[1654]

Januario A^o 1654.

Nieuwejaersdach den 1^en d^o.

's Morgens schoon, stil, warm, sonneschijn weer, 't luchjen uytten N.N. Westen; gaven 't volcq een flapcan Spaense wijn aen de bacq tot haer nieuwe jaer.

2^en d^o.

Weer ende windt als voren. Siende dat de luyden het haelen van de stormpalen, alle dagen bij de 3 mijlen van 't fort, uyt het bos vrij swaer ende moeyelijck valt, hebben deselve daervoor wat tabacq ende alle avonden (boven 't ordinair rantsoen) een halff mutsjen aracq ofte Spaense wijn, yder man belooft, om wat meerder moets onder deselve te maecken; soo hebben oock de schoenen van Breda gelicht aen haer uytgedeelt, alsoo qualijck ymant een paer schoenen aen de voeten hadden.

Heden is een adelborst overleden, genaemt Marcus Pouwelsz.

3^en d^o.

Schoon weer ende windt als gister. Quamen al weder eenige Hottentoos bij 't fort sonder vee ende vrij stouter als voor desen wesende in 't steelen ende wechdragen van alles daer maer bij cunnen, hun oock niet ontsiende ons volcq dicht onder de fortresse (son-

der geweer vindende) haer goet per force t' ontweldigen, jae selffs de kinderen ende jongens om de copere knoopen (aen hun clederen hebbende) achter aff te crijgen, niet jegenstaende van ons binnen ende buytten de fortresse niet dan alle goede tractementen ende vruntschappen tot aenlockinge gedaen worden. Soo weten ons oock de stormpaelhaelders te seggen, dat sich dagelijcx wel een troup van 50 Hottentoos met geweer omtrent 't bos onthouden, sonder dat se herwaerts aff comen, sulcx uyt 't een ende 't ander niet wel weten wat van deselve dencken sullen ofte vertrouwen mogen, ende derhalven goet gevonden, in plaetse van 10, 20 musquettiers alle dagen met de stormpaelhaelders nae 't bos te laeten gaen, ende de timmerluyden aldaer met noch 2 soldaeten meer te laten bewaren; insgelijcx oock alle nachten met 5 musquettiers des hoveniers huys, buyten 't fort bij de thuynen, d' hoender-, eenden- ende gansen-hocken staende, boven de 5 soldaeten, die alle nachten de wacht over 't vee in 't crael hebben; item oock alle dagen in de wayde (behalven de met pistoolen g'armeerde veewachters) 2 musquettiers bij de beesten, omme soo veel mogelijck aen onser sijde alle verwijderinge met dese natie te prevenieren, 't welcke nergens beter mede sal voor te comen sijn als met onse persoonen ende goet selffs wel te bewaren: want als sijluyden yts genomen hebben (dat se doch niet laeten cunnen), soo sijn se datelijck vreesachtich ende beschroompt om weder aen 't fort te comen, daer se nochtans ten hoochsten van noode hebben, al waer 't maer om branthoudt voor de cocx te haelen, nu al weder op nieuws beginnende tot grootte ontlastinge van ons volck, ende insonderheyt om den schoonen veehandel, die noch niet wel schoot nemen wil, waeromme oock voornemens sijn eerstdaechs selffs in per-

soon eens weder nae haer troupen te gaen, om te sien off se wat beter sullen cunnen afflocken. Maer de vreese is grootelijcx, dat onsen gewesen tolcq Herry veel quaets onder de Saldanhars doet, ende misschien d' een off d' ander tijt wel eenich verraet op ons mochte aenleggen, daer, met Godt de voorste, doorgaens hoope goede wacht op te houden.

Sondach den 4^en d^o.

Smorgens weer ende wint als voren, item den

5^en ende 6^en d^o.

Smorgens sagen een zeyl boven 't Robben-eylandt, dat op den middach (Gode loff) wel ter rheede quam, sijnde 't schip de Vreede, 23^en Augusto A^o passado in comp^e van Naerden ende 't Lam (hier aengeweest), mitsgaders den Draeck ende 't Calff, noch niet verschenen, uytgeseylt; omtrent 60 in de koye sieck hebbende ende veele aen 't scheurbuyck, waertoe datelijck een paer wackere sacken vol cool ende andere moescruyden tot ververssinge aen boort sonden; sijnde vier man soo int Vlie als op de reyse overleden.

Met verhaelde schip cregen 't dubbelt van voorige missive, p^r Naerden ende 't Lam becomen, nevens acte van aucthorisatie van de vergaderinge van de 17^e, omme uyt de aencomende schepen uyt Patria ende India van alle nootsaeckelijcheden g'assisteert ende g'accommodeert te worden.

't Begond tegen den nacht seer vehement uytten Z.Z. Oosten te wayen, geduyrende tot den

7^en d^o,

omtrent halff voormiddach, als wanneer 't weder bedaerde; wesende de wint vorders den ganschen dach variabel. Heden eenige van voorhaeld schip aen landt wesende, wierde ons van des sieckentroosters vrouw eenige questie ende krackeelpampieren ter handt gestelt, onderteyckent bij den opperstuyrman, sargeant, hoochbootsman, onderstuyrman, der-

dewaeck, constabel, schieman, oppertimmerman, corporael ende lanspassaet, waerinne deselve den schipper ende ondercoopman over quaet reglement ende comportement dapper sijn beschuldigende, soodanich oft geschapen had gestaen, dat het schip noyt soude hebben te recht gecomen, derhalven ons, na genomen resumptie, den

8^en d^o,

bequaem weer ende windt als gister wesende, nae boort vervouchden, omme wat nader informatie van de saecke te nemen, ende yder op derselver verclaringe te verhooren, ter presentie van onse bijhebbende raetspersoonen deser fortresse. Ende is ons voor eerst soo veele gebleecken, dat de voorgemelte officieren met een dappere haet tegen den schipper ende gemelten ondercoopman sijn ingenomen, hebbende oock, recht tegen hare beschuldinge aen, verclaringe gedaen, dat den schipper aengaende desselffs regeringe van 't schip sich had gedragen als betaemde etc. Wijders oock g' openbaert, dat den bottelier ende quartiermeesters haer besondicht hebben, den wijn voor haer privé uyt 't ruym steelswijse te haelen, ende veele meer andere onbehoorlijcheden door d' een ende d' ander gepleecht, als oock dat den ondercoopman den sieckentrooster seer qualijck getracteert had, dewelcke, heel lam ende sieckelijck van toegeslaegen scheurbuyck sijnde, aen landt is gebracht om (den tijt hares leggens) sich wat te ververssen, ende soo veel gemack aen te doen als mogelijck is. Ondertusschen hebben den ondercoopman Jacob Reyniersz, onsen 2^e persoon deser fortresse, nevens den schipper van 't galjot gecommitteert, om van 't een ende 't ander noch naeder informatie te nemen ende te laeten beschrijven, die des avonts met deselve aen landt quamen, nevens rapport dat sich langhs soo meer ongemaniertheden openbaerden van diverse persoonen, ende insonderheyt

dat hun de gemelte officieren seer vrevelich tegen haren schipper aengestelt hadden, ende daerinne noch vrij bleven persevereren, ende nootsaeckelijck de saecke noch nader ondersouck vereyste: des voornamen (met Godes toelatinghe) ons tegen morgen ten dien eynde selffs in persoon, nevens onse raetspersoonen, weder nae boort te transporteren, omme, soo haest mogelijck, na becomen informatie, wat redres in de saecke te brengen, ten eynde dat costelijcke retourschip om die krackelingeluyden niet al te langh opgehouden worde, maer soo haest mogelijck, met goede herstelde ordre ende reglementen, sijn reyse sal mogen vervorderen etc.; ondertusschen den schipper last gelaeten hebbende, sich in sijn water halen soo veele te spoedigen als mogelijck was, om oock van die candt geen retardement te hebben; wij van onser sijde alle mogelijcke hulp met ververssinge voort volcq doende.

9^en d^o.

's Morgens schoon, stil, warm weer sijnde, is den Commandeur met voorsz. sijne raetspersoonen deser fortresse, ten fine voorsz., weder nae boort gevaren, in 't ondersoucken van alles de saecke langhs soo slordiger bevindende, jae soodanich dat men qualijck weet hoe men in dit spel sal te werck gaen, want door haer E. voorsz. de gemelte scheepsofficieren distinctelijck ende met eenvoudige redenen naeder affgevordert wordende om getuygenisse te geven off haren schipper, Cornelis Noortstrant, sich doorgaens ofte oyt op de reyse soodanich met droncken drincken hadde verloopen, dat al telckens ofte t' eeniger tijt onbequaem is off was geweest sijn bevoolen dienst, vermoghens desselffs ampt, waer te nemen, hebben daerop geen getuygenisse willen geven, niettegenstaende door wat redenen daertoe minnelijck ende ernstich vermaent wierden, maer desniettemin halsterrich ende onwillich gebleven om daervan getuygenisse

te geven, als bij de daervan gedane verclaringe der gemelte raetspersoonen nader is blijckende etc.

10^en d^o.

Weer ende windt als voren. Is bij den raedt deser fortresse de Goede Hoope goetgevonden, om de officieren van 't schip de Vrede nochmael door gecommitteerde uytten raedt de voorgemelte getuygenisse off te vorderen, als bij resolutie, daerover specialijck genomen, omme (nae becomen rapport) wijders in de saecke te procederen, als ten meesten dienst van d' E. Comp^e sal bevonden worden te vereysschen.

Heden waren weder veele Hottentoos met haer vrouwen bij 't fort gecomen, daeronder eenige strantloopers, die met Herry de beesten mede hadden helpen wech steelen. Echter lieten ons niet blijcken, dat wij wisten daermede schuldich aen waren, maer deden haer neffens de Saldanhars oock soo veel tractement als vermochten, met broot, aracq, tabacq ende pijpen; wetende ons te beduyden, dat Herry met onse beesten ver 't land in gedreven was, ende dat de Saldanhars grootte vreese had aengejaecht, ende wijs gemaeckt, alsse met haer beesten quamen, wij se tot revengie souden wech nemen ende haerlieder volck doot slaen. Maer alsoo nu 2 à 3 mael ter contrarie bevonden hadden, dat haer van ons niet als alle vruntschap gedaen wierd ende weder 3 à 4 beesten gelijck vergangen saysoen geruylt hadden, was hare beschroomtheyt overgegaen, genegen blijvende binnen cortte dagen met al haer vee ende huysen bij ons te comen, om voor coper eenige te verhandelen etc., waertoe tot meerder aenlockinghe deselve soo veele door goede tractementen ende minnelijcke bejegeninghen animeerden, als van onser sijde vermochten. Maer 't quaeste is, dat men 't volcq van de schepen qualijck can vande luyden houden, jae derven sommighe schippers (discrete luyden) wel seggen, dat se (geen beesten genouch van

ons na haer sin crijgende) met honderden mannen te landewaert in willen gaen om beesten te schieten, ende, soo se de Hottentoos niet verruylen willen, haer aff te haelen ende diergelijcken meer, als bij geteyckende ende gerecolleerde attestatie can bewesen worden.

