[1653]
Januario Ao 1653. Pmo do.
Nieuwjaersdagh bleeff den Z. Oosten wint noch al even stijff wayen, comende de Saldanhars redelijck vroegh met 7 schapen, die voor 't sermoen noch handelden.
Op dato hebben, door veelvoudige voorspraecke ende op belofften van goede beterschap, uyt de kettingh wederom gelargeert, de persoonen Gerrit Dircksz, Jan Blanx ende Willem Huytjes, daer se voor twee jaren in gebannen waren, omdat haer voor dato hadden fugityff gestelt.
Soo oock den gesuspendeerden corporael over de soldaten wederom met dit nieuwe jaer in sijn bedieninge gestelt, op hoope, volgens gedaene belofften, des selffs begane faulten met beter comportementen sall repareren.
Bequamen van de Saldanhars 8 stux schapen, ende is ons weder affgestorven een van de Hollantse verckens, die hier gansch niet schijnen te sullen aerden, item een kalff ende schaep.
't Bleeff tegen den nacht noch al even hard wayen, tot groot beleth in onse wercken, alsoo geen cruywagens door de stercke wint op de plancken cunnen gehouden worden, sijnde quaet genoegh, dat men met 't ledige lijff can gaende ende staende houden, wordende bovendien door den drooge wint de aerde soo hard ende moeyelijck om uyt te halen offt formele steenclippen waren.
4 do.
Schoon helder sonneschijn ende stil warm weer. Sonden den sieckentrooster met den corporael van de soldaten ende 6 musquettiers, nevens wat coper, taback ende pijpen, na de Saldanhars, omme te vernemen, dewijle dagelix met soo weynigh vee hier bij 't fort comen, off daer beter met ons souden willen handelen als hier.
Ondertusschen cregen hier noch 7 stux schapen, ende sijluyden snamiddaghs wederom comende brachten met haer 2 koeyen, 1 bul, 1 os, 1 pinck ende een calffjen, met 11 schapen, van de Saldanhars 1½ mijl van hier geruylt, welcke nae hun seggen meer genegen souden hebben geschenen om daer met ons te handelen als hier bij 't fort te comen, des oock voornemens sijn overmorgen (maendagh wesende) 'tselve wederom te onderstaen. Behalven 't vee bij d' onsen geruylt, quamen oock eenige Saldanhars beneffens haer met noch 4 koeyen, een calff ende 6 schapen, die hun oock noch al affhandelden, soodat op dato
bequamen 9 stux koebeesten ende 24 schapen, jongh en out; de Heere sij gelooft voor den zegen.
Aen d' oversijde van de bay, omtrent 't vrack van Haerlem, was 't lant overal ende langhs de gansche cust heen, al heel na de bay van Saldanha toe, vol vuyren, dat nae 't seggen van Herry altemalen volck met vee was, die noch hier te verwachten hadden. Sulcx soo sijnde ende deselve wat graegh nae coper vallende, salt met den veehandel misschien noch wel gaen, dat Godt geve. Ware te wenschen, dat wat meer taback hadden, alsoo deselve heel op 't lest loopt, dat ons dapper verlegen maecken sal, want beter vee sonder coper met taback alleen, als sonder taback met coper alleen, te crijgen soude wesen, gelijck vóór desen meermalen genoteert hebben.
Sondagh 5 do.
Idem moy stil warm weer, maer begond op den namiddagh ende tegen den nacht al wederom lustigh over den Taeffelbergh uytten Z. Oosten aen te wayen, ende cregen op dato 12 schapen, met 2 koeyen, een os, 2 kalven ende een pinck van de Saldanhars, voor coper ende taback, daer de leste rol al halff van geconsumeert is, ende dierhalven voor 't coper opraecken sal.
6 do.
Schoon helder sonneschijn weer. Hebben smorgens vroegh den sieckentrooster Willem Barentsz Wylant, nevens eenige soldaten, wederom heen gestuyrt met coper en taback na de Saldanhars, omtrent 1½ à 2 mijlen van hier, om soo veel vee te handelen, als becomen sal cunnen, ons tusschen wijle hier vast besigh houdende, met 't weynige overige volck, aen de nodige wercken van de fortificatie metselen ende decken van huysingen, mitsgaders 't ingaderen ende winnen van saden van croppen, radijs, andivy, spenagie, erten sonder schellen etc, taruw etc. ende wijders noch wat lant preparerende, omme eenige aen-
comende plantjes cool te verplanten, die hier soo extraordinaire schoon sluyt ende tiert als in 't vaderlant, gelijck oock de wortelen ende rapen, daer redelijck tegen de comste van de retourvloote, nae alle vertoonende apparentie, van sullen versien wesen, omme neffens 't gehandelde vee haer tot treffelijcke ververssinge te strecken. 't Ware te wenschen, dat van wortelen ende rapen elck een corensack vol saet hadden, souden haest soo veel hebben als uyt de goeden costen eeten, ende tot mestinge van verckens diende. Beetwortelen, radijs, beet ende voorts alle andere Hollantse thuynvruchten sullen metter tijt door mestinge van 't lant mede niet minder manqueren, ende ingevolge na desen overvloedige ververssinge 't gansche jaer door hier te becomen wesen. De botterkarn neempt oock langhs soo meer toe, maer 't meeste jammer is, dat de beesten hier gaer weynigh melck geven, alsoo jegenwoordigh van 25 melckbeesten boven ½ ancker melck in een gansche weeck niet crijgen, daer omtrent 3 à 3½ ℔ schoone geele boter aff hebben, beter ende schoonder als op Formosa gemaeckt wort, ende voor alsnoch maer pas soo veel als over taeffel tot broot eeten mogen, de melck somtijts onder 't volck omdeelende.
Tegen den avont compt ons volck wederom met 5 koeyen, 1 os, 3 calven ende 5 pincken, nevens 8 stux schapen, van de Saldanhars gehandelt, waerbij wij hier voor 't fort hebben geruylt 2 koeyen ende 2 kalven, sulcx dat desen dagh bequamen 16 stux jonge ende oude coebeesten met 8 schapen, dat een fraye dach is, ende rapporteerde d' onse, de Saldanhars met haer huysen wel 2 mijlen verder als eergisteren lagen, ende wel soo veel hadden cunnen bemercken, ingevalle eenigh voordeel op d' onsen hadden cunnen sien, dat haer om 't copers wille wel souden affgemaeckt hebben, sijnde ongeveer 80 weerbare mannen sterck,
ende d' onse met hun twintigen, daeronder 10 musquettiers. Ende dewijle sulcx al meer hebben gemerckt, dat d' onsen, alleen off maer met hun 2 off drien wesende, bijlen ende tabaxdoosen etc. hebben affgedwongen, sullen voortaen wat meer volck om de beesten te handelen laten mede gaen, omme te deffensiver te wesen, al soude ons werck hier wat te langer retarderen, opdat doch meenichte vee op voorraet mochten becomen tot ververssinge van de schepen, waertoe nu de gelegentheyt dient waergenomen, vermits de Saldanhars hier 't gansche jaer door niet en hebben, ende wel mercken, dat wij haer meer moeten soecken als sij ons schijnen te willen doen, sijnde een seer luye natie, haer somtijts te veel wesende dat voort gaen, laten staen dat, om haer vee aen de marckt te brengen, soo verde daermede soude willen comen aendrijven. Edoch 't scheelt ons weynigh, als 't maer sonder becommeringh off swarigheyt voor coopmanschap ende goede woorden crijgen mogen, al mostent noch al vrij verder halen, ons maer genoech sijnde dat overvloet van beesten mogen opgaeren voor d' E. Compe, tot ververssinge van de uyt 't patria ende India hier aencomende schepen.
Savonts begond al weder vrij hard uytten Z. Oosten te wayen, 't welck
den 7 do
noch al aenhield; souden anders ons volck al weder na der Saldanhars legers met coper ende taback gesonden hebben om vee te handelen. Soo bleven oock (gelijck dickwils gebeurt) door de harde wint mede beleth aen de fortificatie te arbeyden, vermits met de cruywagens niet gaende te houden is, waeromme 't volck om riet sonden, daer de huysinge mede gedeckt worden; echter cregen van dage noch 3 koeyen, 1 os ende 2 kalven, met 4 schapen.
Savonts stack de wint soo affgrijsselijcken hart we-
derom op, dat te vreesselijck was, geduyrende soodanigh tot den
8 do
smorgens, eer 't begond te stillen, als wanneer den sieckentrooster met 20 man g'armeert wederom uytsonden, nevens partye coper ende taback om beesten te ruylen. Ondertusschen cregen hier bij 't fort 1 os, 1 calff ende 10 schapen, blijvende ons volck den ganschen (dag) uyt. Op dato hebben d' eerste 2 roode cooltjens gesneden, soo schoon ende vast gesloten sijnde als in 't vaderlant can wesen.
9 do.
