Sondagh den 2en do idem.
Desen nacht wasser op 't robbeneylant gevuyrt, waeromme gepresumeert wierd, datter eenigh schip off schepen by haer gesien sal wesen, vermits sulcx het seyn van 't selve offte van overlast is. Derhalven den stuyrman van 't robbe jaghtjen (aen lant ontboden) ordre gegeven is omme datelijck met 't selve onderseyl te gaen na 't robben eylant, ende te vernemen wat haer vuyren heeft te beduyden gehadt. Maer denselven wat buyten comende ende 't weer met grote kaken ende buijen vry hard toenemende, mitsgaders aenstuck waijende sijn cluyfffock, moeste onvolbrachter reyse (omdat de wint oock meer en meer tegen liep ende, als voorseyt, handt over hant, toenam) weder keren; doch wierd ordre gelaten op 't eerste hapjen ten eynde voorsz. weder te passen ende onderzeyl te gaen, sonder den Commandeur daerover vorder te comen vragen, ten ware ontboden wierd etc.
4 dito,
smorgens de wint noch al westelijck doch niet soo hardt als gister, echter sodanigh dat wy niet dorsten wagen, ten eynde voormelt een biscaijse sloep op sijn riemen na 't robbeneylant te senden, sijnde 't robbe jaghtjen (hoe smedigh het oock is) vermits de contrarie wint meede onmogelijk op te comen: sulcx dat wy van 't beduytsel des vuyrens aldaer noch ignorant blijven.
5 dito
fray weer en de wint meest westelijck, doch tegen den avont wat stillende ende zuydelijck lopende hebben 't robbejaghtjen ten eynde voormelt weder affgesonden met oock 36 stucx schapen om op 't robbeneylant bij d' andere te setten, ende ordre indient vuyren niet sonders te beduyden vint, dan vorders te varen na 't dassen eylant om vellen te halen etc. ten welcken eynde de vorige missive ende een cleyn appendix tot deselve meede voerden aen d' opperhooffden van dito eylant tenderende als voor aengetogen waermede desen avont noch onderseyl gingh.
10e dito.
Desen morgen was Herry met een van sijn vrouwen weder aen 't fort gecomen, blijvende buyten op de cant van de revier by de planck daermen overgaet leggen tot dat den Commandeur van hem niet wetende ende smorgens vroegh na de thuynen gaende hem schier op 't lijff liep ende daer alsdoen aensprack, mitsgaders op 't vrundelijckste vraeghden waer hy soo langh met al sijn volcq ende vee geweest was: daer op hy antwoorde, dat den Commandeur nu veel koebeesten ende de weyden daeromme hier omtrent wel alleen van doen hebbende, hy met de sijne (hoewel na sijn seggen weynigh) wat verde affbleeff om het hier niet al te cael op te laten weyden, maer wanneer de regenmaanden quamen ende 't gras weder langh wierd, soude hy met sijn huysen ende vee hier by ons comen wonen. Denselven
scheen seer bevreest te wesen, cunnende qualijck spreecken offte stilstaen van trillen en beven, des hem te beter gelaeth gethoont wierd om die vreesachtigheyt wat te benemen, wordende oock na ouder gewoonte des middaghs van des Commandeurs tafel t' eeten ende wijn etc. te drincken gegeven, mitsgaders niet als vrundelijcke ende lachende tijtcortinge discoursen met hem gehouden om hem te min mistrouwen te doen crijgen. Echter costen wel sien dat hy ons al dapper suspecteerden, resulterende meest uyt den haet van 't gemeene volcq op hem, vermits sijn valsheyt, waerom deselve hem niet wel mogende lijden doorgaens dreygen doot te slaen, en soo voorts, gelijck 't gemene volcqjen mits hare cleyne kennisse hun praeterijen veeltijts vallen, t' welcke hy den Commandeur oock claeghde, ende seyde als den selven quam te vertrecken, hy dan niet soude derven by 't fort comen. Waerop hem g'antwoort wierde, hy de praet van 't gemene volcq niet moeste achten, alsoo deselve niet wisten wat se seyden ende wel sach dat hem den Commandeur emmers beminde etc. t' Welcke hem scheen wat gerustheyt te geven. Nochtans evenwel mocht den Commandeur qualijck opsien offte tegen imant spreecken, off was wel aen hem te sien dat hy meede van hem gepraet ende geconsuleert wierd, sulcx men qualijck wist wat contenantie te houden, om hem geen suspitie off quaet vərtrouwen te geven, blijckende sijn ongeruste consientie soo claer als den dagh aen al sijn gelaet.
Ons volcq met de houtwagens van 't bos comende wisten te seggen dat hy met huysjes onder tegen den voet van 't geberghte recht beneden 't bos lagh, by hem hebbende een redelijcken trop koebeesten ende schapen, ende was gisteravont by 't bos volcq geweest, gevraeght hebbende na Engelse tabacq, daer op d'onse
hem souden hebben g'antwoort, datse die niet en hadden, maer wel 2 wackere, cloecke engelse doggen ende schietgeweer, op welcke antwoorde, sonder te spreecken, was deurgegaen.
Onder andere discoursen scheen hy ons over tafel oock te willen waerschouwen dat wy onse beesten doch wel souden bewaren, ten minsten met 30 off 40 soldaten om de Saldanhars (dieder na sijn seggen met menighte op souden soecken te loeren) te cunnen affweren, schijnende ons te affirmeren, indien wy niet wel toesagen, datse ons voorseecker weder souden affhandigh gemaeckt worden, seggende by deselve overlegh was gemaeckt dat 10 van haer met hasegayen een van onse soldaten souden opmeugen, ende sijlieden altijt, alsse wilden, met veel volcx costen comen ende wy niet, ten sij datter schepen lagen die se eerst souden laten weghvaren, ende haer slagh sien waer te nemen, wanneer wy op ons swaeckste waren etc. Alhoewel dit wel dient tot nauwer toesight voor ons, soo houden wy 't selve echter altemalen geveynst ende clare valsheyt, te meer dewijle onse branthouthaelders ende oock de Caepmans ende andere seggen, dat hy met haer lieden al dickmaels hadde geraetslaeght om met hun aller hulpe selffs weder de beesten te stelen, gelijck, sy affirmative blijven seggen, hy voordesen gedaen heefft, mitsgaders d'E. Compagnie jegenwoordigh mede noch blijfft onthouden al 't vee, dat by hem ende voor Compagnies coper heefft gehandelt mitsgaders sigh selffs rijck ende ons wijs gemaeckt dattet hem ontstolen is etc. Edoch sal daer van by gelegentheyt wel betalinge vallen; ondertusschen willen oock hopen, dat se weynigh cans op Compagnies vee sullen crijgen, alsoo 't ten minsten dagelijcx met 13 a 14 cloecke soldaten bewaert wort, ja als wy wat veel volcq hier omtrent vernemen off eenigh verraet ima-
gineren wel met 20 a 25, die by de beesten in de weyden uytgaen ende op deselve passen ende wacht houden.
Herry versochte desen nacht in 't fort te mogen slapen, alsoo hem buyten by de houthaelders (Caepmans volcq meest sijnde) niet dors te vertrouwen, welcke ons oock dapper tegen hem opstoocken ende affirmeeren, dat hy ons weder sal soecken een voordeel op Compagnies bestiael aff te sien, off wel oock op onse personen selffs, soo maer cans sagh etc.
den 11en dito
- smorgens noch al aenhoudende met vry stijve valbuijen over den tafelbergh, tot beleth in de steen-vormerije, des 't volcq altemalen na 't geberghte gesonden wierd om ondertusschen, voor 't ledigh sijn, branthout in voorraet te halen, daer den 2en oven meede soude gestoockt worden, sijnde den eersten van 400 M steen al fray affgebacken ende gestelt te coelen, dierhalven alle praeparaden worden gemaeckt omme met dien nieuwen steen de corpsduguarden ende ander huysingen aen doversijde langhs de gordijn henen, mitsgaders oock de poort hecht sterck ende brantvry op te metselen, wesende 't grootste ende swaerste werck, namentlijk kelders, pack en woonhuysen voor de principale officieren als oock 't cat (mr van 't gansche fort met een muyr 4 voet dick) t' eenemael gedaen ende affgemaeckt, soodat de rest nu fray light ende vaerdigh van de hant sal schieten ende haest altemalen gedaen sijn.
12en dito,
gingh Herry rontsom de wallen buyten 't fort ende crael van de beesten vry naew bekijcken, nae sijn minen al scherpe opmerckinge nemende, ende alsoo wy hem hadden laten gewerden, doch in alles van verre naspeuren wat hy dede, soo wierd hem smiddaghs aen de tafel van den Commandeur gevraeght, wat hy van 't werck al dachte. Gaff tot
antwoorde: de Saldanhars ons de beesten seer light des nachts soude cunnen uyt 't crael ontvoeren, alsoo elck met 12 hasegaijen gewapent aencomen, ende het touw daer 't heck van de crael meede toegebonden wordt, aenstuck snijden souden, ende alsoo met de beesten deurgaen; maer hy weet juyst niet, dat het heck 's nachts met een goet sloth werd gesloten, 't welck hem oock niet wierde wijs gemaeckt ende in sijn waen gelaten: ondertusschen was de wiltschutten lastgegeven om eens aen Herrys leger te gaen ende te sien hoe 't daer gelegen was.
Dewijle noch aen tafel saten met Herry in discours alsvoren, soo quamen seer haestigh 3 a 4 hottentoos Herry aenseggen, dat hy datelijck moeste t'huyscomen: maer gaven ons niet anders te verstaen als om datter veel swermen bijen in sijn leger waren gecomen, van de welcke sij nochte haer vee niet duyren costen, ende daerom verhuysen moesten etc. waerop Herry datelijck heen gingh, met hem nemende al onse cocx, houthaelders, wijff, kinders en al, datter niet een cleyn off groot hieromtrent bleeff, maer aengaende de bijen was leugen volgens 't rapport van onse wiltschutten voornoempt, welcke bij Herrys huysen (5 in getal) oock niemant hadden vernomen als den dicken vetten capitein van de Caepmans met 2 vrouwen ende stijff 152 koebeesten sonder een persoon daerby tot bewaringe. Maer in 't wederomcomen waren hem veele hottentoos een schootweeghs ter sijden aff (hard ende haestigh lopende) gepasseert, tenderende na voorsz. Herrys leger; ende nademael wy wel weten dat hieromtrent jegenwoordigh geen ander volcq en is als Herry ende de sijne met Caepmans-troupen, mitsgaders oock Waterman ende onse cocx houthaelders, die nu met hem meede wegh waren, bijna in manieren als voor desen, doen ons de beesten ontstolen wierden,
soo deet ons 't selve al wat naeuw na Herry omsien ende den Commandeur datelijck weder eenige soldaten uytgaen om 't velt te ontdecken, mitsgaders oock te gaen sien wat omtrent Herrys leger gedaen wierd etc. Wordende tusschen wijle oock al 't geschut op 't fort rondom lustigh met schroot geladen, insonderheyt 't welcke geplant staet tot deffentie van 't crael om, off se by nachttijts op 't bestiael wilden attenteren, haer te beter te mogen affweren: ten welcken eynde de wachten buyten meede wat meer versterckt ende ordre gestelt wierde om de buyten ronde wat corter te laten gaen.
