[1658]
January anno 1658.
2 dito,
quamen op dato de vrijeluyden clagen, dat Herry ende Caepmans beesten in hun erten ende boonen groote schaden hadden gedaen, sonder te willen daer uytgaen. Waerover den Commandeur met eenich volcq na hun legers (op de soute revier leggende) is gegaen, ende alsoo sij meenden, dat d' onse quamen om haer eenich overlast te doen, hadden sij datelijcq al hun bestiael (wel 15 à 1600 koebeesten, ende 10 à 1100 schapen) in haer crael bij een getrocken, de vrouwen ende kinderen op de loop en de mannen fray in slachorder met pijl, boog ende hasagaijen in de vuyst. Maer soo haest d' onse nabij quamen, begonden altemalen te vluchten etc.; souden al haer bestiael daer gelaten ende door d' onse sonder slach off stoot cunnen aen 't fort gebracht hebben geworden, doch sij luyden in 't vluchten aen d' ander candt vernemende den Commandeur met een tweede trop, leyden datelijcq al hun geweer neder, ende quamen de vrouwen oock stracx wederom, menende, nu den Commandeur sagen, geen noot te hebben, als vertrouwende hem te veel goets toe welcke derhalven Herry ende de
principaelste tot hem riep, ende vraegde, wat hun vluchten beduyde. Sij antwoorden, dat se meenden de vrueluyden op haer quaet waren, ende daerom soldaten van 't fort waren gecomen, die se sonder den Commandeur vernemende, vreesden haer beroven ende dootslaen souden; doch soo haest sijn E. vernamen, hadden se haer gerust gestelt.
Den Commandeur seyde haer, dat hij was gecomen om te sien hoe 't met 't gras op 't velt al stonde, ende dewijle hij vernam, dat het door haer ende Compagnies, als oock der vrijeluyden bestiael seer cael wierd affgegeten, soo vermaende hij haer minnelijcq, datse wilden op een ander weyde soecken achter de gevelbergen offte in de houtvaley, ende dese weyden voor de Hollanders alleen laten, alsoo de weyden hieromtrendt ons ende haer vee te samen niet coste voeden, 't welck sijluyden derhalven belooffden, ende seyden, morgen vroegh ten dien fine souden opbreecken ende na de houtvaley gaan, daer se dan fraey sullen in de fuyck wesen om haer beset te cunnen houden, tegen dat d'E. Compagnie daertoe sal goetvinden te verstaen. Scheydende alsoo den Commandeur voor den doncker met goede vrundtschap weder van haer, ende gingen eenige mede na 't fort. Maer is desen avondt volcomen gebleecken, dat wij 't ganse tropjen seer gemackelijck souden hebben cunnen weghnemen.
Nieuwe maen den 3 dito, is Herry ende Caepman met al haer huysen ende beesten heel over den bosheuvel na de bay Fals vertrocken, alwaar de Chora conquas offte tabacqdieven bij haer gecomen sijn, te samen wel 3000 koebeesten ende 20001) schapen bij
haer hebbende, ende niets altoos van willende verhandelen; doch souden na Herrys seggen over weynige dagen eenige Saldanhars uyt 't landt, namentlijck de Chaynouquas ende andre, met veel bestiael weder affcomen, om aen ons te verhandelen. Datter metter tijt staen te ervaren.