Smorgens heel fray stil warm weder als gister. Quamen deselve wederom met 1 coe, 2 kalven ende 3 schapen, rapporterende, dat alle de Saldanhars met hun legers ende vee al vertrocken waren, tenderende om de Oost na de bay de Sambras, welcke wegh ons Herry wiste te beduyden dat alle jaren heen trocken, ende van daer 't lant dwers over wederom na de West treckende, over de baye van Saldanha wederom hier quamen. Voorsz. schapen ende coebeesten hadden becomen van den capiteyn der Saldanhars, die int aldereerste bij ons was geweest, welcke, ende geen andere meer, wel 7 à 8 mijlen van hier, heel om de Oost bijnae tegen strant aen lagh, sterck sijnde omtrent 80 weerbare mannen, in 16 stux huysjens, ende bij haer hebbende 5 à 600 extraordinaire schoone coebeesten, jae de beste wel van al de Saldanhars, ende ongeveer 2000 stux do treffelijcke schapen, daer nemmermeer, nochte oock nu, hadde willen aff scheyden, hebbende d' onse veele smaets van deselve verdragen, soodanigh dat bijnae (hoewel verdroegen) hadden aen malcanderen geraeckt; edoch ten aensien van onse expresse ordre omme deselve 't minste quaet ter werelt te doen, alschoon eenige overlast genoten, soo haddent noch gelaten, maer was nae hun seggen soo veel als lijden conde, ende dierhalven nae genoech ende oock wel
cans geweest om al haer vee aff te nemen ende herwaerts te brengen, alsoo den corporael van de soldaten onder deselve wat bedrongen wesende, ende een poffertjen, om ontslagen te worden, uyt sijn sack boven over hunne hooffden affschietende, al de Saldanhars hun op de loop begaven, latende hun vee staen, als wanneer door d' onse wederom geroepen ende 't vee nae gedreven wierden, met beduydinge dat sulcx spelen was ende haer geen quaet doen noch eenigh vee affnemen, maer wel voor coper ende taback affhandelen wilden, ende soo daertoe niet genegen waren vrijelijck mochten gaen ende keeren; souden van ons geen quaet geschieden etc., sulcx dat noch goede vrunden scheyden met een tabackjen tot de foy.
Over dit vertreck der Saldanhars Herry spreeckende, wiste ons te seggen ende beduyden, deselve nu voor 't naeste jaer niet weer te verwachten hadden, maer dat alsdan beneffens haer noch wel meer ander volck in 't lant wesende (siende dese sooveel coper mede brachten) affcomen souden, om met ons te handelen, 'twelck alsdan te ervaren staet; maer souden, als de Saldanhars (onder haer Quena genaemt), die allenskens ende maer van d' eene vette weyde na d' ander telckens met haer vee voortrecken, wat verde waren, Visman (bij haer Soaqua genaemt) met eenige, maer niet veel, coebeesten hier comen, voor dewelcke, nae sijn seggen, seer nauw op hoede moeste wesen, als sullende wel met beesten te coop comen, maer echter niet te min onder goeden schijn ons alle quaet soecken te doen, ende soo veel te stelen ende roven als vermogen, alsoo doch nergens anders als van den rooff en leven, ende al hun goet geen eygen, maer rooffgoet van de Saldanhars is, die haer derhalven in alle gelegentheden vervolghden, ende gevangen crijgende sonder genade dootsloegen ende voor de honden wierpen.
Heden wasser niet één Saldanhar bij 't fort geweest, ende sagen om de Oost veel vuyren in 't lant, dat ons van der Saldanhars vertreck te meer gelooff dede. Mogen blijde sijn, dat een redelijcke partye beesten van haer hebben gehandelt, daervan ons volck hier aen lant treffelijck ververscht ende gespijst hebben, blijvende jegenwoordigh bij ons noch overigh 350 schapen ende 130 stux coebeesten, jongh ende out, daeronder 25 schoone melckbeesten, 1 bul ende ettelijcke fraye jonge ossjes ende coekalven, seer bequaem om aen te focken, ende eenige te laten strecken tot ververssinge voor de aencomende schepen. De Heere sij gedanckt voor dien zegen, ende geve dat van Visman oock een goet deel becomen mogen, alsoo noch niet veel meer als ons halve coper geconsumeert ofte verhandelt is; eenlijck loopt de taback op 't laest, daer in toecomende ten minsten met 1000 ℔ van dienen versien, om wat rijckelijck te mogen spenderen, vermits daer machtigh graegh nae sijn ende veel door cunnen vercrijgen; pro memorie.
Verleden nacht sijnder wederom 2 schapen door wilt gediert uyt de crael gehaelt ende verslonden; aen 't spoor scheenen 't leeuwen geweest te zijn.
Sedert 2 à 3 dagen sijn al weder eenige van ons volck (daeronder 4 timmerluyden) aen den loop te koey geraeckt, apparent ontstaen van eenige wilde vijgen hier op de aerde wassende, ende bij de inwoonders gegeten wordende, welcke d' onse met heele sacken vol hebben gehaelt ende sonder maet te houden sodanigh van gesnoeyt, datter nu veele van aen de loop geraeckt. 't Is een verdrietige saecke, dat 't gemeene volck soo roeckeloos over haer eygen gesontheyt sijn ende geen maet weten te houden, voor dat met de neus in de coy raecken.
den, continueerende den ganschen dagh ende nacht, tot den
Sondagh 12 do.
Heel stil warm weer hier onder de loute van de Taeffelbergh; maer d' oversijde deser bay den Z. Oosten wint vrij hardt wayende, sulcx hier meer gebeurt.
Op dato bequamen noch 2 schapen van de Saldanhars, daer se wel 2 dagh reysens van hier mede waren comen aendrijven, ons wijsende haer vuyren, die heel ver in ende over 't geberchte om de Oost sagen branden; souden echter, nae hun seggen, soo langh daer noch leggen, somtijts al met ytwes aencomen.
Den voorleden nacht was wederom een schaep van een leeuw verslonden, die op den lichten dagh smorgens noch gedeelte van 't schaep buyten de crael gesleept, door een matroos met een musquet schoot ontjaegt wiert, ende de vlucht na de clooff van de Taeffelbergh nam, nevens meenichte jackhalsen, als oock noch een ander leeuw na den Leeuwenbergh, alle beyden door d' onse verjaeght, derhalven de schapen ordonneerden voortaen savonts binnent fort te drijven ende de koebeesten, als vooren, in de crael met 8 man snachts bewaeckt te laten.
13 do.
Stil weder met betogen lucht ende Westelijcke coele, maer geen harde wint; snamiddaghs weynigh mot ende regenachtigh.
Op dato hebben onsen affgesneden ende hier aen de Caep aldereerst gewassen taru beginnen te dorssen, sijnde redelijck vet ende groff van corl ende nae alle apparentien hier nae ('t lant wat gemest sijnde) beter te succederen. 't Is jammer, dat de Z. Oostewinden hier soo hard vallen: souden anders alle soorte van graen ende vruchten hier genoech cunnen aengefockt
worden; edoch meenen in de valeyen achter de Soute reviere de vruchten sulcken nooth niet sullen hebben, vermits daer sulcke valwinden niet subject sijn als hier over den Taeffelbergh, ende dierhalven die landen door vrijluyden bequamelijck cunnen gecultiveert worden, sijnde heel vet, schoon ende vlack, met treffelijcke schone veele soete revieren doorstrengelt, soo plaisant ende effen als men soude willen wenschen, geen Formosa (dat gesien hebbe) daer bij te passe comende.
14 do.
Smorgens heel stil mistigh weder, maer begond op den namiddagh ende tegen den nacht al wederom hard uytten Z. Oosten te wayen.
Op dato brachten ons de Saldanhars noch 1 koe ende 1 calff, dat hun voor coper ende taback affhandelden, seggende haren capteyn ofte oversten (mede gecomen), dat met haer huysen ende beesten wederom bij ons souden comen woonen. Off sulcx meenen, sal den tijt leeren; altoos wij deeden haer goet ende vrundelijck tractement met een tabackjen ende dronck wijn, om daertoe te meer aen te locken, nevens belooften van noch meerder coper voor derselver beesten te sullen geven. Ondertusschen met onsen aengenomen tolck Herry in discours wesende, gelijck meermalen geschiet is, wat de Saldanhars met coper deden, wiste ons door gebroocke Engelsse woorden soo veele te verstaen geven, dat van het selve armringen ende kettinghs (gelijck haer sagen dragen) maeckten, die aen seecker ander natie, diep te landewaert in, voor vee wederom verhandelden, ende dan jaerlix wederom ander coper van de Hollantse ende Engelse scheepen ruylden, maer waren noyt gewent soo veel beesten op een jaer te verhandelen, als nu gedaen hadden; doch als haer coper quijt waren, soudent 't naeste jaer wel weder ander halen voor vee.
Ingevalle sulcx waer is, dat sij haer coper voor vee aen andere natien, als boven, verhandelen ende vertieren, soude 't selve een gewenste saecke voor d' E. Compe wesen, ende ingevolge met ter tijt soo abondant becomelijck, dat men in de coude tijden wel eenige ossen (seer groot ende vet vallende) souden cunnen in vaten insouten, tot geen cleyn voordeel ende accommodatie van d' E. Compe, alsoo het sout hier om niet genoech te crijgen, ende 't lant vol schoone vette weyden is, selffs onder 't gesight van Comps fortresse, wel voor duysende beesten ende schapen, boven 't geene nodigh vereysschen mach tot thuynen ende coorngewas etc., behalven dat besijden den Taeffelbergh emmers soo vet ende schoonen lant leyt, op 8 à 10 mijlen vlack genoegh niet aencomende, gelijck wel van buyten niet alleen te presumeren, maer genoechsaem te susteneren ofte vast te stellen is, aen de groote quantité wel omtrent 20(00) soo schapen als coebeesten de Saldanhars hier sedert November in de spatie van 7 à 8 mijlen in dese Taeffelvaley hebben cunnen weyen.