Op den namiddach de voorsz. gecommitteerde wederom comende, rapporteerden, dat de meergenoemde officieren seer qualijck hadden willen getuygenisse geven, maer echter noch op 't laeste verclaert ende geteyckent, dat den schipper wel droncken hadden gesien op den 14^en December ende oock te vooren; maer dat onbequaem geweest was sijn dingen waer te nemen, ofte yts deshalven bij versuympt, costen niet seggen. Relateren wijders onse voorgemelte gecommitteerdens, dat langhs soo meer bemerckten, dese luyden tegen haren schipper dapper ingenomen waren, ende uyt alle dingen genouchsaem bleeck, dat se haer van den selven t' eenemael hebben soucken meester te maecken, wel hem voor schipper houdende ende erkennende, maer nochtans niet meer authoriteyt te laeten als sij wilden, waer van de blijcken mettertijt noch meer sullen moeten openbaren; altoos isser dit van, dat se hem niet gaerne souden gehoorsaemen als 't behoort, dierhalven oock nodighe redressementen sullen moeten beraempt worden, eer van hier scheyden.

Soo soude oock den opperchirurgijn, volgens eenighe aenclachten, wat slordich met de medicamentkist ende eenige patienten omgegaen hebben: des alles door onsen opperchirurgijn van 't fort ende de verdere onderchirurgijns van 't schip lieten visiteren, omme ons van 't een ende 't ander goet rapport te doen, gelijck dan geschiet ende van onsen chirurgijn getuycht is, dat met de medicamentkist niet qualijck, maer met 2 patienten door den genoemde scheeps-oppermeester wat slordich gehandelt was, d' eene een breuck

aen den arm ende d' ander een apastimatie1) aen de knie hebbende, wesende den gebroocken arm t' eenemael versuympt: sulcx den patient van 't Vlie aff noch niet genesen wesende, grootte pijne ende ellende is lijdende. Soo waren oock noch al meer onbehoorlijcheden van denselven meester voor den dach gecomen, van dat sijn schipper (na de patienten vragende) vrij inobedientelijck doorgaens hadde bejegent ende geseyt hem geen reden te geven hadde, ende diergelijcke meer: alles breder blijckende bij de documenten daer van sijnde.

Sondach den 11^en d^o.

Fray weer ende windt als voren. Wierden ons weder op nieuws eenige verclaringen aen landt gebracht van den hoochbootsman, schieman, derdewaeck, oppertimmerman, corporael ende lanspassaet, waerbij te kennen gaven, dat tot de teyckeninge van seecker geschrift ten laste van haren schipper, aen ons overgelevert, t' eenemael waren misleyt, ende hare intentie nergens anders toe was streckende, als eenlijck om getuygenisse te geven van de moeyten tusschen den ondercoopman Born ende den sieckentrooster voorgevallen, maer in 't alderminste niet om haren regerenden schipper eeniger maten te beschuldigen, alsoo van hem niet anders wisten te seggen, als dat sich geduyrende dese voyagie in sijn scheepsregeringe hadde gedragen als een schipper toestaet etc.; soodat al eenige beginnen affvallich te worden, ende langhs soo meer schijnt te sullen blijcken, dat den opperstuyrman, sargeant, onderstuyrman ende constabel principael hun hebben soucken meester van den schipper te maecken, ende haer selffs 't hoochste commande ende regeeringe van 't schip t' approprieren: nae allen 'twelcke noch naeder sal geïnquireert worden etc.

12^en d^o.

Weer ende windt als voren. Is bij den raedt besloten, door de eergister gestelde gecommitteerdens alle de voorgaende stucken ende verdere noch onbeëedichde attestatien te laeten recolleren, omme ons dan noch nader bij interrogatorium van alles dinstinctelijck te informeren ofte andersints te procederen, als de saecke ende noot sal vereysschen.

De voorsz. gecommitteerden dan, des avonts wederom comende, brachten mede seecker memoriael, gehouden principael bij den stuyrman ende sargeant, die daer noch in besich was te schrijven, ende om over te leveren seer qualijck aen wilde, in 'twelcke van dat in 't Vlie gelegen hebben ende geduyrich de gansche reyse van dagh tot datum aengeteyckent staet alles wat in de cajuyt in ende buyten haer presentie gedaen ende gesproocken, mitsgaders des schippers doen ende woorden, die sij gesien, gehoort ende niet gesien ende niet gehoort hebben, vrij naergesift sijn, in vougen alles 'tselve blijckt, sijluyden t' eenemael tegen haren schipper met een bijsondere passie sijn ingenomen geweest; maer dat den schipper oock heel suyver soude sijn, can oock niet uytgevonden worden, in vougen de saecken nootsaeckelijck redres vereysschen ende wel te wenschen ware, datter meer schepen op de rhede lagen, omme wat verschansinge te maecken ende d' eene van d' ander te separeren.

Op dato hebben 2 jonge bulletjens geruylt, ende seyden d' inwoonders, dat haest met veel meer vee aencomen sullen; maer sullen geen koebeesten meer bij ons cunnen gehandelt worden, soo geen ontset van plaetcoper crijgen; tot schaepen hebben dun draet genouch, maer de koebeesten strecken wat beter voor 't gemeene volcq.

13^en d^o.

Harde valwinden uytten Z.Z. Oosten, waerdoor niet costen aen boort varen, ende beleth bleven

verder te besoigneren in de saecken van 't verhaelde schip de Vrede.

Heden geen werck cunnende doen in 't leggen van de stormpaelen etc., vermits de harde winden, soo hebben 't volcq voor 't moeyelijck haelen van de gemelte stormpaelen, omtrent 2½ mijll van hier, vereert 50 ponden tabacq ende 15 flapkannen Spaense wijn, om 't hart eens te laeten ophaelen.

14^en d^o.

Noch all even ongestuymich weer, derhalven 't volcq met picken ende houwelen aen een parcklandt van omtrent een mergen groot stelden, om de wildernissen uyt te roeyen, ende daervan noch een thuyn voor d' E. Comp^e te prepareren, alsoo bemercken al veele thuynen sullen van noode hebben, vermits d' uytcomende scheepen (veel met scheurbuyckige ende siecken beladen) vrij wat consumeren.

15^en d^o.

Schoon, stil, warm weer. Heeft den raed beslooten, om 't schip niet al te langh op te houden, de interrogatorien tot verder enqueste van de opgeresene questien des schips de Vreede (dewijle doch blijcken genouch hebben) nae te laten, ende partijen door gecommitteerdens te laeten ondervragen, off oock ymant meerder tot elkanders laste ofte verdedinge wisten in te brengen, als breeder bij resolutie daerover specialijck genomen.

Voormiddachs vingen in ééne treck een schoone soo wel van 4 à 5000 stucx herders, daer 't schip de Vreede voor 't volcq 1100 stucx van toesonden, ende de rest lieten insouten, om voor d' onse dagelijcx te schaffen.

16^en d^o.

Smorgens schoon weer met stilte. Sijn, conform resolutie heden genomen, den schipper ende scheepsofficieren van de Vreede aen landt ontboden, ende den stuyrman van 't galjot soo langh, om ordre te houden, op d^o schip gelaten, omme deselve op

yder articul van haer gehouden memoriael ende vertooch specifice te verhooren, dewijle doch gister weynich ter degen bescheyt hebben willen geven, ende den sieckentrooster oock niet heefft begeeren ander antwoort aen de gecommitteerde te doen, als dat sich op Batavia met wijser wilde beraden; daermede genouchsaem te kennen gevende, den raedt alhier niet suffichant genouch soude wesen om de voorgevallen moyten, particulierlijck tusschen hem ende den ondercoopman Born, aff te handelen, die nochtans t' eenemael op sijn pladt valt ende vrij oitmoedich met schultkenninghe corte expeditie versouckt etc.

's Namiddachs sijn de gemelte officieren van de Vreede op yder articul dinstinctelijck verhoort, ende bevonden dese dagelijcxe aenteyckeningen, door den sargeant, Jan Rogencamp, al van in 't Vlie aff gehouden waren, mitsgaders veele onnosel geteyckent hadden dingen, daer protesteren noyt van geweten hebben, ende volghens dien vrij misleyt sijn.

17^en d^o.

Den raedt deser fortresse wederom vergadert sijnde ende merckende, dat den tijt vast deur liep ende aen 't affhandelen van de voorsz. questien noch vrij wat wercx vast was etc., soo is geresolveert, om dit schip daer niet expres nae op te houden, de verdere proceduyren te staecken, ende alle de stucken, genomen informatien etc., onder couverte van onse missive, met dit schip na Batavia te senden, omme bij d' Ed. Heer Generael ende Raeden van India vorders in gedaen te worden, als haer Ed. sullen bevinden te behooren. Ondertusschen is oock goet gevonden den opperstuyrman, sargeant, onderstuyrman ende constabel, de principale van de moeyten wesende, buyten hare bedieninghe (sonder gesach) over te laeten varen, als oock den ondercoopman Willem Born, omdat den sieckentrooster van d^o schip onschuldich

geslagen ende qualijck getracteert had, ende om 't schip in goede ordre over te brengen, onsen 2^en persoon, den ondercoopman Jacob Reyniersz, onder de qualité van coopman, daer als formeel opperhooft op te stellen, om oock den schipper in sijn bevolen ampt ende regeeringe te helpen maincteneren, ende wijders te doen ende helpen doen wat tot behoudenisse van 'tselve schip ende den meesten dienst van d' E. Comp^e bij voorval van saecken sal comen te vereyschen. Soo sijn oock op dato den bottelier ende de 2 quartiermeesters met den cuyper van 't voorsz. schip gecondemneert, drie mael van de rheede te vallen met 100 slagen voor de mast, over dat metten anderen bedectelijck wijn uyt 't ruym gestoolen hadden.

