den 6en do.
's morgens, weer en wint als voren wesende, weder 6 man derwaerts sonden, om voorts al 't sout op hopen te werpen, ten eynde het voor de regen mochte bewaert blijven ende wij 't selve dan bij occasie thuys halen, alsoo 't ons treffelijck te passe comt tot insoutinge van vis, hier redelijck abondant te crijgen, ende groote vervullinge makende voor 't gemene volcq tot den rijs, die dagelijckx geschafft wort etc.
Omtrent 1½ uyr op den dagh crijgen tijdinge van de uytkijckers, datter een schip onder 't landt was, ende weynich later comt hetselve op de rheede, sijnde 't galjot de Tulp, 'twelcke quam uyt de Saldanha-bay ende van 't Dassen-eylandt, met omtrent 1000 robbenvellen, neven 3 verckens traen ende ........................ adsistent Jan Woutersen aen dat ..................1) gesonden hebben, maer leckten de helfft wel wegh, vermits de leggers ende verckens, mits hare outheydt, soo qualijck costen dight houden, dat met de traenbranderye vele vergeefse moeyten deden, waeromme ons daertoe wel nieuwe duygen ende bandt sal nodigh wesen; pr memorie.
Ende wat aengingh het thuynen oft taruwbouw, scheen daer voor alsnoch weynich te lucken, soo larger van 't een en 't ander bij d' onderstaende copie is te beogen.
Copia missive door den adsistent Jan Woutersen van 't Dassen-eylandt ges. aen de Commandeur ende opperhooffden van 't fort de Goede Hoope, dato 5 Januario 1655.
Aen d' E. heer Commandeur Jan van Riebeeck, nevens den ondercoopman Fredrick Verburgh.
Eersame, Welwijse ende seer Discrete.
UE. missiven sijn ons wel ter handt gestelt, den eenen pr schipper Jan op datum den 3 December ao passo ende den anderen gedateert sijnde op den 20en voornoemt, waer aff den inhout van beyde wel hebben verstaen, nevens oock met schipper Jan hier door UE. ordre gegeven 14 man, waervan dat nu weder stueren
3 persoonen, alsoo de selfde hier op 't eylandt geen dienst cunnen doen. Ook soo hebben den schipper Jan Symonsz. mede gegeven 6 schraapbancken, 7 do stucx messen, 6 vilmessen, als oock een corporael Jan van Gulick, alsoo 't mij die selffde hier wat bont aenstelt, ende so haest als weder uyt de bay Saldanha comt UE. toestuyren, ende hebben weder an den oppas waer te nemen, gestelt den persoon Dirck Dirckz. Haesjes, 'twelck een redelijck persoon is ende met volcq wel omgaen can, ja meerder werck oock crijgen. Onse robbenvangst hebben hier begonnen op dato den 4en November passo, soo dat jegenwoordigh UE ..... sendende 2000 vellen, nevens 3 verckens traen, doch ............ senden, maer door mancquement van vaten cunnen ...............1) 't selffde niet meer stueren, ende dat vaetwerck gehadt hadde soude wel 12 leggers meerder hebben gehadt; zijn hier oock grotelijckx verlegen om d' onderstaende nodicheden, ten dienste van d' Ed. Compie ende haer dienaren.
2 groote houte backen om traen in te doen.
partye ledige vaten.
50 stuckx lange rechte cneppels.
brandhout, aracq, vleys, rijs, 1 legger pennen, broot, oly, azijn, vilmessen.
't G'eyschte bovengesz. conde wel langer geduert hebben, sooveel als victualie aengaet, maer sijn van den bottelier al vrij bedrogen; doch sullen UE. attestatie ofte getuygenis der waerheydt laten toecomen, soodrae als Jan van Gulick weder uyt de bay van Zaldanha compt.
Wat aengaet den thuyn, dat wilt hier niet wel succederen door de groote hitte ende onbeboude gront; oock soo hebben hier al sieckenhuys moeten houden,
ende dat oorsaeck was door de nieuwelingen, doch nu Godt loff een beter.
Oock soo is hier op dato den 3en December alhier overleden den jongen Jacob van Zanten, doch geen goederen naergelaten..
Hier mede
Wenschen UE. nevens U huysvrouw ende den ondercoopman Fredrick Verburgh al te zamen den zegen des Heeren ende een gelucksaligh nieuwe jaer. Amen. (Onderstont) UE. dienstwillighe dienaer (was geteekend) .......... (In margine) In de loots St. Elisabeth-eylandt den 5en Januarij.
Uyt schrijvens van den schipper Jan Symonsz uyt de Saldanhabay vernemen, dat deselve daer noch besigh was op d'eylanden met robben te slaen, edoch datter haest opgevangen soude hebben ende hier comen; onder anderen oock dat op 19 September passo (den schipper met eenigh volcq op een eylandt sijnde ten eynde voors.) 2 man, namentlijck eenen Teunis Aukessen ende een anderen genaempt Buysman, met de bij haer hebbende groote boot waren deurgegaen, ende voorts na 't galjot (met 2 man ende 1 jonge maer bewaert leggende) gevaren, 'tselve ende oock de schippers ende stuyrmans kiste heel van victualie, coper, tobacq, wijn etc. heel cael uytgeplundert ende daermede met de boot deurgegaen. Edoch gemelte schipper op voors. eylandt staende ende van de schaeffbanken ende stocken van de tenten een vlot makende, was daermede onder sijn tween van 't eylandt affgevaren ende aen de vaste custe gecomen, mitsgaders soo voorts langhs strant tot een eylandtjen, daer 't galjot onder g'anckert lagh, daer alsdan na toe swom, als wanneer dese gemelte schelmen dit vernemende
met de boot op de vlugt de bay uytseylden, maer de schipper in manieren als voren aen boort gecomen wesende ende 't galjots schuytjen (dat de voors. schelmen al vooren oock hadden in de gront geboort) weder droogh ende dight gecregen hebbende, soo cort op de hielen na joegen, dat se met de groote boot, om niet gevangen te worden, dwars tegen de wal aenstelden ende aldaer (vrij clipachtigh ende hard aenstortende) wesende de gemelte groote boot in de gront ende aen stucken stiet, den eenen schelm met al 't geroofide ende geplunderde goet verongeluckte ende den andren noch te lande quam, die hem in bossen ende heggen verschool, maer vonden hem daerna mede doot leggen, soo 't scheen van de Hottentoos vermoort, ..... over 't gantsche lichaem ........ ende blaeuw ..........1) hele stucken uyt sijn aengesight gesneden was, gelijck bij d'onderstaende copie missive van gemelte schipper ende verclaringe largo te beogen is.
Copie missive, door den schipper Jan Symonsz. op 't galjot de Roode Vos, uyt de bay van Saldanha ges. aen de Commandeur van 't fort de Goede Hoope, dato 3en Januarij 1655.
Eersame Discrete.
Mijnheer de heer van Riebeecq, voorts soo lact ick mijn hr weten, als dat wij het, galjot schoon gemaeckt hebben ende hebben aen de strant 10 dagen langh gelegen om de inwoonders te verwachten, ende daer quamen alle dagen strantlopers bij ons, ende sijde, dat de Sardanie man bij ons comen souden met schapen ende beesten te reuylen, ende hebben ons een beest gebracht dat wij van haer gereuylt hebben, soodat
daer geen schapen van haer te becomen waren, alsoo ben wij op 't eylandt gegaen om robben te slaen. Den 19 December sijnder 2 matroosen met de groote schuyt bij nacht weghgelopen ende lieten ons op een eylandt staen, sonder eten ofte drincken als daerna bij verhaelt sal werden, soo als ten staen (sic) als dat Jochem Elberts daer autheur van is, soodat ick begerigh ben om hem ten eersten vast te sluyten, alsoo dat ick getuyge genoech hebbe ende noch een man hebbende, die mede met sins geweest hebbende om het galjot aff te lopen, ende bekennen dat de man hier geboyt is tot aen de Caep toe: daer sullen wij schrift en bewijs bij brengen, hoe dat sijn sinnen ende gedachten geweest heeft als hij dese reys volbracht hadde.
Ende alle beyde matrosen sijn dood geraeckt, den eenen is verdroncken ende den anderen hebben de Hottentoos doot geslagen, ende de groote schuyt hebben wij wederom gecregen als daer in het ander schrift wijder sal verhaelt worden, hoe dat wij haer verrast hebben, en sij hebben het galjot soo cael geplundert dat daer niet in gebleven is van victualie en coper en tobacq ......1) weghen. Ick en stuyrman binnen soo cael, als dat wij niet een hempt off een pack cleren hebben om aen te trecken, alsoo dat ick verhopen, dat Jochem Elbertsz. het alles betalen sal.
