[1657]
January anno 1657.
3 dito
't wagenvolcq gisteravondt met eenige balcken uyt 't bos thuys comende, hadden tijdinge gebracht, dat Herry met al de Caepmans ende consorten weder opgebroocken ende met al hun vee de wech na Caep Fals heen vertrocken waren, mitsgaders een cleyn leger van huysiens ende weynigh bestiael, sigh bij de mostertbladen omtrent 1 mijl van hier ter neder geslagen hadt, willende hoopen, datter (volgens de vuyren overal in 't landt siende) ander volcq ophanden is, die se plaets ruymen met dewelcke beter sal te handelen wesen.
Desen Herry etc. van tijt tot tijt gesien hebbende, dat hij vertrocken sijnde, wij met wagens de mest van hun beesten uyt hare cralen altijt hebben gehaelt om 't landt daermede te mesten, ende dierhalven gemerckt dat ons seer dienstigh sij, hebben sij jegenwoordigh (opbreeckende) haer cralen in den brant gesteecken ende al de mest (wat gedrooght vermits 't heete weer op 't landt leggende) laten verbranden ende versmeulen, daer sij ons al veel hinder mede gedaen hebben.
20 dito
was den Commandeur eens gegaen na 't ronde doornbosien om te sien, hoe sigh 't gewas van den tabacq ende 't dorssen van den taruw etc. daer aen stelden, 't welck alles wel bevondt ende waerdigh om voort te setten. Item oock de paerde- ende Turxe boonen, alsmede de groen erten tot preuve gesayt, comende, nadat wat ordre op 't een en 't ander ge-
stelt hadt, wederom na 't fort, ende waren ondertusschen oock partije volcq na 't bos gesonden om eenige balcken tot het meergenoemde hoofft uyt ende op 't wagenpadt te halen.
Omtrent een mijl meest OostZ.oost van 't fort bij de soute reviere, was weder een negerij van Caepmans volckie gecomen, bestaende in 12 huysen ende omtrent 150 sielen met redelijck veel vee, daer (als dickmael van deselve gesegt) niets van verhandelen wilde, maer waren met 10 ossen aengecomen, altemalen geladen met steenbrasem, desen morgen omtrent de bay Fals in een lacq waters met hasegayen geschooten, die se voor tabacq aen ons verruylden, wel soo veel als in 3 a 4 dagen van 't guarnisoens volcq can gegeten worden, des partije ingesouten wierdt om niet te verderven, maer behoorlijcken georbaert te worden.
Uittreksel uit een brief van J. Woutersz.
Wat aengaet de toestandt alhier, is Godt loff geheel wel ende sullen wel 10 duysent stucx vellen hier uyt de bay becomen, soo 't als tot noch toe laet aensien; maer wensche ende versoecke aen u lieden hooghelijck, als dat ons gelieffde toe te senden 5 a 6 rappe persoonen, alsoo hier met 5 lompen noch opgescheept
sijn, waervan dat 2 jegenwoordigh teruggesenden, den eenen genaempt Louwerens Anthonisen ende d'ander Cornelis Huybrechtsen, zijnde den droogen rijs niet waert, laet staen Compagnies vlees ende speck etc. Sijn derhalven genootsaeckt geweest 2 man van Gerrit Harmansz. in plaets te houden, totdat UE. ons anders sal gelieven toe te senden, souden anders wel 1000 stucx vellen meer gehadt hebben; zijn door die oorsaeck gedwongen de kettingh-gasten de schaeckels van de beenen te doen, doch de beugels niet. Hiermede etc. Ter sijden stont op Marcuseylandt in de Saldanhabay desen 17 January 1657.
Onder stont UE. onderdanigen etc. ende was geteyckent Jan Woutersz.
Aen d'E. Heer Commandeur Jan van Riebeeck.
UE. geliefft mij doch 1 a 2 rottingen toe laten comen, hebben oock 4 strengen seilgaren van Gerrit Harmensen gelight, mede is onsen meester benodight om wat rosewater, alsoo daer 2 a 2 persoonen met seer oogen geplaeght sijn, oock wat cattoen linnen tot plucksel, 5 a 6 worsten touwerck, ende was noch geteyckent Jan Woutersz.
26 ende 27 dito
't gemelte jachtien van sijn traen ende vellen gansch ontlast ende weder ingegeven sijnde de provisien ende verscheyde materialen tot de robbevanghst etc., is 't selve, seylvaerdigh leggende, daermede tegen den avont weder affscheyt gegeven, om metterhaest een ander ladinge vellen al op voorraet sullende leggen uytte Saldanhabay te halen.
Desen avond is den steenoven (daerin ruym 200 M
steen) in den brant gesteecken, waertoe 84 voor branthout met wagens is bijgehaelt, stijff 2 a 2½ mijl van 't fort, ende geduyrt hebbende omtrent 3 maenden.
Sondagh den 28 dito
smorgens heel doncker mistigh stil weer, waerdoor 't jachien noch niet had cunnen t' see raecken, maer is echter voor de middagh ('t luchien wat Noordwestelijck wesende) onder seyl gegaen, ende met laveren (daer 't redelijck snedigh van is) tegen den avont noch buyten geraeckt, als wanneer oock wat slaghboegh creegh, vermits de coelte na 't Z. westen trock.
February anno 1657.
Ady primo dito,
quamen eenige van Caepmans volckien (jaerlijcx gesien hebbende dat wij 't sout uytte pannen halen) wel met 13 ossen geladen vol sout aentorssen, wesende stijff een last, dat altemalen voor omtrent 25 ℔ tabacq van haer gehandelt wierdt, hoedanige partije in de verleden maent haer mede wel affgeruylt is; mitsgaders g'animeert sijn ons meer toe te brengen om Compagnies dienaers van 't selve soo verren wegh te halen te excuseren etc., gelijck anders jaerlijcx dees tijt 's jaers tot verleth van ander nodigh werck altijt heefft moeten geschieden.
3 dito
sijn van daegh weder partije luyden na 't bos gesonden om noch al meer balcken voort hoofft uyt te slepen op het wagepadt, tot welck Saterdaghs buyten werck 't volcq om een romer brandewijn ende een span tabacq off 2, seer wel genegen sijn, ende veel mede wordt uytgerecht. Ende dewijle de houtwagens in 't afflopen uyt het bos van 't geberghte altijt eenige sware tacken moeten achter de wagens hebben, om niet al te hardt aff te lopen, soo is hun in plaetse van dien bevolen balcken achter aen te slepen ende die te laten bij het ronde doornbosien,
ten eynde deselve alsoo empassant daer mogen op voorraet comen voor de redout aldaer geproiecteert op te slaen tot bescherminge van 't corenlandt etc., ten welcke fine de wagens oock gelast sijn smorgens van hier gaende na 't bos, oock een last steen telckens mede te nemen ende daer neder te setten, om alles met te minder tijtspil daer bij der handt te mogen hebben.
Sondagh den 4 dito
smiddaghs wierd een schip beneden 't Robbeneylandt gesien, dat vermits contrarie winden niet coste opcomen, des een Bischaese sloep met een emmerseyltien voor de wint aff daer nae toe gesonden wierdt om te vernemen, welck ende van waer het comende was, mitsgader oock om 't selve tot opcominge behoorlijck onderright te geven etc.
5 dito
verhaelde schip sijnde de fluyt Hilversum, op den namiddagh hier wel ter rhede arriveerde met brieven uyt de vergaderinge van 17e, gedateerd 12 October 1656, wesende den 19 daeraen uyt Vlie ge. seylt, ende nergens als dese plaetse aengeweest, op hebbende 54 coppen, daeronder den schipper Jacob Janss. en de bouchouder Jacob Buyck, altemalen fris en gesondt, sonder een man op reyse verloren te hebben.
7 dito
is den Commandeur eens gegaen na het ronde doornbosien, daer onder andren oock ordre gestelt heefft dito bosien van binnen schoon te maken ende rontsom tot op een hegh van 8 a 10 voet breet uyt te royen ende alsoo tot een bequame schuttingh offte crael van beesten te maecken, offte andersints te dienen tot meerder diffentie rontom de redout aldaer geproiecteert, na 't welcke noch omtrent 1 mijl a 2 verder is gereden, om de vette ende vlacke gronden, daer alomme gelegen, wat nader aff te speculeren, ten eynde d'E. heer van Goens op desselffs
arrivement alles na behooren sal cunnen werden aengewesen etc. Daeromtrent dan comende, heefft buyten vermoeden gevonden wel over de 90 Hottentoos woningen ende veel beestiael, bestaende in 5 negerijen offte legers, altemalen van Caepmans volckien. Item onder andren oock Herry rontsom tusschen boschagies besloten ende op 't lijff wesende eer daer op gedaght wierd, sulcx denselven van des Commandeurs compste alsoo verplext als wij verwondert stonden, ende hij dapper in vreese, welcke hem met minnelijcke aensprake etc. uyt 't hoofft gejaeght wierdt, ende hij ons soo eenige leugenachtige praeties wijs maeckte om in de gratie te mogen blijven etc. Denselven hadt onder andren oock weten te seggen, dat ons volcq dagelijcx uytstrooyden, ingevalle hij aen 't fort offte onder den Commandeurs ogen quam, dootgeslagen soude worden, welcke vreese hem mede soo veel doenlijck uyt 't hoofft gepraet wierdt.
Item des avonts na 't gebet alle d' onse wel stricktelijck ende op hoge pene gelast hun van sulcx voortaen te wachten etc.
Sondagh den 11 dito
sijn d'opperhooffden van de fluyt Hilversum affscheyt gegeven, omme met den eersten 'goeden wint t' seyl te gaen ende hun reyse voorts na Batavia te vervorderen, mitsgaders g'intregeert de brieven ende annexe pampieren aen d'Ed. Heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India. Item oock een brieffken aen ons volcq op 't Dasseneylandt besigh wesende aen de robbevanghst, met ordre 't selve empassant aldaer te bestellen, ten eynde sijluyden te eerder mochten verwittight worden van die vanghst na d'becomen ordre onser principalen te
staken ende datelijck met alt volcq op te comen, om hier tot andere diensten gebruyckt te worden. Ende alsoo der 2 Engelsche ijsere stucken van 6 ℔ leggen met haer rampaerden, soo sijn de gemelte opperhooffden oock gerecommandeert, die met eenen mede in te nemen ende op Batavia te brengen, mitsgaders aengeseght tot hun meerder ververssinge van dito eylandt sooveel vogels ende eyeren voor haer volcq te mogen halen alsse sullen begeeren, vermits die daer in goede abondantie sijn, ende gemelte fluyt daeromme des te eerder is gedespescheert, om doch alle 't vorige sonder verleth van meerder als de noodige tijt te cunnen verrichten.