Sondach den 18^en d^o.

Schoon, stil, warm, sonneschijn weer, als de vorige dagen.

19^en d^o.

Weer ende windt als voren, maer op den dach, voorhaelde sententie aen 't schip de Vreede even ter executie gestelt sijnde, begond 't seer hardt te wayen uytten Z.Z. Oosten, met extraordinare harde valbuyen over den Taeffelbergh, schijnende schier alles te sullen aen stuck ende onder de voeten wayen, welcke harde winden

den 20^en d^o,

noch al even seer aenhielden, sulcx dat geen vaertuygh van off na boort coste comen, tot tegen den middach, doen begond 't heel te bedaeren, maer even nae noen weder soo hardt aen te nemen, datter 't schip om moste blijven leggen: soude anders desen dach mogen 't seyl gaen hebben.

21^en d^o.

Weer ende windt noch al even hard als gister, insgelijcx

den 22^en d^o.

23^en d^o.

Fray weer ende 't windeken uytten N. Westen, waerdoor 't schip noch belet wiert onder zeyl te gaen.

24^en d^o.

Weer ende wint als gister, maer tegen den avont begond vrij aen te coelen uytten Z.Z. Oosten, daer 't schip de Vrede mede onder seyl gingh, ende noch al fray bij daech buyten geraeckten; d' Almogende wil het geluckich ende behouden op Batavia laeten arriveren. Amen.

Sondach den 25^en d^o.

Noch al harde Z.Z. Oostewinden, tot teghen den middach liep de wint westelijck in zee; doch in de bay variabel.

26^en ende 27^en dito.

Idem, tot op den namiddach creghen harde Z.Z. Ooste valwinden, ende rapporteerden ons bosvolcq, dat seecker trop Saldanhars wel met 11 à 1200 stucx koebeesten ende schapen tot omtrent een mijll nae herwaerts aen 't fort waren, onder dewelcke meest al onse affgestoolen koebeesten gesien ende bekendt hadden; item oock die geene, welcke aen 't wechvoeren waren handadich geweest, behalven alleen onsen gewesen tolcq Herry, die se niet vernamen, roepende de Saldanhars, dat wij bij haer souden comen met cooper: souden ons beesten verruylen. Edoch off deselve niet eenich verraet door instigatie van meergeseyden Herry in 't sin hebben, is niet al buyten bedenkinge; altoos dat is seecker, als ons costen meester wesen, souden om 't coopers halven weynich werck maecken eenige van ons om den hals te brengen; oock sijn wij heel destituyt van plaetcooper, mitsgaders van dick draet, mede soo sober versien, dat wij niet boven 5 à 6 koebeesten ten hoochsten souden cunnen handelen, vermits sijluyden voor 't dunne draet niet als schapen willen geven, diese jegenwoordich wel 't minste bij haer hebben, ende dierhalven ons uytgaen bij haer weynich vruchts soude baeren, alsoo jegenwoordich tot nieuwe aenlockinge wat liberael int ruylen van beesten dienen te vallen, sulcx vermits ons gebreck van plaetcooper onvermo-

ghens sijn, ende dierhalven beter achten voor alsnoch van haer wat aff te blijven, ende die gene, welcke aen 't fort verschijnen, 'tsij met off sonder vee, soo veel tractement te doen als mogelijck is, ten eynde deselve hare beschroomtheyt metter tijt wat meer moge vergaen, ende wij ondertusschen tijt winnen omme nodich ontset van plaetcooper uyt 't patria in te wachten, door mancquement van 'twelcke de handel jegenwoordich principalijck stil staet: souden anders al onderstaen hebben, op haer dickmael versouck onsen persoon bij haer te presenteren, op hoope van haer weder met hun vee aen 't fort te locken, daer se nu uyt vreese van haer begane roverije en moorderij (hoewel 't ons voor hun niet laeten schijnen aen te trecken) niet wel derven comen.

28^en d^o.

Heel windrich weer uytten Z.Z. Oosten met vehemente harde valbuijen uytten Taeffelbergh, waerdoor aent fort al weder niet coste gearbeyt worden, ende dierhalven ons volcq nae 't bos sonden om eenige houten tot beddingen van 't geschut etc.

Ende dewijle de Saldanhars al doorgaens niet afflieten van te bidden, dat men doch met cooper souden bij haer overste comen om beesten te ruylen, ende langhs soo meer bemerckten, dat uyt bevreestheyt met haer vee soo nae als vergangen jaer niet weder dorsten bij 't fort verschijnen, sonden, nevens 19 wel g'armeerde soldaten, onsen sieckentrooster Willem Barentssz (haerluyden bekent ende gewendt), met ons laeste dick ende oock wat dun cooperdraet derwaerts, om soo veel beesten ende schapen voor te ruylen als mogelijck was, beneffens wat broot, wijn, tabacq ende pijpen tot haerluyder tractement etc.

Ondertusschen hebben wij aen 't fort een silversmith int werck gestelt, om uyt seecker gevonden minerael te ondersoucken, off silver uyt sal cunnen getrocken

worden, sijnde reede soo verde dat al tot een beter specie als thin gecomen is.

's Namiddachs quam den sieckentrooster wederom aen 't fort met 2 koebeesten van deselve, die ons affgestoolen sijn, ende waren dese Saldanhars gansch niet graegh om te handelen, soo verleden jare aen dese troup oock ervaren hebben, apparent gelijck als doen oock nu door instigatie van Herry, die met desen capiteyn geallieert is, als anno passado mede genouchsaem ervaren hebben, ende nu soo claer als den dach sien, alhoewel hem persoonelijck nochte oock den capiteyn, maer niemant anders en vernamen als den capiteyn sijn vader, wesende een seer out ende bijsonder swaerlijvich veth man, welcke verleden jaer de gansche tijt bij Herry, onder 't faveur van ons fort gewoont had, ende nu capiteyn van desen ganschen troup volcq ende beesten scheen te wesen, waeronder all onse affgestoolen beesten waren, item oock alle de watermans ofte strantloopers, nevens een van Herrys vrouwen, die dooff is ende alle desselffs kinderen, onder welck oock een meysjen, dat bij ons gewoont ende den naem van Eva gecregen had. Gemelten ouden man was met een vrouw aen 't fort gecomen, doen den sieckentrooster de gemelte 2 beesten geruylt had (vrij duyrder als te vooren om aen te locken), quansuys om die tijdingh te brengen ende insonderheyt om wat cooper ende tabacq tot vereeringe te crijgen, dat hem tot meerder aenlockinge oock gaven, nevens soo veel tractement van wijn ende broot etc. als vermochten, cunnende van den selven niet anders verstaen als dat Herry niet bij haer, maer verde 't lant in wech was. Maer ons gevoelen is, dat hem denselven nevens den capiteyn achter eenige bosjens heeft verborgen gehouden, uyt vreese dat men hem bij de cop soude vatten, sulcx haer nochtans verseeckerden

dat wij niet doen souden, hoewel 't qualijck te sien is, ende 't gemoet sooveel heeft als verdragen can, dat ons beesten ende de schelmen, diese gestoolen hebben, moeten voor oogen sien ende noch daer en boven vruntschap bewijsen, in plaetse van ons gerechtelijck te revengieren ende betalingh te nemen voor de geledene schade affront ende moorderije aen 't christenbloet, waervan ons jegenwoordich aen desen schuldigen troup volcq ende beesten (wel 12 à 1300 ende omtrent 5 à 600 schapen in getal wesende) soo treffelijck souden cunnen guaranderen, dat een lust soude sijn, ende eens voor al (mits d' aentelingh) genouch hebben om Comp^s aencomende schepen ende volcq hier ter plaetse overvloedich te ververssen ende spijsen, alsoo doch boven 50 persoonen niet sterck sijn, die wij met 14 à 15 coppen sonder slach off stoot wisten in ons gewelt te crijgen, waer voor deselve (d'onse onder haer 20 persoonen g'armeert vernemende) oock all vrij bevreest waren, wel hondertmael vragende off men hun off haer beesten wouden wech haelen, sulcx haer van d'onse gewesen ende te verstaen gegeven wierd van neen, maer (thoonende cooper en tabacq) dat wij se sochten, als vergangen saysoen, daervoor te handelen, doende deselve met het mede genomen broot ende wijn mede soo veele tractement als vermochten.

Ende dewijle wij bemercken, dat se dus nae weder vrij aencomen hebben, voor dese mael niet geresolveert haer eenich hinder te doen, hoewel van desen troups volcq dagelijcx veele overlast lijden, als mogende niemant ontmoeten die oovermogen, off plunderen haer cael ende dreygen de geene, welcke haer wat tegen stellen, datelijck met de hasegaey op de borst te vermoorden, in vougen hare quade ganghen qualijck langer verdraechelijck vallen, ende dat men deesen schuldigen trop eens betaelden, souden misschien

wel wat beter coop geven, nemende tot ons de beesten tot verversinge ende spijsinge als vooren, ende hare persoonen omme als slaven in de kettingh te gebruycken, tot brandthoudt haelen ende andere noodigen arbeyt, tot ontlastinge van onse Nederlanders, die doorgaens te onverdraegelijck veel overlast van dese schelmen lijden moeten, waertoe wij oock dagelijcx van ons volcq aengemaent ende versocht worden. Item oock bevinden niet een raetspersoon die 't tegenstemmen soude, waeromme het oock niet derven eens in raetspleeginge ofte de minste deliberatie brengen, alsoo wij daertoe haest overstempt souden worden, hoewel der onses gevoelens oock weynich aen gelegen was, alsoo dan eens soodanich in 't vee souden sijn, dat noyt meer, ofte altoos seer weynich, van nooden hadden, ende aengaende de handelinge van oliphants tanden off muscus etc. mercken der dit van:

Dat dese natie te luyde is om daer moeyten om te doen, ende [zij] al de tanden, diese weynich genouch aenbrengen, maer bij de wech vinden, soo oock uyt haer genouch vernemen.

Gelijck mede den muscus off cevet, die sommighe aen den hals dragen, crijgen uyt eenige catten, welcke sij insgelijcx bij de wegen doot vinden off somtijts in een strick vangen, geen kennisse hebbende nochte moeyten willende doen om aen te houden, maer gebruycken 't vleys tot haer spijse.

