ypermestren man,
- Mit grote yle hi dane ran
- Ende toech in een vreemde rijck,
- Daer bleeff hi wonen ewelick.
- 1055
- Sijn wijff had hi gaerne ghehadt;
- Mer si en mocht niet uuter stadt:
- Want omtrent der midder nacht
- So heeft Danaus daer op ghewacht
- Ende ghinc tot allen dochteren aen
- 1060
- Off sy alle hoer dinck hadden ghedaen.
- Doe vant hijt al omme bewaert;
- Mer Ypermestra, van goeder aert,
- Heeft hoirs vaders bot ghebroken.
- Die vader heeft tot haer ghesproken:
- 1065
- ‘Hebstu liever dijns mannes lijff
- Dan dijns selves, onsalich wijff,
- Om enen nacht van corter feest,
- Die du by hem hebste gheweest?’
- Si sprac: ‘Lieve vader mijn,
- 1070
- Doe mijn lijff was worden sijn
- Ende ghi my hem hadt ghegheven,
- Doe most ic sijnre liefte pleghen:
- Wanttet doe al ghelike was.
- Hy is daer henen sijnre gas.
- 1075
- Ic heb him sijn lijff ghebaet.
- Had ict ghelaten, dat waer quaet.
- Eer ic him noch hadde ghedoot,
- So bin ic noch liever inder noot.
- Wes ghi wilt, dat doet mit my,
- 1080
- Ic bin my liever doot dan hi.
- Niet meer en weet ic u te segghen.’
- Hi lietse in enen kercker legghen,
- Hi deedse quellen totter doot,
- Om dat sy liet dat hi gheboot.
- 1085
- Dat was een edel salighe vrouwe,
- Die hoer man alsulke trouwe
- Bewijsde ende wiste wel te voren,
- Dat hoir lijff most sijn verloren.
- Ic hope seker datmen nu
- 1090
- Wel vinden souden sulke tru
- Onder die goede eerbair wiven,
- Die him gaerne lieten ontliven
- Om die liefte van horen man.
- Daer en steect gheen twifel an.
- 1095
- In Achayen was wijlneer
- Een ridder machtich, een edel heer,
- Die sinnich was ende wel ghedaen
- Ende was gheheten Orphaen.
- Sijn lant was wijt ende groot
- 1100
- Ende hi en hadde gheen beddenoot,
- Die him sijn dinghen halp besorghen.
- Sijn rade quamen alle morghen
- Ende rieden him tallen tijden,
- Dat hi uut soude doen rijden
- 1105
- Al omme soecken om een wijff,
- Die nutte waer voer sheren lijff.
- Nu plach die vorste tallen daghen,
- Als hi inden velde reet jaghen,
- Te riden voer eens mannes duer.
- 1110
- Daer sach hi altoes sitten vuer
- Een schone maghet van goeder zede,
- Die alle hoirs vaders dinghen dede.
- Hij was van sinen wive verloost
- Ende die dochter was alle sijn troost.
- 1115
- Arlamoen was svaders name.
- Die dochter was hem zeer bequame,
- Si was simpel ende saftmoedich,
- So rechte dueghent ende oetmoedich,
- Dat alle die stat van horen zaken
- 1120
- Goede woerden plach te maken.
- Sy was gheheten Lympiose.
- Sy bloeyde in doechden als een rose.
- Had si niet guet gheweest van zeden,
- Si en haddet nymmermeer gheleden,
- 1125
- Dat sij leet, als ghi sult horen.
- Dese vorste hoech gheboren
- Dochte dick in sinen moet,
- Dat sulken wijff him waer goet,
- Die wijs waer ende goederhande,
- 1130
- Want dat ghinghe voer sinen lande.
- Hij prijsde duecht voer die gheboerte
- Ende soeticheit voer hoghe woerde.
- Hi leyde horen vader an,
- Die was een schamel eerbair man,
- 1135
- Van cleynen guede ende wail ghemint.
- Hi sprac: ‘Vrient, du hebste een kint,
- Lympiose, die guede maecht,
- Die minen sinnen soe behaecht,
- Dat icse wil by minen live
- 1140
- Hebben tot enen echten wive.’
- Arlamoen sprac: ‘Lieve heer,
- Nu misdoedi alte zeer,
- Dat ghi schimpens dus bestaet
- Mit uwen armen ondersaet.’
- 1145
- Orphaen sprack: ‘Zwijch, Arlamoen!
- Dat ic segghe dat wil ic doen,
- Het es my eernst ende gheen schimp.’
- Die vader sprack in goeder ghelimp:
- ‘Heer, wat ghi wilt dat sy.
- 1150
- Tghenuecht mijn dochter ende my.
- Wy sijn onder u gheseten:
- Ghi moecht ghebieden ende heten.’
- Die heer deedse bij him comen
- Ende heeftse tenen wive ghenomen.
- 1155
- Hi besliepse naden zede
- Mit hogher bruloft inder stede.
- Schone cleder ende dier ghelijck
- Dede hij hoer maken costelijck.
- Hi creech daer schone kinder by;
- 1160
- Mar rechte voert soe dede hi
- Die kinder vander moeder bringhen,
- Om dat si niet soude singhen
- Noch vreuchde mitten kinder driven.
- Si mosten oick al van hoir bliven
- 1165
- So verre, dat si niet en konde
- Hoer kinder sien in enighen stonde.
- Dit was die eerste vremdicheit.
- Daer na heeft hij tot haer gheseit:
- ‘Lympiose, lieve wijff,
- 1170
- Ghi weet wel dat u selves lijff
- En is niet weerdich dese eer:
- Laet die costelicheit voert meer:
- Ghi moet u simpeliken cleden
- Ende helpen alle dinck bereden
- 1175
- So wes hier inden hove valt.’
- Die goede vrou was soe ghestalt
- Ende so oetmoedich end[e] soe vol doechde,
- Dattet hoir wail ghenuechde
- Wes hair hoir heer ghebieden woude.
- 1180
- Si quam altoes alst wesen soude,
- Wast int brouwen oft in tbacken,
- Si maectet deech, sy nayde sacken,
- Inder koken sorchde sy mede
- Datmen alle dinck wael dede.
- 1185
- Dair na sprack hoir die heer toe
- Ende seyde hoer selve, hoe
- Dat sy niet langher en mochte sijn
- Vrouwe in alsulken schijn.
- Sijn rade haddent also bewaert,
- 1190
- Dat hij een wijff van hogher aert
- Tot sinen hove halen soude,
- Die sijn beddenoot wesen soude,
- Des sijn lant mocht hebben eer.
- Lympiose seyde: ‘Wel lieve heer,
- 1195
- Ic hope dat ic so hebbe ghedaen,
- Dat ic danck hebbe begaen
- Aen allen uwen onderzaten,
- Sijn si groot off cleyn ghehaeten;
- Mer dat weet ic wail daer by,
- 1200
- Dat ics waerdich niet en sy
- Te wesen u gheechte wijff:
- Want u vorstelike lijff
- Is waerdich veel hogher zaken,
- Ende hoe dat ghijt wilt mit mi maken,
- 1205
- Dat ghenuecht my lude ende stille.’
- Die heer sprac: ‘Tis mijn wille,
- Dat ghi die cameren op reydet
- Ende alle dinghen wael beleydet
- Teghen dat mijn wijff sal comen
- 1210
- Ende sy heeft u aenghenomen,
- Dat ghi bij hoir sult moghen sijn
- Een dienster in joncfrouwen schijn.