16 dito
heden na d'ordre van de heeren meesters eens een proeff genomen van 't bierbrouwen, daer noch geen dagelijcke gest affgecomen is.
Sondagh den 18 dito smorgens fray helder warm sonneschijn weer is den Commandeur snamiddaghs na 't sermoen ende gedane parade eens uytgegaen wat verbij de mostertbladen, omtrent 1¼ mijl van 't fort, ende aldaer affgespeculeert een seer bequame plaets tot een vogel- offte eendecoy om aen beginnen te arbeyden, soo haest 't volcq van de robbevanghst sal opgecomen wesen.
19 dito
is den Commandeur voors. wederom wat verder uytgegaen, wel 3 a 4 mijlen wegh in de vlacte achter de Taeffel- ende andere bergen, om de landerijen aldaer noch wat nader aff te speculeeren, neffens een bequame plaetse om een redout te stellen tot bewaringe ende behoorlijcke diffentie van de te cultiveren landen, waertoe verscheyden persoonen haer presenteerden in vrijdom te begeven, onder soodanige
billicke conditien, als waermede d'E. Compagnie dienst geschieden ende oock haer tot behoudenisse strecken conde. Snamiddags begond heel hard te wayen van den Z.Z. oosten met seer felle valbuyen over den Taeffelberch achter 't fort, maer in de valeyen daer de gemelte landerijen lagen, woey 't maer een slap labber somerluchien mede uytten Z.Z. ooste.
20 dito
hebben noch eenige andre persoonen haer vrijdom ende tot de culture mede landt versocht, weshalven den Commandeur met deselve weder is uytgegaen om, gelijck die van gister, haer percelen, die se kiesen wilden, mede te speculeren ende dan met haer ten aldereersten conditien te maken etc.
Sijnde mede gelijck als gister in Herry ende eenige van Caepmans legers geweest, daer soo maer een praetien van sonderlingh geen emporte mede gehouden, ende deselve met wat tabacq ende brandewijn vereert is; ende onder andren een Hottento van een adder gesteecken was aen sijn voet, welcke van 't fenijn dapper opswol, des door haer, opdattet niet mochte voortlopen, 't been op twee plaetsen onder de knie wel stijff gebonden, ende onder op de voet vol sneetjes als de coppesetters doen gescharificeert, mitsgaders geleydt wierd rontom in warme verse koemest, uyt welcke sneetjes offte kerffjens een man ende een vrouw op hun knien leggende met haer monde het bloedt sogen ende op de voormelde koemest weder uytspogen, ende dat met alsulcke graegheyt als een kindt des moeders borsten doet, waeraen dan een bijsondre affectien bespeurt wierd, die dese natie malcander toedragen; gelijck oock te meer bleecq, omdat elck even besich was alle behulpmiddelen tot behoudinge van dese man sijn leven ende genesinge te contribueren.
Herry ende den Vetten Captein met eenige hare
principaelsten ons dus siende overal speculeren, ende horende praten van hier ende daer huysen etc. te maken (alsoo se doch al veel van de Duytse tale cunnen verstaen ende spreecken, ja sommige wel soo veel, dat se voor 't vercopen ende leveren al genouchsaem vrij sijn) vraegden, als wij daer huysen wilden maken ende het landt breecken, gelijck sij merckten ons voornemen te wesen, waer sij dan woonen souden, vermits deselve jegenwoordich juist lagen ter plaetse daer 't eenige vrije luyden hadden uytgekosen; wij gaven d'selve tot antwoort datse wel mochte onder beschut van ons wonen, ende oock bovendien overal plaets genoech was voor haer vee te weyden, dewijl wij dit gebruycken souden om broot ende tabacq te maken, daer men haer dan als goede vrunden wat van soude mededeelen etc., op 't welcke sij haer gelieten tevreden te sijn; maer was wel te mercken, dat het haer niet heel na den sin was.
21 dito.
Jegenwoordich verscheyden luyden verstaen hebbende de nader ordren onser principalen, om alhier onder voordelige conditien vrije luyden te planten, ende daeromme eenige haer tot vrijdom aenbiedende ende bij d'selve oock al parceelen lants na hun eygen sin uytgecosen wesende, namentlijck eene partije onder haer vijven, 't landt aen d'oversijde van de verse riviere bij ons den name gegeven van den Amstel, beneden recht dwers van 't bos, daer onse houthackers leggen, ende bij den crommen boom omtrent drie mijlen van 't fort over te gaen, soo lang ende breedt als sij begeeren. Eenlijck sullende moeten aen d'oversijde van de gemelte rivier blijven.
Ende noch een ander partije onder haer vieren, een cleyn mijltgen nader 't fordt bij 't ronde doornbosjen aen dese sijde van dito rivier offte Amstel, ende dat van 't cleyne bosbruggetje aff tot aen 't pro-
ject van het te maken redoutjen omtrent de geprojecteerde vogelcoy, welck voorhaelde landt in sijn lengte, als geseyt, dan aen dese sijde van de riviere omtrendt ¾ mijl sijn bepalinge heefft, doch niet in de breedte anders als de gemelte revier, die haer ende d'ander partije van den anderen scheyden soude, maer al de vlackte achter tegen den Taeffel- ende Caepseberghen leggende, soo breedt sullen mogen beslaen alsse cunnen ende willen. Ende de eerste partije, de vlacte in sijn breedte na 't geberghte van 't binnenlandt van Africa, sulcx het dese 2 partijen offte geselschappen meest recht in 't midden van den hals offte vlacte tusschen de bay Fals ende Taeffelbay hebben begreepen op seer schoone vette gronden, ende waerom de plaetse daer de verste offte eerste colonie is begrepen over den Amstel, genaemt is Groenevelt, daeromtrent ¼ mijl verder de principaelste ende uytterste reduyt geprojecteert is. Ende de plaetse van d'ander colonie aen dese sijde van den Amstel bij 't ron de doornbosjen ten respecte voorsz. ende dat dito bosjen tot een crael voor de beesten soude werden gemaeckt ende tot dien eynde romtom van binnen claer uyt te royen, ende met een heck aff te sluyten, genaemt den Hollantsen thuyn, daermede een redout geprojecteert is, ende al partije steen ende balcken toe bijgebracht wordt. Soo is na wel genomen deliberatie ende goet overlegh (gemerct d'E. Compagnie die saken oock gaerne hoe eer hoe liever tot een begin sagen, alsoo haer Ed. hun daeraen ten hooghsten gelegen laten) goetgevonden uyt de persoonen, die haer tot vrijdom aenbieden ende dese voornoemde plaetse uytgecosen hebben, de navolgende als de bequaemzte ende van de beste hope wel wesende ten eynde voorss. in vreyicheyt te stellen, namentlijck:
Tot de lantdouwe genaemt Groenevelt: Harmen Remajenne van Ceulen bosschieter Jan Maertensz., de Wacht van Vreelandt dito, Jan van Passel van Geel in Brabant soldaet, dat oock een brouwer ende brandewijnbrander is, Warnaer Cornelisz. van Nunspeet bootgesel, Roeloff Jansz. van Dalen soldaat, te noemen Harmans colonie, die 't principael op de corenbouw meenen aen te leggen etc.
Tot de lantdouwe genaempt Den Hollantsen thuyn:
Steven Jansz. van Wageningen bootsgesel, geverseert in de tabacqplanterije, Hendrick Elbertsz. van Ossenbrugge adelborst, Otto Jansz. van Vreede soldaet, te noemen Stevens colonie, die 't beneffens de granen oock op den tabacq meenen aen te leggen. Item niettemin op allerley aert- ende thuynvruchten, alsmede gelijck de bovenste op den aenqueeck van bestiael, verckens, gansen, eenden, hoender etc., waer dat se maer meenen voordeel aen te bejagen, doch 't principaelste ooghmerck van deselve is na Compagnies intentie op den lantbou vooreerst ende de rest metter tijt.
Ende dewijle dan bovenstaende persoonen ten eynde voors. met bijsonderen ernst haer vrijdom sijn solliciteerende, ende de Compagnie haer aen de vorderinge der culture door vrije luyden, als geseyt, oock veele laten gelegen sijn, ende waertoe ons haer Ed. per derselver generaele ende particuliere brieven, wel expresselijck ordre hebben gesonden, mitsgaders oock bevolen den vrije luyden in alle 't gene nodich sij de handt te bieden, ten eynde 't selve te eer ende beter begin ende voortganck mochte nemen, soo is vermits den tijt hard maent om voor deselve dit saysoen noch partije coren in d' aerd te crijgen, oock goetgevonden de gemelte persoonen voorsz. haer vrijdom te vergunnen, onder de navolgende conditien, doch alles tot
nader ordre ende approbatie van onse heeren principalen meergemelt, namentlijck:
Voor Harmans colonie op Groenevelt voorsz. Dat deselve in vollen eygendom sullen aenvaerden soo veele landt aen d'oversijde oostwaerts van de riviere den Amstel bij den crommen boom, als sij van primo Meert aenstaende met haer vijven ende sooveel meer volcq alsse tot haer noch mochten crijgen, 't sij slaven offte meer andre vrij te worden luyden in drie jaren langh sullen cunnen beploegen, spitten offte anders ter culture bequaem maecken, ende dat de gemelte drie jaren langh vrij, sonder eenige de minste belastinge ter werelt. Mits na 't eyndigen der gemelte drie jaren, de beploegde ende bespitte offte claergemaeckze landerijen alsdan sullen onderworpen wesen soodanige verdragelijcke impositien etc. als ten meesten dienste van d'E. Compagnie ende behoudenisse der vrije luyden sal bevonden worden te behooren. Met dien verstande nochtans dat se als boven gemelt, de gemelte luyden sullen sijn ende blijven in vollen eygendom als voorsz. eeuwich ende erffelijck, om daermede te doen na eygen welgevallen, 't sij vercoopen, verhuyren offte andersints te veralieneren, sooals sij te rade mogen worden, doch alles met communicatie van den Commandeur offte desselffs gecommitteerde, om te dienen in plaetse van schepenkennisse etc. Maer niet eer als na de voorsz. drie jaren, in welcke tijt geen veralieneringe, vercopinge offte verhuyringe sal mogen geschieden, maer naerstich in de cultnre g'arbeyt moeten worden, principael om allerhande coren te winnen. Item oock tabacq, 't welcke altemalen ten redelijcken prijse (hierna te beramen) voor d'E. Compagnie sal affgecocht worden. Vorders sullen die van Harmans colonie tot haren laste tegen primo April aenstaende worden vercocht:
Een ploegh à ............ f
2 egh à .............. f
12 treckossen, tegen die tijt expres te leeren à 25 gulden ijder ........... f
Wijders, schoppen, spaden, graven, houweelen, bijlen, ende andersints wat deselve tot harer te doene werck sullen offte mogen van noden hebben, niet hoger als het d'E. Compagnie in 't Vaderlandt selffs gecost heefft, gelijck oock sij ende alle vrije luyden voor hare nodige provisien mede niet meer sullen betalen als de prijsen voor dato op 't een ende 't ander voor de getroude huysgesinnen ende costgelders gestelt. Sullen oock mogen overal in de reviere vissen met hangels, netten ende andersints, soo sijluyden te rade mochte worden; doch vooreerst niet al te veel om te vercoopen, maer soo veel als tot haer eygen nootdrufft rijckelijck van doen hebben, om te min belet in de nodige culture te maken, dat 't principaelste is daer d'E. Compagnie haer aen gelegen laet ende waeromme de vrije luyden alle dese ende volgende prerogativen vergunt worden. Sullen oock haere thuynvruchten, die d'E. Compagnie tot spijsinge van 't guarnisoen niet mochten nodich hebben, vrij ende vranck mogen aen de passerende schepen vercopen, doch niet voor den derden dach aen boort varen, alwaer sij oock geen sterckendranck sullen mogen copen, ende van daer aen landt brengen, volgens de g'emaneerde placcaten ende op de penen daerinne begrepen.