Voorts soo laet ick mijn heer weten, als dat het galjot hier ter rheede gecomen is den 22en December, ende hebben uyt sijn schrifft verstaen, als dat hij schoon soude maecken, en dan de robbenvellen in te nemen, die wij overgegaert hebben; en schapen hèbben wij niet gereuylt, niet meer als een koebeest, die ick aen schipper Samuel hebbe overgegeven, en traen hebben wij niet cunnen overgaeren, want de robben wa-
ren soo mager, soo dat daer geen speck op en wassen, daertoe hadden wij geen traenketel ende wij hebben heel verlegen geweest om pennen, om de vellen daer mede te steecken; voorts soo laet ick mijnheer weten, als ick 5 man van schipper Samuel gelight om de robbenvanghst te verstercken, aldat wij swack van volcq waren, sieck ende 2 gequest.
Ende ick hebbe schipper Samuel al de robbenvellen in gegeven, die bequaem waren, te weten 1722, en wij houden hier noch 550 vellen, die noch niet gedroocht en sijn, en wij kunnen niet boven 2 dagen gaende houden; soodat wij met een eersten goeden wint menen te vertrecken nae de Kaep toe; ende schipper Samuel heeft sijn affscheyt genomen om naer 't Dasseneylandt toe te gaen, om aldaer sijn ladingh te halen. Niet meer op dit pas; ick wens U mijn heer Riebeeck, goede nacht, zijt van harten zeer gegroet; ges. den 3en Januario. (onder stont) UE. onderdanigen dienaer (was geteykent) Jan Symonsz.
Copie verclaringe van1) den 19
December 1654 in 't galjot de Roode Vos.
Den 17en heb ick steurman Cornelis Janse de boot met twee siecken man opgesteurt naer het galjot, ende den schipper laten weten, als dat wij swacq van volcq was, en ick was van een rob gebeten, als dat ick niet uyt ...... conde gaen, als dat de schipper ons gesondt volcq souden sturen. Savonts met doncker is de boot met 2 matrosen bij ons gecomen, en 's morgens daernae ben sij met malkander uytgegaen om robben te slaen, en sij hebben geslagen hondert en tachtigh en schoon gemaeckt, en savonts is elck een naer de kooy toegegaen en een man op de wacht ge-
stelt, en een man in de schuyt om de schuyt te bewaren van de clippen. En 's morgens voor den dagen sou de kock water uyt de schuyt halen, soo riep de man als dat hij 't alleenigh niet klaren en kon; doen is Theunis Auckessen bij hem gelopen, sonder consent van imant; als hij in de boot comende, snijt het dreggetou sticken en set het seyl bij en seylt naer het galjot toe. Als wij dat gewaer worden, raetslagen wij onder malkanderen, hoe dat wij het best claren souden, want wij hadden niet een droppel water bij ons en daer was niemandt die de moedt hadt om naer de vaste wal te swemmen, ende het worde goetgevonden als dat wij een vlot maecken souden van de schaeffbancken en van de tent, soodat wij weynich houtwerck bij ons hadden. Als het vlot gemaeckt was, is het goet gevonden, dat den schipper met 2 man daerop gaen souden, te weten: Claes Bensingh en Willem Eerle; als wij daer met ons drie daerop quamen is het vlot wegh gesoncken, soodat daer nootsaeckelijck een mosten affgaen, soo is den schipper en Claes Bensingh over naer de vaste wal gevaren en bennen geresolveert in een zantbay, aldaer wij dat vlot opgehaelt hebben. En ick Jan Symonsz. en Claes Bensingh ben over lant gelopen en sijn daer dwars van het galjot affgecomen en sien als dat de boot aen boort leyt, en de kleynen schuyt hebben sij in de gront laten lopen, en ick raetslaegde met Claes Bensingh, als dat hij over soude swemmen aen het eylandt, dat besijden het galjot lagh, omdat hij wel swemmen kon, en ick konde niet een slagh swemmen, en vonden met malkanderen goet als dat hij op 't eylandt soude gaen en speculerende wat sij deden, en hadden sij den nacht overgebleven en met droncken drincken haer tijt versuymt, daer soude Claes Bensingh bij nacht aen boort geswommen hebben om te
sien om de schuyt van haer te crijgen ende haer int schip met listicheydt te beloeren. Als hij de schuyt konde crijgen, soo souden hij stracx bij mijn gecomen hebben om naer de vaste wal toe te comen, ende als hij haer overweldight hadde sou hij een schoot off vuur verthonen om te laten weten als dat hij de overkant gecregen hadde: alsoo hadden wij met elkander onder wegen overgeleyt. Als Claes Bensingh op het eylandt quam, staecken sij van boort aft ende ick weeffde hem toe, als dat hij sijn best soude doen om naer boort te comen, en hij quam aen boort en vont Abraham ende Seylmaecker ende timmerman ende 't schip cael beroofft van alles, alsoo dat daer weynich overgebleven was, en Claes Bensingh ende maes, die aen boort waren, met schuyt droogh en quamen met haer drie bij mijn en ick stapte mede in ende deden onsen best om naer buyten te roeyen aen het eylandt, daer onsen volcq op lagh, en wij roeyden haer verbij en quamen eer buyten als sij deden, en wij quamen aen het eylandt en namen frissen roeyers in en jaeghde haer naer. Als wij dichte bij haer quamen, leyden sij riemen te boort en roeyde en jaeghde tegen de strant aen daer geen lijfbergingh was, want het was herden clippen, en Teunis Auckersse is daer verdroncken en Buysman is aen landt gecomen, en wij hebben hem langh naer gelopen, en heeft hem versteecken in een bos, soodat wij hem niet vinden connde, en wij gingen weder over steur om eenigh goet te soecken, maer wij hebben niemedal gevonden, niet meer als de groote boot, die aen stucken geslagen was van de klippen, en wij maeckte de boot wederom klaer en voeren na boort, en sanderdaeghs voeren wij na het eylant daer onsen volcq op was en haelde ons volcq daer aff, en het werde goet gevonden dat wij onse vellen en goet van het eylandt soude halen en ons klaer maecken
om met den eersten goeden wint naer de Kaep te seylen. Wij conden niet langer toeven, want onse victualie was heel sober, en sanderdaeghs ben wij weder overgevaren, daer sij gestrant hadden, om te soecken off daer enigh goet op gespoelt was, maer hebben niet gevonden; en Buysman hebben wij daer doot gevonden, die de Hottentoos doot gesmeten hadden ende al sijn kleeren uytgetrocken, ende soo deerlijck geslagen, hem stucken uyt sijn aengesight gesneden, en voeren weder na boort en lieten hem leggen. Al dit bekennen wij (onderstaende personen) dat het in der waerheydt geschiet is.
Ges. den 23 December in 't galjot de Roode Vos.
(was geteyckent)
jan symonsz.
cornelis.
Uyt bovenstaende verclaringe bespeurende dat Jochum Elberts van het voorsz. schelmstuck autheur soude wesen, lieten denselven, eer 't van 't volcq coste horen, uyt 't bos halen, daer aen 't houtsagen was, mitsgaders dadelijck in apprentie1). nemen ende voor ons comen, alwaer bekende wel dat had helpen spreecken om 't galjot aff te lopen ende daermede 'tsij na Brasil oft Angola te gaen, maer dat daervan autheur was ontkende wel expresselijck, maer seyde, de voornoemde verongeluckte personen, Buysman ende Theunis Aukesse, de principale autheurs waren; edoch staet ons de nader seeckerheydt met 't galjot de Roode Vos haest toe te comen. Desen dagh lieten noch al partye vellen lossen omme 't gemelte galjot ten eersten weder vaerdigh te crijgen ende noch meer te laten halen,
mitsgaders de luyden op 't Dassen-eylandt wat victualie te beschicken etc.
7en do.
Noch al schoon weer ende wint als voren Zuyd Westelijck. Waren die van 't galjot noch besigh met vellen te lossen, ende wij hier aen landt met noch een steenoven te metselen, half soo groot als de vorigen, daer der 437 .... in affgebacken sijn en jegenwoordigh te coelen staen. 't Is jammer dat wij geen meer paerden hebben om met wagens hout mede te laten halen, souden alsdan in corten tijt sooveel steen ende calcq cunnen branden als men wenschen ende nodigh hebben mochte; soo lieten wij mede wat brandhout van 't geberchte halen voor die van 't Dasseneylandt, om haer nevens eenige victualie ende andere nodicheden ten eersten toe te senden.