- Diendi wael ende sydi tru,
- So sal si wael lonen u.’
- 1215
- Si sprac: ‘Heer,’ in soeter tael,
- ‘Trouwen, dat ghenoecht my wael.
- Wyen ghi wilt dat ic dien,
- Tis recht dat ic my daer toe lien.
- Ic wil dat sonder twifel, heer,
- 1220
- Gaerne doen mit goeder gheer.
- Op dat ic bij u bliven mach,
- Willic hoer doen, nacht ende dach,
- Alle dat mijn vrou begaert,
- Want si is seker des wel waert.’
- 1225
- Limpiose ghinc van dan
- Ende dede groeve cleder an.
- Si ghinc sonder groot gheschal
- Ende bereyde die cameren al
- Teghen die coomste vander bruyt.
- 1230
- Van vroechden was daer groot gheluyt.
- Men reyde disch, laken ende dwalen.
- Si reden om die bruut te halen,
- Die chierlic binnen wart ghebracht.
- Die heer sloecher op groten acht
- 1235
- Ende ruynde een luttel mit haer.
- Doe Lympiose quam aldair
- Ende woude der vrouwen eeren,
- Sprack die vrouwe voer alden heren:
- ‘Moeder, ghi sult sitten hier
- 1240
- Ende ic sal u dienen schier.’
- Doe wort die guede Limpyose
- Root van schaemten als een rose
- Ende die heer sprac hoer toe:
- ‘Limpyose, nu weet ic hoe
- 1245
- Ghi sijt ghesint ende bin des vroet,
- Dat ghi sijt schamel, wijs ende goet.
- Ic hebbe gheproeft u wijflic schijn.
- Dit is u dochter ende die mijn.
- Doe weder u cleder ane:
- 1250
- Alle dit lant sal u sijn onderdane.
- Ghi sijt doeghendich ende rechtveerdich,
- Ghi sijt alre eren waerdich.
- En gheer nymmermeer gheen ander
- Wijff, waer dat ic hene wander.’
- 1255
- Dit wan Lympiose, die goede,
- Mit verdrach ende mit simpelen moede
- Ende mit onderdanigher doecht,
- Dat si hoechlijc bleeff verhoecht.
- Had si ghetoicht onwaerdicheit,
- 1260
- Boesheit ende onwillicheit
- Ende hadde willen wederstaen
- Die bode die hi hadde ghedaen,
- So had hise te mael begheven
- Ende hadse slechs te mael verdreven.
- 1265
- Mit duechden machmen bet verwinnen,
- Dan mit quade woerden te spinnen.
-
- Wat schaet goede woerden ghegheven,
- Die doen in gueden rusten leven
- Ende groet ghewin in bringhen
- 1270
- In allen wereltliken dinghen?
- Si en costen doch niet veel te soeken
- Ende maken vrede in allen hoeken.
- Ende wat baet een haestelic woert,
- Dat een yghelic mensche node hoirt
- 1275
- Ende daermen ghene dinghen en mach
- Mede beteren op enighen dach,
- Mer alle man worter bij ontsint,
- Vertoernt ende van redene blint
- Ende doet dinghen die nu staen,
- 1280
- Des hi niet en hadde ghedaen
- En waren gheweest die quade woirde,
- Die hi mit onghenoechten hoerde.
- Mit goeden lijdzamighen sinnen
- Machmen alte veel verwinnen,
- 1285
- Datmen niet en mach begaen
- Mit overmoedighen wederstaen.
- Waer onderdanicheit behoirt,
- Daer salmense altoes setten voert.
- So doen die vrouwen van hogher coomst,
- 1290
- Die van doechden sijn die vroomst.
- Men machet mercken int ghevaerde,
- Dat edele vrouwen van hogher aerde
- Doen horen mannen veel meer
- Onderdanicheit ende eer,
- 1295
- Dan tghemeyn volc doet.
- Die dit mercken si sijn vroet.
- Tsweert moet ymmer, na minen waen,
- Boven den spinrocken staen.
- Wil die duve den valke niet wiken,
- 1300
- So moet si sonder vederen striken.
- Een eerloes wijff, in onsen tael,
- Ghelijct den veerlosen voghel wael.
- Wie sijn overhoeft wil verheren,
- Sijn saken dicke ten quaetste keren,
- 1305
- Als den menighen dicke gheschiet,
- Die sijn overhoeft niet en ontsiet.
- Merct hoet Lots wive verghinck.
- Hoir man beval hoir een dinck,
- Woudsi leven wel hoer daghe
- 1310
- Dat sy ymmer niet omme en saghe:
- Dat was doe si hem volchde na
- Uuten lande van Zodoma.
- Si en woude niet sijn onderdanich
- Ende om dat si was wederspanich
- 1315
- Bleef si gheschent int openbair
- Ende wort een steen: noch staet si daer.
- Tvalt wael ende is dicke gheschiet,
- Alsmen den vrouwen wat verbiet,
- Alte gaerne doen si dat;
- 1320
- Doch si en sijn niet ghelike nat,
- Die men mit enen water beghiet:
- Die een bedrupet ende dander niet.
- Men vint ghebreck in elken lande:
- Die een soect eer, die ander schande.
- 1325
- Ic hope datter meer is ghevonden
- In doechden, dan in quaden zonden.
-
- Al [l. Van] eerbaer, goede, salighe vrouwen,
- Die hoer mannen in heiligher trouwen
- Goet ende ghehorich hebben gheweest,
- 1330
- Soe ist redene datmen leest:
- Wantmenre billicx off sal ghewaghen
- In eren, totten ewighen daghen.
- Daer mede wort hoir loff ghemeert
- Ende worden naden doot gheeert
- 1335
- In historien ende in geesten,
- Die die poeten van hem leesten,
- Daer sy mede worden verheven
- Als of sy noch waren int leven:
- Wantmen noch hoer leven kent
- 1340
- Bijden scriften al omtrent.
- Daer om so waert schade groot,
- Datse verswelghen soude die doot,
- So datmen van hem niet en screve
- Ende hoer doecht vergheten bleve.
- 1345
- Dat en woud hi niet ghedoghen,
- Die dit boecxkijn bracht voer oghen,
- Ende heeft sijn sin daer toe besneden,
- Om deser vrouwen loff te breden.
-
- Ametus was der coninghen een
- 1350
- Van Thessalijen. Na dat scheen,
- So seyden him die Goden te voren,
- Dat sijn lijff ware verloren
- Ende dat [hi] him reyde te sterven;
- Mer waert, dat hi conde verwerven
- 1355
- Enen, die voer hem sterven woude,
- Sijn lijff hi dan behouden soude.
- Hij had een doechdentlijcke wijff,
- Alst wel scheen: want si hoer lijff
- Overgaff om tsijn te houden
- 1360
- Ende voer daer heen in sdodes wouden.
- Atestes so was si ghenant,
- Die edel vrouwe, wail becant.
-
- Protheselaus, die edel vorst,
- Die eerst opt lant voer Troyen dorst
- 1365
- Heerlic uuten schepe springhen,
- Dair die vyanden voer him ghinghen,
- Wort versleghen op dat sant.
- Hi hadde een groot rijcke lant:
- Want hi was coninc van Philasse.