15 do.
Bleefft noch al even hardt uytten Z. Oosten wayen tot tegen den middagh, doen cregen 't luchtjen N. Westelijck uytter zee, met schoon warm weer; maer wierd voor den avont noch al even hard weder als te voren, edoch snachts wederom stil.
Heden quamen de voorsz. Saldanhars noch met een koe ende 5 schapen, die haer affhandelden, willende seer qualijcq van hun vee scheyden, sulcx van dit volck altijt bemerckt hebben; item dat se haer vee (veel vetter ende schoonder als d' andere sijnde) vrij costelijcker houden, ende naer advenant soo wel niet als d' andere Saldanhars daer aff scheiden willen.
Op dato sijn twee coebeesten uyt de crael gemist.
Westelijck coeltjen, ende waren verleden nacht al weder een koe met een bul wegh geraeckt, door de slordige wacht, die de wachters van deselve gehouden hadden; sijnde seer verdrietigh, dat het volck haren schuldigen dienst soo weynigh laten ter herten gaen. Schijnen der oock gansch niet nae te vragen, wat straffe off beloffte dat men doet, ende als men al denckt een sorghdragent man over de beesten te hebben, bevint men sigh telckemael al wederom bedrogen, soodat men wel schier selffs diende bij nacht ende dage daerop te waecken.
17 do.
Smorgens mistigh weder sijnde, lieten al de coebeesten eens wederom naetellen, ende bevonden in plaetse van 138 stux (dieder noch wesen mosten) niet meer als 126, sijnde 12 te cort, altemalen door slordigh waecken der wachters als voorsz. weghgeraeckt, gelijck uyt alle derselver belijdenisse is gebleecken, dat elck even luttel op haer wachten des nachts in de crael gepast hebben, des hun met sessen elck 2 beesten, à 50 Gulden yder, tot straffe op reeckeninge hebben laten stellen, opdat hiernae te beter wacht houden mochten. Ende alhoewel door den corporael van de soldaten, met eenigh volck, daernae lieten uytsien, wierde echter tael noch teycken van deselve gevonden, in vougen niet anders costen presumeren off nu en dan bij nacht door de Hottentoos uyt de crael gehaelt, alsoo gister nacht tot twe malen de heckens op de dammen van de crael open, ende telckens beesten buyten gevonden waren. Dit onsen aengenomen tolck Herry te kennen gevende, was oock van gevoelen deselve door eenige strantlopers wegh gedreven waren, daer hij selffs wilde nae gaen uytsien, gelijck op stont oock deede. Ondertusschen stelden ordre, omme de wachten over de beesten (door matrosen, beurt om beurt, alle nachten met 3 teffens ge-
schiedende) bij 2 vertroude adelborsten te laten commandeeren, die des avonts door de weyers, ende smorgens door deselve adelborsten wederom aen de weyers wel getelt 't vee overgelevert, mitsgaders bovendien door ons alle saterdagen eens nae getelt sal worden, op poene van den mancquerende sijn verdiende straffe te laten ontfangen etc.
Snamiddaghs compt 't jacht de Goede Hoope uyt de baye van Saldanha wederom ter rheede, mede brengende omtrent 1500 stux groote ende cleyne robbenvellen, redelijck wel gedrooght, ende rapporteerden d' opperhooffden, dat wel eens sooveel souden cunnen mede gebracht hebben, in gevalle volck van kennisse als oock de nodige gereetschappen hadden gehadt om de vellen schoon te maecken, als scherpe vilders ende leertouwers messen etc., sijnde soo moeyelijck 't vet aff te schaven geweest, dat bijnae soo veel schavers als vilders hadden behoeft, ende 't volck om dien vuylen arbeyt te doen seer traegh ende moeyelijck aen te houden geweest; in vougen niet beter deegh als met partvaerders1) te doen sal wesen, alsoo de gagiewinners de saecken doch weynigh ter herten nemen.
Soo en hadden oock gansch geen volck met vee off andere coopmanschappen vernomen, als eenige weynige cale magere strantlopers, maer wel veel vuyren te landewaert in gesien, in voegen tot noch geen handel vernomen hebben, ende 't principaelste sal wesen de robbevellen, sijnde 't speck na derselver rapport qualijck waerdigh dat ment in vaten soude overvoeren, om hier traen aff te branden, daervan uyt de 8 vaten, die mede gebracht hebben, echter preuve sullen nemen. Maer was de gemelte bay, ende
d' eylanden daer omtrent, doorgaens soo machtige vol walvissen geweest, dat te verwonderen ware, hoewel hier sedert 't uytgaen van Augusto gansch geen in dese bay hebben vernomen, waeromme oock niet vrempt ware, die vanghst daermede waer genomen wiert, als d' E. Compe haer aen den traen soo veel gelegen lieten, tot welck een ende ander ons tot noch de nodige gereetschappen van sloepen etc. vrij gebreecken; pro memorie.
Wat wijders op derselver vojagie etc. is voorgevallen ende hoe de saecken daer hebben toegegaen, can uyt de dagelixe aenteeckeningen van den boeckhouder Verburgh (hier onder g'insereert) nae gesien worden, daer toe ons refereren.
Copie.
Daghregister, gehouden bij den provisionelen boeckhouder Fredrick Verburgh, van de tweede voyagie gedaen naer de baye Saldanha ende d' eylande daer voor ende omtrent leggende, vertrocken met 't jacht de Goede Hoope uyt de Taeffelbay 1652
2 December.
Des naermiddaghs, alsdoen wij in den naem des Heeren met een stijve Weste wint sijn t' zeyl gegaen, daermede noch omtrent een uyr voor sonnen ondergangh onder 't Robben-eylant, op 5 vadem santgront, ten ancker quamen, daer wij door den stuyrman eenige peguyns lieten van halen, om voort volck, dieder graegh nae waren, te laten schaffen.
3 do.
Smorgens stil bequaem weder. Hebben andermael seyl gemaeckt met een cleyn luchtjen uytten Westen als voren comende, daermede omtrent den avont voor 't Dassen-eylant geraeckten, ende 't ancker op 10 vadem santgront gevallen sijnde, voeren met een partye volck en een jaeghhont daer noch aen, daermede wij, dewijl de andere eyeren opgaerde, aen
't dassenjagen togen, die se alles wat in 't gesight creegh attrappeerde, tot omtrent de 8 à 29 stux toe, latende de robben ende peguyns ongetoucheert.
't Schijnt de robben nu ter tijt haer jonge werpen, dieder in sulcken ongeloofflijcken meenichte op de clippen ende 't lant leggen, dat al begeerde men een schip van 300 lasten vol vellen te hebben, had men se maer met handen te grijpen, ende de oude, dieder met geen 60 man, in jaren (nae alle schijnende apparentie), cunnen opgevangen worden, daer van op 't lant off in zee te jagen, soo dat nae onse oppinie indien yder jongh robbenvelletje (die heel schoon van haer sijn) 10 stuyvers in 't vaderlant waerdigh, off dat men der van vremde soo veel voor crijgen cost, soude het d' E. Compe jaerlix groote proffijten aenbrengen, jae de pijne waert wesende om een fluyt daer expres om hier te senden, veel guldens (behalven de oude, die gesustineert worden 't stuck een rijxdaelder waerdigh te sijn).
4 do.
De wint N.W. met goet weder. Sijn andermael naer lant gevaren, bij ons nemende den corporael ende 2 delvers om putten te graven; maer verclaert, naerdat op verscheyde plaetsen hebben onderstaen, geen apparentie is om, als een mans diepte bent, door de clippen te cunnen comen, soodat daer moste uytscheyden, ende met den hont weder aen 't jagen peurden, dieder wederom een pertij van omtrent 4 à 26 in corten tijt bij de cop had. Vernam onder allen door aenwijsen van den corporaeleen plaets, daer de Francen haer vellen hadden geprepareert, ende apparent met groote maght van volck over doende sijn geweest, off met alle man geslagen, gevilt, geschraept (daertoe wel elff à 12 schraepboomen stonden) ende uytgereckt ende om den een na den anderen niet te laten wachten.