Op dato is den gevangen Jochum Elbertsz andermael voor den Raedt verschenen, welcke bekende dat besproocken was 't galjot de Roode Vos aff te lopen, ten tijde als 't Hoff van Zelandt hier lagh ende do galjot gedestineert was te gaen na de Houtbay om brandhout, maer dat alsdoen geen gelegentheydt had gepresenteert, vermits den schipper altijt scheep bleeff ende den stuyrman over ende weder voer, die echter wel souden hebben cunnen overmannen, maer haer voornemen was niet om ymant te dooden, maer als den schipper ergens aen landt was, alsdan met 't galjot deur te gaen na Brasil oft elders, daer hun den verongeluckten Theunis Auckes (de navigatie verstaende) soude te recht geholpen hebben, welcke beneffens den doodt gebleven Buysman daervan de principaelste autheurs waren, ende hij, gevangen, altijt noch had tegengestaen, alsoo verclaerde, in gevalle hij gewilt hadde, 'tselve al over lange ware g'effectueert geweest, maer, vermits daer groote swaricheydt in vonden, hadde noyt tot de resolutie cunnen comen, waeromme
oock vrij blijde was, dat op 't vertreck van gemelte galjot hier laest aen landt g'ordonneert wierde, omme over die saecke nu van voors. verongeluckte personen niet meer gemoeyt te worden. Hem wijders gevraecht waeromme den Commandeur van alle 't verhaelde niet had verwitticht, antwoorde, dat niet en dorste, maer gedacht had 'tselve nu wel stil blijven ende doodt bloeyen soude; thoonende met een bleyck gesight ende droevigh gelaet bijsonder groot leetwesen, met versoeck, dat hem de saeck soo swaer niet mochte gewogen worden etc., als breeder bij geteyckende confessie.
8en do.
Fray weer ende wint als voren. Quam ons een van de soutgarders aendienen, dat sij in de soutpannen een renocheros hadden geschoten, die noch levendigh was ende soo diep in de modder van de soutpannen gesoncken lagh, datter niet coste uytcomen; derhalven wij uyt curieusheydt eens derwaerts (omtrent 4 à 5 mijlen van hier) gingen om te sien, daer hem noch levendigh vonden, ende voorts lieten doot schieten: maer in gevalle op harde grond had geweest souden hem weynich of niet hebben cunnen schaden met schieten, alsoo meer als honderd schoten had eer hem doot cregen, stuytente veele cogels op 't lijff weder aff, principalijck op sijn sijde, daer wij met bijlen een stuck lieten uythouwen ende alsdoen tusschen de ribben in 't ingewant schoten ende alsoo doot cregen. Ons volcq hadden al goede partye sout op hopen geworpen, dat eerstdaeghs hopen thuys te halen, namentlijck als 't hard wayt, dat men anders niet doen can.
Schram, den....1) July passo uytgelopen ende nergens aen geweest als nu hier, hebbende al omtrent 50 dooden ende nu noch wel over de 100 siecken, daer wij ten eersten ververssinge van cool, wortelen etc toe na boort sonden.
Soo gaven wij desen avondt oock noch 't galjot de Tulp afscheydt, om te gaen na 't Dassen-eylandt ende ons van daer in der ijl al den traen te halen, omme die (mogelijck sijnde) met dit bovengemelte schip noch mede voorts na Batavia te laten gaen.
Sondagh den 10en do.
Weer ende wint als voren met groote mist, was 't voors. galjot, ten eynde voors., onder seyl gegaen, maer moeste, vermits de contrarie wint hem uyt den N. Westen ontmoetende, weder op de rheede ten ancker komen; edoch raeckte 's namiddaghs, de wint Zuyd Zuyd Oost lopende, noch weder t' seyl ende fray buyten.
11en en 12en do.
Goet weer ende westelijcke windt, waermede op den namiddagh hier wel ter rheede arriveerde 't galjot de Roode Vos, uyt de bay van Zaldanha ende 't Dassen-eylandt, met omtrent 8000 robbenvellen, ende rapporteerden den schipper dat het galjot de Tulp aen 't Dassen-eylandt lagh ende doende wesende met traen in te nemen, en bracht deselven oock meden eenige bescheyden ende attestatie wegen 't affloopen van 't gemelte galjot etc.
Soo sonden den oppercoopman Pieter de Goyer ende raedt van 't schip de Gecroonde Leeuw, aen ons gecommitteert, haren ondercoopman Lucas van der Dussen, ten principale om te versoecken, dat wij hunnen sargent Lambert Steenhagen, bij haer gesayseert, souden gelieven aen landt in detentie te laten halen ende over te nemen, de judicature van sijnne begane fouten
tegens deselve opperhoofden inhorbitant begaen ende ongedecideert hangende, dat sij gedeschargeert mochte blijven van de calumnien, te weten, partijdige en geen neutrale rechters, ende wijders alles te doen blijcken bij stucken, door haer E. te exhiberen etc. Waerop gedelibereert sijnde, om de gewighticheydt van de sake, goetgevonden is hun versoeck toe te staen, ende derhalven te committeren den schipper van de Roode Vos ende den corporael, omme haer, ten fine voormelt, aen landt te halen, als breeder bij resolutie heden daerover genomen.
Savonts compt voorhaelde galjot de Tulp, mede noch wel ter rheede met 8 leggers traen, die wij ordonneerden aen de Gecroonde Leeuw over te scheepen, omme daermede na Batavia te laten gaen.
Copia missive door den adsistent Jan Woutersen ges. aen de Commandeur ende opperhooffden van 't fort de Goede Hoope, dato 12 January 1655.
Aen den E. heer Commandeur Jan van Riebeeck ende den ondercoopman Fredrick Verburgh.
Eersame, welwijse, voorsienige ende seer bescheyde.
Op den 10en deser is ons van Cabo de boa Esperance hier, Godt loff, wel ter rheede weder gecomen 't galjot de Tulp, waeruyt alles de neffens gesondene provisien wel hebben ontfangen, ende senden bij denselven weder omtrent 9 leggers traen; doch is door 't lecken van de vaten wel 4 leggers ontlopen; ende hebbe aen schipper Jan Symontsz., per 't galjot de Roode Vos, mede gegeven 7000 stux robbenvellen, waeronder sijn 500 stux cleyne.
Wat aengaet dat alhier 2 galjots sijn geweest, doch schipper Jan Symonsz. wilde den ander met sijn groote
boot niet te hulpe comen dan per fors; doch, soo mijn dunckt, wat ongerijmt is.
Senden hiernevens de bouckjens van 't galjot de Roode Vos, doch ongecopieert, alsoo selver wel als 't oock dient tot bevorderinge moet bij wesen.
Hier meede wenschen UE. nevens UE. huysvrouw ende den ondercoopman Fredrick Verburgh den zegen des Heeren. Amen.
(was geteyckent)
UE. dienstschuldigen dienaer
jan woutersz.
In de loots St. Elisabeth op 't Dassen-eylandt, desen 12en Januarij ao 1655.
14en do.
Idem reuylden wij een grooten os van eenige nieuwe Saldanhars, maer hadden groot spijt, vermits 't oude volcqjen (Herrys g'allieerden) daer bij quamen ende d'andre ophisten: waren anders redelijck graegh tot handel, sulckx dat wij soo langhs soo meer bemerken dese schelmen oorsaeck sijn dat dese andere luyden uyt het landt niet tot ons comen, ende wat Herry haer vorders wijs maeckt, is oock qualijck te weten. Altoos blijckt, dat soo lange dese schelmen met haer vee hier omtrent hebben gewoont, niemandt van de andere inwoonders derven affcomen, ende en willen dese van hare beesten ende schapen niet affscheyden, schoon sij wel omtrent 15 à 1600 te samen hebben: daeromme onses gevoelens, edoch onder verbeteringh, niet vreempt ware, dat men dese schelmen 't vee affhandigh maeckten ende hare personen met vrou ende kinderen vervoerden, daer alle dagen cans genoegh toe is, ende sijlieden oock wel verdient hebben, vermits onse beesten helpen steelen ende den jongen ver-
moort hebben, mitsgaders alle dagen noch al groote stouticheydt aen d' onse plegen; pr memorie.
19en do.
Fray stil weer ende westelijcke wint, waermede hier wel ter rheede arriveerde 't schip den Draeck, op 7 November passo, in compie van Wesep, Muyden ende ter Schellingh onder 't commando van d'E. Hubert de la Resse voor aff van Batavia vertrocken, met een cargasoen van suycker, peper ende sappenhout, bedragende fl. 379034.19.11 voor 't vaderlant etc. neffens haer Ed. missive aen ons van den 7en do, waer uyt onder anderen begrijpen, dat noch eenige andere schepen in 't laest van Januarij oft begin van Feb. souden navolgen, welcke d' Almogende al te samen in salvo wil gelijden.
Op dato sijn bij onsen Rade, versterckt met d' opperhooffden van de Gecroonde Leeuw, bij sententie gecondemneert de gevangens Jochum Elbertse van Amsterdam, schieman, ende Hans Swansze van Maesterlant, bosschr, omme, namentlijck Jochum, gestelt te te worden aen de groote mast van 't galjot de Roode Vos met de strop om den hals, neffens een bannissement van 12 jaren in de kettingh, ende Hans Swansz aen do galjot te kielen, met 6 jaren bannissement ende confiscatie van beyde hare maentgelden etc., achtervolgen de sententie daer over als voren gevelt.
20en do.
Fray weer ende wint als gister sijnde, sijn voorhaelde sententien ter executie gestelt.
21en do.