- 1370
- Doe hi van daen voer sijnre gasse,
- Soe liet hi sijnre liever vrouwen,
- Die him minde mit ganser trouwen,
- Een wassen beeld, him recht ghelijck.
- Dat begheerde si hertelijck.
- 1375
- Si was rechtveerdich ende goet
- Ende droech enen zedighen moet.
- Si was trou, van rijcker schaem.
- Ladomya was hoer naem.
- Doe si die mare vernam al bloot,
- 1380
- Dat hoir guede man was doot,
- Besloot sy hoer al heymelic
- Bij den beelde sijn ghelijc
- Ende nam dat vriendeliken inden armen.
- Menichwerven riep si: wacharmen!
- 1385
- So datsi bijden beelde bleeff
- Ghestorven, als Ovidius screeff.
-
- Capaneus was een Griecx coninc.
- Hoert hier wonderlike dinck.
- Doemen voer Troyen soude varen,
- 1390
- Voer hi mede mit sijnre scharen.
- Onder weghe quam hi aen
- Inder stede van Thebaen.
- Daer ghinc hi opter vesten spetsieren.
- Tweder dochte hem qualiken tieren
- 1395
- Om te vorderen hoer ghevaerde,
- Soe dat hi toornlick daer om baerde.
- Den Goden en heeft hi niet gheroect
- Ende heeft Jupiter ghevloect.
- Jupiter hadde des groten toern
- 1400
- Ende heeft Capaneus doot ghezworen.
- Te hant dede hi enen blixem comen:
- Die heeft Capaneus tlijff benomen.
- Hi hadde een eerbaer salighe vrouwe,
- Die him was guetlic en[de] ghetrouwe:
- 1405
- Enalue so was sy gheheten.
- Het wort hoir ghedaen te weten.
- Si voer dairwaert hoirre vairde,
- Om him te hilpen ter aerde.
- Sij quam daer bij na zedelicheit,
- 1410
- Ende als dat vuer was bereyt,
- Daermen sijn lichaem in soude
- Branden, spranc si also houde
- In dat vier ende liet haer daer
- Mede verbranden, dat was waer:
- 1415
- Want doe Capaneus was ghebleven,
- En woude Enalue niet langher leven.
- Sulken trou heeft si bewijst,
- Datmense ewelic daer om prijst.
- Tis grote reden, dat ic noch scrive
- 1420
- Van enen eerbaren, salighen wive,
- Die haren man was so ghetru,
- Dat hoir sijn schim was altoes nu.
- Hoe verre off langhe hi van hoir was,
- Nie en woude sy gheloven das,
- 1425
- Wesmen van sijn ontrouwe seyde,
- Noch nie sy oick ghelove en leyde,
- Alsmen seyde dat hi was doot.
- Nochtan hadsy tvervolch soe groot
- Van groten vryers van hoirre conde,
- 1430
- Dat sijse nauwelic weren en konde.
- Dit was die goede Penolopee.
- Hoir man was mede over zee,
- Voer Troeyen inder Turcken lant.
- Ulixes so was hy ghenamt.
- 1435
- Hi was die subtijlste van rade
- Ende die die Troysschen deed meerre schade,
- Dan yemant die daer mede was,
- Soe ic in Darius boecken las.
- Thien jair laghen si voer die stat,
- 1440
- Eer sise conden maken mat
- Ende doe si keerden te Griecken waert,
- Soe doelde Ulixes op die vaert
- Mit sinen schepen, vier off vive.
- Die ander verloren veel haer live
- 1445
- In enen storm op eenre nacht,
- Dat een verrader al toebracht.
- Noch den tijt van thien jaren
- Heeft Ulixes altoes ghevaren
- Ende ghedoolt in menighen lande,
- 1450
- Die [hi] versocht ende menigherhande.
- Bij wilen ruste hy een jaer off twee,
- Eer hi weder begreep die zee.
- Wes hem daer binnen wedervoer,
- Des waer te scriven een vreemde voer.
- 1455
- Dus langhe wachte dit salighe wijff:
- Altoes hoepte sij op sijn lijff
- Ende nye en wiste sy waer hi bleeff.
- Nochtan sy menighen brieff screeff
- In menighe lande, ver ende voert,
- 1460
- Off menre erghent off hadde ghehoirt.
- Die ghene, die hoer vyanden waren,
- En woudens langher niet ghesparen.
- Sij reden in hoer lant mit cracht
- Ende hebben veel quaets ghewracht,
- 1465
- Om dat sise wouden versmaden:
- Want sy was also beraden,
- Dat sy liever sterven woude
- Wedue, dan sy hiliken zoude
- Eer si twaer hadde vernomen
- 1470
- Van des horen man waer becomen.
- Horen zoon hadsi in een ander lant
- Bijden coninc Menelaus ghesant
- Ende wort een jonghe van .XX. jaren
- Doe hij te heyme quam ghevaren.
- 1475
- Hi was starc ende vroom ter hant.
- Thelematus was hi ghenant.
- Lehartes, heer Ulixes vader,
- Dat was Penolopen berader.
- Hij hadse gaerne gheset te vreden.
- 1480
- Om dat sij grote schade deden,
- Die hoghe mannen, die na hoir stonden,
- So had hi gaerne den raet ghevonden,
- Dat sij hijlic had aenghegaen,
- Want die hope waer ghedaen
- 1485
- Van sinen soon: die guede oude
- En meende niet, dat hi soude
- Wederkeren ymmermeer.
- Hij dedet int beste, die goede heer,
- Dat hij hoer te hiliken riet,
- 1490
- Om dat den jonghen gheen verdriet
- En worde ghedaen an sinen lande.
- Penolopen was goederhande
- Ende bat den vader, dat hi noch zweghe:
- Sij hadde ghevonden sulken weghe,
- 1495
- Dat zij hoepte sonder strijt
- Wael te bliven langhe tijt.
- Hoer vryers dede si bidden stille,
- Dat sy een dinc om horen wille
- Deden, so woud si voerwaer
- 1500
- Doen, dat wel ghedaen waer.
- Sij hadde een webbe ghescheert:
- Nu so was dit hoir begheert,
- Dat sise lieten onbecracht
- Des dat webbe waer volbracht:
- 1505
- Dat werck en waer niet so groot,
- Men soud wel sonder wederstoot
- Binnen ses weken hebben ghedaen.
- Die heren namen die voirwaird an:
- Si soude in vreden leven socht,
- 1510
- Thent dattet webbe waer volwrocht,
- Mit voirwairden, dat sy daghelijck
- Wercken soude redelijck.
- Dus wrochtsi naerstelijck alle daghe,
- Off yeman waer, die daer na saghe,
- 1515
- Datmense niet begripen en mochte;
- Mer snachts, alsmenre minst om dochte,
- Ondeed sy weder alle das,
- Dat des daghes ghemaect was.
- Dus quamt, dattet webbe langhe duyrde.
- 1520
- Hier en binnen sy vaste kuyrde;
- Mer tverdroot den luden zeer.
- Doch ten lesten, doe sy niet meer
- En mochte verhuden int bescheyde,
- Doe ghenct weder uuten gheleyde.
- 1525
- Ses weken wercs hadde voirwair
- Langher gheduyrt dan drie jair.
- Si reden weder in hoer lant
- Ende hebbent zoer [l. zeer] gheschant.
- Noch en woude sijre niet an,
- 1530
- Sij en wiste twaer van horen man.