't Is jammer, dat men de present geen sestigh man om te gebruycken heeft, alsmede 2 snedige roeyseylvaertuygen, daer bij heel nodigh sijnde, dieder gevoeghlijck sonder prijckel soude cunnen leggen off op 't lant gehaelt worden (als hier naer breder aenwijse), gebruyckende d' een om de gedrooghde vellen aen 't fort (ofte daer 't geordonneert wiert) te brengen, ende d' ander off ende aen varende in den Saldanhabay, om voor het aldaer ende op 't Dassen-eylant geordonneerde volck te vissen, beesten ruylen, 't volck van 't eene eylant op 't ander te brengen, ende principalijck om de te doene negotie ende ruylinge, daer voorvallende, waer te nemen, dat jaerlijx d' E. Compe, in cost als anders, in haer hier te doene oncosten machtigh soude soulageren. 't Geen, mijns gerinck gevoelens, met weynigh oncosten ende volck, sonder pryckel geschieden kan. Ende of 't geviel, dat eenige op dit ons voorstellende wilde sustineren, het pryckeleus om eenige aenstoot (alsoot een cleyn vaertuygh is) van Francen off andere gevijnsde vrunden te lijden soude lopen, 't geen wel te beduchten is, maer kan met 2 prince stuckens ende yder man een musquet wel voorgecomen werden, ende dan alsoo sterck in deffentie wesen om tegen de grootste aenstoot, dat maer van sloepen off soo groote vaertuygen als selffs is, geschieden can, hem te verweren, soodat, al quaemt ons eygen toe, die pryckel ende risco wel soude begeren te lopen.
Waeromme, onder correctie, mede niet vremt was, dat ymant, die men de saeck ende kennisse van de wol ende andere nodigheden had, vertrouwde, met de aenstaende retourvloote naer 't vaderlant wiert gesonden, om voor d' E. Compe, volgens de daerover largo beschrijvinge aen deselve, met alle deligentie ende mogelijcken ijver, op de reetschappen als anders,
die in veel nootsaeckelijckheden bestaen ende bijsonder dient op geleth te worden, acht te slaen, als saecken daer genoemde Compe veele aengelegen is, ende veel vercoopers hun weynigh aengelegen soude laten, off slecht in plaets van goet goet (dat hun rijckelijck genoegh betaelt wert) leveren, als denckende het wert vert heen gesonden, ende sullen geen clachten aen ons daerover gedaen werden, aen allen 't welcke (met kenders van villen ende vellenschrapers hebbende) 't geheele werck aen is hangende ende d' E. heeren Meesters grootelijckx schadelijck cunnen sijn, door de costelijcke equipagies, die daerom gedaen soude werden, en door sulcke bij veele schijnende cleynicheden sou verhindert blijven, 't geen door soo een persoon, sonder twijffel acht op slaende ende eenighsints op 't poinct van sijn advancemt ende honuer sach, ten deelen verhoet conde werden; edoch sal bij den E. van Riebeeck, ons opperhooft, over die ende andre saecken, alles ten meesten dienst der gemelte Compe, wel geordineert werden.
5 do.
Smorgens, alsoo de wint een stijve topseyls coelte uyt Z.W. waeyde ende hol water liep, is 't ancker gelicht; sijn andermael t' zeyl gegaen ende hebben 't omtrent den noen in den bay van Saldanha, op 3 vadem santgront, weder laten vallen.
Staet te beduchten dat (soo 't holle water langh continueert) het volck in geen 8 dagen sullen cunnen op 't Saldanhars Robben-eylant brengen, gelijck wij den E. van Riebeeck (daer over in discours wesende) hebben verhaelt, datter bij 't minste holle water geen aencomen is. Edoch willen hopen, het haest sal slecht werden, ende wat vroegh sullen aen varen, opdat wat veele vellen op voorraet der aenstaende retourvloote crijgen mogen.
coelte. Hebben op dato naer water gegraven, dat soo sout bevonden hebben als bijcans 't seewater; den stuyrman ondertusschen weder uyt visschen geweest hebbende, heeft omtrent 3000 herders met 16 steenbraessems gevangen, die wij allen hebben laten drogen, om 't volck uyt te deelen.
7. 8. 9 ende 10 do.
Stormachtigh weder uytten Zuyen, edoch, bij eenige cord duyrende vlaeghjens, stillekens dat vissen conde, ende deselve weder yder sijn gedeelde, die op 't eylant geordineert waren, gegeven; alsmede alle nodigheden ende montcosten voor 14 dagen langh, om bij verlegen weer (dat niet costen aencomen) wat op voorraet versien te zijn.
11 do.
Smorgens, alsoo 't redelijck weer ende wint Z.W. was, hebben 't volck met beyde de schuyts ende soo veel nodigheden sij voeren costen, naer 't voorsz. eylant gesonden; Godt geve se daer geluckelijck mogen aencomen ende 't wel geordonneerde ten meesten proffijte voor onse heeren Meesters mogen uytvoeren. Hebbende ten dien eynde den corporael off opsiender voorgehouden, dat niemant most verschoonen, off met praetjens hem laten payen, daer Jan Hagel wel alle listen soude toe aenwenden om bevrijt van den vuyl stinckenden arbeyt te zijn, 't geen in 't minste deel niet diende toe te staen, maer de dagh1), in plaetse van de rottangh, op de cortamige, luye ende trage gasten niet te sparen; alsmede op de dootslaenders, daer hem bijsonder op te letten staet, acht te nemen, dat de boffon2) niet en spelen, ende in plaets van do robben doot te slaen, dat wijt ende breet geschieden moet, se bedecktelijck naer zee te jagen, dat de vilders mede gaerne zien soude, want dan occasie soude hebben,
weynigh te doen, ende dan met een buytelaers praetjen seggen: ‘wat duyvel corporael 't en is niet mogelijck dat men der veel slaen kan, want se worden al den bruy seer schuw ende kiesen 't robbenpat over de clippen in zee.’ Op alle 't welcke voorsz. corporael belooffde (alsoo hem mede aenmaende, alles tot sijn verantwoordinge quam) op sijn hoede wel soude wesen ende bij bevindinge van sodanige aen boort te senden, daer men sulcken exempel, andere ten affschricke, sullen aen statueeren, dat se naer de tweede reys geen lust sullen hebben, mede seggende sijn fortuyn ende advancement daeraen gelegen was, ende selffs niet begeerde stil te staen, als g'obligeert sijnde, volgens eer en eet aen genoemde onse heeren Meesters gedaen.
Op dato comen de sloepen met allet volck wederom, in die soo veel te doen hadden als voeren costen, jae hadden de schuyt tot 2 mael bijnae vol water gehadt, soodat veel pryckel van te verongelucken affstonden, verclarende geen apparentie te zien, om aen 't voorsz. eylant te comen, dat, als meer geseyt hebben, niet vreempt is. Ende sullen hier noch wel een lange tijt leggen, eer der wat uytgerecht sal cunnen werden; edoch daer zijn der, die heel contrary van gevoelen sijn ende seggen, dat hetter mackelijcker aen te comen sal wesen, als aen 't Dassen-eylant, 't geen kinderlijcke gevoelens sijn, ende laet het, soo der niet uytgerecht wort, op hun verantwoordingh aencomen, want daer in een seecker santbay, hier voren aff geroert (dieder verscheyde cleyne, om met sloepen aen te comen, sijn), daer de Francen met haer schip apparent gelegen ende sijn vellen geladen heeft, dat wel vastelijck geloven (alsoo sijn hutten, reetschap als anders daer dichte mede bij stonden), altoos dat met een doffboot, een licht gaende galjot off ander snedich vaertuygh daer goet leggen ende voor de Z. Ooste ende andere winden
seer besloten ende bevrijt can sijn, is seecker, daer 't zijn last heel facil soude cunnen becomen, ende oft geviele het daer een leger1) wiert ende den zee begost aen te storten, soud' men met een spil off blox, op 't lant gestelt, het op rollen (dewijlt een harde santstrant is) soo hoogh ende mackelijck cunnen ophalen ende bij moy weer met sijn volle ladingh weder 't zee laten lopen ende 't zeyl gaen als begeren. Waer dat nu mackelijcker aen comen is, can bij den E. van Riebeeck ende andere wel geoordeelt worden, waeraen wij ons refereerende zijn.
12 do.
Des morgens heel stillekens, de wint op den noen naer 't Z.W. schietende, compt den stuyrman, naerdat het geordineerde volck (sijnde 16 man) met alle nodigheden op 't eylant had gebracht, aen boort, verhalende dat op 't eylantje, dat dieper in de bay ende omtrent een ½ mijl vant ander leyt, had geweest, daer 't jacht (volgens sijn sustenue) bequaem souw kennen leggen, oock met de schuyt soo bequaem aencomen was als men begeerde te wenschen, 't geen een treffelijcke saecke is om de meenichte robben; soo mede verclaert, daer facil ende naer advenant meer (als daer se nu sijn) te becomen, als mede de plaets om do vellen uyt te recken ende droogen daer bevonden heeft seer bequaem te zijn ende seer gemackelijck. Aldaer met jacht leggende, kunnen droogh geladen worden; 't ware te wenschen, dat het eer bij ons bekent hadde geweest, want mijns aengaende soude alle 't volck, dat noch te beginnen was, indien volcomen commando had, daer op stellen, om soo der eenige Francen hier quamen ende ons hinder wilde
doen, van haer met do schuyt, diese daer bij haer op 't lant cunnen halen, gesecoereert te worden; dat op 't eylant, daer se nu sijn, niet te verwachten staet, soodat (wanneer der een quam) eenichsints pryckel soude lopen, als hij de gelegentheyt van ons weynige volck sagh; alle 't welcke, 't volck op 't ander geseth sijnde, niet te vreesen staet ende wel voorgecomen conde werden; edoch willen hopen, ende hier in den tamboer slachten, bidden den Eenigen al, datter1) niet toecomen sal.