7 dito
weer ende wint alsvooren, is navolgende resolutie genomen, luydende als te weten:
Schoon de siecken van 't schip Arnhem noch niet t'enemael op de been sijn, ende noch wel 17 a 18 in 't sieckenhuys leggen, behalven eenige andre meer gaende ende staende aen boort, echter evenwel door den Commandeur in rade geproponeert sijnde, off men niet soude behooren te dencken op een seeckeren ende vasten tijt, wanneer de schepen tot haer vertreck souden mogen vaerdigh gemaeckt worden, vermits het doch na 't rapordt van de scheepsopperhooffden ende gesamentlijcke officieren, conform de resolutie van den 29 December verleden ende de nader verclaringe, meermael gedaen met de zeylen etc. sal cunnen gestelt worden, omme de reyse (merckelijck ongeluck buyten) tot 't vaderlandt daermede te winnen, - Soo is na genomen deliberatie verstaen, vermits het noch te vroegh soude vallen om achterom ende op de havenen des vaderlants te comen, niet min als tot den 25 deser hier noch te blijven leggen, om bequamer saysoen ten eynde voorsz. in te wachten. Ende nademael schipper Claes Speelman is versoeckende, dat hem mochte toegestaen worden, omme achtervolgende de resolutie van den 24 December passado van 't schip Honingen op Arnhem niet over te gaen, maer te blijven
op Honingen, daer hij jegenwoordich is, als niet wel tot overgaen cunnende resolveeren, op fondament dat sulcx soude wesen strijdich tegen d'ordre van de generale Compagnie, sijnde dat elck schipper ter camere daer uytgevaren is, weder moet thuys comen, ende waerinne oock door d'Ed. heer generael op Honingen is g'ordonneert etc., - Soo is om haer Ed. ordre niet te contrarieren, ende vermits denselven tot overgaen sigh oock om redenen voorsz. t'eenemael ongenegen thoondt, hem sulcx toegestaen. Aldus gedaen ende geresolveert etc. Was geteykent Jan van Riebeeck, Wijnant van Catersvelt, Johan Gosens, Claes Speelman, Roeloff de Man ende A. Gabbema, secretaris.
Op dato sijnde vrijeluyden, die op d' eylanden ende bay van Saldanha meenen te erneeren met vissen ende traenbranderijen etc. derwaerts voor d' eerste mael t' seyl gegaen met de oude cleyne sloep Peguijn, haer ten dien eynde met seyl ende treyl vercocht, om daermede over ende weder te varen op dese navolgende conditien, dat se al haer gedroogde vis ende eyeren etc. onder de burgers ende aencomende schepen sullen mogen vercopen soo duyr als se cunnen; maer meerder cunnende becomen, sullen de gedroogde vis d'E. Compagnie moeten leveren tot spijzinge deses guarnisoens offte voor de voor 5 gulden 't hondert ℔ ende den traen à 8 gulden 't halff aem, mitsgaders voorts gehouden blijven, gelijck andere vrijeluyden, al de renostershoorens ende oliphantstanden, die se mochten comen ergens in de voorsz. Saldanhabay te handelen, mede aen d' E. Compagnie te leveren ten prijse daertoe gestelt, blijvende wijders verbonden voor 20 jaren hier in vrijdom haer te erneeren subject, alles gelijck d'andre vrijeluyden ende oock gebeneficeert met alle deselve previlegien etc. achtervolgens de vrijbrieven, haer ten dien eynde verleendt.
8, 9 ende 10 dito
is den Commandeur snamiddaegs met een volcq uytgegaen, omme noch eens nader aff te speculeeren, hoe men alle de plaetsen ende passagien achter de Steen- ende Bosbergen etc. op 't alder oncostelijckste ende segourste soude cunnen besetten etc. Waertoe dan drie dagen namentlijck tot saterdagh 's avonts den 12 uytgeweest sijnde ende in compagnie met hem oock de coopluyden Clevesteyn ende Cop van de schepen Honingen ende Arnhem, heefft de saken seer naeuw ondersocht ende bevonden ten minsten drie plaetsen sterck souden moeten gefortificeert worden, doch de clooffpas 't swaertste door sijn groote wijtte etc. behalven noch 2 van der plaetse, die mede al eenige besettinge nodich hebben souden; doch blijfft voornemens die bij ander gelegentheyt noch wat nader te gaen affspeculeeren, dervende 't volck voor jegenwoordigh, vermits haer door 't op neer climmen van 't gebergte dese drie dagen seer vermoeyt hadden, niet wel meer vergen.
Sondach den 13 dito
sijn heden de jongeluyden voor den Raedt getrouwt conform de resolutie1).
14 dito, smorgens stil weer met doncker betogen lucht, hopende dat Gode de Heere wat regen sal gelieven te verleenen tot verfrissingh van de vruchten in de thuynen, die door dese verleden langhduyrige hette ende schrale Z.Z. oostewinden vrij verbrandt, verpledt ende verdort sijn geworden.