- Doe ghevielt dat quam Ulixes
- Heymelic to Sybotes,
- Die sijn vye te hoeden plach.
- Sijn soon quam opten selven dach
- 1535
- Ende es tot Sybotes huse gheraect.
- Daer wort kennisse ghemaect
- Mit groter vroechde, als reden was.
- Si ghinghen tsamen op enen pas,
- Daer sijns wijffs vrijers saten
- 1540
- Ende van sinen guede aten
- Ende sloghense alle doot.
- Dus quam Penolope uuter noot.
- Sij ghinghen tsamen te heyme waert,
- Daer grote blijschap wart verbaert,
- 1545
- Alsmen dat wael dencken mach:
- Wanttet en valt niet alle den dach,
- Datmen soe langhe wacht den man
- Als hi den huse is verre van.
- Die eerste bode, die daer quame,
- 1550
- Dairmen sijn doot bij vername,
- Al wistmen half dat lueghen waer,
- Men sout al houden over wair.
- Doch die gueden doen hoir doecht
- Ende die jonghen doir hoir yoecht,
- 1555
- Die een doet veel, die ander min:
- So menich mensche, so menich sin.
- Een goet wijff is veel eeren waert,
- Die wislic leeft ende schanden spaert.
- Eer is een duerbair schat.
- 1560
- Houtse vast, ic rade u dat.
-
- O waerde vrouwen, weest ghetru.
- Laet u altoes wesen nu,
- Datmen den ghenen hoghe prijst,
- Die haer in sulker eer bewijst,
- 1565
- Dat menre off scrijft in boecken.
- Die schone, witte, suvere doecken,
- Die ghi draghet int ghemeen,
- Laet die bliven sonder scheem.
- Hout tru, daer ghise mit wille
- 1570
- Hebt ghegheven, lude off stille.
- Herimones, die schone waerde,
- Was van also ghetruwer aerde,
- Dat sy al bleeff dair sy eerst was,
- Daer sy namaels mede ghenas.
- 1575
- Hoir oudevader hadde hoir ghegheven
- Enen man van jonghen leven,
- Arestis, Agamennons zoen,
- Die goeder daden was ghewoen.
- Die oudevader was machtich des
- 1580
- Ende tghenoechde Herymones
- Ende gheloefde him hoir trouwe.
- Hoir vader was in vreemder ouwe,
- Menelaus, die edel man,
- Ende en wist alhier niet van.
- 1585
- Den jonghen Pyrrus, Achilles zoon,
- Heeft hi gheven sijn dochter schoon,
- Ende loefde voer die maecht,
- Dat sy sal doen wes him behaecht.
- Die vader haeldeze mit cracht
- 1590
- Ende heeftse Pirrus thuus ghebracht.
- Daer was sy eenen jaer off twee
- In groot ghedruc ende hertelic wee.
- Haer herte en scheyde nye daer aff,
- Daer sij den eersten truwe gaff.
- 1595
- Alle hair vrunden en condense nye
- Daer toe ghebringhen, dat sy ye
- Pirrus woude vruntschap doen.
- Arestis, die vorste choen,
- Creechse daer na, des sijt ghewes,
- 1600
- Bij wisen rade van Pallades.
- Doe sij was daer sij wesen soude,
- Doe leefde sij vrolic totter oude.
- Dus salmen trouwe houden vast
- Ende laten dat om ghenen last,
- 1605
- Die den mensche mach overvallen.
- Ghi en sult gheen vreemde paerden stallen
- Ende jaghen die uwe uut:
- Want coemter off een gheluut,
- Dat ghij tonrecht anevaet,
- 1610
- Soe crijchdi twoert der misdaet.
- Mar ist mit eren dat ghi doet
- Ende stille, na edelre minnen gloet,
- Ende alle dinck reynlick wart gh[e]coect,
- So dat gheen vuyl daer uut en smooct,
- 1615
- So ist te beter te verdraghen,
- Want dair uut en comt gheen mishaghen
- Onder eerbair goede menschen.
- Daer om so woud ic gaerne wenschen,
- Dat guede liefte bleve verholen,
- 1620
- Die in zueticheit wert ghestolen
- Sonder dorpelike daet,
- Ende datsy in reynen moede staet:
- Want des en machmen niet ontberen,
- Sullen die wapen staen in eeren.
-
- 1625
- Saken vindmen alrehande,
- Die dicke vrienden te vyande
- Hebben ghemaect int aertsche dal,
- Ende men sonderlinghe schuwen sal,
- Dair guede luden in echtscap sitten.
- 1630
- Si bringhen toern ende hitten,
- Onrust ende wedermoet,
- Soe datmen bij wilen doet,
- Dat nutter after waer ghelaten:
- Sij doen deen den anderen haten.
- 1635
- Daer om salmense ymmer schuwen.
- Dat eerste is, lichtelic te betruwen,
- Dat vrouwen draghen inden sin.
- Coemter yemant tot hem in,
- Die heymelic brinct enighe mare,
- 1640
- Sijn sij loghen ofte ware,
- Dat die man erghent heeft gheweest,
- Also hem die clapper leest,
- Dat ghelooft sy wael te gronde,
- Als oft in die ewangelie stonde.
- 1645
- Daer heeft menighe vrouwe mede
- Ghenuecht verloren ende vrede.
- Nochtan en willen sijs laten niet.
- Hem donct recht, dat hem goet gheschiet,
- Ende wetens hem groten danck,
- 1650
- Die hem singhen desen zanck.
- Men vintse, diese daer toe winnen,
- So mit miede, so mit minnen,
- Off sy enighe dinghen saghen
- Van hoirre mannen in enighen laghen,
- 1655
- Dat sy dan vluchts tot hem comen:
- Als sy wat nuwes hebben vernomen,
- Men salt wel teghen hoir verdienen.
- Dit is groot wonder wat si menen,
- Dat sy soe gaerne horen spreken,
- 1660
- Dair sy hoir ruste mede breken.
- Men vintse veel der quader snoeren,
- Die hem gheneren mit sulker voeren
- Ende houden man ende wijff
- Dicwijl leven in een kijff,
- 1665
- Die wael mit rusten souden sijn,
- [En] dede der clapper valsch venijn,
- Die al roeren dat quade blat
- Ende die vrouwen gheloven dat.
- Och, hoe qualic sijn sij beraden,
- 1670
- Die hem selven soe beschaden!
- Het waer veel beter, dattet woert
- Nymmermeer en worde ghehoirt:
- Want daer en can niet guets off comen,
- Alsmen ducke heeft vernomen,
- 1675
- Dan onvrienschap ende onminne
- Ende toernichliken sinne,
- Die des menschen hert so knaghen,
- Dat hi beter waer verslaghen
- Off scoenre doot in een graff,
- 1680
- Dan te leven in sulken gheschaff.
-
- Want sulck gheloven lichtelick
- Is duck ende menichfoudelic
- Groet jammer ende schade gheschiet.
- Daer omme dat lichte gheloven vlyet!
- 1685
- Men seit menichwarff ende dich:
- Wye balde ghelovet, die ghecket sich.
- Dat heeft enen goeden wive ghewerret,
- Die mit ghelove wart ghearret,
- Dair off ic scrive, suldi horen.
- 1690
- Een machtich man alhier te voren
- Was gheseten in Griecken lant:
- Tholomanes was hi ghenant.