Sulcx oock van de struysveeren remarqueren, in vougen langhs soo meer bevinden, van die coopmanschappen in honderden jaeren qualijck meritable quantité te becomen sal wesen, ende op desen troup onse gerechtelijcke revengie al nemende, d' andere, als wel wetende de redenen waerom, haer des niet eens aentrecken souden, derhalven niet vreemt ware onse heeren meesters op dit poinct eens gelieffden te de-

libereren, sullende aenstaende saysoen ons deselve schoone occasie, om gerechtelijcke revengie ende guarant te haelen, niet minder als nu mancqueren, ende wij ondertusschen soo verdraechsaem vallen, tot die tijt dat derselver noodige ordre daerop inwachten mogen. Wij hebben oock soo veel te doen als vermoghen, dat ons volcq van dese natie cunnen affhouden, om den overlastshalven als voorsz.: per memorie.

Voor den avondt sijn wij persoonelijck noch eens gegaen nae 't geberchte, omtrent de plaetse daer 't vooraengetogen minerael gevonden hadden, met eenige picken, houwelen ende koevoeten, sommige steenen aen stucken ende uyt de gront crijgende, mitsgaders nae 't aensien beter als de voorige in grootte quantité bevindende, waervan diverse sorteringen (extraordinaire glinsterende) medenamen, om te proberen watter in steeckt.

't Bleeff desen nacht soo vehement uytten Z.Z. Oosten wayen, dat dochten al de huysingen souden op d' aerde pladt te neder hebben geslagen geworden, dat den

29^en d^o,

noch al even stijff aenhield, ende begonnen op dato de redout bij de Souterevier, van tackebossen (als kribwerck op den Rhijn) op een santduyn te maecken, tot meerder deffencie van de bay, ende principalijck om vijanden het landen met canon tusschen 't fort ende de Soutterevier te beletten, sulcx met geschut van 't fort ende de gemelte redout, tegen den ander schietende, al bequamelijck hopen te sullen cunnen doen, mitsgaders oock achter de boschjens langs strant in embuscade soldaten houden, om d' aen lant comende boots waer te nemen etc.

Maer mosten, vermits de harde windt ende volgens dien 't stuyven van 't sandt, voor den middach noch uytscheyden, alsoo de oogen soo vol cregen, dat niet

sien conden; des 't volcq aen 't ompicken en uytroyen van de wildernissen stelden, om thuynen van te maecken.

's Namiddachs sonden onsen sieckentrooster voorsz. weder na de verhaelde Saldanhars, om te sien wat beesten costen handelen, alsmede oock om eenige potten (mogelijck sijnde) van haer te ruylen, daer 't geseyde minerael in souden proberen te smelten; dat sich vertoont silver ende gout in te hebben, 'twelcke (Godt gunne) soo ten besten uytvallen mach, tot soulaes van Comp^s hier dragende oncosten, amen.

Den sieckentrooster des avonts thuys comende, bracht weder 2 koebeesten mede, ende rapporteerden, dat dese gemelte Saldanhars haer desen dach niet wilden binnen de cringh van hare huysjens hebben, omdat se hier niet toegelaten wierden binnen 't fort te comen, 'twelck dese schelmen om haer trouwloosheyt nochtans niet dient ingewillicht; wouden oock seer qualijck tot handel comen, wijsende nae 't geberghte, dat daer veel volcqs met overvloedich vee lagh, welcke binnen weynich dagen stonden aff te comen.

30^en d^o.

Stil, heet weer. Vielen met een goeden moet weder wacker aen de redout te arbeyden, ende lieten op dato een partye south haelen uyt de soutpannen, die soo vol schoon wit sout laegen, datter wel een paer goede fluyten hare ladinge souden cunnen becomen.

Ultimo d^o.

Weer ende wint als voren. Sonden weder deel volcqs uyt om soudt, ende quamen ondertusschen eenige Saldanhars bij 't fort met 2 koebeesten; maer dewijle geen plaetcooper ofte dick draet nae haer sin hadden, costen se niet handelen, drijvende deselve wech; maer 's namiddachs keerden met één koe wederom, die ter nauwernoot met veele moeyten noch voor dun cooperdraet cregen.

's Nachts begondt seer hardt te wayen uytten Z.Z. Oosten.

Februario.

Sondach Primo d^o.

's Morgens schoon weer tot 's namiddachs. Doen begondt al weder vrij hardt te wayen als gister; maer

den 2^en d^o,

smorgens wederom schoon weer, 't luchjen aen dese sijde N. West ende aen d' oversijde van de bay Z.Z. Oost, redelijck stijff aenkoelende. Hebben op dato 't galjot de Roode Vos sijn affscheyt gegeven nae 't Dassen-eylandt, omme den bouchouder Verburch van daer op t' ontbieden t' onser adsistentie in verscheyden saecken, ende in desselffs plaetse wederom derwaerts g' ordineert den provisionelen adsistent Jan Woutersz, om de robbenvanghst waer te nemen ende wijders soo veel robbenvellen ende schelpen over te brengen, als laeden sullen cunnen. Gister ende van dage waren de inwoonders met hunne beesten bij honderden in 't gesicht, omtrent ¼ mijl van 't fort weyden; maer alsoo vermercken, dat wij geen plaet noch dick draetcooper meer hebben, wilden deselve daer niet mede aen de marckt comen, ende schapen hadde dese troup weynich, daeromme daer oock niet graegh schenen aff te scheyden, in voughen den handel van koebeesten, door mancquement van plaetcooper, jegenwoordich heel stil staet, ende soo in cortten daervan uyt 't Patria niet gesecondeert worden, staet geschaepen datter niet één beest voor de retourvloote sal te geven sijn, ende worden de vruchten in de thuynen van de jegenwoordige langh gecontinueerde ende noch al duyrende extreme droochte ende hitte soodanich verbrant, dat wij sorgen van 'tselve oock al sober sal vallen.

Tegen den avondt cregen de windt aen dese sijde

van de bay oock uytten Z. Zuyt Oosten, daer 't galjot noch mede uytliep.

3^en d^o.

Smorgens schoon, warm, stil weder, ende tegen den nacht harde Z.Z. Oostenwinden, met grootte valbuyen over den Taeffelbergh.

4^en d^o.

Smorgens noch al even harde winden, ende extreme droochte, waeromme 't volcq, niet cunnende door 't overvloedich stuyven aen 't fort ofte redout arbeyden, nae 't bosch stuyrden om balckjens (daer claer wordende gemaect) te haelen, tot de beddingen van 't canon, dat tot dato noch maer op losse plancken hebben cunnen stellen, waerdoor der al veele om den hals geraeckt ende gebroocken sijn.

5^en d^o.

Was 't weer heel bedaert, soodat met de redout weder costen voortvaeren, daer heden de poort al geseth ende de baterijen op begonnen wierden claer te maecken; maer begond tegen den middach soo hard te wayen uytten voorigen houck, datter weder mosten uytscheyden ende branthoudt voor de cocx laten halen, dat hier met grootte moeyten geschiedt ende doorgaens veel wercx beleth.

6^en d^o.

Smorgens weder stil, soodat ons met 't werck aen de redout besich houden costen; ende hebben van dage van een steen, omtrent een kindts hooft groot, gecregen 1 maes ende 5 condrijn swaerte fijn silver, sijnde omtrent 10 stuyvers in wardye, ende wanneer men wat in de gront begint te comen, hebben 't vertrouwen, dat vrij beter minerael sullen vinden, sijnde dit maer van een steenclip (boven d' aerde staende) tot een prouff maer affgehouden: deshalven oock voornemens sijn, siende datter met veele moeyten noch silver uyt gecregen hebben, wat meerder moeyten om te doen, ten welcken eynde oock ordre stellen om instrumenten te maecken tot pottebackers gereetschap, om smeltcroessen ende andere noodiche-

den te maecken, ende in 't bos houtcoolen te branden etc.

7^en d^o.

Stil, warm weer als gister. Sonden 5 man nae 't geberghte met picken ende koevoeten, om een gadt te maecken ende alsoo in de gront te comen, ende ondersoucken, hoe 't onder d' aerde met 't minerael gestelt is.

Den verleden nacht waeren eenige Hottentoos aen de redout geweest, meenende datter geen volcq op was ende alsoo 't ijserwerk van de poort etc. daer aff te steelen; maer de schiltwacht, haer vernemende, ende d' andere soldaeten daerop voor den dach comende, waren deselve weder wech geloopen. Dit sijn al van Herrys g'allieerde, die onse beesten onder de hare hebben, van dewelcke soo veele overlast lijden, dat qualijck langer verdraegelijck is, ende dierhalven niet vreempt was, dat men desen hoop aen een cant hulp, verstaende niet dat men haer souden dooden, maer met haer beesten nae ons nemen, ende tot slaven gebruycken aen d' eylanden tot de robbenvangst etc. Sullen eer niet gerustelijck met d' andere inwoonders (seer eenvoudich sijnde) cunnen omgaen, soeckende desen niet anders als steelen ende rooven wat se cunnen, sonder dat een schaep ofte koebeest (diese wel de schoonste van allen hebben) willen verhandelen, als dat sieck, lam ofte gebreckelijck is; per memorie.

's Namiddaghs begond wat te wayen uytten westelijcken handt, waermede tegen den avondt hier wel ter rheede retourneerden 't galjot de Roode Vos, mede brengende op onse ontbiedinge ende ordre den bouchouder Frederick Verburgh, ende in desselffs plaetse d' opsicht over de robbenvangst aen 't Dassen-eylandt gelaten hebbende den provisionelen adsistent. Jan Woutersz.

Brachten mede 6 verckens traen, nevens 5373 stucx d^o vellen, cleyn ende groot, ende rapporteerden gemelte Verburgh, dat niet boven 2 à 3 weecken langer soude gaende te houden wesen, vermits het daer (door 't dagelicx opvangen) al heel cael wierd; hebbende 't volcq vrij gemurmureert over den vuylen ende stinckende arbeyt, in vougen al wat moeyten gehadt hadde, omme deselve in ordre ende dissipline te houden, edoch door statueeren van exempel aen eenige van de principaelste belhamers, was 't noch al tamelijck gerustich toegegaen ende jegenwoordich 't volcqjen al fray gewent geworden. D' onse hadden verleden maendach dicht bij 't Dassen-eylandt 2 schepen vernomen, die vermits de Z.Z. Ooste winden niet costen opcomen ende dierhalven in zee gesteecken waren: wensten dat de gelegentheyt hadden geweten van daer onder 't eylant te cunnen anckeren off in de bay van Saldanha, van waer se alle dagen met een noorlijck windeken (op dese custen veel wayende) tot haer gemack cunnen comen, soo met ons galjot dickmael ervaren hebben; sijnde beoosten 't Dassen-eylandt, mitsgaders oock in de mont ende diep in de bay van Saldanha, de schoonste rhee (voor cleyn ende grootte schepen) van de werelt, ende passeert niet eene weeck off wayen altijt noorlijcke ende westelijcke winden, waermede in een halff etmael, wat meer off min, na de wint deurkoelt, tot haer gelieven tot in dese Taeffelbay cunnen opcomen; per memorie.