's Morgens stijve Zuyd Zuyd Ooste winden, edoch op den dagh wat bedarende. Lieten met bewillinge van d' opperhooffden van 't schip de Gecroonde Leeuw door haer ende eenige van ons volcq desen dagh gesamender macht goede partije brandhout ......................1) voor de steen ende calck ..........1) Heden is den sargeant Lambert Steenhagen bescheyden geweest op 't schip de Gecroonde Leeuw, over sijne begane fauten ende inobedientie, geperpetreert tegen desselffs opperhooffden van do schip, al voren de provisionele suspense van do opperhooffden voor goet gekent, wijders noch gesuspendeert voor 3/m van qualité en gagie, omme na 't expieren van dien met 't eerste aencomende schip uyt Patria alsdan voorders weder in qualité ende gagie herstelt na India te navigeren, als breeder bij interlocutoire sententie, daer van gevelt bij den crijgsraedt deser forteresse, versterckt mette opperhooffden van 't retourschip den Draeck, is blijkende.
Tegen den nacht begond weder seer hard te wayen van den Zuyd Zuyd Oosten, sulckx dat wel 150 man hier verweerden ende de cost mosten geven.
ten anders desen avondt fray t' seyl geraeckt hebben. Echter gaven wij 't galjot de Tulp affscheydt van 't Dassen-eylandt om van daer wat vellen te halen, ten welcken eynde oock wat in den avondt onder seyl gingh.
24en do.
Weer ende wint als gister. Quam des voormiddaghs hier wel ter rheede 't jacht der Schellingh met den vice-Commandeur Hubert Hugo, hebbende gister noch bij 't jacht Muyden (daer op den Admirael) geweest, welcke van de wal gewent ende in zee gesteecken was ende alle uyren mede verwacht wort.
Op dato gaven wij d' opperhooffden van de Gecroonde Leeuw haer affscheydt nevens onse missive ende annexe pampieren, te bestellen aen d' Ed. Heeren Generael en Raden, met diverse Caepse thuynsaden, die nu alle dagen gewonnen ende India redelijck van sal cunnen versien worden.
28en do.
's Morgens 't luchjen uytten Zuyd Zuyd Oosten wayende, is 't schip de Gecroonde Leeuw uyt dese bay t' zeyl gegaen, omme sijn reyse na Batavia te vervorderen, daer d' Almogende int salvo wil gelijden.
Soo hebben oock affscheydt genomen d' opperhooffden van de scheepen ter Schellingh ende Draeck, omme met den eersten goeden wint van hier te scheyden ende na St. Helena te verseylen om aldaer hun compie, namentlijck de jachten Muyden ende Weesp in te wachten, die se meenen dat verbij gelopen sullen wesen, weshalven haer ter hand stelden onse brieve ende annexe pampieren aen d' Ed. Heeren Bewinthebberen in 't vaderlandt, soo veel wij in der haest hebben cunnen vaerdigh crijgen.
Ende alsoo de paerden ende sadels in Muyden ende
Weesp met het verbij lopen soude comen te missen, die ons hier op 't hoochste ende soo noodigh als broot in den mont sijn, om brandhout uyt 't bos etc. te halen, soo hebben met advys van d' opperhooffden der gemelte retourschepen verstaen, een galjot mede te laten gaen offte cort te laten volgen om die paerden van daer hier te brengen, mitsgaders oock te sien off men die andere, daer noch sijnde aengeset uyt d' E. heer van Teylinges vloot, oock soude cunnen opvangen ende met eenen mede brengen, als per resolutie gister daerover genomen.
's Namiddaghs sijn de bovengemelte scheepen ter Schellingh ende Draeck, ten eynde voormelt met een Zuyd oostelijcke wint t' seyl gegaen ende fray buyten geraeckt. d' Almogende wil deselve behouden in 't vaderlandt geleyden.
29en do. 's Morgens fray weer, 't luchtjen meest Noord westelijck, waer mede des namiddaghs hier oock wel ter rheede quam 't schip ........1) op den Commandeur Hubert Lairisse met fray gesont volcq, welcke wij 't vertreck na St. Helena van de 2 vorige schepen ter Schellingh ende Draeck, mitsgaders hare resolutien van aldaer den bestemden tijt uyt te wachten, communiceerden, ten eersten overvloet van cool, wortelen etc. tot ververssinge voor 't volcq ende versnaperingh voor de cajuyt na boort schickten, neffens 10 à 1200 verssen gevangen harders etc.
winden met groote droochte, ende is op dato overleden een bossr genaemt Jacob Jansz.
Op den middagh quam 't jacht Weesp voor de bay, menende met laveren in te raecken, maer alsoo de wint meer ende meer opstack, moest afhouden ende voor de wint aflopen na 't Robben-eylandt, omtrent welcke goede anckergront te vinden is, maer sagen hem echter beneden 'tselve om weder bij de windt over t' zewaert steecken.
9en do.
's Morgens was 't fray stil weer .........1) alsoo 't luchtjen wat uytten Z. Oosten quam, is d' E. Laresse, siende Weesp niet opdonderen, met 't jacht Muyden onder seyl gegaen ende fray buyten geraeckt, voornemens om do schip aen St. Helena in te wachten ende alsdan gesamentlijck van daer hun reyse voorts gecombineert na d' havenen van 't lieve vaderlant te
vervolgen, waertoe hun d' Almogende met sijn H. geleyde wil bijwonen.
Heden is een matroos genaempt Romer Romersz. overleden.
10en do.
's Morgens Z.Z. Oostewinden, redelijck deur wayende, ende quamen ons volckjen uyt bos tijdinge brengen dattet alomme vol volcqs was, maer weynich vee, welcke haer telckens groote moleste op de wegen als oock int bos aendeden, ende daeromme wat meer soldaten versochten tot bewaringe van hunne persoonen ende timmergereetschap etc., alsoo 'tselve voor de Hottentoos qualijck langer wisten te bewaren. Soo wisten oock te seggen, dat haer d' inwoonders beduyden, dat se in groote menichte omtrent onse forteresse meenden te comen, met voornemen omme bij goede gelegentheydt ons te overvallen ende 't coper (dat wij veel binnen 't fort hadden) wegh te roven. Waerop haer te gemoet was gevoert dat wij haer wel coper wilde geven voor haer beesten ende alsoo in vrintschap te samen handelen; maer hadden sij wederom te verstaen gegeven, dat wij op haer landt saten ende sagen dat wij vast lustigh aenbouden om nimmermeer te vertrecken en ons daerom geen beesten meer verruylen wilden, alsoo wij de beste weyde voor onse beesten innamen etc., sulcx de strantloopers ons dagelijckx hier aen 't fort met gebroocken engelsche woorden mede dickwils te verstaen gaven, in vougen voortaen al naeuwer wacht als te vooren moeten houden, opdat ons geen ongelegentheydt op 't onversiens en compt te overvallen, gelijck met 't wegh steelen van de beesten (door al te groot vertrouwen) is geschiet. Ja beginnen soo stout te worden, dat men schier langer in d' een handt 't wercktuygh ende in d' ander wel geduyrich 't geweer dient te hebben, offte ten minsten bij elck een ende overal schier soldaten
te stellen, oft sij doen d' onse de grootste overlast van de werelt.
Gisteren avondt is 't noch gebeurt, dat omtrent 50 personen van dese inwoonders, dicht op de cant van de graght onser forteresse eenige huysjes willende maecken, ende door d' onse minnelijck vermaent wordende wat verder aff te gaen, wel stoutelijck te kennen gaven, dattet niet ons, maer haer eygen landt was, ende hunne huysjes wilden stellen ter plaetse daer se begeerden, ende soo wij 't haer niet genegen waren toe te laten, dat se ons dan met menighte volcq uyt 't lant soude overvallen ende dootslaen, wijsende dat de wallen van aerde ende schuym opgetrocken waren ende daer wel overloopen conden, item oock raed wisten om de stormpalen aen stucken te breecken etc. Sulckx dat wij soo langhs soo meer bemercken dese schelmen door wel doen stouter worden, ende wat Herry misschien met dese natie, diep te landewaert in, tot Comps nadeel beraedslaeght, is qualijck te weten, altoos wel te sustineren, dat het weynich goets can wesen, ende dierhalven voor ons al te letten, dat wij toesien moeten om, als voorseyt, niet schielijck overvallen te worden. Wel is waer, dat het fort qualijck voor hun in te nemen soude wesen, maer dewijle al ons volcq de handen vol hebben ende gestadigh besigh aen 't werck sijn, sonder datter tot heden noch qualijck een gespaert is geworden, om appart de wacht te houden, soo souden deselve een groote moorderye onder ons cunnen aenrechten, weshalven 't volcq oock hebben verdeelt in 3 quartieren, om alsoo om den derden nacht in haer volle geweer te waeken, ende echter evenwel d' een soowel als d' ander bij dagh haer bevolen werck waer te laten nemen, mitsgaders eenige appart soo in de poort te houden, als oock rontsom alle bossjens te ontdecken ende acht te nemen off de
Hottentoos ergens haer bedecktelijck mochten versamelen, om alsoo d' onse, op haer werck sijnde, niet te overvallen. Waarvoor onse beduchtinge dagelijckx langer soo grooter wordt, te meer dewijle wij aan 't branden van de menighte vuyren alomme wel cunnen vernemen, dattet hier omtrent vol Hottentoos is, ende ons volcq onnooselijck veel overlast van hun onder de forteresse selffe lijden, daer ons echter niet seer derven tegenstellen, omdat wij van haer noch redelijcke accomodatie genieten met brandhout halen, hoewel haer daer genoechsaem moeten bidden ende smeecken, ende als hun de bolworm rijt, willen oock wel gansch niet doen, als wanneer d' onse den hals schier afdragen moeten ende al te malen bijna werck hebben om de kockxketel aen 't koocken te houden, vermits 't hout jegenwoordigh wel een gansche mijl heel tegen den Tafelbergh op ende noch vrij sober te halen valt, sulckx dat ons de paerden van Batavia seer treffelijck sullen comen, om daermede over de vlackte, omtrent 2½ à 3 mijlen van 't fort, ons brandhout redelijck bequaem te halen met wagens.