- Daer bij so woende een vrouwe dan,
- Die hadde enen gheraden man,
- 1695
- Die oick veel lants hadde beseten
- Ende was Paschalis gheheten.
- Voer Troyen lach die goede heer,
- Daer hi ontfinck loff ende eer.
- Boecie hiet die eerbare vrouwe.
- 1700
- Malcanderen waren sij ghetrouwe.
- Tholomanes was thuus ghebleven
- Ende heeft groot vervolch ghedreven
- Aen Boecia, die schone,
- Om van haer te werven lone
- 1705
- Van minnen, die hi tot hoer droech,
- Ende Boecia al van handen sloech.
- Die woerden, die hi van minnen sprac,
- Suverlijck sij altoes brack
- Ende bracht ander woerden int spel,
- 1710
- Des hem en ghenoechde nauwelic wel.
- Hoirre vrienscap gheerde hi zeder:
- Goede woerden gafsy him weder.
- Dat stont also enen langhe[n] tijt.
- Hij hoepte, waer sij hoirs mans quijt,
- 1715
- Alle dinck dan waer te pas.
- Daer na, als Troyen ghewonnen was
- Ende die ghemeen luden vernamen,
- Dat die Gryecken thuuswert quamen,
- So quam Tholomanes alte hant
- 1720
- Daer hi die goede Boecia vant,
- Ende sprac: ‘Vrouwe, ghi moech[t]wael sijn
- Vrolic ende in blijden schijn:
- Want Paschalis mit hem bringhet
- Een schone maghet, onbevlinghet,
- 1725
- Van conincliken bloede gheboren,
- Dien hi tru heeft ghezworen.’
- Boecia vraechde den droghenaer,
- Oft oick te gheloven waer?
- ‘Jaet,’ sprack hi, ‘bij onsen Goede,
- 1730
- Ic soud u lieghen harde node.
- Het hebben my die ghene gheseit,
- Die daer aff weten guet bescheit
- Ende ghister mit hem aten.
- Hi heeftse noch after ghelaten
- 1735
- Niet ver van heen, int ander lant,
- Ende hi sal hier wesen alte hant
- Ende sal u thyen, vrouwe mijn,
- Dat ghi hem ontru hebt ghesijn:
- Daer mede sal hi u verdriven
- 1740
- Ende dander sal die vrouwe bliven.’
- Boecia sprack mit goeden stade:
- ‘Wat rady my in rechten rade?
- Hoe sal ic dit an hem wreken,
- Datmen my niet en mach bespreken?’
- 1745
- Hi sprac: ‘Teerst dat hy comet in,
- Ontfancten mit enen blijden sin
- Ende gheeft hem drincken starck venijn,
- Wail ghemenghet mit gueden wijn,
- Ende scheynckt hem enen vriendelic groet,
- 1750
- Dat hi willecoem wesen moet.’
- Die vrouwe sprac: ‘Na dien dat hi
- Die valscheit heeft ghedocht an my,
- So saghic hem veel liever doot
- Dan levendich in sulker noot.’
- 1755
- Paschalis, die edele man,
- Die sine[n] wive alles goedes gan,
- Ende nye en docht sulken dinck,
- Als tgherucht over hem ghinck,
- Dat Tholomanes hadde gheloghen.
- 1760
- Die mare quam te richt ghevloghen,
- Dat Paschalis was opt lant.
- Die vrouwe ghinc hem teghen te hant
- Ende ontfincken vriendelick.
- Hi was blide, mer droeflick
- 1765
- Ghelyet hi, om dat hi te voren
- Sijn lieve vrienden hadde verloren,
- Die inder zee verdroncken waren.
- Doe die vrouwe sach dat ghebaren,
- Doe twivelde hoir ende meynde dat,
- 1770
- Dat hi hoir waer gheworden mat.
- Si gaff hem drincken vanden wijn,
- Daer him off nakede sdodes pijn.
- Des anderen daghes was hi doet.
- Sijn vrienden haddens rouwe groet.
- 1775
- Sij dede scicken int ander lant,
- Om te vernemen alte hant,
- Off daer die vrouwe ghecomen waer.
- Si vernamen wel aldair,
- Dattet al droch ende lueghen was,
- 1780
- Dat ghesproken hadde die dwaes.
- Als dat Boecia hadde ghehoirt,
- Sprack si: ‘Och! ic hebbe vermoert
- Minen gueden man Paschail!
- Och! ich gheloefde him te wael,
- 1785
- Die mi die loghene heeft gheseit!
- Minen man, die inder aerden leyt,
- Willic volghen onder tzant.’
- Een zwaert soe nam si inder hant
- Ende heeft hoir wijflicheit doerboert.
- 1790
- Was dat niet een valsche moert,
- Die Tholomanes hadde bedreven?
- Doch ten wort hem niet vergheven.
- Daer was een Porijas,
- Die Boecien broeder was.
- 1795
- Hij hadde den rou int herte groot
- Om sijnre liever suster doot
- Ende oick sijns zwaghers Paschael.
- Hi vernam die zaken wael,
- Dat Tholomanes hadde ghebrouwen.
- 1800
- Hi zwoer bij sijnre trouwen,
- Dat hi die ondaet hadde gheweven,
- Dat soude hem entelic costen tleven.
- Porias heeften eens verwacht,
- Dat hi soud rijden opter jacht
- 1805
- Ende sloechen so mit sinen zwaerde,
- Dat hi doet viel opter aerden.
- Besiet, hoe heeft een licht gheloven
- Dese drie vanden live doen roven.
- Creusa gheloifde lichtelic,
- 1810
- Dat Jason, die vorste rijck,
- Gheen wijff en hadde; mer sij wist na,
- Dat noch levende was Medea.
- Had sijt gheweten wel te voren,
- Si hadde des hilix al ontboren.
- 1815
- Mer licht ghelove brachtse in sneven:
- Wanttet costede haer haer leven,
- Mit enen hemde, dat hoir sende
- Medea, daer si in verbrende.
- Wacht u hier voer, goede wijff!
- 1820
- Behout u vrede ende u lijff.
- Licht ghelove en is niet te prisen,
- Het doet menich leyt op rijsen,
- Ende sonderlinghe ter heren hove
- Soe ist een duvel, tlicht ghelove.
- 1825
- Theeft so menich quaet getymmert.
- Wye sijn herte is so belimmert,
- Dat hi lichtelic ghelooft,
- Dick worden sijn saken seer verdooft.
- Wye dat dat ghebrec heeft in,
- 1830
- Vrijlic, hi heeft enen wisschelen sin,
- Ende is op him te vermoeden,
- Dat hi lichtelic vanden goeden
- Totten quaden soude gaen
- Ende doen dat qualic waer ghedaen,
- 1835
- Als dese eerbair vrouwe dede,
- Die horen man ende hoir selven mede
- Scendelic vanden live rovede,
- Om dat sij lichtelic ghelovede.
-
- Een dinck pleghen noch die wive
- 1840
- (Van vrouwen ic dat niet en scrive,
- Want wye dat doen en sijn niet waert
- Datmense heit van vrouwen aert),
- Dats, als die mannen gaen anderswair,
- So volghen si van verren nair
- 1845
- Bij wijlen heymelic inder nacht,
- Om des mannes ganghes wacht.
- Die dat doet uut sulken gheer,
- Dier is also veel om hoir eer,
- Als der gheenre, die hoir man
- 1850
- Sijn cleder mit stocken duwet an.