Gaven desen avondt aen den schipper van 't galyot noch ordre om sich per eerster gelegentheyt van d' inhebbende schelpen, traen ende vellen (in bossen latende binden) t' ontlaeden.

Heden is oock de redout, den 29^en verleden begonnen, t' eenemael vaerdich geraeckt ende 2 twaelffponders daer op gebracht, waermede, als oock 't canon

van 't fort, nu hoopen 't landen met boots tusschen hier ende de Soutereviere al vrij te verhinderen, mitsgaders oock de rheede te bevrijden.

Ons bosvolcq brachten tijdinge, dat Herrys geallieerde omtrent een mijl ver met haer vee vertrocken waren, willende hopen, nu dese aen 't vertrecken sijn, dat andere, gelijck vergangen saysoen, weder aen comen ende grager wesen sullen om te handelen als desen trouwloosen troup geweest is, welcke niet anders gesocht hebben als ons alle schade ende overlast te doen die se costen.

Sondach den 8^en d^o.

Stil weer, maer op den dach ende snachts harde Z.Z. Oostewinden.

9^en d^o.

Smorgens 't coeltjen uytten N.N. Westen. Stelden weder 3 silversmits te werck om t' ondersoucken wat in 't minerael steeckt, dat wij nu weder op nieuws hebben gevonden, sijnde harde rode aerde, schijnende als vol vijlsel van gout off silver te wesen, cunnende om van 't eerste (t' eenemael soo hard als clipsteen sijnde) yts meer te becomen, niet wel in de grondt geraecken, ende in dit op nieuws gevonden minerael soo diep graven als begeeren, ende soo hier wat insteeckt, sullen in een maent meer van cunnen crijghen als van 't ander een gansch jaer. De Heere geve dat wij yts mogen vinden tot soulaes van Comp^s hier dragende oncosten.

Savonts doncker comen hier aen 't fort 4 inwoonders van andere troupen, als de vorige, met 3 schapen ende lammekens, die haer redelijck civil affhandelden, wesende dese luyden seer eenvoudich ende fray om mede om te gaen, derhalven haer oock de sackjens met broot vulden, ende elck met een dronck wijn vereerden tot meerder aenlockinge. Soo compt hier desen avont oock uyt 't patria, Gode loff, wel ter rhede de pinasse 't Calff, met de Vreede, Draeck, Naerden

ende 't Lam gelijck uytgeseylt, nevens missive aen ons van den 31^en May uytte camer Amsterdam, van inhouden als per de voorige schepen becomen.

Hadden aen St. Jage aengeweest, 8 dooden gehadt ende jegenwoordich wel in de 20 siecken te coy; maer den Draeck (daer verleden vrijdach noch jongst waren geweest) hadde alsdoen al over de 20 dooden gehadt ende meest al sijn volcq sieck te coy, item oock den schipper, sulcx dat genouchsaem onmachtich was, ende te vreesen is door swackheyt qualijck vermogens sijn 't schip langher te regeeren ofte hier te brengen. Edoch willen hopen, Godt de Heere haer bijstaen ende aen dese ververschplaets in corten helpen sal, waerna wij oock gestadich laten uytsien, om haer in 't gesicht crijgende ende mogelijck sijnde, soo veel hulpe toe te stuyren als sullen vermogen, 'tsij met sloupen ofte 't galyot, soo best sullen cunnen.

10^en d^o.

Fray weer ende een noortwestelijck coeltjen, waermede den Draeck al ogenblick tegemoet sagen; maer desen dach, hoeseer daer nae lieten uytsien, niet vernamen. Quamen veel inwoonders op 't schieten van 't schip bij 't fort van Herrys vrunden, willende al nae boort om den buyck vol te haelen, maer wesen haer, dat ons schapen ende beesten souden brengen, waerop in antwoord te verstaen gaven, datter ander inwoonders op comende wegen waren met beesten, ende sij de hare niet verruylen nochte misschen wilden, opt welck haer weder beduyden, dat die ons beesten brachten, nae boort souden gaen ende andere niet, ende soo voorts al lachende ende spelende malcander met praetjens over ende weder payende. 't Is jammer, dat wij geen plaetcooper hebben; in gevalle daer van versien waren, souden geen koebeesten mancqueren; maer daer hapert het nu aen.

't Nieuw gevonden minerael door de silversmits int

vuyr gehadt ende haer best gedaen hebbende is niets in gevonden geworden, derhalven ordre stelden om van 't voorige steenachtige minerael, daer al wat uyt gecregen hebben, nochmael preuve te nemen.

's Nachts gaff den Almogende een frayen reghen, 't eerste wel in 7 weecken, waerdoor de vruchten op 't landt vrij verdort waren, ende nu door Godes genadigen zegen weder fray staen op te luycken.

11^en d^o.

Hield den regen noch al fray aen, tot halff voormiddach met noortwestelijcke coelte, ende quamen van dage eenige inwoonders met een koebeest, daer hun sommige watermans ende van Herrys vrunden weder bij vouchden. Mochten anders vrij civil gehandelt hebben; maer nu hadden door derselver quade instoockinge al veele spels eer 't bequamen. Echter cregen 't noch voor 't dunne cooperdraet, maer seer beswaerlijck ende vrij duyrder als ordinaris.

Lieten al weder op 't geberghte uytsien nae den Draeck, die niet verde van de wal can wesen ende met dese westelijcke coelten behoort te voorschijn te comen; maer is noch niet vernomen.

Tegen den avondt begond al weder vrij uytten Z. Zuyt Oosten te waeyen, met droochte, item den

12^en d^o

tot smiddachs begond al weder te stillen, ende brachten ons de uytkijckers alsdoen tijdinge dat een schip achter den Leeuwenbergh hadden gesien, ende alsoo wij wel dachten dat het den Draeck soude wesen, sonden den schipper van 't galyot derwaerts, omme den selven met onse Biscayse sloup vol volcqs te recht te helpen, ende binnen de bay te lootsen, gelijck met 't Calff oock gedaen hadden. Maer aen boort gecomen sijnde, begond de wint weder uytten Z.Z. Oosten hard aen te nemen, sulcx dat se onder 't Robben-eylandt ten ancker liepen, om morgen vrouch met een noortwestelijck windeken (veeltijts met 't op-

comen van den dach hier wayende) in de bay te comen, dat den Almogende wil laten gelucken. Amen.

13^en d^o.

Smorgens noch al Z.Z. Ooste harde winden, die op den dach wel wat ophielden, maer tegen den avondt al weder aenvingen, waerdoor 't schip van 't Robben-eylandt noch niet coste opcomen. Ondertusschen rapporteerden ons de silversmits, dat nae veele aengewende debvoiren gansch niet uyt 't minerael hadden cunnen vinden, meenende oock 't geene op den 6^en deser daeruyt gecregen hadden geen recht silver te wesen, dewijle wel goet schijnt op de touts, maer niet aen de steeck, gevende roock van sich ende swart wordende als 't vuyr daer aen compt. Echter sonden deselve heden uyt om van 't minerael een goede dracht te halen, omme na Batavia te senden, ten eynde aldaer eens mach geprobeert worden alsoo wij dencken de rechte rafineerders ofte mineurs hier niet te hebben.

14^en ditto.

's Morgens heel stil weer ende tegen den avondt al weder harde Z.Z. Oostenwinden, die 's nachts soo vehement over den Taeffelbergh quamen vallen, dat alles scheen aen stucken ende onder de voet waeyen. Den Draeck van 't Robben-eylandt noch niet coste opcomen.

Sondach den 15^en ditto.

't Luchtjen variabel, quam 't schip den Draeck, Gode loff, des namiddachs wel ter rhede, vol siecken ende scheurbuyckige ende bijnae onmachtich de zeylen te regeeren, hebbende door informatie van den schipper van 't galyot (hem aen boort gesonden als voorsz.) van 't Robben-eylandt, dewijle daer geanckert lagen, wat eijeren ende peguyns gehaelt tot ververssinge, ende rapporteerden denselven, dat dese schapen, verleden saysoen daerop geset, al tot 11 aengeteelt ende daer en boven noch één vol jongh was, mitsgaders soo veth dat qualijck cos-

ten voortgaen, waeromme oock voornemens sijn, siende dat se daer soo wel aerden ende hier doorgaens meer sterven als aenteelen, eenige meer daerop te planten, ende alsoo een formele schaepsweyde van d^o eylandt te maecken.

Seyde wijders, dat onse Biscayse sloep, die wij met den schipper van 't galyot vol volcqs tot adsistentie hadden aen boort gesonden, daechs voor eergister int wenden van 't schip in de gront geraeckt ende verongeluckt was, waermede nu alle beyde onse sloupen quijt sijn, t' onser grootte incommodatie: per memorie.

16^en d^o.

Weer ende wint als gister. Is den Draeck wat nader aen 't landt op de rhede gecort, alsoo gister door de stilte niet wel dicht genouch costen aencomen.

17^en d^o.

Betogen lucht met Z. westelijcke coelte, ende teghen den nacht wat regen.

18^en d^o.

Hard ende drooch windrich weer uytten Z.Z. Oosten.

19^en d^o.

Noch al even fel aenhoudende.

20^en d^o.

Smorgens stil, maer op den dach al weder hard uytten ....... wayende, op dato is den opperstuyrman van de pinas 't Calff bij den Raedt deser fortresse, gesterct met die van de schepen, gedeporteert van sijn qualiteyt ende gecondemneert om gekielt ende alsoo sonder gagie met d'eerste retourvloote nae 't patria gesonden te worden, over dat met opseth ende coelen moede, sonder emportante bewegende oorsaecke, den onderstuyrman sijn maet, Dirck Janssen, op d^o schip over taeffel sittende, met een mes seer verradelijck ende deerlijck in de oxelen onder de armen hadde gequest, waervan volgens des meesters rapport al prijckel hadde geleden te sterven, als breeder bij de sententie daerover gevelt.