13. 14 ende 15 do.
Weder ende wint als voren. Hebben eenige seesnoeckjens gevangen, alsmede 2000 herder ende 30 steenbraessems.
Op dato quamen eenige strantlopers bij ons, die wij voorstelden off hercas2) wilde helpen doot slaen, daer van het vleys wel willen hebben om te eeten; maer verstaen3) geen werck daertoe te willen doen.
16 do.
Goet bequaem weder. Ben heden eens naer 't eylant gevaren om sien, hoe 't met de vellen al gemaeckt wiert, die soo ser4) soo mede voort gegaen hadden, niet een van goet gebleven soude hebben, daer wij naer onse kennisse ordre in stelde, bevelende den opsiender, dat acht most slaen, dat geen vellen 't minste vet diende aen te blijven, hem mede wijsende, hoe yder vel met 18 pennen most uytgereckt ende gespant worden, als oock particulier aen yder vilder gelasten; die antwoorde sij hun best soude doen, maer dat de reetschappen, gelijck de schavers mede claeghden, niet en dochten5) ende geen steen hadden om haer messen te scharpen, die wij soo haest als mo-
gelijck is hun sullen senden, omdat se geen excus van stil staen mogen hebben.
Dat haer werck tot noch soo pertinent niet gedaen wort als bij de Francen, is niet vrempt, want die haer met alle nodicheden daer expres op versien hebben ende sonder twijffel met beter lust over doende sijn geweest (alsoo ter een party en misschien al aengegaen heeft, dat op veel seeplaetsen, altoos daer ick geweest ben, gedaen wort), als d' onse, die hun der weynigh aengelegen soude laten, off veel off weynigh, wel off qualijck doen (wel wetende dat haer gagie echter betaelt wort), soo der geen opsight, die 't bijsonder bevolen blijfft, toegestelt was; edoch sal bij ons, goet gereetschap, vilders ende kenders van vellen schrapen hebbende, mede wel gaen; daervan de hoop bij mij ende de apparentie seer groot is, ende geen twijffel slae, off d' E. Compe sal van die te doene uytreedingh (boven de oncosten) jaerlix goede uytdeelinge becomen.
17 ende 18 do.
Bequaem weder, de wint variabel. Op dato hebben van de strantlopers 25 soo cleyn als groote zeekoestanden, yder voor 2 duym breet taback, geruylt; wesen hun, off oock oliphantstanden (die sij quahabi noemen) hadden, daer op sij 't hooft schudden, wijsende die al te groot ende machtigh waren om met haer weinige volck die aen te doen.
19 ende 20 do.
Smorgens de wint N. West met redelijck moy weder, edoch 't luchtjen wat betogen wesende.
Op dato hebben omtrent 3000 herders ende 60 steenbraessems aen strant gevangen; ondertusschen sijn vast besigh met schrijven en om te practiseeren, hoe wij de vellen 't vet best sullen affcrijgen, daer den schipper aen eenige hier aen boort gebrachte velletjens (die wij met patientie hebben laten villen ende op den overloop hebben uytgereckt) sulcken ijver toege-
daen heeft als doenlijck was; maer wil echter niet gaen, alsoo der noch vet aen gelaten wort, 't geen bij kenders van villen (als Tanneke, diese vilt datter geen schraepmes op nodigh is) sonder twijffel wel affgehaelt sal werden, ende wel rijckelijck op hun gemack eens soo veel daeghs doen sullen, dieder, als meer geseyt hebben, heel nodigh sijn, ende buyten haer voor d' E. Compe geen proffijt sal te doen wesen, soodat, dewijl 't een slechte tijt in 't vaderlant is, door die persoon, derwerts gaende, voor een sevilen (sic) prijs in hun dienst soude cunnen aenbrengen, op conditie die se hier op een van de eylanden, daer se geordineert wierden, robben te villen, ende dat soo langh als hier, bij de opperhooffden te beramen, soude goetgevonden worden.
Kersdagh 25 do.
Des morgens stil ende moy sonneschijn weder, de wint als boven. Heeft den schipper een vat water, met yder man een ¼ ℔ taback laten brengen, daer 't volck seer ernstigh aen ons om versocht hadden, om den vuylen stanck wat mede te verdrijven, daer een arrackje mede wel toe dienen ende groote graeghheyt onder 't volck maecken sal; maer dewijl wijder nu niet van versien sijn, cunnen daer van geen rantsoen laten geven, soodat het moeten uytstellen tot nader gelegentheyt.
sustineerde (dat wel geloofflijck is), als men een partij tonnen in de cuyl (daer 't water continueel tusschen een steen in loopt) stelden, het heel claer ende soet water maecken soude ende bij onse schepen, door fortuyn off expres daer comende, heel facil soude cunnen verwateren, 't geen om te koocken (dat selffs bevonden hebben) heel goet is.
Op dato compt den stuyrman, naerdat eenige nodigheden aen 't eylant gebracht had, wederom; dat den opsiender claeghden, dat soo veel robben als ordinary niet costen dootslaen, apparent datter bij de slagers eenige boffonnerye gespeelt wort, dat wel vachtelijck (sic) willen geloven, 't geen dan niet vrempt is, ende sullen echter niet vrij sijn, maer willen van daer (gelijck de francen gedaen hebben) op een ander brengen, daer als meer geseyt hebben, een doffboot heel wel toe dienen sal om de andere eylantjes, dat met dit vaertuygh niet bestaen durven, te besoecken.
3 do.
Schoon warm sonneschijn weder, de wint als voren labber coelende. Ben heden eens naer 't eylant gevaren, daer den stuyrman den 12 passo had aen geweest, ende 'tselve gevisiteert hebbende bevonden volgens desselffs aen ons gedane rapport te accorderen, uyt geseyt het cleynder ende vrij smalder als Saldanis Robbeneylant, soodat de robben niet wel sullen op lant cunnen jagen, daervan de tijt ons wijser maecken sal.
de gront gehaelt ende 'tselve laten schoon maecken. Hebben weder 4000 herders gevangen.
Sijn op dato met 't jacht, naer 'tselve schoon gemaeckt was, naer de mont van de bay verseylt ende 't volck scheep laten halen, dat met de schuyt (die cleyn is) vrij haserdeus valt, dat heden bespeurt hebben, alsoo 't met 10 man om seylde, ende ten waer wij met 't jacht daer niet gelegen hadden, souden altegaer pryckel gelopen hebben van verongeluckt te zijn; doch Godt de Heere heeft het versien, soo dat wij allet volck met de schuyt behouden aen boort cregen.
8 do.
Hebben weder omtrent 3 à 64 vellen bereyt, doch waren deronder, die doot sijnde in de son lagen, waerdoor de wol van 't vel affrotte, soodat niet meer geslagen, verstaende bij heete sonneschijn, als voort gevilt can werden, daer bijsonder op te letten staet.
Sijn heden weder verseylt achter een uytsteeckende hoeck aen de oostzijde van 't vaste lant, daer goet anckergront ende met veel ende sware schepen beslooten ende goet leggen is, daer van daen men met een N.W. wint weder naer de Caep off elders cunnen verseylen.
13 do.
Smorgens stil bequaem weder, wint van den N. Westen. Hebben alle de vellen, soo groot als cleyn, met 8 vaten speck, sijnde in 't geheel 1136 groote ende 379 cleyne, die wij allen van 't begin tot dato becomen hebben, ende ten ware de schrapers het hadden cunnen affclaren, soude wel eens soo veel goet gemaeckt hebben; de robben beginnen op dit eylant wederom te anumeren (sic)
15 ende 16 do.
Alhier aen 't Dassen-eylant sijnde, daer de schapen op setten, hebben omtrent de 106 robben geslagen, nevens een ongemene groote, wel soo swaer als een groot coebeest, alsmede de teyckens van Comps genomen bewint, die op verscheyden plaetsen gestelt; ende eenige dassen gevangen hebbende, sijn naer den Taeffelbay (dewijl de wint N.W. dat hier een botte leger maeckt) verseylt, daer wij des avonts, Gode loff, wel ende behouden ten ancker quamen, ende rapport aen 't opperhooft van onse voyagie gedaen hebbende, sijn desen besluytende.
Januari 1653. Int fort de Goede Hoope.
18 do.
Moy weer met Z. Westelijcke coelte. Sonden ons volck weder nae eenige Saldanhars, hier dicht bij leggende, om beesten te handelen, maer wilden qualijck van hun vee affscheyden, soodat niet meer als met een bul ende een coebeest wederom quamen. Ondertusschen compt hier ter rheede met gesont volck 't galjot de Swarte Vos, daer schipper op is Teunis Eyssen, 4 September uyt Texel geseylt ende door nooth Brasil aen geweest, met advysen dat onsen Nederlantsen staet tegen die van Engelant in oorloge geraeckt waren, nevens eenige secrete instrucktien aen
den Commandeur ende opperhooffden van de retourvlote, op seeckere tijden te openbaren ende communiceren etc.