Soo en sullen de voorsz. vrije luyden van de gemelte 2 colonien niet mogen eenige tapneringen op 't landt houden, maer hun principael met de culture, aenqueeck van bestiael etc. bemoeyen ende besich houden.
Sullen mede geensints eenige koebeesten, schapen offte yets ter werelt van de inwoonders mogen han-
delen, op verbeurte van alle hare hier hebbende middelen.
Maer 't bestiael, dat se tot de ploegh ende metter tijt om aen te focken begeren, sullen sij van d'E. Compagnie moeten copen, ten prijse als te weten: een koebeest tot 25 gulden, een schaep tot 3 gulden, één vercken levendich 't ℔.
Welck vee, namentlijck koebeesten, schapen ende verckens sijluyden oock aen niemandt anders sullen mogen vercopen als wederom aen d'E. Compagnie voorsz., mede ten prijse hierboven genoempt, die haer alles wel sal affnemen, ende aengaende den aenteelt van 't verhaelde vee d'E. Compagnie sal daeruyt genieten de gerechte thiende van alle de koebeesten ende schapen (die den vrije luyden toebehoorende) aen de Caep geworpen worden voor dat se Compagnies landt tot haer weyden gebruycken. Doch aengaende verckens, hoenders, ganzen, eende en diergelijcquen sal d'E. Compagnie niet met al van genieten, omdat die uyt de hant moeten gevoet werden. Op alle welcke conditien de vrije luyden van beyde de meergemelte colonien dan haer vrijdom ten principalen sijn vergunt, volgens de vrije brieven elck in 't bijsonder na d'Indische maniere ter handt gestelt, onvermindert 't gene daerinne soo ten aensien van 't verbandt als andersints oock begrepen ende te langh in desen te verhaelen is.
Nu aengaende d' accommodatie in 't bijsonder vergunt aan Stevens Colonie bij den Hollantsen thuyn. Deselve sullen mede als die van de voorgeseyde Harmans Colonie in vollen eygendom aenvaerden sooveele landt aen dese offte westsijden van den Amstel als van primo Moert aenstaende onder haer vieren offte sooveel meer volcq alsse noch mochte tot haer nemen, 't sij slaven offte andre vrij te worden luyden,
als sij van 't cleyne bosbruggetje off tot aen 't project van 't redoutjen omtrent de geprojecteerde vogelcoy in drie jaren sullen beploegen, spitten offte andersints ter culture bequaem maken, ende dat mede de gemelte drie jaren langh vrij sonder eenige de minste belastinge als vooren, daeronder oock begrepen het weynige gereetgemaeckte landt, daer d' E. Compagnie 't verleden saysoen preuve van 't corengewas etc. genomen heefft, neffens oock den tabacq daerop ende in Compagnies thuynen noch staende te wassen. Om oorsake dat Steven Jansz. van Wageningen doch den tabacq geplandt ende daer op te passen heefft. Item oock omdat 't volcq van dese Colonie vooreerst noch met geen ploege van d' E. Compagnie (als die niet hebbende) can g'accommodeert worden, maer alles met spitten sullen moeten aenvangen, dat voor deselve wat swaer ende te langsamer beschieten sal, ende waeromme hun oock om haer mest op 't landt te voeren, is vergunt een wagen met ses jonge ossen ten prijs voorgemelt, mits sij die selffs sullen moeten leeren trecken, ende haer vorders behelpen, soo se best cunnen, tot voor haer oock een ploegh ende dependentien sal cunnen gemaect, ende daermede g'accommodeert worden.
Ende nademael de voorseyde eerste vrije luyden van de gemelte twee nieuwe colonien weynich offte geen gelt omhanden, nochte oocq veele op haere reecqueninge van d' E. Compagnie te goet hebben, soo is hun op haer versoeck toegestaen om d'selve soo veel mogelijck op de been te helpen ende de handt te bieden, alle 't gene sij tot uytvoer der verhaelde saecken ende montcosten van noden mochten hebben, op credit ende te borgh te verstrecken, ende daertegen hare granen etc. in afkortinge van derselver schulden weder voor ende ten behoeve van d'E. Com-
pagnie aen te nemen, blijvende vorders alle derselver te goet hebbende maentgelden, landerijen, bestiael ende goederen voor de gemelte schulden aen d' E. Compagnie verbonden als vaste hypoteecq om daeraen altijt Compagnies tachterheyt te mogen verhalen.
Ende opdat onder de gemelte vrije luyden oock mochte gehouden worden goede eenicheyt ende ordre, soo sullen deselve staen onder soodanige burgerlijcke wetten ende rechten als na de Vaderlantse ende Indische manieren gebruyckelijck is, offte na desen tot dienst van d'E. Compagnie ende meerder welvaert van 't gemeen bevonden sal worden te behoren, ende bij placcaten offte andersints te stellen, 't welcke alles in desen te langh soude vallen te begrijpen, maer bij tijt ende wijle sigh selffs wel sal aenwijsen, ende van onse heeren principaelen uyt 't Patria vorders g'ordonneert cunnen worden, soo het d'selve haer Ed. ten besten sullen bevinden te vereysschen.
Tot haerder deffentie sullen d'selve op credit mede gelanght worden soodanich schietgeweer, cruyt ende loot etc., als hun sal duncken nodich te wesen.
Ende opdat die van Stevens colonie haer werck sonder ploegh sullen moeten beginnen gelijck voorsz., soe sal haer tot soulagiement den gemelte tabacq alsse ter degen droogh ende in bossen gebonden, bequaem gemaect ende voor 't bederven gepreserveert is, affgenomen ende betaelt worden. vooreerst tot 6 stuyvers het pondt, edoch als voorsz. mede tot nader ordre van onse heeren meesters, welckers veranderinge, verminderinge ende vermeerderinge, soowel desen als alle andere saken sullen subject blijven.
Tegen den avondt quamen schepen voor de bay, daer een Biscayse sloep heen gesonden wierd, welcke daerna thuyscomende, tijdingh bracht dat het waren de retourschepen Prins Willem, 't Wapen van Amster-
dam, West-Vrieslandt, Amersfoort ende Dordrecht, sijnde 't Wapen van Hollandt aen de Princeeylanden van d' andere affgeraeckt, ende te samen van Batavias rhede geseylt den 4 December passado, onder de vlaggens ende 't commando van d'E. Mathijs Cral als admirael, Pieter Hackjus vice-dito ende Pieter Kemp als schout bij nacht, alle over dese plaetse gedestineert na 't lieve Vaderlandt, met een Indisch cargasoen, incoops costende 1402869.8.2., welcke met eenen voor de Caep oock eenige provisien ende coopmanschappen medebrachten, ter somme van ƒ 7152.4, beneffens missive van d' Ed. heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India aen den Commandeur ende Raedt alhier, waeruyt onder andren vernomen is, dat 't jacht den Draeck op 't Zuytlandt clackeloos verseylt ende 118 menschen met 't schip ten eersten gebleven, alsoock noch 79 daerin gansch desolaten staet achtergelaten sijn, makende t'samen 197 sielen, welcke d'Almogende wil troosten, alsoo derom van menschen geholpen te worden reede veele moeyten gedaen ende derhalven weynich raedt meer toe wesen sal.
Meldende dito schrijvens wijders, datter noch drie retourschepen souden navolgen, te weten H. Louyse, Arnhem, ende slot van Honingen. Item oock dat Batavia met Bantam in oorloge vervallen, ende Colombo na een 7 maendich belech bij d'E. Compagnie met accoort verovert, ende daerbij veele onder andren d'E. heer directeur generael Geraert Hulfft haer leven opgeset ende verloren hadden etc.
Mijnheer.
Desen dient om UE. te verwittigen, dat wij alhier een geslooten brieff uyt de jongste vergaderinge van 17e (aen UE. hoorende) hebben becomen, sullende apparent wesen tot derselver narichtinge ende ordre in UE. vorder te doene reyse na 't Vaderlandt: dies ick oock al gereet stonde om per onse sloep UE. die selffs te brengen, maer alsoo de wint uytten Z.Z. oosten dus hard begonde op te steecken, ben ick aen landt gebleven, wachtende na beter weer ende occasie; echter gesien hebbende UE. sijnen breeden raedt door 't seyn van de vlagge etc. bijeen waert vergaderende, soo hebben wij het met de sloep noch gewaeght UE. hiervan als boven te verwittigen, off UE. anders mochten resolveeren na St. Helena te gaen, sonder hier op de rheede te comen, waerdoor UE dan souden blijven gefrustreert van de ordre, voor UE. in dito missive apparent gestelt: desen dan nergens anders toe dienende, sullen affbreecken, ende hiermede etc. Lager stondt UE. dienstw. vrunt ende dienaer, ende was geteyckent Jan van Riebeecq, ter sijden stondt: In 't fort de Goede Hoope den 22 Februari 1657, lager stondt, hierneffens gaet oock een weynich verversingh voor UE. als bij memoriken in handen van onsen constapel, 't schuytjen is cleyn, de wint hard, ende de wegh verde, souden u anders meer gesonden hebben.
Cort daeraen begond soo stijff te wayen uytten Z.Z. oosten met sulcke felle ende vehemente valbuyen over den Taeffelberch, dat sulcx al vreese gaff van dat de verhaelde sloep de schepen qualijck sal cunnen crijgen ende wel mochte de baey uytdrijven, doch hebben een goede wijck op 't quaetste genomen aen
't Robbeneylandt. Door welcke wint de verhaelde schepen desen dagh dan oock niet costen ter rechter rheede comen, ende waervan een scheen tegen de overwal aen de gront te sitten, vermits niet gelijck d' andre vier op de wint lagh, ende sijn stengen geschoten had, 't welcke den Commandeur oock corts daerna door een Hottento gerapporteert ende daeromme door denselven volcq langs de strand derwaerts gesonden wierd om ter degen daervan bescheyt te becomen.