Desen avont gaven 't galyot de Roode Vos sijn affscheyt om nae 't Dassen-eylandt te gaen, ende van

daer te haelen alle de vellen ende traen, die in voorraedt mochten weesen, om met de te verwachten retourvloote nae 't patria te senden; ende alsoo jegenwoordich de robben daer meest opgevangen waren, gaven oock ordre 't volcq mede te brengen, om de robben weder wat te laeten aengroeyen etc.

21^en d^o.

Bleeff noch al even seer uyt den selven houck wayen, ende vertrock tegen den avont gemelte galyot nae voorsz. eylandt ten fine voorsz.

Sondach den 22^en ditto.

Noch al stijve Z.Z. Ooste coelte, tot teghen den middach begond heel fray ende stil weer te worden,

Den 23^en d^o.

Noch al continuerende met extreme hitte ende droochte, tot groot nadeel van de vruchten in de thuynen, die daerdoor veel verdorren ende verbranden.

Heden is de verhaelde sentencie aen den gemelten opperstuyrman van 't Kalff ter executie gestelt.

24^en d^o.

's Morgens stil weder met betogen lucht, op den dach de windt Zuyt-westelijck, waermede des naemiddachs hier wel ter rhede retourneerden 't galyot de Roode Vos, met over de 2000 stucx grootte ende cleyne robbenvellen, nevens 5 vaten traen, die wel meer souden cunnen becomen, maer sijn in de oude vaten qualijck te bergen ende bewaren, dierhalven wat cement ende clinckert uyt 't vaderlandt wel noodich hadden, om daertoe backen onder d' aerde te maecken, hoedanige clinckert in dese 2 scheepen den Draeck ende 't Calff genouch sijn, maer vermits onder al de ladingh op de kiel leggen, hebben ons niet g' amuseert deselve daer uyt te lichten, vermits de schepen dan in de plaetse weder ballast haelen ende t' eenemael ontlossen moeten, dat te grootten retardement veroorsaecken soude. Op dato vingen die van 't Calff wel een halve boot vol schoonen haringh, daer

wij omtrent duysent stucx van ingesouten hebben, vallende heel schoon ende, ingesouten sijnde, de schoonste peeckelharingh van de werelt; doch hebben noyt soo veele gelijck, maer telckens niet boven 3 à 4 stucx onder een school herders gevangen, die dan ingesouten hebbende heel delicaet bevonden, ende jegenwoordich een goede versnaperingh voor d' opperhooffden van d' aenstaende retourvloot wesen sal.

25^en d^o.

Smorgens stil weer met betoogen lucht, ende als gister op den dach Noort Westelijcke windt, vrij stijff uytter zee aencoelende, waerop teghen den avont een schoonen reghen volchden, die den ganschen nacht ende oock

den 26^en d^o.

's morgens, noch al fray aenhield, tot treffelijcke verquickinge van de vruchten ende moescruyden in de thuynen, die door de langh gecontinueerde droochte ende extreme hitte verdort ende verbrant waren.

27^en d^o.

Smorgens fray, groysaem weer met sonneschijn ende somtijts wat regen, maer tegen den nacht harde Z.Z. Ooste drooge winden.

Ultimo d^o.

Idem harde Z.Z. Oostewinden, op den dach wat affnemende, met heete sonneschijn.

Op dato den Raedt deser fortresse, op 't versouck van de schippers van de hier ter rhede leggende schepen Draeck ende 't Kalff vergadert, mitsgaders door deselve voorgestelt sijnde de navolgende persoonen, die sijluyden in overledens ende qualijck gecomporteerde persoonen hare plaetse provisionelijck hadden gesurrogeert, waervan wegen derselver goet comportement goede getuygenisse gaven, ende dierhalven de confirmatie versochten, - Is bij den Raedt (versterct met de schippers der verhaelde schepen) goet gevonden, deselve in hare bedienende ampten te confirmeeren, bij halveringh van gagie toe te legghen als te weeten:

Meyndert Harmansz, van Amsterdam, derdewaeck, met 26 guldens 's maents bescheyden op 't schip den Draeck, ende gesuccedeert in d' onderstuyrmans bedieningen, 29 guldens per maent, primo Martij ingaende.

Jacob Buy van Baert, constabelsmaet, à 14 guldens op d^o schip mede bescheyden tot de derdewaeck, in plaetse van Meyndert Harmansz, 20 guldens.

Pieter van Delff, bootsman, à 8 guldens op 't Kalff, tot kocxmaet in d' overleden Reyer Pietersz plaets, 11 guldens.

Gerrit Hansz. van Swol, bossch^r, à 12 guldens op 't Kalff, in d' overleden constabelsmaet Symon Cornelisz. van Ossanens plaetse, 13 guldens; alle ingaende als boven op primo Martio voorsz.

Sondach primo Martio.

Schoon, lieffelijck, sonneschijn weer; ende wierd ons geseyt datter een dooden walvis, omtrent 1 ½ mijl van 't fort, in dese bay tegen 't strant was aengespoelt, dat wij den

2^en d^o,

weer ende windt als gister, mitsgaders een matroos, genaemt Gerrit Bruyne, overleden sijnde, eens nae toegingen, ende bevonden van grootte ende fatsoen als Noortcaper walvis, redelijck dick van speck ende vol baerden, welcke baerden den

3^en d^o,

met goet weer als vooren, daer wederom nae toegaende, eenige lieten uytsnijden, maer bevonden deselve al te cleyn, ende de grootste qualijck soo cloeck als de lichste in Groenlandt vallen, waeromme daer uytscheyden om geen moeytten te vergeeffs te doen; souden 't speck oock wel tot traen gebrandt, mitsgaders daer aff wel 40 à 50 quarteelen traen gebrant becomen hebben, maer hadden geen vaten bequaem om in te bergen, weshalven, als oock om de grootte stanck, die van hem gaff, den traen mede moesten laeten blijven.

Maer de Hottentoos staande wacker achter, begraven verscheyden stucken speck in 't sandt.

4^en d^o.

Stil weer met betogen lucht, ende op den dach westelijcke coelte met weynich regen, item den

5^en d^o.

tot snachts, begond wat uytten Z.Z. Oosten te wayen, met eenige valbuyen over den Taeffelbergh.

6^en d^o,

smorgens noch al aenhoudende. Heden tijdinghe becomende van ons bosvolcq, dat Herrys g'allieerde met hun beesten wederom bij de mosterblaaden (omtrent een mijl van hier) lagen, sonden onsen sieckentrooster met wat cooper ende tabacq weder derwaerts, nevens wat broot ende wijn, om haer met eenen wat tractement tot meerder aenlockinge te doen, ende te vernemen off genegen waren met ons te handelen. Daer comende bevond' heel weynich vee, ende niet boven 200 koebeesten ende omtrent 1 ½ hondert schapen bij haer, te verstaen gevende al haer beesten van de Vismans (Soaqua onder haer genaemt) gerooft waren, wijsende aen veele persoonen verscheyden quetsuyren, die in den crijch gecregen hadden, cunnende derhalven van hun beesten ofte schapen niet missen; maer indien noch plaetcooper hadden gehadt, souden daer wel eenige koebeesten tegen hebben willen ruylen; maer 't dunne draet (dat wij genouch hebben) stondt haer niet aan als voor schapen, diese nu niet missen wilden, ende derhalven niet meer als een moy kalffjen cregen voor omtrent 2 ℔ dun cooperdraet.

Dese Hottentoos waren wacker besich met traen branden van 't speck van de dooden walvis, die in dese bay aen strandt gedreven was, 'twelcke sij berchden in gedroochde trompas, die men hier bij ende omtrent de Caep comende siet drijven, ende overal op strandt spoelen, daer se wesen dat haer selffs mede smeerden, ende, als broot van ons cregen, daer in sopten ende alsoo aten.

7^en d^o.

Noch al drooch, windrich weer uytten Z.Z. Oosten, hebbende desen nacht vrij harde valbuyen gewaeyt over den Taeffelbergh, waerdoor alles schier scheen onder de voet te sullen waeyen.

Op dato stuyrden den sieckentrooster ende sargeant met haer 15^en weder 't landt noch wat verder in, omtrent 3 ½ mijl van 't fort, daer wij vernomen hadden, dat een ander troup inwoonders lach met vee, omme te vernemen off die wat beter van beesten ende schapen souden willen affscheyden; teghen den avont wederom comende, rapporteerden, dat niet hadden cunnen vinden off vernemen.

Sondach den 8^en d^o.

Noch even hard buyich weer uyt Z.Z. Oosten.

9^en d^o.

Schoon, stil, sonneschijn weer. Namen op dato de schippers van de schepen Draeck ende 't Calff haer affscheyt, omme metten eersten goeden windt, die Godt verleenen mochte, onder zeyl te gaen, ende hare reyse nae Batavia te vervolgen, des haer onse missive ende annexe pampieren aen Ed. Heeren Generael ende Raeden van India ter handt stelden, ende van ververssinge op hare reyse nae behooren versagen.

10^en d^o.

Noch al stil weer, waerdoor de gemelte schepen beleth gebleven desen dach noch t' seyl te gaen; ende quamen heden eenige Saldanhars (g'allieerde van Herry) met een overste, die door becomen quetsure sijn knie 't been heel krom gewassen was, versouckende dat onsen meester hem tot sijn voorige gesontheyt wilde helpen, den welcken daertoe moet hebbende, is den gemelten Hottentoos sulcx toegestaen, ende den chirurgijn bevolen sijn uytterste debvoiren tot genesinge aen te wenden, ten eynde dese luyden daerdoor te meer aen ons verbonden, geaffectioneert ende gewent mochten worden etc.

11^en d^o.

's Morgens stil weer met betoogen lucht, ende op den dach frayen regen, 't luchjen uytten N. Westen.

12^en d^o.

Idem, tot even na den middach begond op te claren ende uytten Z.Z. Oosten redelijck te coelen, als wanneer de schepen Draeck ende 't Calff onder seyl gingen, ende fray de bay uyt geraeckten; nemende gemelten Z.Z. Ooste coelte tegen de nacht vrij wat hard aen, met grootte valbuyen over den Taeffelbergh,

13^en d^o.

