Dit boek gaat over mijn leven, of beter gezegd over een deel ervan, het deel dat zich afspeelde in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In dit boek ben ik teruggekeerd naar die jaren waarin ik een kind was, joods en daarom ongewenst, en toen ik me voor de Duitsers moest schuilhouden.

Ik heb niet geprobeerd een historisch werk te schrijven, hoewel het enige historische waarde kan bezitten. Wat ik wél heb getracht te schrijven was een eenvoudig, menselijk boek waarin mijn zusje en ik leden en klaagden, en soms gebreken ontdekten bij het niet-joodse gezin dat ons had opgenomen voor die paar jaren, waarin de leden van dat gezin geen sprookjeshelden waren maar echte mensen, met hun kracht maar ook met zwakheden.

Ter nagedachtenis aan Jim

Inleiding

De Tweede Wereldoorlog begon in 1939 toen het Duitse leger Polen binnenrukte, maar hij broeide al vele jaren, misschien wel twintig, sinds de tijd dat de Duitsers de Eerste Wereldoorlog verloren en gedwongen waren een vredesverdrag te ondertekenen dat zij als onredelijk hard en grievend beschouwden. In het bijzonder wrokten zij over het feit dat zij er slechts een symbolisch leger op na mochten houden. Vele oudstrijders konden geen werk vinden en zochten verbolgen naar een uitlaat voor hun energie.

Adolf Hitler was tijdens de Eerste Wereldoorlog een vurig soldaat in het Duitse leger, en hij voelde zich meer dan enig ander vernederd toen Duitsland de oorlog verloor. Hij besloot in de politiek te gaan en zijn land eerherstel te bezorgen. Hij koesterde een ongelooflijke haat jegens de joden en hij gaf hun de schuld van Duitslands nederlaag; ook anderen gaf hij de schuld. Maar niet de Duitse soldaten. Die waren dapper en bekwaam geweest, zei hij, en zouden nooit de oorlog verloren hebben. Vele teleurgestelde Duitsers - onder wie de ontevreden oudstrijders - waren het helemaal eens met de opvattingen van Hitler en werden lid van zijn opbloeiende nazi-partij. Zij waren ervan overtuigd dat onder zijn leiding de Duitse nederlaag en vernedering kon worden uitgewist. Hij had gezegd dat dit zou gebeuren.

Nadat Hitler in 1933 kanselier van Duitsland was geworden, werd de nazi-partij als enige wettige aangewezen. Hij begon met de wederopbouw van het leger, iets dat hem volgens de bepalingen van het vredesverdrag niet was toegestaan, maar de wereld was aan het proberen zich te herstellen van een ernstige economische crisis en had het te druk met zijn eigen problemen om Hitler een halt toe te roepen. De meeste Duitsers wilden graag dat Duitsland een sterke militaire macht zou worden en waren opgetogen over zijn daden. Op school leerden de kinderen hoe geweldig militaire macht was en dat, volgens Hitler en de miljoenen toegewijde leden van de nazi-partij, de joden verantwoordelijk waren voor zo goed als alle kwaad in de wereld en daarom gestraft moesten worden. De Duitse radio, kranten en films vertelden het publiek hetzelfde verhaal. De haat tegen de joden verspreidde zich, en al gauw werd officieel besloten joden uit hun betrekkingen te ontslaan, hun eigendommen af te nemen, hen af te ranselen, en uiteindelijk hen te doden.

Hitlers plannen om Duitsland tot de overheersende wereldmacht

te maken waren al ver in uitvoering toen zijn leger op de eerste september 1939 Polen binnenviel. Twee dagen later verklaarden Frankrijk en Engeland de oorlog aan Duitsland, en bijna onmiddellijk voegden zich andere landen bij deze twee geallieerden, waaronder Canada en Australië. Verre van ontmoedigd ploegden de Duitsers in het voorjaar en vroege zomer van 1940 door het grootste deel van noordwest Europa. Denemarken was het eerste land dat zij bezetten, gevolgd door Noorwegen, Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk. In elk land dat zij bezetten richtten de Duitsers een goedlopende machinerie in om de joden te vervolgen.

In april 1941 gingen Hitlers soldaten in Noord-Afrika in de aanval om Duitslands bondgenoot Italië te helpen in de slag tegen de Britse macht daar, en in juni 1941 marcheerden de Duitse troepen Rusland binnen. Hitler was door het dolle heen door de successen. Voordat echter zijn troepen Rusland binnenvielen had hij Japan een belofte gedaan. Hij zou dat land bijstaan in het geval van een oorlog tussen Japan en de Verenigde Staten. Die oorlog kwam in december 1941, en Hitler verklaarde Amerika de oorlog, slechts een paar uur vóór de Verenigde Staten zelf aan Duitsland en Italië de oorlog verklaarden.

Hitler had er geen idee van hoe groot de krachten van Rusland en Amerika zouden zijn. De daarop volgende drieëneenhalf jaar werden vele veldslagen geleverd, en stukje voor beetje moesten de Duitse soldaten ieder land dat zij bezet hadden verlaten. Zelfs hun eigen land werd slagveld, en in het voorjaar van 1945 ontmoetten de Russen en de geallieerden elkaar in Berlijn. De oorlog was voorbij.

Het was afschuwelijk geweest. Dit verhaal vertelt over het lijden van de joden in Nederland.