De gemelte soldaten savonts weder thuys comende rapporteerden, dat se Herry met stijff 20 man in sijn 5 huysjes gevonden hadden, doende wesende te samen met dicke melck te eeten, ende gansch geen geweer in haer huysjes hebbende, 't welck sy veel tijts in de bosjes bergen: ende was sijn vee in getal stijff 100 groote ende eenige cleyne koebeesten, neffens omtrent 200 schapen: dat dien quant altemalen voor Compagnies coper ende taback gehandelt heefft, ende ons wijsgemaeckt dattet hem ontstolen soude wesen.
Van seecker meysjen, bij ons genaempt Eva (eenigen tijt met clederen in des Commandeurs huys gewoont, mitsgaders daerdoor oock wat duyts geleert) hadden d' onse verstaen dat Herry voornemens soude sijn om nader by 't fort te comen sijn hutte neder slaen.
Van onse branthouthaelders wasser boven 2 a 3 niet by hem, maer altemalen na Caepman gegaen 't welcke ons al te meer doet duchten van eenigen aenslagh op Compagnies vee, dewijle oock den Capitein van de Caepmans heden in Herrys hutten meede gevonden was. Item oock niet boven 2 a 3 vrouwen ende gaer weynigh kinderen.
weyden soo dor maeckt, datter schier niet te eten valt voort bestiael, waerdoor oock sommige oude koeijen heel vervallen ende op 't velt van onmacht blijven leggen, ende dierhalven om noch te oirboren dagelijcx moeten geslaght worden, 't welck insonderheyt meede gevoelt wort aen de melckbeesten, die heel opdrogen ende alle dagen minder ende minder geven; sulcx van jaer tot jaer meer ende meer gemerckt wort, datter staende de drooge tijt sonderlingh niet van de melekkoeijen sal cunnen gecregen worden; maer van Junij tot October geven se redelijk.
De paerden voelen 't meede niet weynigh, doch worden dagelijcx met gort gevoet om op te arbeyden, alsoo vermits de steenbackerije int cleysant ende houthalen jegenwoordich sterck wercken moeten ende daerom oock al vry mager worden.
Van Herry hebben tijdinge dat met sijn leger ende vee na 't houtbayken is vervaren, omdat de weyden alsvoren sijn ende Compagnies vee hier omtrent te samen niet voeden cunnen, ende en derven wy met t' onse niet al te veer aff weyden, om door menighte Hottentoos van 't selve niet weder beroofftt te worden.
Heden sijn (om eens exempel te statueren) 2 personen, namentlijk Gerrit Cartensz. van Swol bossr ende Severijn Abrahamsz. uyt den Haagh, soldaat over thuyndieverije bij sententie gebannen voor ½ jaer in de kettingh aende gemene wercken t' arbeyden neffens een corperele straffe van met 50 slagen door den geweldiger gelaerst te worden, boven confiscatie van elck 1 m(aand) gagie, welcke sententie oock heden is ter executie gestelt.
eylant quam het canotje om victualie ende tijdinge dat het daer met de schapen heel wel stonde, edoch dewijle het canotjen wat cleyn viel, sonden wy een van de biscayse sloepen met hun provisie derwaerts, nevens ordre van daer oock meede hier te brengen eenen Marten Cornelisz. welcke daervolgens claghte wat onwilligh valt. Item oock, dat se om 't pryckels halven niet meer onderstaen souden, met dito canootjen hier te comen, maer alleen gebruycken om te vissen, daertoe het hun beschickt is.
27 dito
- cmorgens stil warm weer, waermeede voorhaelde galjot op de rhede quam boucheren, sijnde 't Nachtglas, ende comende van d' eylanden Tristan d'Acunha rapporteerende d' opperhooffden, dat deselve seer bar ende beswaerlijk om aen te doen bevonden hadden; vermits de nevelachtige lucht noyt ter degen hooghte hebbende cunnen crijgen, ende de continuele stormwinden, groote zees ende machtige diepte tot op een steenworp dight aen 't lant, daer oock gansch geen sant maer al steen en clipstrant gevonden hadden, niet boven 4 a 5 vadem breet, de rest al hemels hoogh steyl, schor ende cael clippigh geberghte wesende, onmogelijck om boven op te comen, hangende schier over strant henen met geringh houtlover off gras bewassen, als eenigh schrael dun riet. Maer vis wasser in abondantie te vangen. Item oock water met pryckel ende grote moeyten te becomen, maer gansch geen goede off bequame rhee voor eenige schepen, alsoo vermits de steyle gront, met weynigh wint (die der dagelijcx hard ende stormigh wayt)
d' anckers datelijk deurgingen ende gansch geen beschut ergens te vinden was, sulcx daer voor d' E. Compagnie niet uyt te rechten valt ende geen vaertuygh meer behoefft gehasardeert te worden, 't groote pryckel in 't aendoen onderworpen; alles nader te speculeren uyt de schipper ende stuyrluiden gehouden daghregisters ende gemaeckte caertjes, by ons werdende gecopieert om met de retourvlote na 't Patria te senden.
Op den middagh quamen aen 't fort 4 man, daer onder 2 Engelse, over lant affgesonden bij den adsistent Jan Woutersz. van 't dassen eylant dwers overgevaren sijnde aen dese vaste cust met een bootjen (van) seecker Engels scheepken aen voorsz. eylant gecomen den 30en december passato, wesende een opgeboeyde bayer genaempt Arosia offte Starre, daerop Capitein Eduart Stanjan, heel sieckelijck ende lam aen handen ende voeten, sterck 13 coppen ende gemonteert met 4 cleyne ijsere stuckjes van 1 à 2 ℔ ijser mitsgaders gecargeert met spaens gelt, roode laeckenen ende loot, omme daermede te varen na Bantam off Cormandel, uytgeseylt van Londen den 20en Maart anno passato, welcke gaerne hier aen de Caep was; maer hadde, vermits de stilte ende Z.Z. ooste winden deses zaysoens, niet cunnen opcomen ende telckens daer weder ter rheede gekeert, versoeckende dierhalven om wat verversinge etc. Ende den adsistent Jan Woutersz. om de chaloup Pequijn om daermeede in de bay Saldanha de robbenvangst te exerceren, vermits de robben aen 't dassen eylant vry schuw sijn, apparent veroorsaeckt door de aencompst van Compagnies ende Engelse schepen desen jare daer dickwijls aengeweest.
worden ende aen 't roer 2 vingerlingen gebroocken was, waeromme wel soude dienen ergens droogh geseth, omme alles na behoren te verhelpen etc. 't welcke hier in dese tafelbay niet wel can geschieden, - Soo is by den raadt deser fortresse, versterckt met voorhaelde schipper ende desselffs opperstuyrman, goetgevonden dito galjot ten selven eynde met den aldereersten na de bay Saldanha te senden, daer fraye ende bequame gelegentheyt is om schepen droogh te setten ende de smith te gelasten de vingerlingen ende ander ijserwerck ondertusschen in allerijl gereet te maken.
Februario anno 1656.
2en dito
's namiddaghs het Engels scheepken Arosia, dat van den 30en december verleden aen 't dasseneylant gelegen heeft ende op den 28en passato van gementioneert is, sijnde den Captein lam aen handen ende voeten van de berbery, den stuyrman overleden ende nu noch met sijn 13 sterck, versoeckende water te mogen halen, 't welck hem toegestaen ende oock wat vruchten uyt thuynen gegeven wierd.
4e dito
is den Commandeur Riebeeck om de bequaemheyt derwegen vermits 't jegenwoordige drooge mouson met een trop soldaten gegaen na de bay Falsa om eens aff te speculeren, gelijck heer van Goens oock in recommandatie had gelaten, off de vlackte tusschen die ende dese bay bequamelijck soude cunnen werden deurgesteecken, om alsoo dese Caap tot een eylant te maacken, ten welcken eynde dan deur 't laaghste van 't lant langhs de riviere soo crom ende slim als die liep, henen gingh om te sien off deselve oock dight omtrent off op de strant van de bay Falsa uytquam.
Sulcx dan alles ter degen naspeurende, heeft be-
vonden, dat de soete rivier, die in de tafelbay met de soute rivier uytstroomt, een groot stuck crom ende slanghswijse wel 3 a 4 mijlen meest dwers over streckt en dan somtijts op veele plaetsen weder steuyt met staande lackjes, tusschen welcke dan weder vlack doch laegh sandigh lant light tot omtrent 1 mijl van seecker hooge santduynen der bay Falsa, daer 't sigh dan weder alenskens met grepkens al wijder ende wijder tot een rivier streckt, al vers water, ende vorder comp te lopen in een gansch groot lack, wel soo wijt als de Maes, ende omtrent 2 uyren gaens in den omgangh heel diep ende brackachtigh water, dat vol zeekoeijen ende zeepaerden was, ende sijn water creegh door de duynen van Caep Vals, doch met geen openheyt, maer soo 't scheen onder door de sandige gront deurdringende, welck lack noch wel ten minsten 1½ uyr gaens van de zeestrant light, die meede wel ½ uyr gaens breet was, ende de duynen wel een mijl, mitsgaders oock soo hoogh als volcomen bergen, wel 10 a 12 dubbelt achter den anderen, sulcx dat genoeghsaem bevonden is onmogelijck om te doorgraven, behalven datter dan noch verscheyde lackjes door de vlackte, sommige ¼ ende andere wel ½ mijl weeghs door te graven wesen souden, om 't eene lack in 't ander te laten comen, 't welck oock seer beswaerlijck om doen soude wesen, vermits 't op veele plaetsen meede clipigh is bevonden, gelijck des ander daeghs (desen nacht in 't velt gerust hebbende) noch nader is affgespeculeert, ende geoordeelt een saecke te wesen, gansch ondoenlijck. Item meede niet nuttelijck maer (onder verbeteringh) ten hoogste voor d' E. Compagnie schadelijck, vermits het doch soo wijt off diep niet soude schuyren off d' inwoonders souden der altijt haer vee al swemmenden cunnen over jagen, als men se al soude meenen aen dese sijde den wegh door gemelt
water besloten te hebben, gemerckt oock dat seecker groot water aen de Z.zijde van de Caep Vals in 't natte offt N. weste mouson een groot stuck in 't lant lopende ende makende een meer, wel van 3 uyren gaens in den omgangh, jegenwoordigh bevonden is een lege drooge santplaet als een soutpan te wesen, sulcx daer by oock wel te bespeuren sij, datter geen degelijcker schuyringh soude te verhopen sijn, die der nootsakelijck moeste wesen nadat alt graven gedaen was, off al de moeyten en oncosten waren verloren, vermits 't altemalen meest mulle sandige gront is en vol hooge duynen, welcke deurgrafft dan van de harde winden soo haest van selffs stonde toe te waijen, als met duysenden menschen soude cunnen gegraven ende open gehouden worden. Dierhalven, als geseyt, een werck daer voor d' E. Compagnie niet eens behoefft aen gedacht te worden, vermits oock 't weynige voordeel daeruyt te verhopen tegen de oncosten, die milioenen gouts souden comen te monteeren, ende dan noch alles al veel succederende, de frequentatie met dese inwoonders affgesneden sijn, ende dat mense soude menen hier aen dese syde binden soude om redenen voorsz. abuys wesen, behalven dat dit Caepse eylant dan oock soo groot soude vallen dat om deselve in devotie te houden altijt hier en daer volcq ende troupen in 't velt souden moeten gehouden worden, ende dat met geen weynige maer al lustigh veele soldaten.