's Morgens noch al continuerende; edoch wierd voor den middach noch heel stil, als wanneer van de uytkijckers tijdinge cregen, dat den Draeck noch dicht onder de wal van stilte lach en dreeff, ende 't Calff al uyt het gesichte was, sulcx wij persoonelijck uytgaende selffs oock alsoo bevonden; wat baet nu het wachten hier in de bay soo langh na den anderen, dewijl soo haest buyten quamen, datelijck van malcander affgeloopen sijn.

Tegen den avont quam den Draeck weder binnen, rapporterende aen den schipper van 't galjot (derwaerts hadden gesonden om te vernemen, watter mochte haperen), dat den verleden ganschen nacht, omtrent de clip tusschen 't Robben-eylandt ende hier leggende, op groot pryckel van daerop te vergaen, hadden gedreven, ende in de nanacht 't Calff van hem was geraeckt, ende alsoo nu door de stilte ende groove deyninghen van zee heel na del wal quam te sacken, had geresolveert met bouchsaerden1), ende alsoo best conde, dese bay weder in te loopen.

's Nachts begondt seer hard uytten Z.Z. Oosten te wayen met felle buyen over den Taeffelbergh, die den

14^en d^o

's morgens, noch al even hard aenhielden,

ende alhoewel dit een goede wint was voor den Draeck om een goet stuck in zee te geraecken, ende denselven desnietjegenstaende echter bleeff ten ancker leggen, sonder dat met de boot coste aen landt comen, soo deden een canonschoot van 't fort tot seyn, dat met dese goede windt soude 't zeyl gaen, waerop omtrent 2 uyren daernae van dese rheede scheyden ende in cortten uyt het gesichte raeckten; d' Almogende wil hem, als oock 't Calff, behouden op Batavia laeten comen. Amen.

15^en d^o.

Noch al ongestuyme harde Z.Z. Ooste winden, met stijve valbuyen over den Taeffelbergh, ende extreme droochte.

16^en, 17^en ende 18^en d^o

stille heete sonneschijn. Heden is bij resolutie goet gevonden, alle de oyen van onse schapen op 't Robben-eylandt te setten ende de rammen hier te houden, om voor de aencomende schepen te slachten, behalven 3 à 4, dieder altijt van de beste tot de voorteelinge gelaeten sullen worden, vermits doch bemercken, dat se daer seer treffelijck aerden ende beter voort setten als hier in de Taeffelvaley, daer se door 't overvloedige water veel tijts gellich ofte ongans worden, ende vrij meer versterven alsse aenteelen cunnen, behalven die ons oock dagelicx veel van 't wilt gediert, hoe nau daerop laten passen, verscheurt worden. Ende opdat sich niemant ende verstoute (gelijck sommige van de aencomende Comp^s schepen wel hebben derven dreygen) daer bij nacht off ontijden eenich aff te haelen, is oock verstaen 4 à 5 man aldaer te laten om wacht te houden, ende met eenen van de weynige robben aldaer vallende, oock de vellen ende traen op te gaderen. Om alle 't welcke in treyn te brengen, den bouchouder Fredrick Verburgh is gelast mede te gaen, om oock te speculeren, offer geen bequame gront is te besayen,

ende een waterputh als op 't Dassen-eylant te maecken, mitsgaders een bequame loots voor 't volcq ende schaepen om 's nachts in te verschuylen, waertoe riedt ende houdt uyt bos wert bij der handt gehaelt, om ten dien eynde mede te geven.

19^en d^o.

Warme sonneschijn met weynich koelte, als de voorige dagen, uytte westelijcke handt.

20^en d^o.

Idem tot savonts, begond hard te waeyen uytten Z.Z. Oosten, met fellen valbuyen over den Taeffelbergh.

21^en d^o,

ende

22^en d^o

noch al aenhoudende.

23^en d^o.

Smorgens fray, stil sonneschijn.

24^en d^o.

Smorgens stil, mottich; snamiddachs de wint uytten Z.Z. Oosten comende, is 't galjot de Roode Vos, ten eynde voormelt, onder zeyll gegaen, ingenomen hebbende 19 oyen ende een jongh rammeken, dat noch soogh, nevens parthye riet ende houdt uyt bos, om een loots voor de schaepen ende de daerblijvende luyden te maecken.

Op dato hebben (de steenbackerij in alles claer gemaeckt sijnde) d' eerste steen laten vormen van seer bequame cley, hier dicht bij 't fort gevonden; maer alsoo der 't volcq noch wat onervaren in was, is 't voor eerst soo hard niet voortgegaen; doch staet nae alle apparentie wel te succederen, als wanneer dan voornemens sijn alle de huysingen binnen 't fort van steen brantvrij ende soo hecht te laten maecken, datter noyt meer omkijcken nae wesen sal, alsoo deselve van 't verbroeyde lichte houtwerck (uyt vaderlant mede gevoert) doch qualijck 3 jaren langh staen sullen cunnen.

25^en d^o.

Smorgens noch al harde Z.Z. Ooste winden ende valbuyen over den Taeffelbergh; edoch wierdt tegen den middach heel warm weer, 't luchjen uytten N. Westen.

26^en d^o.

Warm sonneschijn weer, met N. Westelijcke luchtjens; maer tegen den avont al weder harde Z.Z. Ooste winden, die den

27^en ende 28^en d^o

noch al aenhielden.

Palmsondach den 29^en d^o.

Stil weer met betoghen lucht, waerop 's namiddachs vrij harde donder, blicxem, regen ende hagelvlagen volchden, ende teghen den nacht weder bedaerde.

30^en d^o.

Smorgens doncker, betogen lucht met stilte, ende sagen 't galjot de Roode Vos van 't Robbeneylandt onder seyl gegaen, dat tegen den avont met een Z. Westelijck luchtjen hier ter rhede quam, mede brengende, om ons te monsteren off te verthoonen, een onderjarigen ram (over 10 maenden een zuychlammeken hebbende geweest) nevens 4 oyen ende 1 ouden ram, door ons op 't Robben-eylandt geplant, welcke soo extraordinaire veth, dat te verwonderen was, ende soo groot als een clouck jarich kalff, met een staert, well omtrent 30 ℔ swaer, wegende 't heele schaep 170 ℔, ende rapporteerden d' opperhooffden van 't galjot, dat van de 6 schapen (over thien maenden daerop geseth) jegenwoordich 13 in 't leven ende 3 gestorven bevonden hadden, sulcx dat 4 oyen in die cleyne tijt hebben voortgebracht 10 jongen, dat voorwaer treffelijck is, ende dierhalven wel meriteert, d^o eylant met een baterij ende 2 sesponders stucken daerop, nevens 7 à 8 man te besetten: want apparent is binnen een jaer off 2 (maer eenichsints weynich handel van schapen vallende) soo veel op dat eylant voort te teelen, dat altijt genouch sullen hebben om Comp^s schepen overvloedich tot ververssinge mede te dienen, alwaer 't dat niet één koebeest meer kregen: alsoo de schapen daerop 't minste wel soo clouck vallen als een groot kalff, ende hier in de Taeffelvaley sterven se geheel uyt, vermits d' overvloedige nattic-

heyt der revieren, behalven die ons noch alle dagen van tijghers ende leeuwen ende jackhalsen onthaelt ende verscheurt worden, daer se op 't Robben-eylant t' eenemael van exempt sijn, alsoo daer geen ander wilt gediert als slanghen bevinden, die deselve, soo bemercken, geen quaet doen, ende d' onse oock gelast sijn t' eenemael, soo veel vermoghen, uyt te roeyen; ende bij vers water cunnen se oock niet comen, hebbende d' onse met grootte moeyten ende soucken daer een schoonen puth gegraven, dicht bij de loots van rieddack daerop geseth, de grondt een bare clip ofte rotsteen omtrent 7 voet diep wesende, daer extraordinare schoon water aen allen canten uytcompt, ende oock soo overvloedich, dat apparent bij verlegentheyt schepen selffs daervan souden connen gedient worden; maer 't landt is, vermits sijn santachticheyt, t' eenemael onbequaem om te bebouwen.

Soo en waren de robben daer oock soo overvloedich niet, dat om traen off vellen daervan op te gaderen te pijne waert soude wesen. Echter hadden een cleyn cooper ketelken (van een scheepsketel gemaect) daerop gestelt ende ordre gelaten om, conform onse last, van de robben evenwel sooveel vellen ende traen op te gaderen als mogelijck was, ende soo der alle daghen maer 10 stucx gevangen worden, can de gagie ende cost van 't daer leggende volcq noch altoos wel 6 dubbelt uytgewonnen worden, alwaer 't dat yder vel maer een gulden waerdich was.

Met dese 20 schapen, die wij nu op gemelte eylant onder opsicht van 4 man geplandt hebben, isser jegenwoordicht 33 stucx, ende hebben der hier aen landt noch 10 rammen, die der altemalen ten eersten mede op menen te setten, omdat se hier cleyn ende mager blijven, ende daer groot ende veth worden, om aff te haelen alsse van nooden hebben, bij welckers aentee-

linge in cortten, als voornoempt, dat eylant vrij sal vermenichvuldicht worden, tot geen cleynen dienst van d' E. Comp^e ende accomodatie derselver hier aencomende schepen t' harer nodige ververssinge.

In de gemelte van boshout ende riet opgestelde loots quamen de schapen haer voor de reghen verschuylen, ende woonden d' onse aen d' eene cant, welcke loots om de schapen halven, alsse wat vermenichvuldigen, mettertijt al sal moeyten vergroot worden; sijnde voor eerst door den bouchouder Verburgh aen 't aldaer blijvende volcq dese navolgende ordre gelaten, luydende als te weten:

Memorie ofte corte instructie voor den Corporael Martus Robbeljaert, tegenwordich op 't Robbeneylant sijnde, waernaer hij hem sal hebben te reguleren.

Dewijle door ons alhier alles in ordre gestelt ende ten effecte gebracht is, sult Maendach aenstaende de twee Francen aen robbenvangen stellen, Ul. daer altijt mede bij laetende vinden, opdat alles in goede ordre mach toegaen en gehouden werden. Soodra dan deselve geslagen ende gevilt sijn, sult het speck door Louys, daer sijnde, laeten affsnijden, ende soo veel opgaderen tot dat telckens een keetel vol coocken cunt, alle 'tselve latende geschieden op de maniere als Ul. tot distincte reysen door ons voorgedaen ende gewesen is.