Savonts wierd noch een ander schip beneden 't Robbeneylandt gesien, dat vermits verhaelde winden niet coste opcomen ende apparent het 6e retourschip genaempt het Wapen van Hollandt wesen sal.
23 dito
smorgens begonden de gemelte harde winden wat te gaen leggen, ende quamen omtrent halff voormiddagh ons op gister affgesonden volcq wederom, met raport dat het verhaelde schip seeckerlijck vast lagh, met de neus tegen den wal, soo na datter met een snaphaen-roer wel soude cunnen ingeschoten worden, wesende met haer drie boots offte vaertuygen besigh eenige werpen uyt te brengen om het daermede aff te winden, tot 't welcke de hope goet is, vermits dese wint een gansch laegh mager water gemaeckt heefft, ende dese nacht op drie voet na soo hoogh als ordinaire niet gewassen is, mitsgaders tot tot noch meer voordeel 't springh van de volle maen ophanden is, die apparent waters genoegh sal opbrengen, tot behoudenisse van verhaelde schip, 't welcke Godt geve.
Savondts bracht de schipper van Prins Willem (daer mede met de boot tot hulp bij geweest) tijdinge, dat het verhaelde schip (sijnde Amersfoort) daer weder aff ende in 't vlot geraeckt was, daervoor d'Almogende geloofft blijfft.
24 dito
quamen al de schepen, alsoock Amersfoort, gesamentlijck wel ter rheede, wesende oock besigh meest al de provisien etc. voor de Caep te lossen.
Aen Sijbrant Rinkes ende Willem Harmansz.
Dese boot compt met onse constabel expres om 30 schapen voor de schepen, namentlijck van de outste uytgejonghde oyen ende cloeckste gelubde ende ongelubde rammen, houdende de jonge oyen voor de aenteelt daer.
Soo gaen hiernevens tot verlossinge van Sijbrandt Rinkes ende Willem Harmensz. de persoonen Hendrick Sijmensz. als opperhoofft ende Cristiaen Wilhelms om daer te blijven, sulcx deselve met haer goet per dese boot mede sullen mogen opcomen. In 't fort de Goede Hope den 25 February 1657, was geteyckent Jan van Riebeecq.
Savonts begond al vrij te wayen van den Z.Z. oosten.
26 dito
smorgens noch al aenhoudende, doch wat op den dach weeder affnemende, als wanneer den Commandeur Riebeeck, met de heeren Commandeurs Mathijs Crap ende Pieter Kemp is uytgegaen, om deselve te verthonen de lantdauwen deser plaetse, bequaem tot de culture, ende ook die, welcke reede aen de vrijgeworden persoonen sijn uytgedeelt etc.
Onderwegen comende bij Herry ende Caepmans leegers, verstonden dat de Saldanhars dichte hieromtrent waren, die eenige van dese Caepmans volckjen
hadden dootgeslagen, ende oock haer nevens Herry sochten te doen opjagen om selffs dese Caepse valeyen ende weyden te beslaen, tot tegenweer van 't welcke Herry ende Caepman al hun macht bij den andren trocken, omme sulcx te wederstaen; maer wierd hem van den Commandeur Riebeecq geseyt, dat hij de Saldanhars soude vrij ende vranck laten aencomen, 't welck hem gansch niet scheen te behagen, seggende dat de Saldanhars geen Caepvolcq waren, maer hun dese lantstreeck selffs toequam, ende dierhalven niet stonden te dulden, dat andre hun weyden quamen beslaen, waerop haer, namentlijck Herry ende Caepman, van den Commandeur voorsz. weder wierde g'antwoort: laet se echter evenwel aencomen om ons bestiael te verhandelen, ende compt gijluyden tusschen wijlen, onder ons beschut, beslaen de weyden, achter den Leeuw- ende Taeffelbergh aen de zeecant, tot wij ons genoegen van bestiael hebben, als sijluyden dan weder vertrocken sijn, sal men u dese weyden weder overlaten etc. 't Welcke sij schenen te accepteren, maer lieten echter wel soo veel blijcken, dat soo lange sij de Saldanhars cunnen wederstaen, niet souden opstaen, maer hun 't hoofft blijven bieden etc.
Savonts quam vooraengetogen boot, met 30 schone vette schapen van 't Robbeneylandt voor de schepen.
trecken na St. Helena, om daer de resteerende schepen in te wachten. Item oock dat vermits de vloot sober van speck versien was, 't selve in 't schaffen wat te verminderen, ende in plaetse van dien, wat meer olij aen 't volcq te geven. Ende door den Commandeur Riebeecq voorgestelt sijnde, dat de meeste scheepen vrij veel van haer inhebbende rijs voor de Caap hadden tecort gelevert, is verstaen, dat elck 't manquement tot op 5 percento laccagie noch sal suppleren. Maer hebben niet cunnen goetvinden uyt hare provisien over te geven de drie lasten, noch voor de Caap in 't Wapen van Hollandt sijnde, ende apparent sullende verbij ende aen St. Helena gelopen wesen, schoon het de gemelte vloot daer wederom soude cunnen uytcrijgen. Is oock verstaen, alle de van Batavia versteecken persoonen hier te laten, neffens oock 2 a 3 die op de reyse wat verkorven hadden etc.
7 ditto
hebben op dato den Commandeur ende opperhooffde van voorgemelte retourvlote haer affscheyt genomen, mitsgaders ontfangen de brieven ende pampieren, gedirigeert aen d' Ed. heeren Bewinthebberen in 't Vaderlandt, beneffens 5000 stux robbevellen.
Savondts quam oock het Robbejachtjen ter rheede met omtrent 6 dito vellen, neffens al 't volcq van d'eylanden ende raport: dat noch wel 10 stux op 't Dasseneylandt soude te becomen hebben geweest.
hoofft, den quartiermeester Gerrit Harmanss., die als hoofft oock het Robbenjachtjen is voerende, namentlijck dat denselven een gansch ongeregelt leven ende disordre was houdende, soowel in sijn regeringe als mesnagie der victualien, waerdoor 't volcq eerst onbehoorlijck overvloet genoten ende naderhandt honger ende commer hebben moeten lijden, behalven dat hij oock elckeen dagelicx om de brandewijn liet plucharen, vechten ende smijte, mitsgaders veele andre vuylicheden bedrijven, te schandelijck ende godloos om te beschrijven, gelijck bij onderstaende copie is te beoogen.
Aen de Heer Commandeur Jan van Riebeecq.
Mijn E. heer Commandeur. Nademael wij niet hebben cunnen nalaten om UE. te adverteeren, hoe dattet met ons rantsoen ende commandement toegaet naer onser ongewoonte, soodat Gerrit Harmanss. is tot ons opperhoofft gestelt, mitsdien wij door uluyder last wel tevreden waren ende is den 5 February in de bay g'arriveert met de vlagh van boven en van achteren, ende den 6 ons eerste rantsoen ontfangen hebben, soodat hij voor een maendt gefictaljeert was met 4 anckers aracq ende 1 ancker brandewijn, daer wij niet aff genooten hebben als sommige 1 mutsjen ende d' andren niet, ende 2 vaten rijs met een vath vlees, ende een ancker asijn, hetwelcke wij wel met de Heer sijn gunst tevreden waren, ende bedanckende hem, maer 't geen UE. ons gestuurt heefft, de helfft pas ontfangen hebben, van de arack wasser een ancker ledich, doen hij in de bay quam, ende doen waren der noch drie anckers, ende den 6 February kregen wij ons eerste rantsoen van de arack en rijs, denselffde dito stelde hij een bottelier, een van de cloeckste
maets om robben te vangen, Wouter Corneliss.; doen begonnen rantsoen te geven van aracq smorgens ende savonts, gelijck als 't behoorlijck was; dat duerde acht dagen, daernaer gaff men 12 off 13 van 't volcq voor 8 dagen rantsoen in voorraet om vrolijck te sijn, ende d' andren kregen niet, soo datter sommige waren, die voor acht dagen cregen, ende sommige voor 14 dagen ende sommige voor drie weken, ende sommige van 't volcq hebben een mutsjen brandewijn gehadt, maer den meeste menichte niet een drop, want hij seyde, dattet voor hem selven mede gegeven was, ende die hij wat gaff, dat was door sijn gunst. Ende van 't vleys hebben wij 7 vleysdagen gehadt; doen wasser niet meer, want hij den dranck ende het vette vleys selffs wel mochte, want hij den dranck dronck voor den dorst, in de plaets van water, ende voorts hier oock geen order [onder] het volcq gehouden wort: elck plockhaert om het seerst, want die het best vechten, smijten kan, die beloofft hij een mutsken, ende als Evert Barentss. sijn schamelheyt laet sien, die beloofft hij oock een mutsjen, ende al wat de bottelier sagh dat sijn gadingh was, dat koft hij al voor mutsjens arack off brandewijn, ende doen hij 5 off 6 dagen in de baey geweest had, doen wasser een rijsvat leegh, ende schafften in 't eerste onmanierlijck, ende met het jongste vath begonnen te mesnageeren. Doen docht men eerst datter noch geen goede wint en was, naerdemael dat robbeslaen hier al gedaen was, doen hij hier quam, ende het volcq een partij klaegde van sieck te worden, doordien de wint niet en quam, ende daer was geen rijs, geen aracq, geen vleys, geen oly, geen broot, ende aten niet als vogels, want wij lagen aen 't Margasen-eylandt, daer de vogels genoech waren, ende den 18 hadden sij vrolijck geweest met haer 13en van 't volcq met 8 dagen rantsoen, hetwelck
de jongste aracq was, ende den 19 snachts worden de wint goet, soodat het jacht onder seyl was, ende wachte naer de boot, ende doordien hij soo langh doende was met het goet in de boot te doen, soo verliep de tijt, ende doen wij in see liepen, bij het eylandt wesende, soo liep de wint contrary, ende liep met het jacht in zee bij nacht wel 8 off 9 mijlen, ende dat met een harde Z. weste wint met 2 geladen boots achteraen, soo dat de groote ende cleyne aen malcanderen vast, soodat het kleyne bootje geladen was met vaten, ende sonck snachts in de gront, ende hongh noch aen de groote boot vast, hetwelcke de maets riepen: wij sincken, hetwelcke niet veel en scheelde; doen quam Gerrit Harmanss. uyt sijn koy, ende seyde: swijg stil, dat jou de duyvel haelt, in plaets van moet aen 't volcq te geven, ende verlooren het bootjen dezelffde nacht, ende doen liepen wij wederom naer de baey, ende sloegen een tent op aen 't vaste landt, ende vongen daer vis genouch om te eeten; maer doordien hier geen ordre gestelt worden, soo liet men de vis bederven, ende woude geen sout geven, ende seyde: wil dy niet bescharen voor u, ick sal de cost wel crijgen; deselffde tijt pluckten wij 700 margasen uyt last van UE. 2 bultsacken met een kussensloop, voorts soo sijn hier wel 30000 robben te krijgen, ten ware dat saecke, dat Jan Wouterss. hier gebleven hadde, alsoo hij daervan de wijse ende maniere kent, daer dese contrarie wijse ende maniere stelt, meer tot schade als tot bate van de Compani ende geen kennis noch consideratie gebruyckt, en weet te geven noch te nemen; doch het endt sal wel uytwijsen, want alsoo de verckens hier al in 't coren lopen, doordien vrij plocharen mogen, want hier een kock en bottelier een jongen, ja de kettinghgasten selff, elck heefft wat in te brengen, 't welck voor
desen noyt soo is geweest. Vorders niet meer op dit pas dan den Heren bevolen. Ter sijde stondt: ady den 3 Maert in 't Robbejachtjen ao 1657; onder stondt: UE. dienaer uyt de naem van al 't eylants volcq, ende was geteyckent: Adriaen van de Pavert; noch lager stondt: En men weet hier oock van geen godtsdienst te doen, ende leven slimmer als de beesten in het velt, hetwelck mijn wonder sal geven, so der Godes segen over streckt als voor desen bij den anderen gedaen heefft; oock soo derfft Gerrit Harmanss. wel voorgeven door sijn groote laetdunckentheyt: wat meent de Heer dat hij mijn hiermede grooten dienst doet op 't eylandt te leggen, neen, maar dat hij mijn een fluyt off een jacht onder mijn gadt gaff, dat soude beter wesen.