- Die doch is uuter eren boeck.
- Een man heeft enen zwaren vloeck,
- Die anden duvel is gheraect:
- Tghescrifte ons doch kondich maect,
- 1855
- Dat een recht quaet bois wijff
- Is quader dan des duvels lijff.
- God die moetet hem versetten,
- Die daer sijn lijff moet teghen wetten.
- Doch ic hope int herte mijn,
- 1860
- Datter niet meer quaet en sijn,
- Dan een die inder werlt leeft,
- Ende elck man meent dat hise heeft.
- Hoese heet en wet ic niet;
- Mer hem is wail leyde gheschiet,
- 1865
- Die dat enighe juweel
- Heeft ghecreghen tsinen deel.
- Die mine danck ic altemael,
- Als sy blijde is ende spreket wael.
- He[ef]t anders yemant ghebrec hier in,
- 1870
- Die zwighe al stil ende dwing sijn sin.
- Doet hem die quade een misval,
- Die goede salt verbeteren al,
- Daer alle doecht is off ghecomen;
- Die is guet te hulpe ghenomen.
- 1875
- Ende ghedoechsame te sijn
- Radic alle die vrienden mijn:
- Want salich is hi, die can mijden.
- Heeft een eerbaer wijff oick lijden
- Mit enen quaden, zwacken man,
- 1880
- Die isser zeker qualicken an.
- En weet hoir oick niet bet te raden,
- Dan sijt claghe der Goeds ghenaden
- Ende lijde des ont beter wort:
- Want dat sij dael [l. daer] veel teghen hort
- 1885
- Ende mit wreden woirden kijft,
- Soet eerst was, soet altoes blijft.
- Si en kans mit quaetheit niet wel keren
- Hij en sal leysten sijn begheren;
- Ten baet gheen wachten noch oic hoeden
- 1890
- Noch gheen schelden noch verwoeden.
- Goede, eerbair, salighe vrouwen,
- Laet uwe doecht in eren schouwen:
- Leeft oetmoedelijc ende sacht,
- Ende off u die rude verwacht,
- 1895
- So en wilt niet weder dair om gremmen.
- Een zedich wijff sal hoir doch temmen
- Ende menghen wijflicheit mit schaemt,
- Soe blijft die ere onverlaemt.
- Is een man van boser yuecht,
- 1900
- Ghemoet hem altoes mitter doecht:
- Ghi sulten daer mede bet verwinnen
- Ende God sal u te hogher minnen.
- Duechde tymmert die husen weder,
- Die die quaetheit werpt ter neder;
- 1905
- Machmen mit doechden verwinnen yet,
- Die quaetheit en helpet niet.
- Het heeft die sulke inder nacht
- Ghelopen ende horen man verwacht,
- Daer sy luttel eren haelde:
- 1910
- Wantmen die tollen daer betaelde,
- Diemen onderweghen vint.
- Bij nacht sijn alle luden blint.
- Ontschamelheit wandert mede.
- Vintsi dan schamelheit tsulker stede,
- 1915
- Daer haer niet te sijn en behoirt,
- So wort si dan te hant versmoort:
- Wantsi en dar gheen woirde maken
- Noch claghen hoirs ghevallen zaken.
- Het schiede te Ghent enen goeden wive,
- 1920
- Die rackelic was van horen live,
- Ende van rouwen daer na starff
- Om die schande, die si verwerff:
- Want si was tsulker ste gheraect,
- Daer hoir tclaghen was ontmaect.
- 1925
- Sij hadde veel bet hoir eer ghewacht,
- Dan hoir man op sulker yacht.
- Vrouwen sullen mit malcanderen
- Gaen, aldaer su eerlic wanderen
- Ende daermen veylighe straten vint,
- 1930
- Op dat sy niet en worden gheschint
- Noch van hoirre eren beroeft.
- Ic segghe u twaer, des ghelooft.
-
- Men sal die mannen niet na gaen.
- Daer mocht die sulke bistaen,
- 1935
- Hoerde hi daer off een queyncken,
- Hi soude om sijn voerdeel dencken
- Ende soude oic rijden uut om roven.
- Ic seg u twaer, wildijs gheloven:
- U en behoert niet wel te staen
- 1940
- Daer die mannen bij wilen gaen.
- Het gaet die menighe sulken ganc
- Ende versmaet hoirs mannes dwanck:
- Sy wacht horen man quanshuys;
- Twaer hoir eerliker, bleefsy thuus.
- 1945
- Elc goet wijff proeve dit
- In horen sin, off dat wel sit,
- Als sij sulke dinghen plyen,
- Dat sij sullen gaen besien,
- Daer si selve in vresen staen,
- 1950
- Zwacke dinghen an te gaen.
- Sal een guet wijff die weghen leren,
- Die een man nauwelic gaet mit eren?
- Vertyet uwe dwase opset
- Ende wacht u selven voer die smette.
- 1955
- Hout u ghemac: ghi sijts te wiser.
- Legghet uwen man gheen voetyser,
- Op dat ghi die niet en vergheet
- Ende selve dair inne treet,
- Dat u voet daer in so vest,
- 1960
- Dat hijs nymmermeer en ghenest.
- Die menich wil den anderen doren,
- Het comt hem selven te groten toren.
- Wye dat schiet mit enen boghe
- Ende raect hem selven in sijn oghe,
- 1965
- Die hadde schietens bet ontboren.
- Ic hebbe dicke segghen horen:
- Wye den anderen jaghen sal
- Die en mach selve niet rusten al,
- Ende die den anderen oick verlaecht
- 1970
- Wort selve duck int net gheyaecht.
- Wat tSchyedam eens geschiede,
- Dat weten noch wel sommighe lyede,
- Hoe dair voir [l. voer] een eerbair wijff.
- Die manne vryede die maghet stijff,
- 1975
- Soemen van Roseboem plach te singhen.
- Die maghet en achte niet sijn dinghen
- Ende seyde hoer vrouwe dat.
- Die vrouwe en was oic niet lat
- Ende maecte voerwaerde mitter deerne.
- 1980
- Si seyde, sy soudet doen gheerne,
- Ende bescheyde hem ene stonde,
- Dat hise inden bedde vonde.
- Die maghet heeft also ghedaen:
- Die vrouwe is te bedde ghegaen
- 1985
- Beneden, upter maghet stat,
- Ende als die weert vermoede, dat
- Alleman te bedde waer,
- So ghinc hi listelic aldaer,
- Ende meynt dat hi die maghet heeft,
- 1990
- Daer hi vrolic mede leeft.
- Hi ghinc weder in sijn ghelach.
- Sinen heymelicken vrient hi aldair sach
- Ende seyde, hoe hi in sulken schijn
- Bij sijnre maghet hadde ghesijn.
- 1995
- Hi seide: ‘Gaet ghi mede aldair
- Ende veinst u recht off icket waer:
- Ghi vint die duere noch open staen.’
- Die ander is dair toe ghegaen.
- Luttel woerden soe maecte hi,
- 1000
- Ende was oick der vrouwen bi.
- Si meende, twaer hair man gheweest,
- So dat hoir lief was totter feest.
- Dit werck begonde hem te openbaren.
- Nu merct, hoe si nu heeft ghevaren.
- 1005
- Eerlois is sy nu gheworden.
- Si hadde gheslapen bet op horden
- Ende hadde der maecht hair bedde ghelaten.