Ende alsoo wij met ons fort noch vrij bloot leggen, insonderheyt om Europise oorlogen affteslaen, soo hebben ordre gestelt om voor eerst ende voor al met alle man aen 't fort te arbeyden ende alle andere saecken soo langh te laten stil staen, tot in volcomen deffentie sijn.
Sonden desen avont een schaep nae 't galjot tot haer ververssinge, ende gelasten de schippers op morgen hier aen lant te comen, om te beraden, wat tot dienst van de Compe vorder nodigh vereyste etc.
Tegen den nacht begond al wederom soo hardt uytten Z. Oosten te wayen, dat de schipper van 't galjot beleth bleeff weder aen lant te comen, om sigh desen avont aen onse taeffel te verversschen, dat, vermits sieckelijck was, wel van noden had.
Sondagh 19 do. Noch even stijff uytten Z. Oosten wayende. Echter quamen de schippers van 't jacht ende galjot aen lant, met dewelcke bij resolutie besloten, om redenen in deselve gemelt, 't jacht de Hoope met de brieven nae Batavia te laten gaen, ende 't galjot in plaetse hier te houden. Item dewijle ons volck hier aen lant, door mancquement van Hollanse victualie, wey1) cunnen schaffen, ende niet gaerne meer van 't vee voor deselve souden slachten, om te meer voor de aenstaende retourschepen t' haerder2) ververssinge te houden, soo is oock verstaen, om te eerder in deffentie te geraecken, ende 't volck echter wat moet ende couragie te geven, dat men deselve sal
beloven een maent gagie op reeckeninge te vereeren, voor dat van morgen aff met alle macht ende naerstigheyt sullen aen 't werck van de fortificatie vallen, opdat van de Engelse (dus bloot noch leggende) niet mochten overrompelt worden etc.
't Bleeff savonts soo hard wayen, dat de schippers niet costen nae boort varen.
20 do.
Weer ende wint als gister, even hard wayende, tot beleth onser wercken, maer wiert op den middagh fray stil weer, als wanneer met een leeuwenmoet aen 't werck van de fortificatie vielen, om met der haest deselve soo verde in deffensie te brengen, dat ons d' Engelssen geen leet sullen cunnen doen; de schipper van 't jacht sich ondertusschen mede reppende, om op morgen seyl te gaen, wordende met broot ende wijn etc., voor de voyagie nae Batavia van 't galjot geprovideert, ende do galjot oock gereet gemaeckt om metten eersten nae 't Robben-eylant te varen, omme aldaer peguyns ende jonge robben in te laten souten, tot spijsinge voor 't volck hier aen lant, vermits de Hollantse victualie niet boven 14 dagen (ende dat al vrij sober) sal cunnen strecken, ende 't broot noch omtrent een maent.
21 do.
Schoon stil warm weder. Bequamen een schaep van de Saldanhars, die, omtrent 3 à 4 mijlen van ons aff, noch sagen.
Op dato onse missive ende annexe pampieren aen d' Ed. Heeren Generael ende Raden van India 't eenemael gereet, ende 't jacht de Hoope oock volcomen seylvaerdigh leggende, gaven d' opperhooffden haer affscheyt, met ordre omme noch desen avont, doenlijck sijnde, onder zeyl te gaen.
23 do.
Regenachtigh weder met N. Westelijcke wint, die 't jacht noch al binnen deede blijven ende ons werck traineren, doch treffelijck op de vruchten te passe comt. Snamiddaghs de wint Z. Oostelijck lopende, is 't jacht de Goede Hoope, achtervolgende onse ordre, onder seyl gegaen, ende geluckelijck de bay uyt geraeckt, omme, soo spoedigh als mogelijck, sijn reyse nae Batavia te vervorderen.
Den voorleden nacht scheenen de leeuwen 't fort schier als te bestormen om de schapen, die snachts binnen bewaren, daer op den reuck met meenichte comen nae lopen, seer groot ende affgrijsselijck gebrul ende gekrijs maeckende, als off all verscheuren wilden watter was; maer te vergeeffs, alsoo de wallen rontom alsoo hoogh sijn, dat haer ommogelijck is die te beclimmen. Arbeydende dapper aen om 'tselve haestelijck in vorder deffentie te brengen, dat oock alsoo weynigh voor de Engelsen mochte te duchten hebben, daer nu, Gode loff, soo wel al voor begraven sijn, datter ons sonder harde caetsballen, ende 20 mael meerder macht als wij hebben, niet souden uytdrijven, sullende voor deselve, noch eenige andere Europianen, hier gansch niet te vresen vallen, soo haer maer cunnen beletten aen dese sijde van de Soute reviere met geschut te landen, waertoe een redout, op seecker hooge duyn aen dese sijde in de mont van deselve leggende, ten hooghsten nodigh wesen sall, ende bij ons goet gevonden ende de plaetse oock al ten deele geprepareert is om te beginnen, wachtende maer nae wat meerder hulp van de retourschepen uyt India in dien nodigen arbeyt, daer ons volck wat te weynigh ende swack toe vallen.
't Begon tegen den nacht seer hard uytten Z. Oosten te wayen, dat den ganschen nacht duyrden ende
25 do
smorgens, als wanneer 't weder heel bedaert was, ende ons volck wederom de cruywagens (gister om de harde wints halven hebbende moeten blijven stilstaen) costen gebruycken, ende vingen desen avont, Gode loff, een zoo vis, wel van 1700 stux herders.
26 do.
Weer ende wint als gister, was de bay weder vol vissen, maer vermits de zegens door outheyt heel gebroocken waren, costen se niet gebruycken, als noch besigh wesende met verstellen. 't Schijnt ons den Almogende wederom met vis sal gelieven te ontsetten, dat voor 't volck in den swaren arbeyt niet qualijck, ende veel beter als peguyns off robbe, te passe comen sal.
27 do.
Smorgens stil dijsigh ende mistigh weder; bracht de schipper van 't galjot wat ijser aen lant, dat met d' eerste uyt 't patria aencomende schepen voorts nae Batavia sal gesonden worden.
Op den dagh regenachtigh ende buyigh uytten Z. Oosten, dat tegen den nacht in seer harde winden veranderde, soodanigh dat 't galjot genoegh te doen had om niet van sijn anckers te spillen.
Desen middagh had een wolff, in 't gesicht van de veewachters, een schaep bij 't lijff gevat, ende eer der aff gejaeght wiert, al een quartier affgescheurt, daer mede wegh liep.
28 do.
Heel schoon, stil, sonneschijn weder. Ruylden smorgens al vroegh 8 fraye schapen van Saldanhars, die wel 7 à 8 mijlen van hier lagen: des wat resolut met ons coper waren, omme haer te meer aen te trecken; maer met den taback moeten heel carigh vallen, omdat se haest op is; ware te wenschen dat meer hadden.
Snamiddaghs begond al weer heel hard uytten Z. Oosten te wayen, maer wierd omtrent middernacht stil.
pompoenen, meloenen ende waterlemoenen, ons door schipper Teunis Eyssen, per 't galjot de Swarte Vos uyt Farnambucquo hier gebracht, ende verleden weecke gesayt, begonnen al fray uyt de aerde te spruyten, maer de cadjangh redelijck uytgeschoten sijnde, is door de scharpheyt der haerwortel, in d' aerde noch sittende, 'teenemael wederom vergaen, daer nae desen noch nader preuve van nemen sullen.
Tegen den avont verleenden ons Godt Almachtigh wederom een fraye soo vis, van tusschen de 14 ende 15 hondert schoone herders, die 't volck dapper wel te passe quam, vermits de Hollantse victualie meest op is, ende 't broot oock noch boven 3 à 4 weecken langer qualijck sal cunnen uytharden, edoch onse goede hoope blijft op d' Indische retourvloote, nae ontset van rijs etc.
Sondagh 2 do.
Moy weer ende wint als gister. Hebben van dage noch een ander soutpan, omtrent de halve wegh nader als de vorige, opgevonden, maer heel cleyn ende niet boven 4 roeden int viercant groot, echter noch wel 3 à 4 tonnen uyt te crijgen sijnde, daertoe morgen eenigh volck meenen heen te senden om 'tselve te laten halen, eer 't voor den regen weder wegh smelt.
Op dato hebben d' eerste witte cool voor onse taeffel gesneden, soo extraordinaire vast gesloten, mitsgaders mals ende delicaet van smaecke, als in 't vaderlant can gevonden worden; gelijck mede de roode cool, emmers alsoo vast ende redelijck groot vallende, waervan 't volck van de aenstaende retourvloote met coe-
beesten ende schapenvleys treffelijck sullen cunnen ververschen, insgelijx oock van biet ende geele wortelen etc., daer hier 't ganse jaer deur, als wat meer saet hadden, souden cunnen overvloedigh van versien blijven. Altoos cool salder voortaen niet gebreecken, maer overvloedigh genoech sijn, ende van cropsalade ende alle andere groente niet minder, alsoo te machtige veel saet van 't een ende 't ander winnen; behalven wortelen, rapen, kervel, ajuin ende petersely, daer veel van verloren hebben door de scharpheyt van de haerwortel in d' aerde bevonden etc.