Op dese bovenstaende brieff dan 't volcq altemalen voor den Commandeur ende raedt hebben doen roepen, verclaren deselve alles alsoo inderdaed waer ende waerachtich te wesen, met presentatie van eede, etc. Des den fiscus ordre gegeven is, morgen vroegh met den constabel deser fortresse Baltus Corneliss., dat een nuchteren man is ende sich de navigatie verstaet, na 't jacht te varen, ende den voorsz. Gerrit Harmanss. 't gesach ende alles wat 't jachtjen aengaet ende inheefft, onder behoorlijcken inventaris aen dito constabel te laten overgeven, ende dito Gerrit Harmenss. geslooten aen landt te brengen om dan vorders tegen denselven te procederen als na behooren ende vereysch van saken.
Sijnde wijders besich om dito jachtjen van sijn inhebbende vellen te ontladen ende gereet te maecken om dagelijcx weder aff ende aen te cunnen varen, principalijck om van 't Robbeneylandt schapen te halen voor de schepen.
12 ende 13 dito
quam smorgens een van de vrije luyden van Stevens colonie clagen, dat hun eenige Hottentoos dese nacht wel ongeveer 100 ℔ tabacq van 't velt gestolen hadden, 't welcke wederom geeyscht, maer hun geweygert, ende in plaetse van restitutie de punten van haer hasegayen geboden waren, des den Commandeur 1 corporael met 10 soldaten derwaerts sond, nevens ordre om Herry ende den Capteyn van Caapmans door minnelijcke aenspraecke tot restitutie te bewegen ende aen te seggen, dat sulcx hun volcq moesten verbieden, als men vrunden blijven soude etc. off dat wij anders genootsaeckt souden worden ons volcq toe te laten, om in guarande weder eenige van haer koebeesten te nemen, 't welcke ingevolge weynich minne baren conde, sijnde d' onse oock wel expresselijck gelast bij weygeringe aen deselve echter de minste offentie te thoonen, maer eenlijck te staen op hoede, off sij eenich quaet wilde doen, om haer alsdan te deffenderen, maer gans niet d' eerste occasie van hostiliteyt te toonen, ende liever de saeck al sachjens te laten sacken, om na desen beter gelegentheyt tot onse revengie ende guarant in te wachten. Snamiddaghs voorhaelde corporael ende volcq weder thuyscomende rapporteerden, dat Herry ende al de Caapmans legers voor hun compste daer al opgebroken ende soo snel als hasen met haer bestiael aen 't vluchten waren, de cloven van 't geberchte deur na
het houtbaytjen, vindende eenige hasegayen leggen, die se soo 't scheen door haesticheyt achtergelaten hadden. Item oock 5 ossen, welcke d' onse herwaerts aendreven, maer omtrent de mostertbladen gecomen wesende, waren deselve hun weder terugh ontlopen tot omtrent Harmans colonie, die se meenden te stutten, doch quamen 4 a 5 Hottentoos uytte bosjens springen, welcke dito beesten door hare raddicheyt wisten te onderscheppen ende alsoo voorts wegh te drijven, sonder dat se eens bij ons volcq wilden comen om haer te horen spreecken, hoe minnelijck deselve daertoe oock wierden genodicht, des d' onse sonder meer uytterechten alsoo thuys quamen, medebrengende de voorsz. hasegayen.
Ondertusschen waren al de ander Hottentoos (dagelijcx bij 't fort gewent) mede weghgelopen uyt vrese dat wij onse revengie ende guarant op haer halen souden; watter vorder van groyen wil, sal den tijt leren, ende wij ondertusschen wel op hoede mogen wesen. Item oock de vrije luyden tot bescherminge van dewelcke ende weyden voor Compagnies bestiael dagelicx al steen ende balcken bijgebracht worden, om een redout van te maken.
Savonts waren weder twee Hottentoos in 't fort gecomen, die wat duyts cunnende, gevraeght wierden waerom dat se altemalen dus vluchten, antwoorden: uyt vreese dat wij haer eenich quaet souden doen over 't stelen van den groene tabacq, wierd hun derhalven onse goede intentie ter contrarie te verstaen gegeven ende dat wij niet genegen waren, anders als hun te beduyden, sijluyden haer volcq, gelijck als wij d' onse, het steelen verbieden ende beletten souden, om alsoo metten anderen in goede vruntschap te mogen handelen, wandelen ende omgaen, thonende ten dien eynde haer de hasegayen bij d' onse onder
eenige bosjes gevonden, ende presenteerende die wederom te geven, alsser den eygenaer maer wilde om comen ende met ons spreecken, om aen wedersijden malcander geen overlast offte moleste meer aen te doen etc., 't welck haer gerecommandeert wierd oock Herry ende Caapman met de hare te verstaen te geven, dat sij belooffden, ende na genot van eenich goet onthael weder haers weegs gingen.
14 dito
smorgens is den Commandeur met over de 30 man soo arbeyders als musquetters gegaen om de geprojecteerde vogelcoy omtrent 1½ mijl van hier aft te steecken ende laten uytgraven etc. Menende empassandt sijn gangh tot aen Stevens ende Harmans colonien, die redelijcke huysen bouden, ende naerstich vond. Sijn op dato eenige thuyndieven gesententieert, mitsgaders oock den quartiermeester Gerrit Harmanss. gewesen opperhoofft van 't Robbejachtjen over sijne quade regeringe ende comportement, als oock over d' onnutte verquistinge van Compagnies vertroude provisien, gedeporteert; ende weder iot bosschieter gedegradeert.
15 dito
sijn op dato bij gedelegeerde rechters affgehandelt de saken van den adsistendt Jan Woutersz. ende bij deselve ter saecke als Gerrit Harmanss. van sijn qualité oock is gedeporteert ende wijders gecondemneert over sijne gedivulgeerde calumnien van den Commandeur ende andre etc. te doen behoorlijcke reclamatie ende biddinge om vergiffenisse aen de justitie ende sijne geledeerde partijen, mitsgaders met een priem door de tongh geboort ende voor 3 jaren op 't Robbeneylandt gebannen te worden.
porteert gebleven, mitsgaders gedegradeert off gedessendeert van sijn adsistents qualité tot op soldaet etc. Even na den middach wierd een groot schip onder 't landt gesien, comende met de westelijcke coelte fray voor de wint aenseylen. Ende even voor midnacht quam een schuyt in de bay aen 't Robbejachtjen, seggende dat het voorhaelde schip even om den hoek van de bay lagh, genaemp Orangie, daerop d'E. heer van Goens, ende niet binnen comende voordat se advertentie hadden hoe 't hier stonde, om daer in 't Vaderlandt geruchten liepen dat de Caap affgelopen was, seggende wijders uyt last van voorsz. sijn E. een canonschoot te doen, tot teycken dat alles wel was, 't welck gedaen, ende oock een biscayse sloep met wat ververssinge ten eersten na boort geschickt wierd omme sijn E. van den welstandt bij monde noch nader affirmatie te geven ende 't opperhoofft van 't Robbejachtjen aen boort te houden tot vorder inlootsinge van 't schip, nevens de groete etc. van den Commandeur Riebeecq.
17 dito
smorgens fray stil weer sijnde, is den Commandeur Riebeecq, al heel vroegh, den E. Heer van Goens in 't gemoet na boort gevaren, ende verhaelde schip, weynich daernae op de rechte rheede g'arriveert, uyt 't Vlie gelopen in compagnie van 't schip Malacca den 22 November anno passado met 403 coppen, waervan 3 gestorven ende 2 overboort gevallen verdroncken, waren St. Vincent aengeweest ende aldaer gelegen .. dagen, mitsgader gesproken van de Angoolse handelinge met den disecteur van de West-Indische Compagnie, per 't schip .... (aen voorsz. eylandt mede leggende), tenderende na de goutcusten ende bochte van Guinea etc. Den ondercoopman Anthony van Leeuwen was seer sieck, beneffens noch omtrent 30 van 't gemeene volcq, die
sijn E. voornoempt in meeninge was ten eersten aen landt te senden, om haer te vervrissen, gelijck als heden noch geschiedt.
Smiddags over taeffel sittende, cregen tijdinge datter een schip voor de bay was, daer een sloep na toe gesonden wierd, welcke tegen den avondt wederom quam met rapport, dat het was Mallacca in compagnie van d'E. Heer van Goens 22 November anno passado uyt 't Vlie geseylt, ende St. Vincent nevens sijn E. voorsz. per Orangie mede ampassant aengeweest, had gansch weynich siecken ende maer 3 personen overleden.