Ende aengaende van dat het soude mogen dienen om vrye huysgesinnen te veyliger te laten wonen, is te cleyn van consideratie, alsoo die hier en daer haer lant verkiesende hun in steene huysen (hier wel te maken) genoeghsaem voor dese natie cunnen bewaren, ende wanneer de vrye huysgesinnen d' E. Compagnie soo costelijck soude vallen dat deselve harent halven souden moeten meerder soldaten houden, in
plaetse van dat sylieden des Compagnies staet behoorden te helpen vesten, ende te maken, dat hier te minder guarnisoen mocht leggen; soo was 't beter datter noyt vry man quam, als eenige weynige hier omtrent de fortresse tot logijs ende gerieff van den gemenen ende passerenden man, mits het aenteelen van menighte hoenders, gansen, eenden ende verckens etc.
5e dito
- is den Commandeur voorsz. tegen den avont weder t'huys gecomen, 't vorige in manieren als boven, hebbende affgespeculeert etc. ende den verleden nacht met al 't volcq uyt den slaep gehouden door de menighte zeekoeijen, leeuwen, tijgers ende ander wilt gedierte, welcke haer telckens dight by de opgeslagen tent lustich lieten hooren brullen, sulx veeltijts rontom de wallen van 't fort oocq weer geschiet.
Sondagh den 6en dito
is den Captein van 't Engels scheepjen den Commandeur comen begroeten, sigh excuserende dat op de nodinge van sijn E. niet hadt cunnen aen taffel by hem comen eeten, omdat vermits de lammigheyt sijner handen door een ander moeste gevoert, ende de cost in de mont gestoocken worden, sigh wijders thonende danckbaer voor de courtesie aen hem bewesen, insonderheyt dat op sijn versoeck toegestaen was in des barbiers huys te mogen comen logeren, ende sigh verfrissen etc. waer op na vereysch de behoorlijcke complementen wierden gepast.
met een Engels schip, genaempt de Ihon, was geweest in Mosambicque, van waer sy den gewesen Gouverneur (diens tijt uyt was) souden brengen na Goa, welcke den Captein van gemelte Engels schip gecomen sijnde aen een van de Majotse eylanden neffen desen Captein Tanjan, doen in minder qualiteyt, ende met eenige meer van Coningx sijde wesende, daer aen lant hadde laten staen ende met 't schip ende des gemelten Gouverneurs rijckdom deurgegaen, welcke daerna door een kanoo van de Coninginne des gemelten eylants met vrou ende kinderen weder over tot Mosambicque was geraeckt, ende sylieden met een ander Engels schip naderhandt daer aencomende oock noch terecht.
Onder welcke tijt soo tot Mosambicque als van den voorsz. Gouverneur gesien ende gemerckt had, mitsgaders oock van andere Portugesen selffs meede affirmative verstaen, dat deselve al hare victualiën ende commodeteyten van rijs, bonen, erten, wasch, honingh etc. mosten hebben van Madagascar, daer sy het van 't N.eynde aen de binnencant van daen haelden tusschen de 12 ende 15 gr. met heel cleyn vaertuygh van omtrent 10, 12 a 20 lasten ten hooghsten ende gemonteert ten alderstercksten met niet meer als 1 a 2 steenstuckjes offte 7 a 8 musquets, onder opsight van 1 a 2 naturele portugesen, de rest tot 8 a tien ten hoogsten al swarten ende mesticen van cleyne dapperheyt, die met eenen daer oock veele ambers handelen voor goutcleden, coper, thin, ijser, coralen ende ander cramerijen etc. alsmeede koebeesten, schapen ende ander vee, evens als hier aen de Caap van d' inwoonders geschiet, tot verversinge van de uyt Portugal varende ende tot Mosambicgue aencomende schepen, welcke behalven St. Helena nova geen ander ververschplaetsen souden hebben, ende daeromme in hare uytreysen voornamentlijck Mosambicque, alsoo
nootsaeckelijck als Compagnies schepen om te ververschen de Caap moeten aendoen.
Ende was denselven van opinie, dat men haer die trafficque gansch lichtelijck met een hansaem jachtjen ende 1 cleyn galjot met 3 masjes als 't zijne hier ter rheede leggende was (omtrent als de Tulp sijnde), soude cunnen beletten ende die van Mosambicque sulcken affbreuck doen, dat men haer een groote benautheyt soude cunnen causeren ende brengen in vry dappere misserie van hongersnoot, vermits wel soo heel sterck van Portugesen aen Mosambicque niet waren, maer veel monden hadden te voeden van slaven ende slavinnen etc. ende tot welckes onderhout al haren rijs ende vleys als andre commoditeyten van voorsz. groot eylant moeten halen, alsoo op 't eylant van Mosambicque niet anders wies als abondantie van Orangie appelen, lemoenen, pisangh ende diergelijcke fruyten, maer gansch geen rijs of yets om in plaetse van broot aff te leven, nochte oock op 't vaste lant, daerse haer water met canoos ende ander vaertuygh moeten van daen halen. Ende aengaende haer bestiael, dat sij redelijck menighvuldigh by haer hebben, wort alle jaren veel van geconsumeert, tot verversinge van hare passerende schepen voorsz., voor de welcke ende tot hun eygen onderhout dan t'elckens beneffens haren rijs etc. weder ander moeten halen van Madagascar met 't vaertuygh gemelt. Ende souden d' inwoonders van dito groot eylant na sijn opinie ons selffs (daer comende) wel aenwijsen waer ende in wat havens de Portugesen vaertuygen altijt lagen ende voeren, doch moeste al onder Portugese off Engelse vlaggen vooreerst bij der hant genomen ende de luyden wel getracteert worden tot sij ons gewent waren, waer door den Gouverneur ende die van Mosambicque in groote perplexiteyt souden gebracht ende machtigh cunnen
verswackt offte in hongersnoot ende groote verlegentheyt gebracht worden, vermits sonder Madagascar, om redenen voorsz., niet souden cunnen leven.
Wiste oock te seggen, dat de Portugesen daer vry veel ambers handelen voor gansch geringen prijse, dat hun altemalen in maniere voorsz. Madagascar bevarende, was te ontsetten behalven 't groote hinder dat die van Mosambicque na sijn gevoelen soude cunnen worden gedaen ja sodanigh dat sy metter tijt wel selffs soude wenschen hare besettinge te verlaten, waerdoor hy oook meenden, dat de Portugesen, Misambicque quijt wordende, seer beswaerlijck hare indische navigatie souden cunnen vervolgen, vermits dan op hare uytreysen gansch geen ververschplaetsen souden hebben om seecker aen te doen ende haer te verfrissen.
Onder anderen met hem discoureerende van de vaste custe, desen hoeck om, wiste te seggen, dat die van de Caap Fals tot Cabo Corintas incluys gansch beswaerlijck ende haserdeus te bevaren was, vermits de machtige harde winden, daer subject, ende groote rollingen van zees tegen de wal, waerdoor met weynygh wint qualijck mogelijck ware van 't lant aff te leggen; maer tusschen Cabo de Corintas, offte benoorden den Tropicus, langhs de custe van Zoffala tot Mosambicque ende lager was 't doorgaens hansaem ende bequaem weer ende wel te bevaren met lichte jachjes off galjots, om oock te passen op de gouthaelders van Coffala na Mosambique, dat meede maer met cleyn vaertuygh als de vaert op Madagascar geschiet, wenschende selffs dat commissie had op de Portugesen (welcke nu haer vrunden waren) hy wilde met sijn cleyn scheepjen daer wel heen, ende sijn verhopende offte presupponeerende advance voor al vry veele niet overgeven, ende ware het sijns gevoelens een gansch raedsamer saecke voor d' E. Compagnie nu insonderheyt die van
Mosambicque in benaeutheyt te brengen ende te speculeren off haer metter tijt die plaetse soo doende facilijck soude cunnen offe mogen affhandigh gemaeckt worden, ende ingevolge veroorsaeckt den Portugesen hare indische vaert (hun nodige ververschplaetse missende) te beswaerlijcker viel, hoedanige speculatie hy ons wiste te seggen dat de Portugesen tegen d' E. Compagnie op de Caap wel hadden; te meer omdat haer die besettinge al vry wat omsien gaff ende vreese, dattet wel op haer, in maniere voorsz., mochte gemunt wesen, soo hy seyde, uyt haer eygen agents monde tot Londen verstaen had. Item oock, dat den nieuwen Viceroy na Goa tenderende vastelijck van voornemen was geweest, indien hem de wint maer bequamelijck gedient had, d' E. Compagnie hier aen de Caap empassant een affront te doen, om haer fortresse ende plantagies te ruyneren etc. des na sijn advys meenden dat wy ons doorgaens wel wat deffencijff mochten houden alsoo sulcx met macht ende menighte van volcq al soude te doen wesen, vermits alle advenuen om te landen met luttel menschen qualijck te beletten, ende van dese fortresse vermits de bequame gront wel te approcheren ende belegeren wesen soude etc. aen 't welcke den selven de waerheyt niet al en spaerden.