Herry was heden aen 't fort geweest, seggende dat verstaen hadde uyt den monde van des Caepmans capiteyns soon, met den Commandeur dese laeste mael uytgeweest, dat sijn E. al de valeyen achter 't Caepse gebergte hadden wesen besichtigen ende dat seer fraeye weyden gevonden, vragende derhalven, off hij die met
de Caepmans tot haer gebruyck soude mogen houden. Waerop hem g'antwoort wierde van jae, ende dat wij de weyden in dese vlackten dan maer souden gebruycken ende niet eens na dat binnen landt meer omkijcken etc., als hebbende hem wijsgemaeckt, dat wij, omdat het gras hier sober viel, waren uyt wesen sien om ander weyden voor de beesten; doch als sijluyden ons dese weyden wilden alleen laten, souden wij te vreeden blijven ende haer al die houdt- ende berghvaleyen in laten, met sooveel vee als 't haer belieffden. Waerop Herry weder voorstelde, dat daer soo heel gerust niet souden cunnen woonen, alsoo haer vijanden (die ons noemden) bij de Steenbergen eenige plaetse dickwils achterom quamen ende haer beroven souden, versoeckende derhalven wij daer eenige besettinge wilden maken om hem ende Caepman voor deselve te bevrijden, willende weder haer best doen om ons soo veel bestiael te beschicken als mogelijcq was, ende al haer vee ende vrouwen daer achter laten, mitsgaders oock eenige met een goede trop schapen op 't Robbeneylandt ende dan voort coper, dat se van ons in troque harer beesten cregen, weder ander voor ons uyt 't landt gaen handelen, 't welcke de rechte coosen sijn, die wij lange voor d'E. Compagnie gesocht hebben, ende hij seyde, dat wij de Chorachouquas, wel 2000 beesten ende 1000 schapen rijck, mede souden willen onder deselve bescherminge begrijpen. Gaven hem tot antwoort, dat hij met de capiteyns van Caepman ende Chorachouqua soude bij ons comen om metten ander over die ende ander saken nader te spreecken, 't welcke hij beloofde te willen doen, ende versocht, dat sulcx in een beslooten plaets mochte geschieden, opdatter niemandt van weten noch yts verpraet en wierde etc., als hebbende den Commandeur alsdan noch yts anders meer voor te dragen etc.
Op dito is by den Raedt dese navolgende resolutie genomen, luydende als te weten:
Volgens resolutie van den 24 December passado by den Raedt deser (versterckt ende g'adsisteert met den breeden Raedt van de schepen Arnhem ende Slot van Honingen) onder andren goetgevonden ende beslooten wesende, omme redenen daerinne vervaedt, dat den gewesen stuyrman Michiel Jacobsz. van Bergen (bij versterff ende door mancquemendt van bequamer stoffe door den scheepsraedt van Arnhem provisioneel gesurrogeert, om tot beter gelegenheyt de schippers plaetse aldaer waer te nemen) soude overgaen op 't Slodt van Hooningen, omme daermede als 2 schipper na 't Patria te navigeeren, vermits wat te slap in 't commanderen ende vrij soet op den dranck is, volgens oock de blijcken, selffs alhier aen de Caep voor ons ende yders oogen daervan al te veel ende openbaer gethoont. Ende dat om redenen daer noch bij gevoeght den regerenden schipper Claes Speelman van 't Slot van Honingen soude overgaen op Arnhem, om die plaetse weder te vullen, - ende den 2 schipper Jan Sijmonsz. Clos (bescheyden op Honingen) aldaer in Speelmans plaetse 't eerste schippersgesagh bevolen blijven, vermits sijn tijt voor schipper in India over uytgedient heefft ende van sijne susficantie ende behoorlijcke comportementen goede blijcken sijn etc., nochtans tusschen wijle op den 7 deser bij nader resolutien voorgemelten schipper Speelman op sijn ernstige instantie ende om redenen (daer meer bijgevoucht) toegestaen wesende op 't schip te mogen blijven, - Soo is bij nader deliberatie goetgevonden in sijn plaetse dan op Arnhem te laten overgaen meergenoemden schipper Jan Symonsz. Clos, om in stede van op Hooningen op 't schip Arnhem het eerste schippers-
gesagh te becleden ende sijn dienst daervoor geduyrende de thuysreyse waer te nemen, bij 't welcke dan vertrouwt wordt, dat de meergedachte 2 schepen van goede schippers sullen wesen versien ende met bequame ordre cunnen ende mogen in 't lieve Vaderlandt (met Godt de voorste) overgebracht worden. Aldus gedaen etc. Was geteyckendt: Jan van Riebeeck, Roeloff de Man, Jan van Harwerden, Abraham Gabbema, secretaris.