21 dito
is door ordre van d'E. heer Commissaris van Goens op 't versoeck van den Commandeur Riebeecq over de 40 houthackers gesonden na 't bos, omme aldaer tot Maendach aenstaende mede te helpen, sooveel balcken claermaken als met 200 man uyt de schepen sal cunnen buyten 't bos gesleept worden tot het onderhanden sijnde hoofft. Sijnde door d'E. heer Commissaris voormelt oock ordre gestelt ende volcq aen landt gecomen, om morgen neffens sijn E. ende Riebeecq voors. eens 't gansche teerlingh van de Caap om ende door te wandelen ende besichtigen, mitsgaders oock met een biscayse sloep ter zee buyten om alle hoecken ende streckingen van dese tot de bay False aff te diepen, meten ende pertinent alles in caertjens te brengen etc., ten welcken eynde 't voornemen van sijn enz. vermelt oock is, om te lande langs de zeecandt in 't gesicht van gemelte sloep alles soo verde mogelijck is, vooreerst mede om te gaen, ende dan vorders de lantstreecken binnen na behoren aff te speculeren ende laten teyckenen.
Leeuwenberch om de zeecant langs tot in het Houtbaytjen, daer dien nacht een tent bleven, verwachtende de geseyde sloep, welcke met den opperstuyrman van Malacca te water heen gesonden was, om te doen als voorsz.; maer was in een santbaytjen vervallen achter seecker berch genaempt het Suyckerbroot, binnen welcke de Houtbay leght, ende voorsz. sloep volgens de naderhant gecregen ropporten niet coste opcomen, sulcx bij d'E. heer Commissaris voormelt alles te lande affgespeculeert ende geteyckent wierd.
23 dito
is sijn E. ende geselschap weder uyt de Houtbay smiddaghs opgebroocken, ende de Houtvaley gepasseert deur de clooff genaemt de Pas, tot een goedt stuck op de vlackte van den hals tusschen de Taeffelbay ende de bay False, daer het savonts omtrent 4 uyren vermits den regen moesten nederslaen, alles gespeculeert ende laten affpeylen ende teyckenen hebbende alsvoren.
24 ditto
is voorsz. sijn E. heel vroegh opgebroocken, ende gemarcheert tot buyten veele uythoecken van de bay False, alwaer meest al de valeyen, bergen schuylhoecken van de gansche Caap heeft besichticht, gepeylt ende affgeteyckent, comende savonts terugh tot aen de vrije luyden huysinge van Harmans compagnie, daer vernacht wierd, tot den .....
de schepen Orangie ende Malacca souden buyten gesleept worden.
27 dito
isser volcq gestuyrt na 't soutbaytjen achter den berch genaemnt 't Zuyckerbroot aen dese sijde van de Houtbay, om de sloep aldaer op strandt leggende van daer thuys te brengen. Item oock d'E. heer Commissaris van Goens den schipper van Malacca (genouchsaem seylvaerdich leggende) belast, morgen bij tijts onderseyl maken te wesen, om sijn reyse na Batavia te vervorderen etc.
Op den middach is verhaelde sloepjen Gode loff sonder schade wel thuys gebracht.
28 dito
is bij d' E. heer Commissaris van Goens, den breeden raedt van de schepen Orangie ende Malacca hier aen landt beroepen, beneffens die van 't fort de Goede Hope ende in deselve geproponeert, om redenen g'allegeert, off men Herry soude vervoeren, off daermede noch wat simuleren etc. ende is na overlegh van saken verstaen, daermede noch wat tot beter gelegentheyt te supercederen, om oock onder de Saldanhars (tegen de natte tijt apparent te verwachten) geen alteratie te causeren, ter tijt van deselve een goet getal bestiael sal mogen gehandelt wesen. Soo is oock beraempt een vaste lijste ende reglement van provisie voor dit lopende jaer ten behouve van dese plaetse nodich, te lichten uyt d' aencomende schepen. Item mede verscheyde persoonen van 't schip Malacca geconfirmeert in vacante bedieningen, daer deselve door overlijden van andre in getreden waren etc. Na 't welcke d' opperhooffden van dito schip door sijn E. voormelt oock affscheyt gegeven sijn, om metten eersten goeden wint haer reyse na Batavia te vervolgen, mitsgaders g'intregeert de brieven ende pampieren gedirigeert aen d' Ed. heeren Gouverneur-Generael ende raden van India.
Snamiddaghs stack de wint heel hard op uytten Z.Z. oosten, sulcx dat voorsz. schip daerdoor heden noch belet bleeff t' seyl te gaen.
29 dito
's morgens fray stil weer heefft d'E. Heer Commissaris voormelt den lantmeter met eenich volcq ende bakens weder uytgesonden, omme de vlacte meergenoempt, daermede op een rechte liny dwers over aff te bakenen. Ende 't schip Malacca mede onderseyl gegaen, overgegeven sijn door opgemelte sijn E. 27 man van Orangie, sulcx denselven compt te vertrecken met 363 gegagieerde coppen, welcke d'Almogende behouden wil laten overvaren.
30 dito
sijn de lantmeters wederom gecomen, niet wel hebbende getroffen de rechte royingh, des haer door sijn E. is gelast morgen voordaegh ten selven eynde weder heen te gaen, neffens behoorlijcke nader onderwijsingh, hoe sij alles ter dege souden doen etc.
Ultimo dito quam hier een frans schip ter rheede, sijnde een van de 4 die verleden jaer hier aengeweest waren, genaemt la Marschal, ende comende de retour van Madagascar, daer op denselven admirael Monsieur de Laros, met over de 170 coppen, hebbende wel 400 van sijn volcq op Madagascar door d' ongesontheyt van 't landt verloren, ende sijn d' andere 3 schepen aldaer machteloos om te regeren, moeten achterlaten. Hadden 4 man op van 't galjot de Tulp, 't welcke tusschen den 2 December des nachts anno 1655 omtrent de riviere van Calamboelo over St. Maria door een orancaen was gebleven met wel omtrent 40 lasten rijs daer gehandelt, doch 't volcq altemalen ende oock eenige onverhandelde coopmans(goet) gebercht, welck volk op 11 nae op voorsz. eylandt St. Maria van sieckte mede gestorven waren, daeronder oock den ondercoopman Frederick Verburch, schipper ende adsistendt Cornelis van Heyningen ende Stickman,
van welcke elff, 6 van den gemeenen volcq uyt eygen wil bij de Francen haer bleven onthouden, ende 't gebergde goet bewaerden. D'E. heer Commissaris van Goens liet den Francen admirael met een schuytjen door den bouckhouder deser fortresse aen boort verwellecomen, ende tegen den middagh ter maeltijt nodigen omme met eenen wat meerder tijdinge ende bescheyt van de Francen saken te mogen horen. Welcken admirael daerop oock quam ende na behooren eerlijcke ontfangen ende getracteert wierd, ende verstonden dat ditselve schip la Maréchal in 't Roode Meer geweest ende aldaer een Moorse prijs genomen hadde, met partije muscus, civet, amber ende aloë etc., daer se beneffens hunne victualien jegenwoordich mede geladen na huys tenderende waren. Wat wijders aengaet de particulariteyten wegen 't blijven van de Tulp etc. is bij navolgend verhael uyt den monde van d' overgecomen 4 persoonen aengeteyckent, nader te lesen, luydende als te weten:
Cort verhael van 't stranden van 't galyot
de Tulp ende desselffs volcq wedervaren.
Omtrent tusschen den eersten ende den 2 December des nachts is 't galjot de Tulp door een orcaen met een vreeselijcke barst uyt 't landt van drie anckers affgespilt ende in zee gedreven, als wanneer de wint, wederom loopende met een felle storm, een weynich tijts daernae de groote mast over boort smijtende, ende worden doen van de wint herwaerts ende derwaerts gedreven, raeckten ten langen laesten tegens de strandt van Calamboelo, alwaer dito galyot (God betert) met sijn volle ladinge verongeluckt is.
Des anderen daegs cregen uyt het gestrande galyot noch eenige goederen, als bij de notitie daervan te
sien sij, ende bleven bij het gemelte galjot 7 a 8 dagen, alsdoen quam bij ons seecker Coningh met eenige swarten ende brachten ons goet op een groot pleyn, aldaer 2 huysen stonden ende logeerden ons daerin omtrent een maent langh, den Coningh van 't eylandt Ste Maria, hoorende dat de hollanders aen d' oversijde van 't groot eylandt waren, ende dito galjot gebleven was, is met 4 canoos aldaer gecomen, ende onse schipper met eenige andre persoonen na 't gemelte eylandt St. Maria overgevoert, blijvende den ondercoopman Verburch met de resterende luyden op een kleyn eylantjen noch omtrent 4 dagen, welcke Coningh van dito eylantjen haerluyden mede op 't eylandt St. Maria overbracht, wordende van denselven Coningh wel ontfangen, coopende van hem 4 huysjens in een van sijn negerijen; alhier begon ons Godt de Heer met een groote sieckten te besoecken, ende storven in corten tijt 13 persoonen, waeronder den ondercoopman Frederick Verburch, den schipper Cornelis Janss. van Holsteyn ende den boeckhouder Cornelis van Heyningen waren. Dese ongesontheden hebben wij meest vernomen van February tot July, in welcken tijt het soo geweldich dondert, blicxemt, wayt ende regent, dat het schier ongeloofflijck is, ja scheen dat hemel ende aerde wilde vergaen.
Op den 19 May quamen alhier aen 't eylandt St. Maria 3 France schepen genaemt la Ducesse, la Marchall ende la Erman, verstonden uyt deselve dat het vierde schip St. Joris aen 't Franse fort Tolanhaer gelopen was, gaende het eene schip la Marchal op 't Roode Meer roven, alwaer sij een cleyn Moorsch vaertuygh gecregen hebben, waerin sij vonden partije ambergrijs, civet, muskus ende aloë, ende sijn alsoo sonder meer uytgerecht te hebben wedergekeert nae Madagascar bij 't eylandt St. Maria, op 4 December
anno 1656 g'arriveert, vindende d' andre 2 schepen daer noch heel ongereddert leggen.
Den 14 January anno 1657 is 't Frans schip la Ducesse weder na 't France fort Tolanhaer met ons tien overgebleven persoonen ende goederen vertrocken, achterlatende 2 schepen: la Erman ende St. Joris, dewelcke heel onbequaem waren, om in zee te gebruycken, hebben derhalven deselve aen de gront gehaelt, ende alsoo sonder eenige bewaringe laten leggen, het derde schip la Marschal bleeff daermede noch leggen om de goederen uyt d' onbequame scheepen te bergen, nadat wij omtrent 14 dagen geseylt hadden, quamen wij bij 't France fort Tolanhaer, welck fort ompaggert was met dunne palessaden, gemonteert met 8 a 10 ijsere stuckjens ende gemant omtrent met 100 coppen.
Omtrent 14 dagen na ons arrivement quam 't schip la Marchal mede bij 't gemelte fort aen te landen. Ingeladen hebbende 't geschut ende andre gereetschappen uyt de gemelte oude schepen, ende hadden deselve, alsvooren verhaelt, aen de grondt laten leggen.