19en dito.
- Den Captein van 't Engels scheepjen wat op de been gecomen wesende ende daeromme menende heden te vertrecken, waren 2 van sijn volcq te landewaert in wegh gelopen, 't eene sijn susters zoontjen ende 't ander sijn Cajuytwachter, die hem vermits sijn handen niet roeren cost, het eeten ende drincken dagelijckx in den mont moesten steecken; ende alsoo sijn stuyrman overleden was, ende niemant op 't scheepjen had van eenige kennisse in de navigatie, soo liet altijt de hooghte nemen door gemelte sijn susters soontjen, omdat sijn handen, als geseyt,
selffs niet cost gebruycken, om welcke jongen nu soo verlegen is, dat sonder hem niet soude cunnen vertrecken nochte de reys vervorderen: versoeckende dierhalven onse hulpe ende raedt om deselve weder te crijgen, des wy daerop de Hottentoos na deselve uytsonden, met beloffte van taback, aracq ende een buyck vol eten te geven, alsse ons deselve wederom brachten. Welcke daerop uytgegaen sijnde, binnen een paer uyren gemelte sijn neeffken wederom cregen, ende thuys brachten, maer den anderen costen sy niet vinden, des op sijn versoeck ons volcq ordre gaven, waer hem quamen te ontmoeten, datse denselven souden gebonden aen 't fort brengen om alsoo aen sijn behorige opperhoofft weder over te leveren, voor welcke courtosie etc. sich danckbaar t'hoonden. Ondertusschen wierdt sijn reyse vry langh ende verdrietigh, als hebbende morgen al elff maenden uyt Engelant geweest, met cleyne apparentie van vorder spoedige reyse alsoo geen stuyrlieden ende gansch onwilligh volcq heefft.
Sondagh den 20en dito
was voorhaelden engelsen captein weder heel sieck geworden, ende voorsz. sijn cajuyt-wachter noch niet te voorschijn gecomen.
Desen morgen tusschen 2 a 3 uyren is overleden 't laest geboren kindeken van den Commandeur, sulcx dat de 2 jonghst op eenen dagh geboren kinderkens nu alle beyde by den Heere sijn.
21 dito
des middaghs quam hier wel ter rheede 't galjot Nachtglas met over de 4000 stucx robbevellen, den 17en deser uyt de bay Saldanha gescheyden, daer schoongemaeckt ende fray geprepareert hadt, meede brengende een brieffken van den adsistent Jan Woutersz. van inhoude als dicteert d' onderstaende copie geschreven.
Aen den Commandeur
Jan van Riebeeck.
Primo deser quam (Godt loff) hier onder 't Dasseneylant wel ter rheede 't galjot tNachtglas, met de sloup Pequijn, 't welck ons lieff was. Braecken dierhalven met ons volcq ende byhebbende gereetszaem gesamentlyck op, alsoo daer tot de robben-vanghst voor dees tijt niet meer te doen valt, maer sijn van meninge, als hier in de bay sullen hebben alles opgevangen, dan weder na 't Dasseneylant offte bay van St. Helena te vertrecken. Hierop wachten u.E. wijs oordeel. Doch soo is hier volgens 't aensien noch wel om robben te slaan een maant werck, doch moeyelijck te crijgen; maer sullen met Godt hier in de bay noch wel 3000 becomen, doch sullen u.E. met de sloup Robbejaght naerder schrijven hoe dat hier toestaet.
Meede soo hebben de provisiën, u.E. per tNachtglas aen ons gesonden, wel becomen nevens partij groente als anders, waervoor u E. ten hoogsten danckbaer blijven, dooh hebben niet meer als ½ vat vleys en ½ ancker brandewijn ontfangen in presentie van schipper Jan Jacobsz.
Op den 8en deser in den avontstont quam alhier in de bay ten ancker seecker frans schip, genaempt St. Joris, over 28 dagen van Madagascar geseylt, waerop den Captein van d' inwoonders is dootgeslagen door haer roven ende moorden. Oock soo is voornoemd schip over 31 dagen by ons galjot onder 't eylant St. Maria ten ancker geweest, ende verstonden van den voornoemden fransman als dat partij rijs gehandelt hadden nevens 14 slaven, waeronder 4 vrouwen sijn; meede als dat op 't galjot de Tulp 2 stucken sijn gesprongen, edoch watter van is can u.E. by dese nevensgaende jongelingh, die by my uyt eygen wille
is bygecomen, van voornoemde fransman wel verstaen, ende is genaempt Boudewijn van den Abele van Brugge, eertijts van d' Engelse by de Francen genomen.
Oock soo senden U.E. nevens desen met 't galjot 't Nachtglas toe met degene voor desen over lant aen U.E. gesonden 1160 groote, 3350 clene ende 40 overhaelde 2 zeeleeushuyden, met een vercken en ½ aem traen; sullen met de sloup Robbejaght meerder quantiteyt toesteuren met Godes zegen.
Hiermeede: wenschen u.E. nevens u gansche familie in de bewaringe des Alderhooghsten, die U.E. ende ons wil zegenen aen ziel ende lichaem. Amen.
Onderstond. UE. onderdanigen ende dienstschuldige dienaer.
Was geteyckent Jan Woutersz.
In de Bay Saldanha op 't eylant Jutlant desen 16en Februarij anno 1656.
Den jongen van voorhaelden frans-schip wat hebbende gevraeght na de gelegentheyt harer gedane vojagie, wiste ons te seggen, dat voor 2 jaer den 8en Maert mit dit schip, groot omtrent 200 lasten, was van Nantes gevaren, ende aen Cabo Verde geweest om water, hout ende verversinge, gemant met omtrent 100 man ende gemonteert met 20 stucken, comende alsoo in ses maenden van Vranckrijck tot Madagascar, aen de France fortresse gezeylt, leggende omtrent 3 mijlen van de bay St. Lucia, genaempt Tolanhaer; daerop tusschen de 50 a 60 France coppen, behalven hare slaven, die wat meer in getale waren, sijnde niet anders als een viercant met palen, van dickte als starren, omheyninght sonder eenige wallen off muyren
ende de huysjes van stocken, bamboesen ende bladen gemaeckt, leggende hare stucken sonder eenige rampaerden offte affuyten onbruyckbaer op de gront, behalven 3 die noch op seer oude rampaerden leggen, ende naulijcx de helfft van 't volcq met een snaphaen off sijtgeweer versien. Item jegenwoordigh met maer één vaetjen cruyt, echter voeren noch al oorlogh tegen d' inwoonders, van de welcke sy een coningh ende prins met veel volcq hadden omgebracht, daer nu 4 kinderen van op voorsz. Frans schip St. Joris meede na Vranckrijck overvoeren, neffens een kas met minerael, gehaelt uyt seeckere goutmijnen, haer van den voorsz. coningh gewesen, daerse oock eenige potten met stucken van achten (onder d'aerde gegraven geweest) van gecregen hadden.
Der Francen doen bestondt daer vorders in 't opsamelen van koehuyden, was, ebbenhout ende seeckere gommen, die voorhaelde jongen niet en kende; oock insonderheyt om daerop te maecken hare barcken offte lighte jachtjens, diese gesloopt uyt Vranckrijck in de schepen overvoeren om in 't Roode-meer te roven, waer van den Gouverneur van Nantes, La Miljerey, 't bewint off octroy ende eigendom van voorsz. besettingh had, ende alsoo sy somtijts in gansche jaren langh daer geen schepen uyt Vranckrijck cregen, hadden deselve nu door hare slaven hun met rijsplanten meede beginnen te erneren, dat redelijck wel succedeerden tot haer selffs spijsinge.
Van welcke verhaelde huyden, was, ebbenhout ende gommen, gemelte schip goet deel inhadt, om tot Vranckrijck te brengen, Item oock omtrent 200 rollen taback, elck wel van 100 ℔, gewassen op 't eylant Mascarenhas, daerse over 6 jaren 7 Francen ende 8 slaven van voorhaelde forth hadden opgeseth, niet anders doende als haer met tabackplanten te erneren, levende
van niet anders als verckensvleys, die, alsoock bocken, daer in groote menighte waren, wonende in lighte huysjes van tacken ende bladen seer armelijck.
Comende weder op de vojagie van voorsz. schip, welcke 8 maenden langh aen dito fort hadden gelegen, ende tusschen welcken tijt een vaertuygh met 3 masjes opgemaeckt om in 't Roomeer te employeren, waren sy alsdoen van daer langhs de Madagascarse cust gevaren tot aent eylant St. Maria, leggende voor de bay Antongil van waerse met voorhaelde vaertuygh, omtrent soo groot als een galjot, waren gevaren na de rievieren van Monamboelo ende Manasatran, besuyden voorsz. bay Antongil gelegen, daerse het schip in corten tijt wel halff vol rijs heel civil hadden gehandelt. Item in voorsz. rivier Manastran eenige gesteenten daer den Capteyn sijn reyse soo verde meenden meede goet te maecken, dat al gedachten hadt de reyse na 't Roode-meer te staecken. Maer met die van dito revier in questie raeckende, was van de inwoonders vermoort, ende alsoo 't ander volcq doen na haer sin geen handel off meer koebeesten genoegh tot haer verversinge conden crijgen, hadden sy d' inwoonders dapper met hostiliteyt gequelt, mitsgaders d' een tegen d' ander sodanigh opgesist, dat alle de dorpen tegen malcander in oorloge waren geraeckt, wesende derhalven die van St. Maria seer bangh voor haer uyt vrese dat se haer, daer 't groot schip geanckert leggende, dewijl gemelte vaertuygh off barcq aen de vaste cust handelden, sodanigen inlantsen oorloge souden berockenen.
Den jongen wiste oock te seggen, dat de gemelte omgebrachte Coningh ende Prince hadden geseyt goede genegentheyt te hebben tot de duytsen, omdat haer van deselve geen oorlogh aengedaen, maer gesocht wierd in 't vrundelijcke te handelen etc.