- Die wissel stont op ghecker maten:
- Si waende verschalken horen man;
- 1010
- Mer si bleef selve in die pan
- Ende wort gheschent in horen daghen,
- Dat seker billicx is te beclaghen.
- Die man was wel [e]en schennes waert,
- Doe hem wat heyls was verbaert,
- 1015
- Dat hi dat enen anderen gonde.
- Het was boeflic ende sonde,
- Al hadt gheweest op ander maet:
- Want hi dubbelde die misdaet.
- Nu overdeynct wel dese dinck,
- 1020
- Hoe der vrouwen dat verghinck,
- Dat sy horen man verdulde.
- Sij betaelde daer die schulde,
- Die sij der schanden schuldich was,
- Daer sy nie aff en ghenas.
- 1025
- Hadsi in haer bedde ghebleven,
- Dese ondaet en waer niet bedreven.
- Dit is in corten jaren gheschiet.
- Ghelovets my, en lieghe u niet.
- Waren die luden niet bekent,
- 1030
- Ic sette horen name int perkement;
- Mer tis beter aff ghebleven.
- Elck wachte him voer sulck sneven.
-
- In sulken droefliken stuck
- Sijn si wael ghevanghen duck,
- 1035
- Die hoir mannen wouden verlaghen.
- Het gheviel in ouden daghen,
- Datter was een coninc van Athenen
- Ende was gheheten, als wij menen,
- Ericheus ende hadde voirt
- 1040
- Ene schone dochter, van hogher boort,
- Die daer Pocris was ghenant.
- Een machtich burgher, wail bekant,
- Van edelen arde ende gheslachte,
- Was hoir man in rechter achte.
- 1045
- Chephalus was sijn rechte naem.
- Den dieren leyde hi menighen raem:
- Jachte ende weyden speel
- Hantierde hi dicke ende veel.
- So hi gaerne te jaghen plach,
- 1050
- Ene Godynne hi gaerne sach,
- Die Aurora was gheheten.
- Bij wilen heeft hi hoer verweten,
- Dat sijn wijff hoer schoenre was.
- Seer vertoernde Aurora das
- 1055
- Ende hiet hem tsinen wive gaen.
- Chephalus heeft also ghedaen
- Ende als hi der stadt begonde te naken,
- Soe dacht hi alrehande zaken,
- Ende zonderling, want hi bekende
- 1060
- Dat hi sondelic in miswende
- Hadde gheleeft, so meynde hi,
- Off sijn wijff mocht wesen vry
- Van sulker zwackeliker daet.
- Hi volchde sijnre sijnre sinner raet
- 1065
- Ende wil versoeken Pocris,
- Off si oick te gheloven is.
- Hi dede vreemde cleder aen.
- Aurora heeft[er t]hoir oic toeghedaen
- Ende wandelde sijn aengesicht,
- 1070
- Datmens conde bekennen nicht.
- Hi quam des avonts heymelijck
- Ende sprac haer an wael smeykelick:
- Van liefte hi hoer leyde yoren;
- Mer si en wouder niet off horen.
- 1075
- Hij boet haer goet ende groten schat;
- Hi en kondse niet maken mat.
- Doe boet hi haer des goets so veel,
- Dattet al ghinc uuten speel.
- Si bedacht haer lang ende wael
- 1080
- Ende en gaff hem woert noch tael,
- Dat [l. Dan] si hoir woude beraden
- Ende antwoerden hem met goeden staden.
- Om dat sy nam dus haer beraet
- So wort sijn ghedachte quaet
- 1085
- Ende sprac: ‘Nu sie ic wael te voren,
- Men soude u wel mit ghelde becoren.
- Ic bin Chephalus, besiet my nu,
- Ende hebbe beproevet u.’
- Pocris schaemde hoer utermaten
- 1090
- Ende heeft huus ende hoff ghelaten
- Ende streeck in eenre woestenye,
- Daer si was alre mannen vrye,
- So dat Dyana, die Godinne,
- Namse tot ene ghesellinne.
- 1095
- Dyana gaff hoir enen hont,
- Dien gheen wilt voer en stont:
- Hi verliep allen honden,
- Die ter yacht lopen conden.
- Voert heeft si hoer een schut ghegheven.
- 1100
- Daer heeft si wonder mede bedreven.
- Wat wilt dat si woude raken,
- Dat plach si daer mede te ghenaken,
- Niet dan sijt dairwairts boot.
- Rechtevoirt dat wilt sy schoot,
- 1105
- Waer dat hoir die sinne toe stont:
- Al sach sijs niet, het wort ghewont.
- Daer na Pocris weder quam
- Bij horen man, als ic vernam,
- Ende werden verliket weder.
- 1110
- Pocris gaff hem vruntlic zeder
- Hoer gheschut ende haren hont,
- Dat Chephalus dochte een goeden vont.
- Het viel, dat Themis, die Godinne,
- Mit enen toernighen fellen sinne
- 1115
- Sende inder Theben lant
- Een vyantlic dier ende onbecant,
- Dat verdarff wijn ende coern,
- Soedat dat jaerschaer bleef verloren.
- Die heeft hem die Godinne beraden
- 1120
- Om des, dat hem die Theben versmaden.
- Hier worden ghebeden totter jacht
- Veel hogher mannen van groter macht,
- Om dat felle dier te jaghen,
- Dat den luden plach te plaghen.
- 1125
- Chephalus quam mede ter stonde
- Mit sinen gheschutte ende honde.
- Si yaechden dat dier mit groten hopen;
- Gheen honden en conde[n]t onderlopen.
- Ende doe baden si Chep[h]alus, dat hi.
- 1130
- Sinen honden [l. hond] liet los ende vry.
- Hi dede also ende lieten schier.
- Hi onderliep te hant dat dier,
- Dat scheen dat hire neffen was.
- Als Cephalus vernemet das,
- 1135
- Haeste hi hem dairwairts zeer
- Ende hadde te schieten groten gheer.
- Doe sach hi, dat elc stille stont,
- Beyde, dier ende hont,
- Ende waren elc in enen steen
- 1140
- Verwandelt, als daer kenlic scheen.
- Chephalus plach hier na veel
- Omme te gaen mit weyde speel.
- Sijn schutte hadde hi zeer vercoren,
- Want hi sinen hont hadde verloren.
- 1145
- Jaghen plach hi alle daghe.
- Nu hadde hi enen lusteliken haghe
- In eenre wildernissen uutghelesen,
- Daer hi in rusten plach te wesen.
- Twas daer groen ende vol van wonne:
- 1150
- Daer en mochte comen gheen zonne.
- Daer plach hi tweder te roepen aen,
- Dat him die hetten mocht vergaen.
- Op enen tijt, als hi daer lach
- Ende verwachte den koelen dach,
- 1155
- Soe quam een snelle daer ghegaen
- Ende hoirde hem tweder roepen aen.
- Die snelle woude wesen goet kint,
- Alsmenre huden vele vint.
- Hi liep haestelic tot Pocris huse
- 1160
- Ende maecte tgoede coern te gruse.
- Hij dede Pocris te verstaen,
- Dat hi daer vuere waer ghegaen,
- Daer Chephalus veel vreuchden dreeff
- Mit sinen boel, die bij hem bleeff.
- 1165
- Pocris ghinc der vrouwen ganc
- Ende gheloefde al des boeven sanck
- Ende dachte, si souden wachten soe,
- Dat hi des werden soude onvro.