3 do.
Heel schoon sonneschijn weder met variable, doch meest Westelijcke luchtjens. Sonden smiddaghs 26 man uyt met sacken, om 't sout uyt de gister gevonden soutpan te halen, nevens 4 musquettiers tot haer geleyde ende bewaringe, welcke tegens den avont elck met een goede dracht schoon wit sout aenquamen.
't Begon tegen den nacht soo aftgrijsselijck hardt uytten Z. Oosten wederom te wayen, als 't noch oyt gedaen heefft, blijvende
den 4 do,
even stijff aenhouden, waerdoor 't galjot (al wat deur gedreven sijnde) noch beleth bleeff onder zeyl te gaen nae 't Dassen-eylant, waertoe hem op gister sijn depesche hadden gegeven, om aldaer wat dassen inderijl te gaen vangen ende insouten tot spijsinge van 't volck hier aen lant, om 't bestiael in de plaets te excuseren, ende te meer voor de aenstaende retourvloote op voorraet te houden t' haerder nodige ververssinge etc.
5 do.
De wint weynigh affgenomen, edoch echter noch al redelijck uytten Z. Oosten aencoelende, is 't galjot ten eynde voormelt onder seyl gegaen, ende op dato een soldaet, genaempt Willem Sybertsz, van den loop overleden, mitsgaders wel 12 à 13 man, sedert 3 à 4 dagen herwaerts, sieck te coey geraeckt,
nae 't schijnt door vermoeytheyt van den dagelixen arbeyt, daer veele trage gasten onderlopen.
7 do.
Wat beter weer als gister. Bevonden in 't natellen van 't vee wederom 9 schapen wegh geraeckt door achteloosheyt van de wachters. 't Schijnt, hoe de luyden gestrafft worden, echter qualijck ter deegen cunnen haer dienst doen waernemen, waeromme oock Jan Glijsteen ende Roeloff Hendricksz, die de sorgh ende wacht principael over de schapen bevolen sijn, tot haer meerder pene, ende om te beter acht op deselve te mogen nemen, voor yder schaep op reeckeninge hebben laten belasten, in plaetse van 5, jegenwoordigh 10 Gulden, beneffens 100 slagen met de colff van 't musquet tot straffe over hare sorgheloosheyt.
Sondagh den 9 do.
Snamiddaghs omtrent 2 mijlen achter den Taeffelbergh in gegaen sijnde, bevonden 't daer soo machtige vol sprinckhanen, dat aerde ende lucht, gelijck de vlocken van snee vliegen, qualijck te bekennen was, ende soo deselve omtrent ons fort ende in de thuynen comen, is te vresen dat alle vruchten sullen ruineren, gelijck hier aen 't gras bemercken, dat heel cael tot op de gront affeeten; edoch willen hoopen ons de Heere daervoor bewaren sal.
wederom heel sieck aen coortsen, water ende loop, mitsgaders verscheyden vrij swack op de beenen ende vermoeyt in de leden, apparent door den geduyrigen arbeyt, dat, vermits de schaersheyt van victualie, haer becompste qualijck ter degen can gegeven worden, waeromme wel haest ontseth dienen te hebben, want 't broot oock noch maer 14 dagen langer strecken sal mogen, ende d' erten sijn algaer op, resterende noch maer ontrent oock voor 14 dagen gort, vleys ende speck, daer al dickwils een beest ende somtijts een schaep onder geslacht worden, om de menschen te beter op de been ende noch wat aen den nodigen arbeyt der fortificatie te mogen houden.
12 do.
Fray schoon stil weer, bracht ons den barbier noch 8 persoonen op, die aent water, den loop, coortsen ende van pijne in de leden hem waren onder handen gecomen, mitsgaders, nae sijn oordeel, onmachtigh eenigen arbeyt te doen, behalven noch al veele die, gaende ende staende, oock vrij claeghden, sulcx dat jegenwoordigh hier bijnae in onmacht raecken aen de fortificatie etc., daer door groot achterdeel lijden. 't Ware niet goet, dat ons nu eenige Engelsen oft anderen vijanden aenquamen: souden, alsset wisten, ons haest uytgehongert hebben, alsoo binnen 't fort behalven 't vee dat buyten sijn cost halen moet, ten alderhooghsten niet boven 14 dagen soberlijck gevictualiceert sijn, edoch blijven in goede hoope van tijdigh ontset uyt India off 't Patria.
Soo was oock bovendien noch sieck geworden desen dagh den oppertimmerman, opperbarbier (dieder maer alleen is) ende hovenier, hebbende den corporael offte provisionelen sargeant van de soldaten den verleden nacht mede de coortse gehadt.
Op dato hebben, Gode loff, wederom een koebeest met 15 stux jonge ende oude schapen geruylt van Sal-
danhars, omtrent 5 mijlen met haer leger van hier leggende.
13 do.
Weer ende wint als gister. Quamen smorgens vroegh al weder sommige Saldanhars met schapen ende coebeesten aen, daer desen dagh 16 stux affhandelden, namentlijck 10 stux schapen, 1 os, 3 koeijen ende 2 calven, sijnde beneffens dien eergister, ende oock desen nacht, een lammeken geworpen, dat den hoop al mede doet vermeeren.
Heden deden 't volck hier aen lant generalijck haer clachte, dat vermits den continueelen arbeyt ende de soberheyt van eeten seer vermoyt ende swack op de beenen wierden, versoeckende verlichtinge in 't wercken. Ende alsoo ons 'tselve oock dagelix claer bleeck, mitsgaders door de schaersheyt van Hollantse victualie niet vermogens waren deselve meerder te eten te geven, ende niet gaerne te veel vee souden consumeren, omme emmers genoech tot verversinge voor de aencomende retourvloote ende uyt 't Patria te arriveren scheepen op voorraet te mogen houden hebben hun wat verlichtinge in den arbeyt toegestaen, nevens goede vermaningen van goeden moet te houden, alsoo 't op 't laetste gingh, ende alle uyr, soo uyt India als 't vaderlant secours van victualie te verwachten hadden, waermede deselve weder met een nieuwe couragie noch aen 't werck hielden. Maer hebben seeckers soo veel als op de jegenwoordige sobere tijt cunnen gaende houden, vallende vast d' een voor ende d' ander nae van swakheyt, loopwater ende coortsen in de kooy, sulckx dat dese weeck tusschen de 30 ende 40 personen sieckelijck sijn geraeckt, daer gansch geen dienst off werck van hebben, waeromme oock, tot meerder versterckinge, goetgevonden hebben alle dagen voor de vroeghcost 2 schapen met wat gort (dieder maer noch ½ vat is) beneffens 2 koebeesten sweeks te laten schaffen.
14 do.
Moy stil weer met betogen lucht, tot snamiddaghs; doen begond uytten Z. Westen redelijck te coelen, waermede 't galjot de Vos van 't Dassen-eylant hier ter rheede quam, mede brengende 100 stux levendige ende 1 vat vol, daerinne 160 ingesoute dassen, nevens raport, dat se daer haest souden op te vangen sijn, hebbende in een fray bayken aen voorsz. eylant gelegen, waervan d' affteyckeninge ons schipper Teunis Ayssen heefft ter hant gestelt, sijnde na desselff seggen bequame gelegentheyt om groote abondantie robben te crijgen, ende voor sulcke galjots de schoonste haven, die men soude willen wenschen. Soo hadden daer oock groote abondantie van walvissen vernomen, die hier in dese Taeffelbay noch niet verschijnen.
15 do.
Smorgens fray stil sonneschijn weer. Is den voorleden nacht een adelborst, genaempt Harman Halderfort, van den loop overleden, ende sijn noch al veele mede heel sieck, Godt betert! Met dese stilte isset hier over 't lant ende onse thuynen mede vol sprinckhanen gecomen, die groote schade aen de cool ende andere vruchten doen. Cregen heden voor coper en taback noch 13 stux schapen van de Saldanhars.
Tegen den avont begond uytten Z. Oosten wederom heel hard te wayen ende stormen, geduyrende tot
17 do.
Smorgens fray, warm, stil, sonneschijn weer. Quamen al wederom sommige Saldanhars met schapen, daerder desen dagh 4 stux van ruylden, ende viel 't volck langhs soo meer in, meest aen 't water, waerdoor genoechsaem onmachtigh blijven de nog nodige fortificatie te vervolgen. 't Ware te wenschen, dat wat
brandewijn hadden: soude seer goet ende beter als Spaense wijn wesen voor 't water, derhalven voortaen jaerlix al ytwes sal dienen voor dese plaets gesonden; pro memorie.
't Begon tegen den nacht al weder hard te stormen, maer
den 21 do.
Maer begond snamiddaghs wat te regenen ende tegen den avont uyt den Z. Oosten al weder hard te wayen, ende bequamen op dato 24 stux oude ende jonge coebeesten met 5 schapen. Schijnt dat de Saldaniers tegen de comste van de scheepen (daer veel nae vragen) wederom comen, misschien op hoope van deselve meerder coper te sullen crijgen voor haer vee: des, om geen cladde in de handelinge te maecken, nodigh sal sijn alle de scheepen haer coper hier aen 't fort overgeven om de handel in reputatie ende op een goede voet te houden, alsoo haer reede al 4 a 5 ℔ coper voor yder beest, na se groot off cleyn sijn, gegeven wort, waervoor (minder) graegh schijnen van te scheyden als voor 3 à 4 ℔ coper, gelijck voor dato plachten te geven.