Nadat omtrent een maendt daer gelegen ende 't schip la Marschale claergemaeckt hadden, sijn in 't laest van February met ons vier persoonen vandaer na de Caap vertrocken, latende aldaer noch 6 man van d' onse met de gebergde goederen, dewelcken den Francen admirael niet wilde nemen, hem excuseerende dat sijn schip vol volcq was, ende dat noch eenige persoonen aldaer mosten blijven staen laten.
Bij 't gemelte France fort Tolanhaer sijn gebleven de navolgende personen, namentlijck Pieter Pieterss. van ter Veer adelborst, Jonas Janss. van Amsterdam bosschieter, Jelle Hendricx van de Kuynder, J. Bootsman, Robbert la Grieve van Hesdijn adelborst, Hendrick Janss. van Coesvelt soldaet, ende Hendrick
Isbrantss. van Worcum bosschieter. De goederen die uyt gebleven galyot gebercht sijn, hebben dese overcomende luyden aengeteyckent ende op 't France fort bij de bovengemelte luyden gelaten. 't Eylandt Mascarenhas hebben sij door storm niet connen aendoen, doch seggen dat aldaer noch eenige Francen leggen. In de bay Antongil hebben d' onse omtrent 10 lasten rijs gehandelt ende van daer geseylt na de Vliegerbay ende gereuylt van dito inwoonders een fraye quantiteyt rijs; souden in dito bay het galyot wel vol rijs gekregen hebben, maer doordien den Coningh van Calamboelo d' onse soo minnelijck tot sijn negerije quam affnodigen, soo heefft monsieur Verburch niet connen nalaten, om met dien Coningh mede in vrientschap te handelen, ende op den 23 November van daer na Calamboelo vertrocken, alwaer in corten tijt, alsvooren verhaelt, het gemelte galyot sijn vordere volle ladingh becomen heefft. Den Antongilse ende andere coningen waren d' onse op 't hoogste toegedaen, maer de France natie en moesten sijluyden niet sien offte luchten, doordien sij van deselve met of sonder minne, alles van haer soecken te stelen ende roven wat sij kunnen krijgen.
De Francen haer ladinge en is anders niet als eenige victualien tot de thuysreyse van noden, ende een cleyne partije ambergrijs, civet, muscus ende aloë, 't welck sij, alsvooren verhaelt, in 't Rode Meir uyt een Moors scheepjen verovert hebben. Het derde France schip la Ducesse moesten sij mede achterlaten door manquement van seylen ende andere nodicheden, leggende mede tegen de strant gehaelt bij 't fort Tolanhaer. Hebben mede op 't geheele eylandt Madagascar geen andere sterckten als gemelte fort Tolanhaer, sijnde van cleyne deffentie ende als voorsz. met slechte dunne palissaden ompaggert; doch in de bay van
Antongil hebben 17 mannen gelaten in een logie, alwaer een van d' onse, genaempt Hendrick Dircx van Naerden, met eygen wille mede gebleven is.
In 't eerst van Augusty hadden de Francen een galyot voor 't fort de Tolanhaer vernomen 8 dagen cruysende, maer niet hebbende aencomen, 't welck apparent 't Nachtglas sal sijn geweest, dat van de Caap den 18 July anno passado vertrocken is, om die van de Tulp op te soecken, soo en hadden de Francen daer oock niet derven aen boort comen.
3 dito
heefft sijn E. voormelt door den Commandeur Riebeecq laten affmeten de distanctie tusschen de gestelde bakens ende 't voorste geberchte van Africa, 't welck bevonden is te wesen stijff 1¼ mijl offte 2666 roeden, ende door den lantmeter tusschen de gemelte bakens tot aen 't Caepse geberchte 1000, maeckt te samen 3666 roeden rijnlants. Op dato is oock een schip onder 't landt gesien.
4 dito
hier wel ter rhede quam 't schip de Vogel Phenix van de camer Delff, 25 December passado uyt Goeree geseylt, daerop schipper Cornelis Stamper met 312 coppen daervan 3 overleden, hebbende omtrent Wicht de Gecroonde Leeuw ende fluyt Venenburch ontmoet, welcke daegs te vooren waren uyt 't Vlie geseylt.
om schapen voor de schepen, met navolgend brieffken geschreven:
Aen Hendrick Tymonsz. en Tomas
Cristoffel Muller.
Laet volgen met Robbejachtjen dertich stux van de bequaemste schapen voor de schepen, ende met eenen eens tellen terdegen hoeveel datter nu noch resteeren jongh ende oudt, sonder 't selve na te laten, alsoo 't d'E. heer Commissaris van Goens nootsakelijck weten moet. Hiermede Gode in genaden bevolen ende gegroet van uluyder vrient, ende was geteyckent Jan van Riebeecq; tersijden stondt: in 't fort de Goede Hope den 5 April anno 1657.
Op dato is d'E. heer Commissaris voormelt met den Commandeur Riebeecq weder uytgegaen, ende al de bakens over de vlacte van de Tafelbay ende bay Fals besichticht ende nagesien, mitsgaders wijders alle considerable distantien laten affmeten ende aenteyckenen.
10 dito
is met ordre van opgemelte sijn E. per courtosye aen den francen admirael tot vereeringe gesonden 3 schapen ende wat thuynvruchten, mitsgaders versocht de 4 Nederlanders, op sijn schip wesende, te willen largeren, 't welck denselven toegestaen heefft, namentlijck 3, met versoeck dat hij den vierden mochten houden om getuygenisse te helpen dragen als hij in Vranckrijck compt, hoe dat het met het Engels prijsjen (in haer uytreyse verovert) was toegegaen, ende alsoo sulcx niet meer als billicq g'oordeelt wierd, is hem 't selve ingewillicht. Edoch met bespreck dat die man een brieffken van liberteyt soude verleent worden, om, in Vranckrijck comende, vrij op en neer te mogen gaen ende reysen waer 't hem mochte believen etc.
Heden verscheyde persoonen haer in rade verthoont ende versocht hobbende eenige verbeteringe in qualiteyt ende gagie om redenen daerbij gevoucht, sijn deselve bij d'E. heer Commissaris van Goens ende raedt verbetert volgens de verleende actens op approbatie van d' Ed. heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India als te weten:
Jan Pieterse van Bemmel, hier te lande gecomen met 't schip Malacca anno 1655 voor adelborst à 10 gulden smaents, ende jegenwoordich eenigen tijd tot genoegen becleed hebbende de plaetse van corporael mits 't vertreck door tijts expiratie van de vorige, wort op sijn versoeck ende bequaemheyt bij desen in de gemelte corporaels qualité geconfirmeert ende toegevoucht een beloninge van 14 gulden smaents, heden ingaende.
Hendrick Hendricxs. van Zurwurde hier te lande gecomen 't schip de Vreede anno 1654 voor soldaet à 9 gulden smaents ende jegenwoordich provisionelijck becledende de plaetse van corporael mits 't vertreck
door tijts expiratie van de voorrige, wordt op sijn versoeck ende bequaemheyt voor huystimmerman aengenomen ende verbetert tot op 15 gulden per maent, ingaende de gagie een jaer voor dato.
Frederick Jansz. van Amsterdam hier te lande gecomen met 't schip de Princesse Royael anno 1656 voor bosschieter à 12 gulden per maent, en jegenwoordich vermits sijn goede kennisse gebruyckt wordende aen het timmeren, wordt bij desen op sijn versoeck ende bequaemheyt voor huystimmerman toegevoucht een verbeteringe in gagie tot op 14 gulden smaents heden ingaende.
Jan Thenisz. van Zoelen hier te lande gecomen met 't schip Malacca anno 1655 voor adelborst à 10 gulden, welcke sedert ende noch gebruyct is aen 't wagenmaken, wort derhalven op sijn versoeck ende bequaemheyt bij desen toegeleyt 14 gulden smaents, heden ingaende.
Roeloff Jansz. van Dalen, hier te lande gecomen met 't schip de Goutbloem anno 1654 voor soldaet à 9 gulden, welcke sedert altijt, vermits sijn goede kennisse in de smith, is gebruyckt, wordt derhalven op sijn versoeck ende bequaemheyt bij desen toegeleyt een verbeteringe tot op 13 gulden ter maendt, heden ingaende.
Job Hendricxs. Boom van Amsterdam, jongen hier te lande gecomen met sijn ouders per 't schip den Drommedaris anno 1652 sonder gagie, wort bij desen op sijn versoeck ende bequaemheyt in Compagnies dienst aengenomen voor jongen à 5 gulden ter maent onder een verbant van vijff jaren.
Louys Rijckaert van Brussel hier te lande gecomen met 't schip de Parl anno 1656 voor adelborst, welcke sedert bij provisie de kocxplaetse alhier bedient heefft, wort derhalven op sijn versoeck ende bequaemheyt
bij desen voor cock aengenomen ende toegeleyt een beloninge van 20 gulden per maent, heden ingaende ende verbonden blijvende sijn 5jarich verbant daervoor uyt te dienen.
Jan van Harwarden van Seventer hier te lande gecomen met 't schip den Salmander anno 1653 voor corporael, jegenwoordich capitein des armes ende sedert January 1654 provisionelijck als hoofft van de militaire becleedt hebbende de sargeantsplaetse mitsgaders bovendien als werckbaes waergenomen d' opsicht over alle Compagnies gemeene wercken, soo aen de fortificatie, steenbackerijen, lantbonw als andersints, wordt ten dien insichte op sijn versouck ende vereyste bequaemheyt in de voorsz. sargeantsqualité als hoofft over de militaire ende tot opsiender van alle Compagnies gemeene wercken ende lantbou etc. geconfirmeert, mitsgaders ten selven respecte gebeneficeert met een extraordinare beloninge van 32 gulden ter maent ende ondercoopmants rantsoen, mits gehouden blijvende d'E. Compagnie daervoor noch 3 jaren boven sijn 5jarich verbandt te dienen, ende bereyt te staen omme sich te laten gebruycken tot alle soodanige Compagnies gemeene ende andre wercken, als waertoe hij van sijn opperhoofft sal gecommandeert worden.
11 ende 12 dito
sijn heden door d'E. heer van Goens d' opperhooffden van 't schip de Phenix affscheyt gegeven om haer reyse met den aldereersten goeden wint vorders na Batavio te vervolgen, versterckt met 20 coppen uyt dit Caepse guarnisoen, boven noch twee uyt 't schip Orangie, ende overgegeven sijnde de brieven van sijn E. voornoempt ende den Commandeur alhier; doch en wilde de wint soo wel niet dienen dat voorsz. schip (hoewel het onderstont) desen dagh noch coste t' zeyl raecken.
13 dito
smorgens stil helder weer was de Phenix wat van de rhede gecort ende snamiddags 't luchjen aen d' oversijde van de bay Z.O. comende fray beneden 't Robbeneylandt buyten geraeckt; d'Almogende verlene 't selve een behoude overcompste tot Batavia.