Van voorhaelden Monamboelo waren sy, na 2 maenden vertouvens, voorts geseylt na 't Roode-meyr om te roven op de Moren, daer gecomen sijnde jacht gemaeckt hadden op een zeyl, dat sy dachten een Moor te wesen, doch naderhant een Engels schip bevonden, ende dierhalven daerop affgesonden hebbende haer voorsz. opgemaeckte barcke ende chaloup van haer schip, hadden sy in plaets van buyt te crijgen deselve met omtrent 60 man verloren, ende doen van hare roverije gefrustreert sijnde, teruggekeert na 't eylant Saccatora, daerse gehandelt hebben goet deel muscus, civet, ende negen vaten aloë, na 't welcke sylieden de retour waren gevaren na 't eylant Mascarenhas, daer, als voorsz., Francen ende 8 negros oplagen om tabacq te planten, van de welcke, gelyck geseyt, omtrent 200 rollen, swaer elck stijff 100 ℔, hadden meede genomen ende weder gecomen over St. Maria aen de France fortresse Tolanhaer. Op Madagascar, daerse den gehandelden rijs van Monamboelo (als meede in 't Roode-meyr geweest) doen lieten tot provisie van de daer leggende Francen, ende van deselve innamen omtrent 7 a 8 M koehuyden, partije was, gommen, minerael als voorsz. ende de gemelte 4 coninghs ende princen kinderen, nevens een casjen van omtrent een voet in 't vierkant, becleet met graeu laken, daer den jongen meenden groote costelyckheyt in te wesen.
Voorhaelde Frans schip hadde over 6 weecken aen voorsz. St. Maria oock gerescontreert ons galjot de Tulp, als wat rijs gehandelt hebbende, ende overgesteecken sijnde na Monamboelo, daerse meenden dat hun ladinge welhaest vorder becomen souden.
Wisten oock te seggen dat 2 van des Tulps stucken gesprongen, mitsgaders daerdoor 4 doot gebleven ende eenige gequest waren geworden, 't eene stuck aen Mauritius ende 't ander in de bay Antongil, apparent
door eenige eerschoten, die men heefft willen doen; anders stondt het met haer saecken wel.
22 dito is 't Engels scheepjen Arosia (den 22en deser hier gecomen) vertrocken, tenderende na Bantam, ende van daer voorts na Jamby om peper, hebbende 1 man (in 't lant wegh gelopen) moeten achterlaten, alsoo hem de Hottentoos niet hebben cunnen opvinden; versochte derhalven dat wy denselven met geen ander Engelsen wilden laten vertrecken, maer hier behouden tot sijn retour van India ende voor de cost laten arbeyden etc. Ondertusschen sigh op 't hooghste danckbaer thonende voor het tractement hem van des Commandeurs tafel in sijn sieckte gedaen, presenterende daer voor betalinge, edoch den Commandeur allegerende dat sijn tafel geen taberne was, maer hem als een gast ende broeder offte goede vrunt per courtoysye hadde getracteert, behoeffde van geen betalinge gedacht, veel min oock gesproocken, te meer dewijle voor sijn volcq doch niets ter werelt had versocht te genieten, omdat se na sijn sustenue cloeck, gesont ende vers genoegh waren etc. Derhalven maer te dencken was om hem Captein een geluckige reyse toe te wenschen, ende was meer tot complementes ende courtoysheyt mochte bedacht worden.
Denselven was al redelyck rad ter been geworden, maer sijn handen waren noch soo lam dat die niet coste gebruycken, moetende door meergenoemde sijn neeffken, out 13 jaer, ten hoogsten laten observatie van de son nemen ende daerop sijn reyse doen, alsoo niemant van kennis op de navigatie had, vermits sijn stuyrman, als meer aengetogen, overlangh gestorven was.
24en dito is d' heer Commandeur Riebeecq met 't galjot Nachtglas vertrocken na het Robben-eylant om aldaer eens te besightighen Compagnies vee etc.
meede nemende 9 stucx schapen, om op gemelte eylant te laten weyden. Tegen den avont quam wederom alhier in 't fort den Engelsman genaempt .........1) over eenige dagen van 't Engels scheepjen Arosia weghgelopen ende na sijn zeggen in de Saldanhabay geweest, mitsgaders een schijn met sijn hembt aen een stock gebonden hebbende om van ons volcq op d' eylanden in de gemelte bay gesien te worden. Maer alsoo geen vaertuygh op hem affquam, is genootsaeckt geworden wederom te commen; hadde in al de tijt sijns uytblijvens niet g'eten als een weynigh raeuwe mosselen onderwegen gevonden, ende door mancquement van soetwater sijn eigen water moeten drincken. Gevraeght sijnde wat beweegt hadden wegh te lopen, gaff voor antwoort vermits de harde ende strenge regeringe van sijn Captein, welcke meer barbarisch als christen was, vermits oock hadde hoogh ende vastelijcke gesworen, hy met 't schip ende volcq in India comende, hem nevens noch 2 à 3 andere personen, namentlijck den constabel oock, ende noch een, soude tot slaven maecken, ende aen de Indiaense natie vercopen; welcke dreygementen hem hadden ten hoogsten gedrongen, om wegh te lopen; ende hadde d' andere personen meede connen van 't schip comen, soude 't selve meede gedaen hebben: versoeckende in Compagnies dienst te mogen worden aengenomen etc.
eylant was, vermits deselve aen d' overvloedige creupel bos boomtjes noch genoegh te eeten vonden, ende altemalen lustigh vet ende wel gedaen waren. Soo had den Commandeur oock met een biscayse sloep het gansche eylant laten omvaren, affdiepen ende pertinent op een caertjen brengen, mitsgaders bevonden de clip Walvis niet boven ½ mijl van 't Robbeneylant te leggen, die altyt gehouden is, dat midden waters lagh, maer nu ter contrarie bevonden wel rijckelijck 1½ mijl van de staert van de Leeuwenbergh aff, sulcx die passagie wel 1½ mijl wijt is, ende soo treffelijck om tusschen deur de bay in te lopen, sonder eenige vuylen, als een plaetse ter werelt wesen magh, als wanneer men, de bay open ende 't fort in 't gesicht crijgende, over al goede santgront vint om te anckeren, sonder dat men behoefft op te douwen, off lager na 't Robben-eylant, off elders noch aff te lensen, gelijck by d' instructie aengewesen is, maer cunnen daer gemackelijck blijven leggen, schoon de wint al heel hardt van den Z.Z. oosten uyt de wal wayt, alsoo deselve geen slagh van water ende een goet opper maeckt, mitsgaders meest alle morgen variabel ende maer labber is, altoos ten alderlanghsten boven 2 a 3 etmael ten hooghsten soo fel niet aenhout, sulcx dan met gemack voor 't fort ter rechter rheede comen cunnen, sijnde de gansche bay over goede santgront om te anckeren, die noch al eerder ende vroeger vernomen wort, als de instructie noch wel aenwijst pro memorie.
Savonts liet den Commandeur voorgemelten Engelsman selffs voor hem comen, ende affvragen de motiven hem gemoveert tot weghlopen uyt sijn meesters dienst etc. Welck tot antwoort gaff in substantie als voorhaelt ende versochte in Compagnies dienst aengenomen te mogen worden, waerop hem wierde ge-
dient, dat weghlopers al te weynigh te vertrouwen waren; doch om hem van geen honger te laten sterven, soude met ons volcq meede mogen eten ende drincken ter tijd sijn meester wederom quam etc.
26 dito
is gemelte galjot doende geweest sijn vordre vellen te ontladen ende vaerdigh te maacken om ten eersten een galjot vol schulpen te halen van't Robbeneylant tot een calckoven, jegenwoordigh onderhanden sijnde, ende noch wat schulpen op te cort comende.
Heden quam Herry wederom aant fort, niet anders te seggen hebbende, als dat met sijn vee in't Houtbayken lagh, ende wanneer de regentijt aenquam, daermeede hiercomen wonen wilde; waerop hem (om te min suspitie te geven) geseyt wierde, dat altoos in dese drooge tijt niet comen moeste, alsoo der qualyck genoegh voor Compagnies vee t'eten viel.
Caepman lagh met sijn vee oock omtrent 2 mijlen van hier ende soude meede gaerne wat dichter by comen; maer wierd om redenen voorsz. oock aengeseyt niet verder herwaerts te naderen, dewijle die schelmen doch nemmer meer its verhandelen willen, ende niet ander soecken als haer genoegen te crijgen met stelen ende roven etc. Deselve sagen seer toe, dat wy heden een wackeren stercken ende swaren slaghboom met een staecketsel ende lustigh slootwerck aen 't crael van de beesten brachten. Item oock 2 isere stuckjes in't halff maentjen van't gemelte crael tot bevrijdingh van de beesten, fray op batarijtjes gestelt, sulcx dat men soude achten voor haer nu onmogelijck te sijn om de beesten wederom uyt (altoos t' crael) te stelen, alsooder oock des nachts soo wel als by dage goede wacht op gehouden wort, edoch ten ware des, souden t' al overlangh weder wegh gehadt hebben.
na 't Robbeneylant seylde om 't selve inder haest (ten eynde voorsz.) vol schulpen te halen, waertoe hem noch 10 man van 't lant was meede gegeven omme 't werck te radder voortgangh te doen nemen.
Martio anno 1656.
Ady primo dito
wierd een zeyl in zee gesien, mitsgaders oock t'galjot t'Nachtglas comende van t'Robbeneylant met schelpen om hier calck van te branden als voorsz.
Ende alsoo, vermits t'opgecomen z.oostelijck luchjen voorsz. desen avont niet wel coste ter rheede comen, soo is een biscayse sloup derwaerts gesonden om te vernemen waer het van daen quam etc.
Dewelcke omtrent 2 uyren in den avont wederom comende, tijdinge bracht, dat het was het jacht Muyden, 4 October passato uyt Texel gezeylt, in compagnie van de jachten Draek, Wesep, Maersen ende 't fluytjen Breuckel, welcke altesamen door contrarie wint 4 weecken langh onder Wight in Engelant hadden gelegen, hebbende dit gemelte jacht op: 165 coppen, ende onderwegen maer 2 verloren, mitsgaders de rest van 't volcq altemalen noch redelijck gesont.
opdat 't volcq niet meer souden behoeven tot den hals (gelijck noch doen moeten) in 't water te lopen, tot beter gemack ende te meerder conservatie van gesontheyt voor deselve.
5 dito
hier wel ter rheede quam 't jacht Weesp met voorhaelde schip Muyden, Draeck, Maersen ende 't fluytjen Breuckel, op den 4 october passato uyt Texel ende meede als de overige in Engelant gelegen, ophebbende coppen altemalen gesont volcq ende maer 2 op de reyse overleden.
Soo retourneeren oock meede ter rheede 't galjot 't Nachtglas met de g'ordonneerde schapen, maer had vermits de harde deyningen geen schelpen cunnen laden.
7 dito
is affscheyt gegeven aen d'opperhooffden van 't jacht Muyden, omme met den eersten goeden wint haer reyse voorts na Batavia te vervorderen, neffens 24 personen van de voorige schepen hier sieck aen lant gebleven geweest, ende nu weder gereconvaliseert. d'Almogende verleene deselve een spoedige behouden reyse.