12en en 13en do.
Idem, met bijsonder groote drooghte, waerdoor veel goets, insonderheydt water- ende andere meloenen, bij duysenden schadeloos1) raecken ende bedorven worden, vermits 't loff gans ende gaer aen stucken wayt ende verdort, eer 't goet noch eens ter degen tot volcoomen wasdom raeckt; 'twelck jammer is, alsoo 't fray tot overvloet voor de aenstaende retourvloote te passe coomen ende rijp worden soude, hoewel echter genoegh sal wesen, item oock van cool, wortelen, rapen, croten ende alle andre moescruyden, thuyn- ende aertvruchten etc. seer abondant.
's Namiddaghs quamen eenige van Herry's g'allieerde met een koebeest, dat haer na veel dingens afhandelden voor omtrent 7½ ℔ coper ende tabacq, ende gaven deselve te verstaen, dat op haer vertrek stonden, vermits, dieper uyt 't landt, menighte andere inwoonders op comende wege herwaerts aen varen met veel vee, van welck voors. vertreck ons bosvolckjen (tegen den avondt thuys comende) de confirmatie mede brachten, als hebbende haer met al hun huysjes sien opbreecken. 't Gevolgh sal den tijt leeren, altoos laten wij ondertusschen vast wat nauwer wacht houden en toesien, om van die menigten niet onversiens overvallen te worden, alsoo niet te weten is, wat Herry, een slimmen schelm sijnde, onder deselve gebrouwen heeft.
Sondagh den 14en do.
Noch al even hard ongestuymigh weer uytten Zuyd Zuyd Oosten; echter quam de schipper van de Tulp met een redelijck stil vlaeghjen noch aen landt, als wanneer hem affscheydt gaven tot sijn reyse te doen na St Helena, omme van daer te halen de paerden ende cas met zadels voor dese plaetse, op Batavia geladen in 't jacht Weesp, dat hier verbij gelopen is. Item oock omme met eenen te ondernemen oft de ander 7 stucx paerden, uyt d' Heer van Teylinges vloote daerop geset, oock te crijgen ende hier te brengen sullen wesen; nevens wat lemoenboomtjes ende verckens tot aentelinge alhier; als breeder per instructie ende missive aen den Commandeur La Resse, denselven schipper, ter handt gestelt.
Omtrent den middagh de wint wat slapper, edoch labber blijvende, raeckte voors. galjot noch onder seyl ende fray buyten in zee. d' Almogende wil hem een geluckige heen- en wederomreyse verleenen. Ruylden op dato een fray schaep van voors. Herry's g'allieerde.
weer. Als wanneer 't volcq van de Roode Vos ende eenige van landt, met de champian sonden na de soutpan, 4 mijlen de Soute-rivier op, omme die van daer vol sout te halen, datter nu in groote menichte (ende ons bijsonder nodigh) is, om telekens vis in abondantie (somtijts vanghende) te souten, ende laten dienen tot toespijs bij den rijs voor 't volcq, diese anders maer droogh eten moeten, vermits daer niet anders toe te geven is, wanneer dickwils geen vis gevangen worden can.
16en do.
Fray weer met een soet Noord-Westelijcke labber coeltjen als gister. Ende alsoo wij langhs de gansche custe noortwaerts aff veele vuyren sien branden, waeraen te sustineren is datter bij ende omtrent de bay van Saldanha apparent veele inwoonders met vee sijn, soo is op dato verstaen den ondercoopman Fred. Verburgh, per 't galjot de Roode Vos, eens weder na de gemelte bay te senden met coper ende tabacq, om te sien off aldaer partye vee sal te handelen wesen; edoch al voren 't Dassen-eylandt aendoende omme oock met eenen empassant eens inspectie te nemen, hoe 't daer met de robbenvanghst al toe gaet, ende alsdan soodanige vordere ordre te stellen, als ten meeste dienste van d' Compie sal bevinden te behoren, gelijck breder per resolutie heden daerover genomen.
'twelcke, vermits de voorgemelte harde winden, in de bay niet comen coste; derhalven een Biscayse sloep na 't schip sonden met wat ververssinge van cool, wortelen, waterlemoenen, radijs etc., ende ordre, omme te vernemen wat schip ende welcke windt dattet was. Tegen den middagh de westelijcke wint wat beginnende .............1) te coelen, quam voorz. schip Malacca, op den 20en October, in compie met 't Wapen van Hollandt ende Amsterdam, uytgelopen sijnde, binnen deur; aen ons brengende missive van de Ed. heeren Bewinthebberen, gedateert 6 October, nevens een brief geslooten aen de Commandeur van de noch te volgen retourvloote. Dit schip had noch weynigh siecken, maer begond het scheurbuyck al onder 't volcq te groyen, datter nu door de dagelijckse ververssinge haest uyt wesen sal; hadden aen Isle de May aen geweest, daer redelijck ververssinge becomen hadden voor hun drien.
Sondagh den 21en do.
Idem, ende sagen des morgens vroegh een schip onder 't landt, dat op den middagh, Gode loff, wel ter rheede quam sijnde den Oliphant, den 6en Augusto in compie met 't Hoff van Zeelandt uytgelopen, ende door storm eerst op den hals aen in Britàngie ende naderhant door sieckte ende 't scheurbuyck onder 't volcq in de Siraleones2) geweest, van waer 5 maenden tot hier onder wegh is geweest; edoch had noch al redelijck cloecq volcq, maer begond 't scheurbuyck weder eenigsints onder deselve te groeyen, datter door hier te becomen overvloedige ververssinge wel haest, met Godes hulpe, sal uyt raecken, ende de schepen vaerdig om binnen
8 à 10 dagen weder te vertrecken tot bevorderinge haerder geordonneerde reyse na Batavia.
Tegen den avondt brachten d' uytkijckers tijdinge, dat noch een schip onder 't landt gesien hadden, 'twelcke, vermits 't uytten Zuyd Zuyd Oosten wat hard begond te wayen, niet coste binnen comen.
22en do.
's Morgens noch al even harde Zuyd Zuyd Oostewinden, ende sagen voorgemelte schip onder 't Robben-eylandt wel g'anckert leggen, wachtende na een goede wint om voorts in de bay te mogen opcomen, die tegen den middag uytten N. Westen creegh ende daermede fray de bay quam inseylen; edoch, vermits de wint weder na 't Zuyd Zuyd Oosten liep, moeste weynich buyten de rheede anckeren, sijnde 't schip 't Wapen van Hollandt, in compie met Malacca ende 't schip Amsterdam, te samen 't Vlie uytgelopen, weynich siecken ophebbende ende 't scheurbuyck onder 't volcq noch maer beginnende te comen, tot verdrijvinge van 'twelcke, gelijck de voorige scheepen, datelijck eenige sacken met cool, wortelen, croten, melck, radijs, waterlemoenen etc., na boort geschickt wierd.
predicant do Muis, bescheyden op 't schip 't Wapen van Hollandt.
Martio Ao 1655.
Primo do.