14 dito
smorgens weer ende wint als vooren, is 't frans schip la Marichal t' seyl gegaen, rakende met een zuyelijck luchtjen d' oversijde langhs de bay uyt, ende tenderende, alsvoren aengeroert, over St. Helena ende Assencion na Nantes, met een brieffken van d'E. heer van Goens aen onse heeren principalen in 't Vaderlandt.
16 dito
betrocken lucht ende wint westelijck met een weynich motregen, tegen den avondt als wanneer d'E. heer Commissaris voormelt weder uytgegaen is ende preuve laten nemen heefft, hoe 't sich in 't graven van de gracht aen het te maken trenchement soude schicken, ende dat op omtrent de sleghte offte moeyelijckste plaetse daer noch al redelijck bevonden is.
17 dito
heefft sijn E. wederom noch moeyelijcker offte steenachtiger plaetse laten besoecken, die oock sulcx bevonden sij datter, beter als de meeninge wel was, sal door te comen wesen, sijnde voorts de rest bevonden fray omgraven: sulcx te hopen is, het werck met macht ende ijver bij der handt gevat wordende, wel te doen sal wesen.
begeven, mitsgaders met dese goede wint per 't schip Orangie heden noch vertrocken, om sijn reyse vorders na Batavia te vervolgen, daer hem d'Almogende salvo wil geleyden.
Hebbende alhier schriffelijcke ordre gelaten tot behoorlijcke narichtinge in Compagnies saken ende regeringe, mitsgaders oock desselffs gesloten brieven ende annexe pampieren gedirigeert aen de heeren Majores in 't Patria.
Tusschen wijle compt des namiddags hier weder ter rheede 't fluytscheepjen de Vincq van de camer Zeelandt, 24 December verleden in compagnie van den Oyevaer uytgelopen, mitsgaders op 18 graden N.breedte van den andren gescheyden, als wanneer den Oyevaer al eenige siecken ende 5 a 6 dooden had. Gemelte Vincq had nergens als dese plaetse aengeweest, sijnde uytgevaren met 76 coppen, daervan 6 overleden, onder welcke oock den schipper genaemt geweest Jan Bartelsz., wiens plaetse den opperstuyrman Joost Jansz. van Seraeskercken jegenwoordich waernam, den Bouckhouder is genaemt Daniel Knibbe, ende 't volcq meest altemael scheurbuyckigh, daertoe na gewoonte ververssingh aen boort geschickt wierd.
21 dito
donckere lucht ende westelijcke winden, wierden twee schepen onder 't landt gesien, waervan d' eene voormiddaghs ter rheede quam, wesende een Engels scheepjen, genaemt de Goutsblom, comende den lesten January passado jongst van Batavia geseylt, geladen met weynich cleden maer moest peper, ophebbende 40 coppen daeronder den capiteyn genaemt Rogier Andries, welcke rapporteerden, dat de laeste 4 retourschepen gereet lagen om haer despeche te
ontfangen ende binnen 3 a 4 dagen te volgen, in vougen deselve alle uyr van den dagh hier te verwachten sijn.
Snamiddaghs compt 't ander schip in de bay, maer alsoo wat laegh na d' overwal vervallen ende de wint Z. west was, coste heden niet ter rheede comen: des een sloep derwaerts sonden, die ons in den avondt wederom comende (beneffens de brieven van heeren Bewinthebberen ter camere Amsterdam) bescheyt bracht, dat het was de fluyt Venenburch van voorsz. camer, daerop schipper Hendrick Juriaensz. ende bouckhouder Reynier Pauw, met 245 coppen, den 24 December uyt 't Vlie geseylt in compagnie van de de Gecroonde Leeuw, daer in 't Canael van geraeckt was, hebbende aen Ilha fuogo niet cunnen aencomen ende dierhalven geen Esels medegebracht; 't volcq is noch altemalen redelijck gesont ende maer 2 overleden. Snachts is voorsz. fluyt Venenburch Gode loff wel ter rheede g'arriveert.
23 dito
sijn oock hondert man van de fluyt Venenburch na 't bos gesonden, om mede partije balcken op 't wagenpadt te slepen voor het onderhanden sijnde hoofft, daer al meer toe vereyst als wel gegist wordt.
Op dato is oock bij den Commandeur in Rade (versterckt met de schippers ende opperstuyrluyden van de fluytschepen Venenburch ende Vincq) gecommuniceert het schrijven van d'E. heeren Gouverneur-Generael ende raden van India, gedateert 4 December anno verleden, ende derselver als des E. heer Commissaris van Goens gelaten ordre, omme met een van de uytcomende galjots offte lichte scheepjes noch eens te laten opsoecken ende uytsien na het volcq ende goet van het verongeluckte schip den Draeck op 't Zuydlant 28 April anno passado op omtrent 30⅔ graden clackeloos verseylt, vermits deselve luyden
daer seer ellendich sonder leefftocht sijn gebleven ende bij die van de Witte Valcq ende 't jacht de Goede Hoope door opgemelte haer Ed., den 8 Juny anno voorsz. derwaerts gestuyrt, niet gevonden, maer vruchteloos wedergekeert sijn, mitsgaders op dito Zuytlandt bovendien mede achtergelaten hebben noch elff van haer volcq. Op 't welcke dan rijpelijck gelet, mitsgaders geconsidereert, dat desen jare geen cleynder off lichter schepen staen uyt 't Vaderlandt aen te comen als het jegenwoordich hier te rheede leggende fluytien de Vincq, 't welck seer vlack gemaeckt ende dierhalven gans vlot gaende sij, - Is met overlegh van de gemelte schippers ende stuyrluyden g'oordeelt hetselve daertoe gansch bequaem te wesen, ende volgens dien goetgevonden daertoe te gebruycken, mitsgaders ten voorsz. fine 't Zuytlandt op de bekenste plaetse met het minste pryckel te laten aensoecken, sijnde na genomen speculatie in de caerten op omtrent 32⅔ graden, daer men een goet stuck buyten de wal van 100 tot minder vademen aengeteyckende gronden vindt, ende duynich landt boven met boomen ende bosschagies verneempt, omme van daer dan langs de wal (bij daegh seylende ende snachts met cleyn zeyl in zee houdende) aff te sacken ende alsoo opgemelte vrack ende volcq mogelijck sijnde op te soecken ende empassant weder mede op Batavia te brengen, neffens soo veel van de contanten ende andre coopmanschappen als met het minste pryckel mogelijck wesen sal uyt dito vracq noch te becomen.
D' opperhooffden van verhaelde fluytjen in Rade voordragende, dat door het overlijden van haren eersten schipper Jan Bartelsz. sijluyden jegenwoordich maer versien sijn met den gewesen opperstuyrman Joost Jansz. van Seraeskercken, die in des schippers plaetse is gesuccedeert ende den gewesen onder- nu als opper-
stuyrman gebruyckt wordt, sulcx alle de wachten bij dagh ende nachten op haer beyden aencomen ende swaer vallen, ende op haer schip geen stoff is om d' onderstiermansplaetse waer te laten nemen, volgens dien versoeckende daerinne met een bequaem man te mogen worden geadsisteert etc. ende vermits deselve tot d' opsoeckinge voorsz. wel nodich met noch een goet stuyrman dienen versien, - Soo is gemerckt de bequaemheyt ende goede kennisse, die den constabel Baltus Corneliss. (jegenwoordich opperhoofft op 't Robbejachtjen) heefft van de navigatie, nootshalven goetgevonden denselven op voorsz. fluytscheepjen de Vincq te laten overgaen, omme aldaer die vacante onderstuyrmansplaetse te becleden, ende de confirmatie (met lieff op Batavia comende) te versoecken van d'E. heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India. Eude alsoo 't gemelte Robbejachjen weder van een bequaem man tot opperhoofft soude mogen werden versien, soo is op 't voordragen van d' opperhooffden des fluytschips Venenburch daertoe bij provisie gecoren den bosschieter Claes Jacobss. van Amsterdam, op dato fluyte jegenwoordich bescheyden ende na de getuygenisse van deselve een bequaem jonghman wesende, die bij Lastman de navigatie geleert en daarvan d' examen in presentie van Bewinthebberen gedaen heefft, mitsgaders voor dato meer gevaren ende in India geweest is.
24 dito
moy weer ende wint als gister ende heefft den Capiteyn van 't Engels schip de Goutsblom sijn affscheyt genomen om metten eersten goede wint sijn reyse na Engelant te vervolgen sonder St. Helena aen te doen, des hem een brieffken is medegegeven gedirigeert aen de heeren Zeventhiene tot Amsterdam ende Middelburch, waermede hij des namiddaghs t' zeyl gingh, gierende na d' overwal van de bay, daer
't luchjen na meest dagelijcxe gewoonte Z.Z. oost woey ende fray mede buyten raeckten beneden offte ten N. van 't Robbeneylandt om.
25 dito
is bij den Raedt (versterckt met de schippers van de bovengenoemde 2 fluyten) oock goetgevonden de 2 kisten gelt met de versegelde sleutels in de Vincq sijnde, onder drie dubbelde recepissen over te laten schepen in de fluyt Venenburch, om dewijl 't Vinckjen op 't Zuydlant al wat periculeuser te varen heeft als wel Venenburch, die recht deur na Batavia gaet, d'E. Compagnie soo veel voor schade te verhoeden als mogelijck sij.
26 dito
is den lantmeter met noch twee man bij hem, gevictualieert voor 4 dagen, uytgesonden om den noch onbesochten hoeck van de Caep aff te gaen peylen ende meten, mitsgaders die door den Commandeur eerst na te sien als dan mogelijck sijnde noch voor de compste van de laetste retourschepen mede op sijn pertiente mate ende streckingen in de gemaeckte caert te brengen, ende alsoo na 't Vaderlandt te senden. Heden is oock 't fluytjen de Vincq affscheyt gegeven, omme metten eersten goeden wint, die Godt verleenen sal, na Batavia te verseylen ende empassandt aen te doen het Zuytlandt op stijff 32 ende 30⅔ graden, om na d' ordre van d' Ed. heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India noch eens te soecken off 't aldaer verbleven volcq van den verongeluckten Draeck noch souden mogen op te vinden wesen etc.
Gister ende oock heden is begonnen te ploegen voor d' E. Compagnie, maer alsoo de ossjes bij d' E. Compagnie overich noch wat jongh vallen ende eerst geleert worden, costent deselve niet wel door 't ongecultiveerde landt deurhalen, des het met de paerde vooreerst moeten affsien, daer 't redelijck wel mede
gingh; maer vermits niet meer als ses hebben, die bequaem sijn om te trecken, cost er maer een ploegh mede gaende gehouden worden.