Soo is oock ordre gegeven aen 't galjot Nachtglas om ten eersten te verseylen na de bay Saldanha ende van daer te halen de robbe-vellen die in vooraet sullen mogen sijn etc.
9 dito
is alhier wel ter rheede g'arriveert 't jacht den Draeck met meest noch al gesont volcq, maer 2 man door ongeluck op de reyse overboort gevallen verloren hebbende ende noch in 't leven1) coppen.
Smiddaghs oock quam te arriveren uyt de bay van Saldanha 't robbejaghten met 3000 stucx robbevellen, meede brengende een brieffken vanden assistent Jan Woutersz. luydende als d'onderstaande copie dicteert.
Aen d'E. Heer Commandeur Jan Van Riebeek.
Wy senden U.E. op heden toe de sloup Robbejaght ingeladen hebbende 797 stucx groote ende 1554 clene robbe-vellen, sullen met Godes hulpe hier inde Saldanha bay noch wel 3000 stucx vellen becomen, ende soo 't UE. dan geliefft offte verstaat om alsdan andermael noch eens 't Dasseneylant aen te doen, ende sien wat daer noch vorder tot dienst van d'E. Compagnie soude mogen te verrighten sijn.
Hiermeede wenschen UE. nevens u ganse familie in de bewaringe des Alderhoogsten, die UE. ende ons sijn zegen wil verlenen aen ziel ende lichaem. Amen. Onderstondt UE. onderdanige ende dienstschuldige dienaer.
Was geteyckent Jan Woutersz.
Op Madagascar eylant in de bay Saldanha desen 3en Martio 1656.
Voormiddernacht quam hier meede ter rheede 't jacht Zeepaert, van de camer Zeelant, uytgelopen den 22en November passato in compagnie van Brouwershaven ..... hebbende 9 dagen gelegen in Engelant anders nergens aengeweest ende maer 2 man op de reyse verloren, voorts de rest van 't volcq (185 Compagnies dienaers wesende) meest fris ende gesont, ende had over 5 dagen geweest by noch 3 schepen namentlijck Hercules, Brouwershaven ende Dolphin.
Tot op dato, vermits de westelijcke wint, 't jacht Muyden niet hebbende cunnen na sijn gegeven affscheyt 't seyl raecken, nochte oock 't galjot 't Nachtglas na de bay Saldanha, ende ondertusschen uyt die bay gister hier gecomen wesende de chaloup Robbejaght met vellen, soo is heden ditto galjot g'ordonneert vooreerst maer te gaen na 't Robben-eylant om noch een ladinge schelpen (te cortcomende tot de opgemaekte calckhoven) ende 30 stucx schapen voor de schepen etc.
Op den dagh is voorhaelde schip des middaghs noch wel ter rheede g'arriveert, sijnde den Dolphijn, 21 November passato uyt Texel gelopen, nergens als in Engelant aengeweest, op hebbende 213 coppen, noch tamelyck gesont ende maer 1 man gestorven.
S'namiddaghs is 't jacht Muyen vertrocken na Batavia mitsgaders Wesep ende 't fluytjen Breuckel gegeven haer affscheyt om ten eersten mede 't seyl te gaen.
11 dito
hier wel ter rheede de navolgende schepen te weten.
Hercules, den 10en December uyt Texel gelopen in compagnie van d'Achilles, die den 17en daeraen door storm van haer affgedwaelt was; sijn nergens aengeweest, ende onderwegen gestorven 5 man, ophebbende noch 236 redelijck gesont.
Brouwershaven den 22en November uyt Zeelant gelopen in compagnie van 't Zeepaert ende Zeehondt: nergens als in Wight aengeweest, ophebbende 197 coppen, noch redelijck gedisponeert, mitsgaders 2 man onderwegen overleden.
Smiddaghs is 't jacht Wesep vertrocken na Batavia ende 't galjot 't Nachtglas ten eynde voorsz. na 't Robben-eylant.
na Batavia ende op den namiddagh oock 't jacht den Draeck, al met fray fris gesont volcq, comende hier ondertusschen meede wel ter rheede 't schip den Achilles met den Hercules, hiervoren aengeroert, op den 10en December passato uyt Texel gelopen ende nergens aen geweest, mitsgaders oock verloren een man, de rest sijnde 122 in getal, noch tamelijck gesont, voor dewelcke gelijck de vorige ende ander schepen alle dagen koebeesten ende schapen met allerhande thuynvruchten t' haerder treffelijcke verversinge aen boort geschickt, voort soo veel als de opperhooffden selffs maer begeren.
Heden retourneerden oock 't galjot met schelpen ende 30 schapen.
15en dito
ist robbejachtje gesonden na 't robbeneylant om noch 30 schapen voor de schepen.
Soe heeft mede sijn affscheyt becomen 't jacht Zeepaert om metten eersten goeden wint te vertrecken na Batavia. Ende wiert tegen den avont van de uytkijckers gesien 5 schepen, dat apparent van de retour sullen wesen.
Martio 1656. Int fort de goede hoope
Vervolgh van 't Caeps daghregister.
Sondagh den 19en dito
is voorsz. schip ter rhede gecomen, sijnde ter Schelling, 11 December uyt Zeelant gelopen, nergens aengeweest ende weynich siecken gehadt, nochte oock maer 2 man verlooren hebbende, sijnde noch sterck 198 compagniesdienaren.
Soo retourneerden hier oock van 't robbeneylant met schapen 't galjot Naghtglas, hebbende door dese verlede harde winden een van onse biscayse sloepen (daer schelpen mede soude halen) verloren, ende daertegen Gode loff wederom gecregen de schuyt van d' heer van den Bogaerde met een man daerin, welcke door gemelte harde winden van syn schip affgedreven ende als geseyt bij 't robbeneylant voorsz. Galjot gerescontreert sijnde, weder opgevist was, sulcx datter niet wegh is als onse sloep, edoch tot verachteringh van de walvisvanghst.
seylt na 't robbeneylant om noch 50 schapen voor de schepen.
Item oocq na Batavia de navolgende schepen, namentlijck: Dolphijn, Hercules, Brouwershaven. Achilles, Maerssen. d' Almogende verleen deselve een geluckige behoudene reyse.
22 dito
stijve valbuyen over den taeffelbergh, waer door gelijck wel omtrent een hondert menschen van de schepen aen lant verweert bleven, ende de cost voor moeste gesorght worden, sijnde om 't gereetse al speck onde broot; sulcx hier dickwils gebeurt ende groote consumptie in die durable victualie veroorsaekt.
den 24en dito
liet d' E. heer Bogaert den breeden raet beroepen, in dewelcke besloten wiert omme ten langhsten met de 6 retour-schepen op overmorgen 't seyl te gaen, ende nademael dat de volgende schepen van Batavia noch niet en paresseerden, in dewelcke voor de Caep eenige goederen noch souden wesen, achtervolgende 't schryven van d'Ed. heeren generael ende raden van India, soo is oocq goetgevonden, indien deselve voor 8 à 10 April niet verschenen dan 't Galjot Nachtglas na St. Helena te senden, omme die goederen voor de Caep van daer weder te brengen, sijnde wijders eenige questien geslist ende sommige personen over begane fauten gecondemneert etc. Tegen den avont sagen 4 schepen onder de wal, die vermits de gemelte harde winden niet ter rhede costen comen.
25 dito
is 't galjot 't Naghtglas na voorhaelde schepen (noch gesien wordende) gesonden: om deselve in te lootsen etc. Edoch alsoo, wat buyten comende, vernam dattet France waren, is terstont weder binnen gekeert ende de gemelte schepen in de bay g'arriveert sijnde, genaempt als te weten het admiraels-schip La Ducesse, daerop captein Laroche St. Andries met 400
coppen ende gemonteert met 40 stucken canon. Het vice-admiraelschip la Marichal, daerop captein monsieur Colon, met 300 coppen en 36 stucken. Het derde schip Lerman, captein Richemond, met 200 coppen ende 30 stucken. Het vierde schip St. Joris captein Labriauté, met 100 coppen ende 20 stucken. Hebbende 2 scheepkens onderwegen genomen, daer 't van de hare noch in zee bij was, ende souden noch 4 volgen altemalen door den Gouverneur van Nantes La Miljery van 'sconinghs wegen affgesonden na Madagascar omdat te peupleren ende voor haer ter degen vast te maken, daer oock al 2 schepen voor heen waren. Edoch wat hun desseyn vorder was, hielden bedect, ende alsoo dese avonturiers niet veel te vertrouwen waren, wierde ordre gestelt dat hun al de schepen hier ter rheede leggende: sijnde 8 in 't getal, namentlyck 6 retour- ende 2 vaderlantse schepen in posture van deffentie stelden, omme niet onversiens van dese Francen overvallen te worden.
Wierd oocq goetgevonden, dat deselve overmorgen metten andren gesamentlijck souden 't seyl gaen, mitsgaders 't galyot Naghtglas uytgesonden worden om op de noch te verwachten retour- ende ander schepen te cruyssen ende van dese Francen te waerschouwen etc., wijders oock gelicht uyt de vaderlantse schepen noch 20 militaire personen tot versterckinge van 't Caeps guarnisoen seer swack sijnde: vermits den Commandeur met de laeste vertrocken schepen na Batavia gecargeert had om emmers aen alle kanten in postuyre van deffentie te blijven, alsoo dese Francen suffichant sijn om Compagnies omslagh hier te turberen: des haer oocq al met beleefftheyt sal moeten worden bejegent etc. Off souden haer genoegen met gewelt cunnen halen.
niet te vertrouwen, alsoo se haer souden soecken haer beesten aff te nemen ende haer persoonen te vervoeren ende wes meer tot affkeer strecken magh etc.
Ondertusschen liet den Francen admirael den commandeurs van de retourvlote ende fortresse begroeten met een vereeringe van een vatjen canarywijn ende wat rasijnen etz Dat hun weder met eenige verversinge ende complimentos wierde gerecompenseert, vallende seer emportuyn in 't versoecken om seyldoeck, daer se dapper om verlegen waren; doch wierd op eygen nodigheyt beleeffdelijck geëxcuseert ende op haer versoeck toegestaan water te halen.