17
is 't hoofft soo verde gereet geworden, dat den Commandeur aen boort varende d' eerste mael langs de balcken daerover heen gegaen ende aen 't eynde van 't selve in de schuyt getreden is, wordende nu plancken van 4 duym dick in 't bos gesaeght om vorders te overdecken ende bequaem te maken om allerley vaetwerck over te cunnen rollen.
18.
Is een van de vrije luyden in de verse reviere doende wesende, om een visnet te stellen, comen te verdrencken, genaempt Hans Pieter Faesberger, een treffelijck landtbouwer, te quaet gebleven sijnde aen d'E. Compagnie op sijn geslooten reecqueninge van soldije ƒ 61.9 over schult aen particulieren in 't Vaderlandt.
21 dito
harde stormwinden uyt denselven hoeck, ende quam een cleyn jacht voor de baey, 't welcke derhalven onder 't Robbeneylandt ter rhede lopen moeste.
Alsoo 't jegenwoordich op 't principaelste van den oogst is, ende opdat vermits de sieckte van den sargeant (d' opsight over den corenbouw hebbende) niet
daerinne mochten versumpt worden, heeft den Commandeur aldaer een ander persoon gestelt, om te letten dat yder aen sijn debvoir bleeff ende 't coren ter degen gedorst ende ingesamelt wierd, alsoock de taruw- ende haverairen etc. opgeharckt ende gelesen, mitsgaders de erten ende boonen, overrijp wordende, altemalen ten eersten gemaeyt, daer het tiende pardt dat gesayt is niet weder van sal ingewonnen worden: sulcx nu volcomen ervaren, dat het daermede niet wel sal willen succederen, maer aengaende taruw, rogh, haver ende garst sooveel te beter, alsoock wijngaerdt, die sigh mede gewenscht laet aensien.
Aen den Commandeur Riebeeck,
luydende als te weten:
Naedat wij den 10 September sijn t' seyl gegaen uyt de baey Goede Hoop met meeninge om de 2 stucken geschut van 't Dasseneylandt volgens UE. ordre te halen, ten welcken eynde wij dien volgende nacht hebben met cort seyl bijgeleyt, om 't voors. eylandt niet verbij te lopen; dan alsoo wij des morgens sagen, dat 't jacht Maria ende 't Robbejacht verbij geraeckt waren ende dat veel laverens voor haer soude geweest sijn om op de rheede te comen, ende alsoo wij sonder de voorsz. jachten niet conden uytrechten, hebben geresolveert ons voiagie te vervorderen, ende sijn den 26 dito met goede wint op de hoochte van 8 graden 30 minuten, dat de hoochte van St. Loande de St. Paulo is, gecomen. Den 30 dito wierd door de man
van de stengh een seyl gesien, 2 glasen na de middagh, ende doordien soo verre in den dagh was, vonden niet geraden jacht op hem te maken, maer ter contrarie namen alle de zeylen in om niet gesien te worden; hij lagh met de steven naer de wal (dat naer ons toe was). Soo drae het doncker was, setten wij de schover ende marsseylen bij, op hoop om hem te rescontreeren, ende naerdat 4 glasen in de eerste wacht uyt waren, wierden wij hem te loeffwaert gewaer, nietjegenstaende het heel doncker was. Wij wendent naer hem toe ende riepen van waer 't schip; hij antwoorde: van Vlissingen; wij riepen, dat hij strijcken soude; dan ter contrarie setten alle sijn seylen bij, ende liep voor ons over ende wij naer hem toe, dan naerdat hem 2 à 3 glasen in 't gesicht hadden gehouden, raeckten hem ten lesten quijt, ende smorgens sagen wij hem geen meer. Eenige sijn van gevoelen, dat het een cruysser, ende andre dat het een Portugees soude geweest sijn; doch het een ander is onseecker. T' sedert tot den 15 deser niet notabels gepasseert. Alsdoen bevonden ons des morgens in stilte soo dicht onder de wal, dat perfect de stadt Loanda de St. Paulo conde sien, ende dat tusschen 't vaste landt ende het eylandt, dat de haven maeckt, 4 schepen lagen, ende doordien de Portugesen ons ende 't jacht Maria bescheydentlijck hebben cunnen sien, vertrouwen, sij vooreerst niet sullen derven uytcomen, soo hebben geraden gevonden op te duywen naer de Cabo de Lope Gonsalvo om water ende brandthoudt te halen, om van daer voorts op 't spoedighste ons naer order te transporteren. Vonden ongeraden een preuve op 't eylandt te doen, sonder eenige contschap te hebben.