Moy weer ende westelijcke wint als voren. Heden d' opperhooffden van 't schip Malacca clagende, dat seer lecq waren ende dierhalven swaricheydt maeckten om alleen deur zee te gaen, soo is verstaen alle drie de scheepen, Oliphant, Malacca ende 't Wapen van Hollandt, Sondagh aenstaende in compie te laten vertrecken, omme Malacca bij allen noot te mogen adsisteren, ende alsoo do schip 10 kisten geld en de Oliphant maer 2 in heeft, sijnde 12 t' samen, is oock goet gevonden 4 op den Oliphant te laten overscheepen, om alsoo op elck maer evenveel te resiqueren1) etc., als breder bij resolutie daerover genomen, in dewelcke oock verstaen is ondertusschen de groote boots van de gemelte scheepen eens na de bay van Saldanha te senden, om te sien of bij d' onse daer wat beesten of schapen mochten gehandelt ende (tot meerder ververssinge van 't scheepsvolcq) te halen wesen, off bij missinge van dien, deselve boots vol verse vogels ende eyren (abondant daer te crijgen) mede te brengen etc., ten welcken eynde noch desen avondt met een Zuyd Zuyd Ooste luchjen voor de wint aff sijn uyt dese bay gescheyden, onder 't commando van den opperstuyrman van 't galjot de Tulp, genaempt Tymen Egbertsz, die dat vaerwater bekent is, ende affirmativ gedaen heeft om binnen 3 à 4 dagen te sullen cunnen weder hier wesen.
2en do.
Moy weer ende wint als gister.
3en en 4en do.
Idem, met bijsondere heete sonneschijn ende groote droogte, waerdoor de cool ende andere moeskruyden in de thuynen veel verbranden, sodanigh dat jegenwoordich qualijck een goede cool oft moescruyt op d' ackers meer staen, dewijle in drie maenden qualijck regen gehadt hebben, ende ingevalle het noch langh soo droogh blijft, staet geschapen dattet al verbranden ende verdorren sal watter is, ende dierhalven voor de retourvloote niet anders sullen hebben te geven als wortelen, rapen, radijs, meloenen, waterlemoenen ende comcommers etc., die der noch redelijck abondant sijn.
5en do.
Stil ende doncker mistigh weer, maer wierd op den dagh claer ende even heete sonneschijn, 't luchjen westelijck, waermede des avondts wel uyt de bay van Zaldanha retourneerden de afgezonden drie boots van de schepen, elck wel 15 à 1600 stucx verse vogels ende 3 schapen mede brengende.
Soo quam oock mede den ondercoopman Verburgh met onse schuyt, raporterende, dat 2 beesten ende 10 schapen maer gehandelt had van eenige strantlopers, die hij meende dat vee van andere inwoonders gestolen hadden; sijnde daer anders gansch niet te doen geweest ende de gemelte strantlopers seer weynich te vertrouwen, waeromme oock beijvert hadde partye vogels in te souten voor ons volcq alhier, tot den rijs te schaffen, waervan 6 vaten in 't galjot lagen, neffens stijff 6000 stucx robbenvellen, ingenomen van 't Dasseneylandt, daer 't met de vangst noch al wel voortgingh; ende hadde aen do eylandt over eenige tijt een vreempt scheepken geweest, dat sigh in 't bayken van dat eylandt anckerde, met een roode vlagh achter aff, ende sijn boot na landt gesonden hebbende, was dit, omtrent half wegh sijnde, weder na boort gekeert,
ende dito schip alsdoen t' seyl gegaen, sonder eens aen lant gecomen ofte d' onse gesproocken te hebben, menende dat het een fransman sal sijn geweest om als voor desen aldaer aen de robbenvangst te vallen, dat hem nu gemist is ende dierhalven apparent eene vergeeffse reyse maken sal, waerdoor die vellen nu fray in Comps macht alleen blijven, 'twelcke in deselve wel wat meerder treck ende proffijt veroorsaecken mochte, alsoo in Vranckrijck principael getrocken sijnde, nu door de Francen uyt Comps handen sullen moeten gehaelt worden.
8en do.
's Morgens stil weer, was 't voorz. galjot op de rheede gecomen, wel 8 à 10 dagen (vermits de stilte) doende geweest sijnde, eer van de bay Saldanha had cunnen hier comen, ende braght als voorz.....1) vaten ingesouten vogels mede met omtrent over de 7000 robbenvellen; hebbende eergisteren tusschen 't Robben- ende 't Dassen-eylandt bij een Frans schip geweest, dat seer vol volcq stack ende van Madagascar quam, niet hebbende den Capn van dien willen aen 't galjot comen nochte oock onse schipper aen den fransman. Ende schreeff ons den adsistent Jan Woutersz. van 't Dassen-eylandt, dat het met de robbenvangst (na sijn meningh) noch tot omtrent paesschen
zoude cunnen gaende houden, als breeder uyt de copie-missive hier onder geinsereert.
Copia missive van den adsistent Jan Woutersz. gez. aen de Commandeur van 't fort de Goede Hoop.
Eersame etc.
Den 17 feb. verleden quam alhier wel ter rheede 't galjot de Roode Vos, 'twelck na de bay van Zaldanha op den 19en derselver savonts vertrock, nadat hem 6700 stucx robbenvellen hadden ingescheept, te weten:
| Groote vellen..........5800 |
| cleyne robbenvellen........850 |
| overhaelde..........50 |
| 6700 stucx. |
Op den 4en deser maent sijn alhier uyt de bay Zaldanha aengecomen 3 boots om peguyns te halen, waerin haer (sooveel mogelijck was) de hulpende hant hebben ............1) genoegen hadden, ende sijn op den avont weder vertrocken. Quam op dato meede hier ter rheede 't galjot de Roode Vos, 'twelck hier onder 't landt wel 3 dagen laveerden, maer conde met de boots door de contrarie winden niet mede t' zeyl gaen. Gaven deselve weder robbenvellen in, die bij ons in voorraet waren, te weten: 650 stucx cleyne bedragende, dat nu samen in heeft alles 7350 stucx. Wat aengaet de robbenvangst alhier sullen 'tselffde, soo 't Godt belieft, noch connen gaende houden ten hoochsten tot paesschen, ende ons devoor doen, soo veel mogelijck is om nog goede partye robbenvellen op te samelen. Maer sullen noch wel dienen, als 't
UE. geliefde, met noch wat victualie versien te sijn, als te weten:
| broot 1 smal ton. |
| arack. |
| azijn. |
| rijs. |
Meede soo quam van de Zuyt alhier een schip, 'twelck bewesten 't eylandt omliep, 's middaghs in de bay ten ancker, ende sooveel wij bemercken conden, geen Hollants schip was: toonden oock geen sijnteycken. Schooten dierhalven een canonschoot, liet als doen datelijck een roo vlagge van achteren, waerop datelijck met sijn boot na lant toe quam steecken; omtrent halver wegen sijnde keerden wederom te rugge, vertrouwe door de harde Zuyd Oostewint die alsdoen wayde, ende tegen den avondt lichten sijn anker ende gingh onder seyl, vertrouwe na de bay Zaldanha; wat voor een schip dat het geweest is, is Godt bekent.
Hiermede etc.
UE. dienstschuldige dienaer
(en was geteekend) jan woutersz.
In de loots St Elisabeth op 't Dassen-eylandt, desen 6en Maert Ao 1655.
9en do.
Stil weer als voren, waerdoor de schepen, haer despeche al hebbende, noch belet bleven te vertrecken. Ondertusschen is op dato alhier getrout door do Petrus Mus, predicant op 't Wapen van Hollandt, den ondercoopman Fredrick Verburgh, 2de persoon deser fortresse, met d' eerbare jonge dochter Meynsgen Campen, suster van den predicant do Joannes Campius, bescheyden op 't hier ter rheede leggende schip Mallacca.
sulckx dat de gemelte schepen noch als voren niet costen buyten raecken, onaengesien wat debuoiren met boucheren1) ende werpen daertoe aenwenden.
11en do.
's Morgens noch al stil, maer tegen den middagh 't luchjen aen d' oversijde uytten Zuyd Zuyd Oosten redelijck doorcoelende, deden de voorz. schepen haer best met boucheeren daer in te raecken, gelijck oock effectueerden, ende gingen alsoo t' zeyl, gerakende noch voor den avondt fray in zee met fris ende gesont volcq, weynich menschen op de reyse verlooren hebbende, namentlijcq den Oliphant 16, Malacca 4 ende 't Wapen van Hollandt niet meer als 2 personen, ende sijn van alle drie die schepen hier oock niet meer als 4 inpontente2) gebleven, ende deselve schepen op de reyse met wortelen, croten, cool, water- ende andere lemoenen etc. treffelijck versien, blijvende niettemin voor de volgende schepen noch genoegh ovrige.
12en do.
's Morgens extraordinaire mistige weder, sulckx dat men qualijck 1 roe weeghs van sigh sien coste; edoch claerde op den dagh weder op; ende gaven heden 't galjot de Roode Vos (van sijn vellen ontladen sijnde) weder afscheydt om na 't Dasseneylandt te vertrecken met eenige provisie voor 't volcq aldaer, nevens oock ordre om met eenen noch sooveel vellen weder harwaerts te brengen als in voorraedt gevonden sullen worden.