28 dito
is d'heer van den Bogaerde met sijn onderhorige vloote 't seyl gegaen om hun reyse over St. Helena na 't vaderlant te vervorderen, bestaende in 6 schepen, Provintie, Malacca, Phenix, Hoff van Zeelant, Walvis ende Gekroonde Leeuw, in compagnie van welcke mede vertrocken de jachten der Schellinch ende Zeehont na Batavia, mitsgaders 't galyot naghtglas om op de verwachte retourschepen buyten te cruyssen ende waerschouwen van de hier noch ter rhede leggende 4 Francen om wel slaghvaerdigh binnen te comen, ende van deselve niet onversiens overvallen te worden, alsoo ons niet veel goets van haer cunnen imaginieren, waeromme hier aen lant oocq 't meeste volcq geduyrigh in 't geweer gehouden, mitsgaders des nachts dubbelde wachten ende gestadige ronden gedaen worden. Item oocq alle de officianten met geladen pistolen in huys versien omme emmers ter degen op onse deffentie te wesen, off misschien dese avonturiers yts mochten voor hebben.
Tegen den avont hadden deselve een tent opgeslagen dight bij 't fort ende daerinne gebracht omtrent 40 siecken, die wat groente van de particuliere uyt hare thuyntjes cochten ende hun daermede sochten te ververschen, ende alsoo onder dat dexel wel 't meeste verraet mochte schuylen, soo lieten met buytenwachten de gemelte tenten wel degelyck bewaren, ende haer beleeffdelijck aenseggen, datse in den nacht niet souden uytgaen om van dese brutale natie geen schade te lijden.
29 dito
quam den Francen admirael ende sijnen adel offte sleep den commandeur aen lant in 't fort begroeten, welcke aldaer feestelijck ende beleefft is onthaelt ende aen de taeffel des middaghs getracteert, voorsz. admirael insisteerde dapper om eenige koebeesten ende schapen van ons te copen, offte liet sigh ontvallen datse anders genootsaeckt soude wesen van dese natie uyt 't lant selffs te laten halen etc. Ende dewijle deselve vrij stercq van volcq sijn ende wij haer derhalven sulcx sonder in verwijderingh te geraecken niet wel souden cunnen beletten, mitsgaders sijlieden ons hier al veele quellinge souden cunnen aendoen, soo is geradenst g'oordeelt omme alles met vruntschap ende in der minne aff te maken hun op haer instantelijck versoeck toe te staen voor de 4 schepen 8 koebeesten à 10 ende 12 schapen tot 2 realen van achten 't stuk, mitsgaders libertijt omme van de particuliere uyt hare thuynen sooveel vruchten te coopen, alsse van deselve sullen cunnen crijgen, waer bij deselve al een fray stuyvertjen comen te maecken, ende den Francen admirael sigh heel wel contenteren liet, sulcx daer na den dagh met complimentos etc. meest wierde deurgebracht ende deselve wel te vreden tegen den avont na boort voeren, menende overmorgen 't seyl te gaen ende na haer seggen eerst
aen te doen op Madagascar haer fortresse Tolanhaer bij St. Lucia leggende, omme dat te verstercken ende versien met eenen gouverneur, die mede jegenwoordigh present was, na 't welcke vorders meenden te varen na Monamboelo ende de Bay Antongil, om die 2 plaetsen voor haer mede te verseeckeren ende met fortressen te verstercken, ende dan te sien wat avontuyr sij costen crijgen op d' Engelse omtrent Malabaer ende de custe van India, seggende ront uyt, dat haer principael desseyn op d' Engelse was, ende coste sij der een Moor bijcrijgen, souden hem niet laten lopen. Verder wilden haer niet openbaren.
30 dito
een biscayse sloep wiert na 't Robbeneylant gesonden met provisie voort volcq aldaer ende ordre dat 't volcq van de gemelte sloep (met musquets gewapent) soo lange mede op 't eylant blijven souden tot de meer aengetogen 4 France schepen sullen vertrocken wesen, alsoo van ter syde te verstaen gecomen sijn, dat se voornemens souden wesen met een van hun sloepen daer om Pequijns te varen.
Tegen den avond wierd een schip gesien voor de bay ende een galjot, dat het Naghtglas apparent sal wesen, welcke als voor aengeroert uytgesonden is om op Compagnies schepen te cruyssen ende van dese Francen te waerschouwen om op hoede te wesen.
Ultimo dito 't verhaelde schip quam ter rhede, wel slaghvaerdigh ende gewaerschout sijnde van voorsz. ons galyot, sijnde den Hector, 5 October anno passato uytgeloopen ende nergens aengeweest, mitsgaders verloren onderwegen maer 3 man, ende 242 op hebbende redelijck gesont ende welvarende, daer ten eersten een koebeest ende abondant allerhande vruchten uyt de thuynen tot verversinge toe na boort gesonden ende ordre gegeven wiert, om alle dagen vers vleys ende thuynvruchten te halen.
Aprilis anno 1656.
Adij.
4 dito
quamen snamiddaghs hier wel ter rhede de chaloupen Robbejacht ende Pequijn uyt de bay Saldanha, geladen met omtrent 3000 robbevellen. waermede oocq opquam den adsistent Jan Woutersz. met al sijn volcq ende omslagh, alsoo reeds in de gemelte bay opgevangen ende te Dasseneylant niet aengedaen had, om de robben tegen 't aenstaende aldaer wat te min schuwheyt te veroorsaecken.
6 dito
is gehouden den jaerlijckxen bede ende danckdagh over 't geluckigh arrivement ende goet succes van de begonnen besettinge deser plaetse etc.
Item tegen den avont 't affscheyt gegeven d'opperhooffden van 't jacht den Hector, omme met den eersten goeden wint haer reyse na Batavia te vervorderen.
Adij 8 dito.
Is 't galjoot Nachtglas affscheyt gegeven om met den eersten goeden wint van hier te seylen na St. Helena achtervolgens de genomen resolutie van den breeden raedt der gepasseerde retourvlote om van daer herwarts te brengen de goederen, geladen (volgens 't pre-advijs van d'Ed. heeren Generael ende Raden van India) in de noch te verwachten offte na te volgen 4 retourschepen, welcke, vermits het dus langh duyrt sonder te paresseren, apparant sullen verbij geraeckt ende aen voorsz. eylant te belopen wesen.
na 't vertreck van de retourschepen, soo hebben de luyden heden na de jaerlijxe gewoonte haer kermis laten houden, ende ten dien eynde vereert met ½ legger Spanse wijn tabacq ende diverse vruchten uytte thuynen om haer hert eens te laten ophalen.
Tegen den avondt is 't galjot Nachtglas ten eynde voormelt met een variabel coeltien 't seyl gegaen.
Item oock 't Robbejachtien na 't Robben-eylandt om een ladinge schulpen tot de calchoven noch van node sijnde.
11 dito
is 't Robbejachtjen nocht an 't eylant geraeckt, ende 't Nachtglas oock weder 't seyl, maer tegen den avondt buyten comende, en vernemende 4 seylen in zee, is daer na toe gesteecken, welcke 4 desen nacht noch wel ter rheede quamen, beneffens gemette galjot, sijnde de schepen Orangie, Elephant ende Enchuysen voor Amsterdam mitsgaders N. Rotterdam voor die camer, 3 Februarij onder 't commando van d'E. heer Sarcerius van Batavia gescheyden ende den 5e ditto uyt Sundas enghte geraeckt.
13 dito
quam d'E. heer Sarcerius aen landt, ende is bij denselven ende sijne principaelste raedtspersonen met communicatie van den commandeur deser forteresse goet gevonden, niet jegenstaende in dese 4 schepen nu alles van Batavia voor dit fort gecomen was, echter evenwel voorsz. Galjot Nachtglas nae St. Helena met den aldereerste goede wint aff te vaerdigen, expres om d'E. heer Bogaert van de comste deser gemelte 4
schepen te verwittigen, omme na deselve noch wat te mogen blijven wachten ende dan gecombineert naer 't vaderlant te varen etc. Als bij onderstaende brieffven door d'E. heer Sercerius geschreven aen d'E. heer Boogaert vermelt ende hieronder geïnsereert can nagelesen worden.
Aen d'E. Heer Gasper van Boogaerden Extraordinaris
Raed van India ende Commandeur over de Nederlantsche Oostindische Compagnies retourvloot.
E. Erentfesten, manhaftte, wel wijse voorsieninge seer bescheydene heer.
E. Heere.
Soo wij bij haer Eeds in Batavia op den 3en Februari passato met de scheepen Orangie, Oliphant, N. Rotterdam, ende N. Enchuysen (om onder UEdts vlagge te schuylen) gedistineert waren, sijn den 5en des voorsz. maents Sundas Enghte ten eynde gecoomen, ende soo vervollighlijck op 12en deses (Godt sij gedanckt voor de behoude vaert) met seer door de zee ontrampeneerde schepen en niet weynich siecke volckeren te deser rheede aengecomen, alwaer dan u Ed. vertreck (twelck den 28en des affgeweeckene maents was) verstaen hebbende, met den E. Commandeur Johan van Ribbecq (nadien 't schip den Oliphant door storm buyten maten, ja soodanich ontset is, dat sijne reyse na allen oogenschijn (gelijck de daerover gecommitteerde scheepsverstandighe oordeelen) niet offte seer qualijck soude gewinnen, en ingevolghe tot ongemeene schade onser heeren principalen redunderen connen, goet ende ten hooghsten noodigh geacht hebben 't galjot 't Nachtglas (bij UEd. en den raedt om 't cargo voor dit geweest geprojecteert) bij aldien
wij desen haven door onweder als anders voorbij mochte geraeckt sijn, van St. Helenas eylandt te halen, tot UEd. te senden, met notificatie soo u Ed. tot langer verblijff aen 't genoemde eylant als d'ordre van haer welgemelte E.E.dts dicterende sy gelieftde te resolveren, wij (alsoo gissinge maecken den Oliphant en wat aen de vordere gebreeckte, binnen thien dagen geheelt sal sijn) ten uyttersten tegen 10en May by UEd. hopen te verschijnen, om alsoo gesamenderhandt met te meerder aensien en tegenstant dergenen die onse vijanden souden willen sijn, Neptunum tot ons vaderlant te beploegen, als ingevolge desselffs stranden te beseylen. Wat UE. d' hier nu van jugeren sal, ontdeckt ons onse par esse costy.
Alsoo haer Edts Secretaris door haestigheyt vergeeten heeft ons een corte facteura deser 4 schepenesladinghe ter handt te stellen, en wij dienvolgende onmachtigh blijven daervan specifice eenighe openingh te connen doen, sal UEd. sich het genouch gelieven te laten wesen wij hier eenelijck 't grosse capitael (sijnde ƒ 1363383,18 : 14 stellen.