- Op een tijt hij te woude liep.
- 1170
- Pocris ene joncfrouwe riep
- Ende volchden Chephalus beyde.
- Doe sij quamen ander heyde,
- Doe sij quamen ander heyde,
- Liet sij der joffrouwen after
- Ende si wort des mannes wachter.
- 1175
- Allene ghinc sy heymelic voort
- Inden bosch, dat nyemant en hoort,
- Ende meynt den man te vanghen daer,
- Die luttel dacht om sulck ghebaer,
- Als syen dair wail meynde vinden.
- 1180
- Onder haghen ende onder linden
- Ende onder doorne menigherhande
- Croop si over voet ende over hande,
- Om den man te begripen aldair.
- Cephalus worts te hant ghewair
- 1185
- Ende meynde, doe hi hoerde dat ristelen,
- Dat een dier daer woude nistelen.
- Sijn gheschut hi dairwairts schoot
- Ende heeft sijns selfs wijff ghedoot.
- Och, der doorheit vanden wive,
- 1190
- Die soe berooft wort vanden live!
- Hadsi int wachten niet ghesneeft,
- Si hadde langhe mit vruechden gheleeft.
- Tis eene ghemeenlike zake,
- Dat dat den vrouwen dunct een wrake,
- 1195
- Als si den man begripen moghen,
- Daer sij mede bezwaren haer doghen,
- Groten toerne hem beraden
- Ende hoir herte met drucke laden.
- Twaer seker wel een ghecke sake
- 1200
- Te spreken daermen wijsheit sprake,
- Dat een wijff so is ghesint,
- Dat sy den toern voer vrede mint
- Ende doet haer leyt ende onverdrach,
- Des si wael vuerganck hebben mach
- 1205
- Ende draghen rust ende vrede
- Ende ghenuecht telker stede.
- Ic love bet vreuchde ende ghemack,
- Dan toirn, leyd ende nijds ghewrack.
- Hij donct my dwaeslic sijn ghesint,
- 1210
- Die onvrede voer vrede mint.
-
- Ghi, goede wive, verwaert u huus,
- Loopt niet int wilde, maect gheen confuus,
- Weset ende levet wijslic, denct om eer
- Ende weest oetmoedich onsen [l. uwen] heer,
- 1215
- Also u God gheboden heeft.
- Ist dat u man ontruwelic leeft,
- Als u deynct in uwen sinne,
- Bewiset hem dair om ghene onminne.
- Verwint mit goetheit, off ghi moecht:
- 1220
- Mit quaetheit blijfdi onghehuecht.
- Is hi der sondelicheit ghewoen,
- Hi moet selve betering doen,
- Ende ghij en sult daer niet om deyncken,
- U selven vander eer te creyncken.
- 1225
- Blijft hem altoes guetelic bi:
- Ghi en moecht niet doen als hi.
- Veel te reysen eert den man;
- Daer crighen die vrouwen schanden van.
- Daer hi ghenuechte mede meert,
- 1230
- Daer wordi alinghe mede onteert.
- Dat en suldi niet gheliken,
- Off ghi moet der eer bezwijcken.
- Het heeft inder ouder ee
- Veel gheweest, ende huden mee
- 1235
- Wort ghehouden, ende al mit eren,
- Dat heydensche vorsten ende heren
- Ende oick ander mannen wael
- Wiven hebben bij ghetael,
- .XX., .XXX., .XL., hondert.
- 1240
- Dat is waer, hoet u verwondert.
- In kersten ewe is menich man,
- Daer twee off drie wiven sijn an,
- Ende elc in smans huse teert.
- Dit es dicke ghedispenseert
- 1245
- Mit mannen, die dat hebben ghedaen;
- Mer nye en heb ic verstaen,
- Noch horen spreken in enighen hoecken,
- Noch horen lesen in enighen boecken,
- Dat men ye dispenseerde,
- 1250
- Dat een wijff twee mannen eerde.
- Daer om so volghet minen raet
- Ende die ghelikenisse laet:
- Want dat is recht also ghelijc,
- Als out arm ende jonc rijck,
- 1255
- Ende schelen, gheliken dach ende nacht,
- Des mannes ende der wive cracht.
- Hier mede latic dese woert.
- Die wijs sijn hebbent wael ghehoort
- Ende die in duechden hem belegghen.
- 1260
- Den quaden en machmen doch niet segghen.
-
- Ghy, eerbair wiven, doetet best,
- Dat was mijn eerst, dat blijft mijn lest,
- Dat ghi u selven hout in vreden,
- In eren ende in ghesonden leden
- 1265
- Ende weest uwen man ghetru.
- Ende quijt hi hem qualic teghen u,
- Daer om en suldi u niet verdieden.
- Quamen enighe die u dat rieden,
- Die suldi schuwen talre tijt,
- 1270
- Want si u maken svroechdens quijt.
- Ghedencket om uwes selves eer
- Ende om des oversten meesters leer.
- Denct om den hoghen waerden prijs,
- Die men in soe menigherwijs
- 1275
- Legghet in u, salighe wiven,
- Daer die poeten soe veel aff scriven,
- Dat alle goeder wiven loff
- Hoghe floreert in elken hoff.
- Die goet van aerde sijn ende zedich,
- 1280
- Ghetru, ghehoirsaem ende stedich,
- Die wijfflich sijn ende oic oetmoedich
- Ende van woerden honichvloedich,
- Simpel ende erenghier,
- Vredelic, wijs ende guedertier,
- 1285
- Die en machmen niet so hoghe prisen
- Als hoer weldaden lustelic rijsen.
- Mit starcken ende wisen wiven
- Mach een huus wel staende bliven;
- Mar mitten ghecken scomperinnen
- 1290
- Vervalt dat huus van buten ende binnen.
- Verstaet dit wel ende werckt hier na
- Ende volghet die overgoede Pompeya,
- Die mit Seneca, horen man,
- Sterven woude in een ghespan.
- 1295
- Doet als die guede Sybelye dede,
- Die Aetsert hielt in goeden vrede.
- Gaet der edelre Hesters ganck
- Ende levet in uwes mans bedwanck,
- Daer ic een luttel voer aff scrive.
- 1300
- Volghet der Menyaden wive,
- Die bij horen wijsheit groot
- Hoer mannen losseden uuter doot.
- Doet na Judith, die edele vrouwe.
- Steect doet die boesheit ende onghetrouwe,
- 1305
- Dat sy nieste wyde en vloeyen.
- Laet wijfflike staet in eren bloeyen,
- Datmen u mit rechte love
- Onder vorsten ende inder heren hove.
- Laet boesheit ganghen om haer broot.
- 1310
- Bedect die boosheit in u schoot.
- Vlyet den valschen aenbringher boes,
- Die nye doecht noch waerheit en koes.
- Volghet der heyligher karitate
- Ende set u dinghen op goede mate.
- 1315
- Die dat in reynicheit volhaert
- Es alre eren ende prisen waert.
- Recht als die grenate bloeyt,
- Can sy gheven lust ende moet;
- Pijn ende smert cansi verdriven;
- 1320
- Onmoet en laet si nerghent clyven;
- Trouwe brinct si int gherecht
- Te mannes dienst, in eren slecht.
- Eer ende loff hebbe wijflic schijn!
- Rooff der sorghen, dit is dijn.
-
- Explicit, expliciat.
- Dexteramque meam Deus benedicat.
|