Heden ons aengedient wordende, dat calff (op gisteren uyt den trop vermist) niet verloren, maer door Jan Blanx ende Willem Huytjens, gewesene fugitiven ende op beloffte van goede comportementen weder uyt de kettingh gelargeerde persoonen, was geslacht in de bossjens van de duynen achter den Leeuwenbergh,
daer wij selve noch 2 pooten ende hare koockplaetsen gevonden hebben. Deselve op dato ter examinatie geroepen sijnde, uyt hun ende andere meer soo veel verstaen, dat sulcx niet alleen nu, maer meermalen, gepleeght hadden met kennisse van de koe- ende schapenwachters, d' eene somtijts een calff ende d' ander daertegen weder altemets een schaep laten slachten hebbende, als bij de confessien ende informatien, op dato daer genomen, nader can gespeculeert worden, waeromme haer oock hebben laten in d' ijsers sluyten. Edoch vermits den nodigen arbeyt aen Comps fortificatie (waertoe weynigh gesonden hadden) ende dese wel de cloeckste waren, goetgevonden, deselve maendagh aenstaende op hanttastingh weder uyt te laten ende aen den arbeyt te houden tot de compste van de vloote uyt India, omme haer saecken dan weder bij der hant te vatten ende decideren, opdat 't nodige werck als te minder achterdeel come te lijden.
onse beesten gehouden hebben, ende van dage al een schaep wegh hadden, datter van d' onse noch ontjaeght wiert, derhalven wel eenige sackpistolen offte poffertjes nodigh waren om bij de veewachters in de sack te dragen, tot haer verweringe tegen de geene, welcke de beesten soecken te steelen, om vrees onder deselve te maecken, alsoo voor schietgeweer dapper vervaert sijn; pro memorie.
Tegen den avont begond uytten Zuytwesten wederom hard te wayen.
Martio 1653.
Primo do.
Schoon helder sonneschijn warm weder. Waren voorleden nacht al weder partye wortelen uyt den thuyn gestolen; soo wiert ons oock aengedient van Jan Leyen, anders genaempt Jan Verdonck van Vlaenderen, gewesen fugityff ende sigh nu beter comporterende, dat Pieter Martensz., koe- ende Roeloff Hendricksz. schapen-wachter, met Jan Blanx, Willem Huytjens ende Gerrit Dircksz., voor desen oock fugityff geweest, ende nu laest hun verlopen met steelen van beesten ende schapen, waerover geapprehendeert, ende weder op hanttastinge gelargeert waren, onder haer vijven besloten hadden, desen offte ten langhsten morgen avont deur te gaen met een van de sloepen ende eenige schapen, waertoe hem Jan van Leyen tot den sesten man hadden versocht, met voornemen om met eenen de galjot aff te lopen ende daermede te vertrecken. Waerover datelijck de 3 principale, nametlijck Jan Blanx, Willem Huytjens ende Gerrit Dircksz. met een soet lijntjen aen 't galjot gecregen hebben, weder lieten vast sluyten, soodanigh met Pieter Martensz. ende Roeloff Hendricksz. voorn̄t (met de beesten ende schapen in 't velt te weyden sijnde) oock in den sinne hadden; maer soo als uyt velt ge-
roepen wierden om voor ons te comen, scheenen de snoff in de neus te hebben, apparent door overtuygingh sijner eygen consjentie, alsoo, in plaets van bij ons te comen, het hasepat coosen; ende soo de schapen savonts nae telden, bevonden 6 te cort, diese apparent tot haer voorgenomen vuyl bedrijff ergens in de bossen verborgen ende vast gebonden hebben: des eenige soldaten na de gemelte persoonen ende schapen uytsonden, maer costen niet vinden.
Tegen den avont comen ons eenige Hottentoos, achter den Taeffelbergh van daen, tijdinge brengen, dat se 5 schepen hadden gesien, die noch voor den doncker door ons volck van den Leeuwenbergh gesien sijn, waerover den Almogen̄ te dancken hebben, alsoo heden 't laetste rantsoen broot onder 't volck was uytgegeven.
2 do.
Smorgens vroegh stil wesende, sagen een booth op de hoeck van de bay, daer datelijck den schipper van 't galjot met een sloep g'armeert heen sonden, om te vernemen, wat volck het was etc.
Voorhaelde 2 weghgelopen schelmen hadden te nacht uyt den thuyn groot deel wortelen gehaelt: des door soldaten daer weder nae lieten uytsien, maer ocsten hun niet vinden.
Voormiddaghs de wint wat variabel sijnde, quamen hier ter rheede de scheepen 't Hoff van Zeelant, daer op den Vice-Admirael Junius, nevens den Walvis, ende quamen omtrent den middagh den Admirael Gerard Demmer, ordinaire Raet van Indien ende gewesene Gouverneur van Amboina per de Parel ....... ende .........1) mede voor gaets; maer costen de rechte reede niet crijgen, vermits den Z. Oosten wint seer stijff begond deur te wayen, waerdoor oock alle drie
een groot stuck ver dreven, nemende do wint hant over hant meer ende meer toe, mitsgaders den ganschen nacht soo vehement stormende, als noch oyt voor dato vernomen hebben, houdende
4 do
op den dagh; doen begond 't weder wat te bedaren, ende was den voorleden nacht het timmerhuys buytent fort bestolen, apparent van de 2 weghgeloopen persoonen.
Op den middagh cregen den vice-admirael Junius, nevens eenige schippers ende coopluyden aen lant die met ververssinge tracteerden nae vermogen. Ondertusschen de schepen onder seyl sijnde om de reede te beseylen, raeckte Malacca sijn voorstengh aff, ende bleeff d' heer Demmer noch leggen, vermits de harde winden uytten Z. Oosten weder vrij hard opsteeckende, waerdoor eenige genootsaeckt bleven hier te overnachten.
5 do.
Wat beter weder sijnde, versagen de scheepen met coebeesten, schapen, cool, wortelen, melck etc., ende sonden den admirael per 't galjot oock 10 stux schapen ende partye cool, wortelen ende crooten, die welcke, nevens Malacca, onder seyl gingh, maer vermits de wint tegen den middagh weder uytten Z. Oosten schoot, costen noch niet ter rheede comen.
8 do.
Smorgens redelijck harde Z. Ooste winden; echter dede den admirael den breeden Raedt beroepen. aen dewelcke onse missiven ende advertissementen van den Engelsen oorlogh, nevens d' instructie voor de retourvloote etc., per 't galjot de Vos uyt 't patria becomen, communiceerden ende overhandighden, eenlijck nae d' ordre onser heeren meesters, noch achterhoudende de secrete instructien, omme op 't jonghste van des vloots affscheyt aen d' opperhooffden g'intregeert te worden.
Wijders door ons voorgedragen sijnde, dat 't fort, met hulpe van 200 man uyt de vloote, binnen 14 dagen (dewijle doch hier leggen mosten) soude cunnen in volcomen deffentie gebracht worden, waertoe ons volck alleen door den continuelen arbeyt ende sobere victualie waren affgeslooft, uytgemargelt ende verhongert, soo is echter, niet jegenstaende onse ernstige instantie, daertoe bij den Raedt niet cunnen verstaen nochte geresolveert worden, als breeder bij de resolutie g'extendeert; maer vermits hier alle victualie heel op ende onder 't volck grooten honger is, goetgevonden bij provisie van yder schip aen lant te laten comen ½ last rijs, 1 vat vleys ende wat broot.
Ende aengaende de ververssinge is verstaen, dat yder schip alle weecken voor 't volck sal beschickt worden 3 koebeesten ende cool daertoe, mitsgaders voor de kajuyten van elck schip respective 4 schapen, nevens cool, wortelen, croten, salade etc., maer den admirael 6 ende vice-admiraels kajuyt 5 schapen etc., ende wes meer alles breeder bij resolutie voorsz.
Den voorleden nacht een van onse sloepen wegh geraeckt sijnde, waermede gepresumeert wort, dat de 2 fugitiven sijn deur gegaen, is mede last gegeven 't galjot nae 't Robben-eylant te senden, omme aldaer nae te laten soecken.
Sondagh 9 do.
Smorgens schoon, liefflijk, stil weder.
10 do.
Idem, ende compt 't galjot wederom, hebbende sloep noch volck aen 't Robben-eylant vernomen, waermede nu (door 't missen van dese sloep) de gansche walvis-vanghst onder de voet leyt; edoch soude, vermits de harde winden, oock al wat periculeus vallen.
Tegen den avont quamen de 2 weghgelopen persoonen, Pieter Martensz. ende Roeloff Hendricksz., door hongersnoot wederom in 't fort, daer hun lieten apprehenderen.
Snachts begondt seer hard uytten Z. Oosten over den Taeffelbergh te wayen, geduyrende tot den