Dit dan door meerder materies gebrecq hier soo bij latende sullen.
U. Ed. E. Erentfeste manhaffte, wijse voorsienighe seer bescheydene heere nae onse groete Godes hoede gerecommandeert laeten ende blijven, ende was onderteyckent Dirck Sercerius, Jan van Riebeeck, Franchoys Manus.
In 't fort de Goede Hope den 13en April 1656.
noch 169 coppen ophebbende, waeronder maer 4 sieckelijck tot welckes gesontheijt ende 't ander volx ververssinge ten eersten 1 coebeest ende allerhande thuynvrughten aen boort geschickt wierdt, met ordere om alle dagen een beest ende alderhande ververssinge uyt de thuynen te halen.
17 dito
fray weer ende 't luchien Z. Oostelijck, waermede d' galjot na St. Helena 't seyl gingh ende fray buyten raeckte. In den nacht was 't schip den Oliphant door quade toesicht van de wachthouders sijn tou gebroocken ende gedreeven heel dight tegen de santduynen van de staert van den Leeuwenbergh. Edoch t' allen gelucken tusschen veele clippen op een sandtdrooghte niet sonder perijckel van aldaer te vergaen, alsoo als eenighsints wat stiet; maer vermits het de clippen mis was ende seer stil weer is 't selve
den 18 dito
smorgens met gemeender hulp ende groote naerstigheyt daer weder affgecregen ende op de rheede bij d' andere schepen gebrocht sonder eenige de minste leccagie off ander rampen door 't stooten gecregen te hebben, nae 't welcke de Commandeur Sarcerius, Riebeecq ende den oppercoopman Mannus daer aen boort gevaren sijnde om ordere te helpen stellen, weder nae landt varen; blijvende d' almogende geloofft voor de behoudenisse des voorsz. schips.
20 ende 21 dito
is op dato gegeven affscheyt aen d' opperhooffden van 't jacht Tertolen omme met den eersten goeden wint haer reyse te vorderen na Batavia neffen brieven van d'E. Sarcerius, Commandeur der jegenwoordigen hier noch leggende 4 retourschepen, ende den Commandeur deser forteresse aen d' Ed. Heeren Governeur Generael ende Raden van India.
voors. schips vertreck alsmede de 4 retourschepen Orangie, Oliphant, Enchuysen ende N. Rotterdam onder 't commendo van d'E. heer Dirc Sarcerius, welcke op dato mede affscheyt namen, omme met den eersten goeden wint over St. Helena te vertrecken nae 't vaderlandt.
25 dito
was 't jacht Tertolen met werpen ende boucheren etc. noch buyten de Bay geraeckt, doch de retourschepen bleven noch aan ancker leggen, vermits het op den dagh oock weder begond te coelen uytten noordtwesten, welcke wint den 26 dito redelijck stijff bleeff aenhouden met somtijds al vrij harde stormbuyen ende slaghregenen.
28 ende 29 dito
hebben weder partije claer gemaeckt landt met wortelen. Item oock een mergen met taruwe besayt wordende met dit beginnende natte mousson den tijt wederom bequam om 't ledigh geraeckte ende oock wat nieuw toegemaeckt landt te prepareren ende besayen met allerhande Europise aert-, thuyn- ende bouvruchten offte granen; derhalven jegenwoordigh met goeden ijver daer weder aengevallen wordt met hope d' Alvermogende sijn zegen daerover verleenen sal.
Ondertusschen wordt oock hout offte blacken uyt 't bos bijgebracht om het geprojecteerde hoofft te laten maken. Item oock partije palissaden om Compagnies thuynen te ompaggeren, alsoo bevinden de vruchten door den gemenen volcque insonderheyt die van de aencomende schepen vele door moetwil daeruyt genomen worde, ende dieshalven nootsakelijck sullen moeten worden besloten gemaeckt, gelijck oock ten
dien eynde doorn bij gebracht wordt om rontsom buyten de gemelte palissaden te laten planten ende opwassen tegen dat de paggeringe sal comen te vergaen etc.
Maijus anno 1656.
Adij primo dito
is op dato raetsplegingh gehouden ende geresolveert de robbevangers tot versoetinge van haren gedanen arbeyt elck met een maent sols in gelt te vereeren. Item oock te gaen uytsien na bequame landerijen tot meerder voorsettinge van de culture etc. alsmeede van deese maent aff de getroude officianten ende adsistenten haer costgelden te geeven, ende aff te speculeren een bequame plaets tot een gemeene herberghe voor de passerende gaende ende comende man, wijders oock eenige persoonen in gagien als anders te verbeeteren, alles meest na de gesonden ordre van de heeren meesters ende deselve generaele articulbrieff, gelijck breeder bij de geteeckende resolutie te sien is.
2 dito
de Caepmans quamen met haer vee al weder hier omtrent Compagnies fortresse weyden, versoeckende om achter den bil van den Leeuwenbergh haer te mogen legeeren, waerop haer te kennen gaven, dewijle sij luyden van haer beestiael niet wilden verhandelen, dat liever hadden wat verde van ons wegh bleven, alsoo de weyden hier omtrent haer ende Compagnies vee niet voeden conden. Sij luyden bleven echter insisteren als voren, doch gelieten ons sulcx niet heel wel aen te staen, ten ware gelijk de Saldanhaers mede bestiael aen ons verhandelen wilden, daer sij niet toe verstaen conden, ende echter bij haer versoeck bleven persisteren, alsoo eenich ander volcq (hier omtrent comende) niet wel dorsten verde van Compagnies besettinge blijven, uyt vreese van beroofft
te worden, waerop haer gedient wierdt, hun wel te willen nemen onder onse bescherminge, maer dat in recompense dan ten minsten behoorden met ons te handelen, off hadden liever 't ander volcq hier; maer sij costen tot geen verhandeling van hun vee verstaen, gelijck de vorige jaren dickmael geprobeert ende ondervonden is.
Heden wierd van ander volcq noch 2 schapen aengebrocht ende gehandelt.
6 dito.
Is den Commandeur eens gegaen omtrent 2½ mijl van 't fort achter den Taeffelbergh, in de vlackte tusschen 't hooghe landt van Africa ende dese Caep, makende den hals tusschen de bay Fals ende dese Tafelbay, omme achtervolgens de genomen resolutie van den eersten deser eens wat nader aff te speculeren, wat gelegentheyt van bequame landerijen ende redouten te leggen daer off ergens wesen mochte. Alwaer gecomen sijnde bevonden is seer veel schoon landt te leggen ende met clijne moeyten claer te maken, mitsgaders oock redelijck vaerdigh, sonder naemwaerdige costen, te begrijpen een hansaen redoutien van een bijsonder schoon ende verre uytsicht, waeronder gemelte landerijen fray souden cunnen werden beschut ende Compagnies vee geweyt, mitsgaders beseth door deselve soldaten, die jegenwoordigh alle dagen met de beesten dickwils al vrij aff moeten weyden ende beseth door deselve soldaten, die jegenwoordigh alle dagen ende savonts t'huys keeren, welcke dan met beter gemak d' eene tijt daer, ende d' ander tijt hier aen 't fort des nachts in 't Crael comen costen; edoch souden tusschen de redout ende dese fortresse noch wel 3 a 4 wachthuysies, behoeven die met een muyr van 18 à 20 voeten in 't viercant,
hoogh 8 voet met eenige schietgaten mede haest gemaeckt waren, ende daermede dese Caep, soo verde het d' E. Compagnie van doen had, voor de Hottentoos soo fray beset ende affgesneden, dat deselve niet als met onse wil binnen deselve redout ende wachthuysen comen souden cunnen, nochte 't gras door haer vee, gelijck nu altijt geschiet, laten affweyden, dat voor Compagnies vee ten hooghsten nodigh van doen hebben, als verleden saysoen (doen wij sulcken grote quantiteyt beesten hadden) volcomen ervaren is, ende sullen voorsz. redout ende wachthuysen gemaeckt cunnen worden sonder eenige de minsten costen, als den arbeyt van Compagnies hier leggende dienaren, vermits de materialen van eerde, steen ende hout etc. dit landt daertoe van selffs genoegh heeft.
13 dito
sijn de Caepmans ende oock Herry met haer vee ende huyssen verbij 't fort comen drijven willende onder schoots van dien haer legeren; maer wierden met vrundelijckheyt aengeseyt, verder achter den Leeuwenbergh te trecken ende haer vee buyten 't gesicht van Compagnies besettinge te weyden, alsoo 't gras voor ons vee van doen hadden etc. Herry
sustineerde, dat hem ende Caapman 't landt van de Caap toequamen, waerop hem gedient wierdt wij oock weyde voor ons Compagnies beestiael van doen hadden etc. Doch indien, gelijck d' andre inwoonders, aen ons mede koebeesten ende schapen wilden verhandelen, souden haer gaerne hieromtrent dulden, maer des neen, veynsden ons weynich aen haer gelegen te laten ende liever te hebben, dat 't ander volcq bij ons quam, alsoo 't ons om den handel van beestiael principael te doen was, waerin wij ons lieten ontvallen dat wij dochten sij ons de principaelste beletters waren. Daer Herry tegen protesteerde, seggende sijn best te doen om d' ander tot ons aff te nodigen ende alsoo voorts; meenende daeromme wel te verdienen om onder beschut van Compagnies macht te mogen woonen ende schuylen, beneffens de gene welcke sijn vrunden sijn, namentlijck Caepman ende oock den swarten Capitain. Waerop hen gedient wierd, sulx wel te willen toestaen als d' effecten daer van bleecken, maer niet sijne pretentie van eygendom over dese Caep, die d' E. Compagnie voor haer selffs in possessie te houden gefortificeert hadde etc. 't Welck hij hem mede geliet toe te staen; maer is een slimmen gast, daer al wat naeuw op gepast ende met voorsigtigheyt mede sal dienen omgegaen, sonder te dencken: ‘het sijn maer wilde, brutale menschen, wat souden die cunnen doen’, want hoe langher deselve behaempt1) worden, hoe meer men bevint dat se wel degelijck brutael sijn, doch niet soo wilt ende onvernufftigh als beesten, maer ergh genoegh om haer cans bij gelegentheyt wel te sullen cunnen waernemen, in 't welcke door de frequentatie met de Nederlanders van dagh tot dagh oock noch al slimmer ende ergh listiger worden, vol-
gens de blijcken daer van dagelijx ogentschijnlijck verthonende, als wel wetende te seggen, dat men langh ende moeyelijck werck heefft 't groff canon te regeren ende de lonte van de musquets bij nat weer niet cunnen branden; doch de snaphanen, pistolen ende poff