't Is nu al eenige dagen geleden, dat sij seecker Madagascarse slaaff gemist hebben, sonder dat wij weten waer denselven vervaren is, sijnde daeghs voor een .........3) heel schielijck wegh geraeckt, ende alsoo wij voor desen, somtijts eenige van ons volcq weghlopende, deselve door de Hottentoos om een stuckjen tabacq costen wederom gehaelt crijgen, ende
sijluyden nu om desen slaaff niet hebben willen uytgaen, schoon wij daervoor niet alleen veel tabacq, maer oock coper belooft hadden, soo doet ons 'tselve susteneren sij denselven sullen om den hals gebracht hebben, te meer omdat gemelte slave altijt met de Hottentoos doende was met vechten ende slaen. Soo was oock heden hier in 't fort verschenen seecker Hottentoo, bij ons genaempt Lubbert, welcke altijt den 2e persoon van Herry ende met deselven tot dato noch wegh is geweest. Hem vragende waer Herry was, gaff te verstaen: heel diep in 't lant, ende or weercomen soude, antwoorde dat het niet wiste; wij deden hem niet dan alle goet tractement om hem te onbeschroomder te maecken, ende soo doende te sien oft men Herry met een schoon praetjen mede mochten herwaerts troonen; maer is te beduchten, dat wel wijser wesen sal, alsoo een slimmen schelm is, gelijck oock desen gemelten Lubbert, welcke, beneffens Herry, de principaelste mede is van de begane roverij aen Comps beesten.
13en do.
's Morgens stil, doncker, mistigh weer. Sonden al ons volcq na 't bos om te halen de inhouten voor de sloep hier op stapel staende, ende van sarter sijnde 51½ amst. voeten over steven, 14 voet, 10 duym wijt ende ses voet hol op sijn watergangh neven de mast recht op de seyllaets1), ende met eenen vasten overloop wordende gemaeckt, omme in plaetse van een galjot hier gebruyckt te worden tot aff- ende aenvaren van de eylanden ende baye van Zaldanha etc., als oock om de schepen voor deese bay comende in te lootsen, alsoo ten dien eynde mede tot royen snedigh bequaem sal gemaeckt worden, alles van Caeps hout, behalven eenige eycken plancken daertoe uyt
de scheepen gelicht. 's Namiddaghs begond wat te coelen uytten Z. Westen, waermede 't galjot de Roode Vos, ten eynde voormelt, onder seyl gingh.
15en do.
's Morgens betogen lught met Noord-Westelijcke coelte. Is heden een partye van 7 man lieffhebbers, sijnde op eygen aenbiedinge geprovideert, voor 3 weecken uytgesonden te landewaert in, onder 't gesagh van den adelborst Jan Wintervogel, gewesen captn van de Bresilianen in Brasil, daer hij dat landt tot aen de Z. zee deurwandelt ende mede helpen opvinden heeft de silverminen van Chiera, weshalven hem 't commando over de gemelte partye gegeven is, als sijnde een lustige bosloper, omme te sien offt eenige anderen natien ende beter mineraal als hier omtrent sullen cunnen opvinden, als breder per resolutie heden daerover genomen.
Ende opdat deselve wat mochten hebben om (bij ymandt comende) yts voor te mogen ruylen oft handelen, soo hebben haer medegegeven -6 ℔ tabacq, 6 ℔ cooper ende wat coralen bougijs etc., omme oock met eenen de inwoonders t' induceren dat hier aen 't fort van diergelijcke ende andere coopmanschap meer te crijgen is. Maer wij vresen, soo dickmael aengetogen is, dat Herry ende sijne g'allieerde d' andre inwoonders vrij beschroomt voor ons sullen gemaeckt hebben, derhalven wel te wenschen ware dat men den gemelten Herry (al waer 't oock met vrintschap en andere beloften van pardon) weder coste bij ons crijgen, waertoe het mettertijt misschien oock wel comen mochte, dewijle sijn grooste cameraet Lubbert (hier voren op den 12en deser gemelt) sigh doch al begint in Comps fortresse weder te vertrouwen, welcke derhalven, om daerin te meer te voeden, oock niet als alle goet tractement worde aengedaen.
16en do.
's Morgens vuyl, regenachtigh, stil weer, maer begond tegen den avond droogh te worden ende heel stijff te wayen uytten Z.Z. Oosten.
17en do
's morgens noch al hard aenhoudende, ende quam op den namiddagh een schip van buyten, de hoeck om, in de bay steecken, maer coste, vermits de stijve Z.Z. Oostewinden (de bay recht uytwayende), niet binnen comen, sulckx dat omtrent een half mijl buyten de rheede ten ancker bleeff, om met d' eerste goede wint vorders op de rechte rheede te comen.
Soo sagen wij noch een ander schip tusschen 't Robben-eylandt ende de vaste custe g'anckert leggen, omtrent 2 mijlen lager, dat wij menen 't galjot de Roode Vos te wesen, comende van 't Dassen-eylandt met robbenvellen, maer wat dit voor een schip is, cunnen noch niet weten.
18en do.
Wat beter weer ende 't luchjen variabel; quamen de voorhaelde scheepen hier wel ter rheede, sijnde 't eene 't schip 't Wapen van Amsterdam, met op den 11en van hier vertrocken schepen in compie, den 20en October verleden uyt 't Vlie gelopen ende oock aen Isle de May geweest, mitsgaders tot hier; maer 7 dooden gehadt, ende weynigh (namentlijck niet boven 3 à 4) siecken plat te koy hebbende, edoch 't scheurbuyck onder 't volcq al beginnende te comen, tot verdrijvinge van 'twelcke ten eersten ververssinge van cool, wortelen, croten, water- ende ander meloenen etc. abondant wierd aen boort beschickt. 't Ander was 't jacht Domburgh van de camer Zelandt, den 20 November passado uyt de Wielinge gelopen, welcke aen Teneriffe aengeweest, daer fraye ververssinge gecregen had, ende met gesont volcq jegenwoordigh hier gecomen is, niet meer als 2 man onder wegen verloren hebbende; wiste mede te seggen, dat 't schip de Provintie 2 dagen voor hem was uytge-
loopen, daerop d' E. Starthenius, ende dat meenden gister noch een schip hier onder 't landt gesien hadt.
19en do.
's Morgens stil, warm sonneschijn weer ende wint fray labber uytten Noord Westen, waermede 't galjot de Roode Vos sagen comen opseylen, 'twelcke 's nachts noch ter rheede quam, ingeladen hebbende 6000 robbenvellen ende mede brengende den adsistent Jan Woutersen met al 't volcq ende gereetschappen van 't Dassen-eylandt, daertoe geresolveert omdat het daer jegenwoordigh al heel cael op gevangen ende voor dit saysoen geen robben meer te becomen waren, achtervolgen de resolutie bij deselve daerover genomen ende hieronder g'insereert.
Copia resolutie bij d' opperhooffden van 't galjot de Roode Vos ende die van 't Dassen-eylandt genomen.
Woensdagh den 17en Martio 1655.
Op heden compt alhier (Godt loff) wel ter rheede 't galjot de Roode Vos; alsoo hier op 't Dassen-eylandt geen robben meer en vernemen ende al van den 15en deser met jagen hebben opgehouden, ende den schipper Jan Symonsz. met ons volcq gesamentlijck op den 18en deser hebben uyt robben jagen geweest ende niet opgedaen, soo is 't dat wij onderget. gesamentlijck hebben geresolveert, om de I. Comps dienaren ende schade van deselve niet ledigh te houden, maer al 't volcq, vellen ende gereetschappen aen boort te vervoegen, om alsdan met den eersten goeden wint, die Godt sal verlenen, t' seyl te gaen na Cabo de Boa Esperance.
In de loots St Elisabeth op 't Dassen-eylandt desen 18 Martio 1655.
(was geteeckent)
jan symonsz.
jan woutersz.
cornelis jansz.
20en do.
's Morgens windrigh weer uytten Z.Z. Oosten, geduyrende den ganschen dagh ende nacht met groote drooghte.
27en do
idem, ende alsoo den schipper van 't jacht Domburgh, welcke wij hedens voornemens waren afscheydt te geven om sijne reyse vorders na Batavia te vervorderen, voordraecht dat in plaetse van 7 tonnen sout niet meer in 't gemelte jacht gevonden heeft als 3 tonnen omme sijn vleys te versouten, endde dat 'tselve, nieuw geslagen ende haestigh gescheept sijnde, bevonden wordt vrij bloedigh van pekel te wesen, ingevolge nootsaeckelijck sal moeten versouten worden als sijnde schoon nieuw vleys, dat anders te vresen is (voor de compste tot Batavia) soude comen te bederven, soo hebben denselven omtrent 70 man laten senden na de soutpannen, omtrent 4 mijlen verd, omme van daer partye sout te halen endde dan 'tselve voorz. vleys te mogen versouten tot preservatie van dien.
Ende alsoo tot de cool ende andere moescruyden geen beesten oft schapen hebben te geven voor de scheurbuyckige van de hier leggende scheepen, ende dat de inwoonders met geen vee aencomen, soo hebbe oock de groote boot van 't Wapen van Amsterdam laten gaen nae 't Dassen-eylandt, omme van daer 1 à 2 duysent vogels ende partye eyeren te halen, om
met voorhaelde thuynvruchten tot 't volcq meerder ververssinge te laten koocken.