Wij hebben thien man van ons schip op 't jacht Maria met hun bagagie ende reecqueninge laeten overgaen ende in de boucken van dito jacht ingeschreven
en deselve aen den schipper behandicht. Hiermede 't jacht Maria sijn despeche gegeven om UEd. ordre last uyt te voeren, die met lieff aen de Caep arriverende, UEd. alles mondelingh in 't largo sal cunnen rapporteeren, daeraen wij ons wijders gedragen. Wij hebben tot dato goede eenicheyt onderhouden, dat hoope sal continueren, daerin UEd. gerust mach sijn. Waermede etc. In 't schip Hasselt, ady 20 October anno 1657. Was geteyckendt: Jacob Hendricksz. Moocker, Adriaen van der Venne.
Rapporteerende wijders den schipper van voorsz. jachjen Maria, dat van voor Loando de St. Paulo den 21 October verleden, van Hasselt gescheiden sijnde, noch tot den 30 dito bijgehouden, ende van die tijt aff en aen de cust houdende, waren den 20 November tot Cabo negro bij de wal opgelaveert, doch aldaer mede geen schepen ofte yts vernomen hebbende, denselven dito overgesteecken ende wel 14 dagen langh, na het eylandt St. Helena nova gesocht, maer niet cunnen vinden, wat debvoir daerom oock aengewendt hadden, sulcx dat den 2 December voorts na oudt St. Helena oversteeckende, den 6 dito daeraenvolgende wel aenquam, ende na 16 dagen leggens veele moeyten om de paerden (die noch 6 vernomen had) vermits hare wildicheyt, ende dat geen merry mede hadden, te vergeeffs gedaen hebbende, sich met omtrent 900 stucx lemoen ende appelboomtjes versien, den 24 December van daer vertrocken was, soo dat het in 28 dagen in 't principaelste van dit Z.ooster mouson van dito tot hier heefft opgeseylt, ende tusschen wegen noch wel 8 dagen langh van stilte leggen drijven, mitsgaders oock sedert verleden saterdagh onder dese wal geweest, sonder de baey te hebben cunnen becomen, vermits de dagelijcxse harde Z.Z. ooste winden
sedert gewaeyt. In 't zeylen van hier met Hasselt den 10 September anno passado langs de custe als oock in 't cruyssen, ende oplaveren tot Cabo negro weder incluys, hadden al doorgaens de winden meest Z. west ende Z.Z. west vernomen, met moy topseyls weer ende betogen lucht, sulcx dat dickwils in 15 a 16 dagen langh geen hoochte hadden cunnen becomen, lopende stroom al meest N.West in zee ende wesende dicht onder de wal doorgaens stilder. Van St. Helena gescheyden wesende, hadden de wint in t' eerste al Z.oostelijck tot op 24 graden 26 m.Z. breedte, ende 13 graden m. lengte daer de wint vlack oost, ende des ander daegs op 25:48 breedte ende 14:36 lengte, comende O.N.O. cregen ende wel soo noordelijck tot op de 31 à 32 graden ende 17 graden langte, ende op de 33½ graden breedte, 19 graden langte, cregen de wint N.W., ende wel soo westelijck tot op de 34 graden breedte ende omtrent 36 graden lengte, daerse de wint weder Z. westelijck cregen, ende alsoo meest behielden tot hier voor 't fort ten ancker is comen te arriveren, altijt goet handsaem weer. Bracht ons van dito eylandt oock mede een brieffken, geschreven door d'E. Westerwolt, waeruyt onder andren vernamen, dat den 7 