Ende alsoo wij tsedert ons aenwesen alhier gesien ende bemerckt hebben de voor desen opgestelde schapen vrij wilt vallen ende geen trachtinghe naer dese nieuwe schapen hebben, maer integendeel daervan seer schuw sijn, mitsgaders daer dwers van aff loopen, sult deselve door den schaepen wachter bij den anderen doen houden, dat om een dach 4 à 6 te doen

sal wesen, als wanneer deselve bij een gewendt sijnde, Ul. alle avonden sal toetellen en nevens dien rapport doen, hoe 't met deselve staedt, daer selve mede wat acht op slaen moet, wat jongen datter geworpen ende noch te werpen sijn, wel toesiende ende belastende dat geenige derselver (insonderheyt die eerst jongen geworpen hebben) gemolcken werden: want deselve de melck van haer oude quijt raeckende en weynich water om te drincken vindende, souden pericul loopen van te sterven, alsoo 't seecker is deselve soo niet groeyen sullen, dan off de melck behielden, daer veel aengelegen is.

Wat middel Ul. aenwenden moet om d^o schapen helder ende schoon te houden, sult door de schapenwater voorsz. alle dagen drooge groente in den stal doen dragen, ende deselve 2 à 3 maell 's weeks schoon maeckende, mitsgaders de mest, groente en vuylicheyt bijeen vergaderen, om 'tselve tot mestinge van eenige percquen landts bij tijt en wijle te mogen gebruycken; alle 'twelcke soo doende, sullen de beesten voor ongemack ende vuylicheyt mogen bevrijt ende 't sterven derselver alsoo voorgecomen werden. Mitsgaders te belasten ende wel toe te sien, dat niet geslagen ofte 't minste leet geschiede, waerdoor soude mogen om den hals geraecken, dat door den schaepenwachter ofte ymants anders (om 't genoth van 't vlees) wel soude te vresen sijn, en dierhalven u toesicht vooral bevoolen blijft. En ofte 't geviele eenighe van meergenoemde schaepen ('tsij jonck ofte outh, als geseyt) om den hals raeckten ofte door sieckte off andersints quamen te sterven, sult deselve (t' uwer gerusticheyt en verantwoordingh) doen bijeen begraven, ter tijt ende wijle dat Ul. die aen ymant van 't fort comende mocht thoonen, door welcke middel ghij in 't minste geen schelmerij sult te vresen hebben etc.

Ende omdat Ul. seecker in alles mocht gaen, sult dagelijcx goede notitie houden van alle 't geene datter passeert en voorgevallen is, insonderheyt van 't getall en aentelinge der schapen, mitsgaders wat robbenvellen en traen becomen hebt, alle 't welcke met een brieff niet vergeten moet aen den Commandeur van 't fort te schrijven, daermede bijsonder aen gelegen is.

Voor alle saecken wel op u hoede sijnde, dat door u volcq (als bij u selffs) moet goede wacht gehouden werden, soo bij nacht als bij daghe, verstaende alsser schepen in de bay (dat wel weten cunt) off hier aen 't eylant leggen, opdat deselve niet opt onversiens bij ontijden off andersints, met haer boots aen 't eylandt comende, u de schapen soucken aff te haelen, 't geene lichtelijck van de orangh lammen ofte thuysvaders (licht volcq wesende, de goede ongeprejudiceert, die nae den duyvel noch sijn moer niet en vragen, dat u selffs genouchsaem bekent is) met force (als ghij 't met goedicheyt niet wilde laten volgen) soude cunnen geschieden. Daer gesamender handt soo veell tegenweer met reden ende woorden sult soucken te doen als mogelijck is, vooral u niet te laeten payen met eenige praetjens, dat last van den Commandeur van 't fort voorsz. hebben, off met eenige giften van aracq etc., maer ter contrarie u in alles thoonende, als ghij volgens eer ende eedt schuldich ende gehouden bent te doen, voor alle saecken vernemende van wat schip off schepen de boots comen ende hoe de opperhooffden derselver schepen haer namen sijn, dat voor alle saecken met d' eerste gelegentheyt den Commandeur, van 't fort voornoemt moeten laeten weten, opdat daerinne bij tijts soude mogen versien werden etc.

Dit dan alle 't geene sijnde, dat wij Ul. voor ditmael weten te ordineren, sult selve dan soo veel in u is, promptelijck achter volgen, ende daer yets bij ons in

vergeten sijnde, dat Ul. noch soude moghen voorvallen, sullen 'tselve aen u goet beleyt bevoolen laeten.

Hier dan mede ten eynde sijnde, willen Ul. in de bewaeringe des Alderhoochsten bevoolen laeten.

Aen 't Robben-eylandt desen 28^en Martio 1654, onder stont: ter ordonnantie van den Commandeur Riebeecq, was geteyckent Fredrick Verburgh.

Ultimo d^o.

Smorgens regenachtich weer, met Z. Westelijcke coelte.

Aprilis A^o 1654.

Primo d^o.

Weer ende windt als gister.

2^en d^o.

Smorgens mottich, maer 's naemiddachs heel windrich weer uytten Z.Z. Oosten, met stijve valbuyen over den Taeffelbergh; ende is op dato goetgevonden, om oock de rammen op 't Robben-eylant te setten, dewijle bemercken, dat deselve daer soo extraordinaire veth ende groot worden ende ter contrarie hier seer qualijck groeyen willen, maer door de overvloedige natticheyt der revieren veele ongansch ende gellich worden ende daerdoor heel onder blijven.

Item onse conijnen in een kooy, 9 stucx hebbende, op d^o eylant mede te planten, op hoope daer in de duyn ende santachtige gronden wel voorteelen sullen, alsoo der hier langh ende veele vergeeffse moeyten mede gehadt hebben. Ende omme te proberen, off men de verckens (door mancquement van cost oock niet wel voort willende) met robben- ofte peguynsvleys souden cunnen voeden, is den schipper van 't galjot gelast, mitsgaders de schapenwachters op 't eylandt aengesz. partye robbenvleys tot op aenteelen te laeten droogen ende peguyns mede te brengen, om alhier met 't affval van coolsblaeden, loff van wortelen, rapen ende ander groente, voor deselve dagelijcx te laten coocken, alsoo van de uyt patria aencomende schepen

sooveel gort off erten niet cunnen becomen, dat op thiende deel ons volcq daermede tot toespijs can gedient worden, die deshalven den meesten tijt de mont moeten open houden met de moescruyden uytten thuyn, alle dagen 2 mael met wat gesouten speck ende vleys geschaft wordende, alsoo op haer rantsoen broot ende vleys dagen alleen, niet uyt honger ende aen soo swaeren arbeyt cunnen worden gehouden, als hier noch dagelijcx te doen valt. Ende vermits een nieuwe plaetse sij, voor eerst niet aff te nemen staet, ende sijn onse zegens oock soo slecht gestelt, datter qualijck een vis langher mede te vangen is, dierhalven wel 3 à 4 nieuwe jaerlicx van nooden hadden, t' onser grootte accomodatie ende soulagement in de montcosten, ende alsser dan rijs in plaetse van broot toe hadden, waren de luyden vrij oncostelijck den buyck te vullen, dat nootsaeckelijck aen de Nederlanders wesen moet, sal men der arbeyt van hebben. Doch als 't soo coste verstaen worden, soud' men veel oncostelijcker de landtbouwerij, robbenvanghst ende alle anderen nodigen arbeyt met slaven, voor de slechte cost van rijs ende vis, off robben- ende peguynsvleys alleen, sonder gagie cunnen laeten doen, die van Madagascar, nevens den rijs in eene voyagie, wel te haelen ende seer civil te negotieren waren, waerdoor hier eenlijck maer Nederlanders hoeffden te leggen tot besettinge ende waerneminge van tochten ende wachten, dat nu soowel den eenen als den anderen doen moet, omdat soldaet noch matroos uytten noodigen arbeyt noyt gespaert hebben, maer gelijck als noch gecontinueert daer even gelijck ende gestadich aen gehouden worden.

3^en d^o.

Smorgens, den voorhaelden Z.Z. Oostenwindt noch continuerende, is den schipper voornoempt al voor dach de gemelte rammen ende conijnen per de opgeboeyde boot nae 't Robben-eylandt gevaeren.

4^en d^o.

Smorgens schoon, helder, stil sonneschijn weer, met grootte hitte ende drooghte; ende quam op den namiddach de boot wederom van 't Robben-eylandt, hebbende de schapen ende conijnen daer gelaten, die datelijck in de santduynen liepen, ende de schapen bij malcander, wesende tsedert 't vertreck van 't galjot noch al een geworpen, soo datter nu 44 stucx oyen ende rammen op sijn, waervan eenige gelubt, ende oock sommighe door 2 Hottentoos (ten dien eynde mede geweest) de staerten hadden laeten affsnijden, daer wij schoon braet veth aff maeckten, om in plaetse van boter tot de spijs te gebruycken.

Brachten na onse ordre oock wat peguyns ende robbenvleys mede, omme te proberen, offer de verckens mede sullen te voeden sijn, ende soo de retourvloote niet haest verschijnt, sullen wel genootsaeckt worden peguyns te haelen, om oock 't volcq te eeten te geven, alsoo erten, boonen ende rijs al glad op is, ende met die gort boven 14 dagen niet duyren sal, wordende bovendien oock veel cool 2 mael daeghs geschaft ende geconsumeert, dat de retourvloote anders te overvloediger soude gehadt hebben, echter sullen noch al genouch ende vrij meer als vergangen jaer vinden.

Paesdach den 5^en d^o.

Werm weer ende windt als gister, tot tegen den avont begond uytten N. Westen wat te koelen met regen.

6^en dito.

Idem N. westelijcke windt ende regenachtich weder. Heden al onse victualie nader oversien ende bevonden hebbende, [na-]mentlijck den rijs, gort ende boonen ende cadjangh teenemael door 't lange achterblijven van de retourvloote geconsumeert te sijn, behalven broot, dat noch omtrent voor 2 maenden, nevens vleys ende speck, voor 6 à 7 maenden hebben, ende dierhalven gansch ontbloot sijn, omme de luyden in haren noch dagelijcxe doende swaren arbeyt

den hongeringen buyck met eenige dagelicxe toespijs te vullen, is op dato goetgevonden, 't galyot