Ondertusschen comen tegen den avondt 't voorz. jachtsvolcq elck met een goede vracht sout wederom thuys wel om.
Aprilis Ao 1655.
Primo do.
's Morgens donckere mist ende op den dagh heet sonnescheyn weer met stilte, tot belet van voorsz. schips vertreck.
Tegen den avond begond heel hard te wayen uytten Zuyd Westen, endde quamen onse uytkijckers tijdingh brengen dat 4 schepen onder 't landt hadden gesien, die, vermits den vallende avondt, niet costen binnen comen.
's Nachts liep de wint Z.Z. Oost, welcke zeer hard deurwayde en noch al lustigh toenam tot belet als voren, alsoo 't gemelte schip sijn anckers met dese harde winden niet costen thuys crijgen, als tegen den avond, het weder wat sachter sijnde, creegh sijn anckers op, ende geraeckten alsoo met een labber luchtjen van den Zuyd Zuyd Oosten fray de bay uyt.
Ondertusschen quam hier weder ter rheede laveren 't jacht Koukercken, den 10en December 1654 uyt Zelandt gezeylt, nergens aen geweest noch geene siecken ende maer 2 dooden hebbende gehadt; edogh begon d' amborstigheydt (door 't lange in zee wesen) ende scheurbuyck al eenigssints onder 't volcq te groyen, daer ten eersten cool, wortelen, waterlemoenen ende ander groenmoes etc. toe na boort gesonden wierd.
Soo was mede 't schip de Phenicx, insgelijckx 10 September uyt Texel geseylt, als bijna binnen de bay, doende wesende om met laveeren op de rheede te comen; maer alsoo 't heel stil wierd op den avond, moeste wat buyten deselve vooreerst anckeren.
't Jacht Blommendael, 4 Desember passo uyt Texel geseylt, was mede onder 't landt gesien van daegh.
Heden hebben oock den brant gesteecken in noch een steenoven, groot ongeveer van 250 .... steenen, ende gaet het metselwerck al mede lustigh sijn gangh, sulcx dat wij hoopen tegens toecomende jaer alle woonende packhuysen, corps de guardes etc. binnen 't fort fray van steen volmaeckt te hebben, die nu (van lighte vaderlantse houtwercken gemaeckt sijnde) al seer beginnen te vervallen, ende daeromme tijt is dat van steen gemaeckt worden, om eeuwigh ende vast werck te mogen hebben, daer men niet meer behoefft na om te sien, tot 'twelcke alle debvoiren genoegsaem worden gecontribueert, insgelijckx mede tot de plantagies ofte thuynen, daer wij mercken dat wacker aen sal moeten g'arbeyt blijven om al de schepen na behoren te mogen accomoderen met competente ververssinge, dewijle deselve doch nu alle moeten aencomen, derhalven wij oock te meer volcq bij den hovenier hebben gestelt om het niet alleen te mogen gaende houden, maer, mogelijck sijnde, doorgaens in overvloet
op voorraet te blijven, dat, met Godt de voorste, wel gaen sal, alsoo wij hoger comende langhs soo beter ende vetter gronden vinden; maer is bijsonder swaren arbeyt aen vast, vermits 't overal vol crekel wortel sit, daer de beste ende vetste gronden vallen, die men nootsaeckelijck evenwel kiesen moet omdat 't landt na de zeekandt in de drooge tijt al te wreed, hard ende droogh valt, mitsgaders derwegen alsdan oock weynich vruchten van cunnen crijgen.
3en do.
Heeftet 's morgens voor dagh wat geregent, sijndé 't luchjen meest van den Zuyd Westen, waermede hier wel ter rheede arriveerde de schepen Provintie met d' E. heer Sterthenius, raedt van India, 18 November uyt Zelant geseylt ende onder wegen aen Cabo Verde geweest, redelijck gesont volcq ende maer 7 luyden op de reyse verlooren hebbende.
Phenicx, 20 September uyt Texel gelopen, had 5 dooden.
Blommendael, 4en do
uytgelopen, heeft 2 doden.
Coningh David ende Maeght van Enchuysen, 7 Desember uytgezeylt, had geen dooden oft siecken, altoos, gelijck mede de gemelte grooten schepen, geen van alle veel siecken op hebben, anders als dat scheurbuyck wat onder 't volcq begonde te comen, daertoe voor alle de gedachte 6 schepen ten eersten cool ende ander aert- ende thuynvruchten na boort geschickt, ende g'ordonneert is alle dagen te halen, soo langh hier leggen, tot behoorlijcke ververssinge voor de luyden.
's Avonts quamen wederom aen 't fort Jan Wintervogel met sijn volcq, die wij op den ..... Martio 't landt ingesonden hadden, hebbende een persoon, genaempt Jan de Vos, achtergelaten, die (van eenige bitter amandelen te veel gegeten) overleden was, ende rapporteerde dese gemelte wederom geretourneerde
persoonen, dat omtrent 50 mijlen (meest noortwaerts van hier) te landt in geweest waren, ende aldaer gevonden hadden seecker natie van seer cleyne stature ende arm van leven, heel wilt, sonder eenige huysjes, vee ofte yts ter werelt, gecleet wesende met vellekens als dese Hottentoos ende mede bijna soo spreeckende.
Soo hadde oock sommige Saldanhars (haer soo tegen d' onse noemende) gevonden in verscheyden troupen, sommige 15 à 16, andre 20 à 30, met redelijck maer niet veele vee, ende seecker troup, omtrent 15 à 16 mijlen van hier, sterck ongeveer 70 à 80 mannen met ontallijcke veel beesten ende schapen, seer begerigh na plaetcoper ende tabacq wesende, welcke d' onsen te verstaen gaven dat hier omtrent niet quamen, omdat den troup van Herry's g'allieerde altijt hier omtrent lagen, anders seer genegen te wesen om hier te comen ende civil in 't handelen.
Soo hadden ons volcq oock eenigen Souquaas, Visman genaempt, ende vijanden van Waterman ende Saldanhaman wesende, sonder vee ontmoet, welcke op d' onse met volle geweer waren aengecomen, maer niet g'attenteert, ende met geven van een tabackjen ende wat cralen wedersijts ongemolesteert vertrocken.
Den gemelten grooten troup, dat de rechte Saldanhars scheenen te wesen, ende bijsonder ja ontallijcke veel koebeesten ende schapen hadden, waren seer minsaem ende gansch niet bedelachtich, maer ten eerste voor 'tgeen d' onse gaven datelijck weder gereet yts te geven ende seer genegen tot handel, bijsonderlijck tegen plaetcoper ende tabacq, daer hun meeste roepen na was; maer dorsten, om redenen voorz., niet herwaerts aencomen, als gevende te verstaen, dat Herry's g'allieerde, die sij Caepman noemden, de weyden hier omtrent voor haer hielden; ende als die van hier weecken, dán wel tot ons comen wilden,
leggende al hun hasegayen ende geweer telckens aen een kant, ende quamen alsoo als goede vrinden bij d' onse, deselve seer minnekelijck tracterende ende onthalende.
Dese Saldanhars ende eenige andere van haer troupen hebbende gevraeght na Herry, wisten gansch van deselve niet te spreecken; maer Soaquaa lachten d' onse wat uyt, als se van Herry spraecken, gelijck oock mede doen dese hieromtrent leggende sijne g'allieerden, seggende: hij is al wegh diep in 't landt, nietjegenstaende wij desselffs vrou ende kinderen alle dagen onder haer sien.
7en do.
's Morgens stil, droogh ende warm sonneschijn weer als voren. Ende sijn wij van dage met d' E. heer Sterthenius eens te lande ingegaen, besien de Hottentoos hare legers, die wij 4 in 't getal bevonden, sommige van 15 à 16, andere van 7 à 8 ende eenighe van maer 3 à 4 huysjes, met ongeveer in alles 10 à 1200 schapen ende 3 à 400 koebeesten, alle Herry's g'allieerde, die niet een beest off schaep aen ons wilden verruylen, als op onse wederomcompste uyt bos (dat heden mede empassant met eenen eens besighticht hadden, nevens de gelegentheydt van sommige vlacke schoone landerijen tot culture seer bequaem), daer ons deselve een cleyn sober ende apparent sieckelijck lam presenteerden, 'twelcke wij affwesen, ende
te verstaen gaven dat ons andere goede schapen brengen souden; maer waren ongenegen, schoon genomen daer al wat debuoir om aenwenden ende coper etc. genoegh presenteerden.
Oock soo en waren deselve gansch niet schouw van ons, niettegenstaende wij daer wel met 50 à 60 soldaten verschenen, sulcx treffelijck is ende haer goet vertrouwen over ons fray te pas comen sal, alsser eens resolutie sal genomen worden om haer met vee ende al in Comps macht te nemen, dat se wel verdie