Juny passado van hier gescheyden wesende den 20 met gesont volck aldaer wel aengelanght, mitsgaders na becomingh van weynich verckens etc., noch oock eenige schepen ter werelt vernomen hebbende den 2 July daeraan van dito eylandt gescheyden was met niet meer als anderhalff lasten rijs, wesende d'E. Crab (wel 600 verckens gevangen hebbende) met sijn 6 onderhorige schepen den eersten May te vooren vertrocken, alle, Godeloff, met gesondt volcq, hoedanich d'Almogende haer salvo in 't lieve vaderlandt heefft willen laten aencomen. Soo vernamen oock uyt copie van seecker Engels brieffken door gemelte schipper
van St. Helena mede gebracht, ende gedateert 14 October 1657, geschreven in 't Engels-schip de Societeyt, dat dito schip den 9 desselven maendts October aldaer was aengecomen in compagnie van de schepen Eglo, daerop commandeur Jeremias Blackman, Smirnamarchant, daerop Nicolaes Read, African, daerop Jhon Swaenley, Benjamin, daerop Arnout Bronne, ende 't schip Dethick, daerop Cobham Doues, nadat te samen 10 weecken winter langh aen Madagaskar hadden gelegen, ende gevonden hebbende aldaer aen dito St. Helena oock 't schip d'Olijfftacq 5 dagen voor haer daer aengelanght, die aen Mauritius bij 't Slodt van Honingen gelegen had, mitsgaders te samen van St. Helena vertrocken waren op den 15 October meergemelt. Heden sijn hier oock weder in de baey geretourneert met de sloep Peguijn de vrije Saldanha-vaerders met een goede partije gedroogde vis, vogels ende veel duysent eyeren, van 't Dasseneylandt becomen, welcke eerste tochjen dese vrijeluyden al een goet stuyvertjen sal opbrengen, uyt 't volcq van de hier ter rheede leggende schepen, die se haer vrij graegh affcopen. Deselve brachten oock mede een brieffken van ons Robbeneylandts volcq geschreven.
Aen den Commandeur Riebeeck
luijdende als te weten:
'T getal van de schapen is nu jegenwoordigh, soo jongh als oudt, 415 stucx; doch meest jonge.
De thuin is jegenwoordich heel sober gestelt, al 't goet als de mieredickwortelen, ende pattattissen sijn door de drooge tijt geheel verdrooght; off met den regen weder sullen groeyen, weten niet ende is Godt bekent; weten voorts niet meer, hiermede etc.
Op 't Robbeneylant desen 19 January 1658, was geteyckent Jan Woutersz.
23 dito,
is op dato dese navolgende resolutie genomen namentlijck:
Op den 22 deser verleden 't cleynste jacht Maria van de custe van Angola redelijck spoedich over St. Helena, alleen weder hier gecomen sijnde, ende 't grootste jacht Hasselt, sijn reyse voorts vervordert na Arder, op den geordonneerden slaven-handel, nadat eenige tijt voor Loango St. Paulo op voorsz. Angolse custe te samen hadden gecruyst, sonder eenige prinsen op te doen. Ende gesien de jongste missive onser heeren majores, in dato 11 April laestleden uyt de vergaderinge der 17 aen ons geschreven, dat (bij aldien de voorsz. jachten door 't becomen van eenige prinsen voor off omtrent Angola soo tijdelijck moechten weder hier gecomen wesen, dat wij haer Ed. advijsen met de schepen van den herffst noch niet mochten hebben becomen) deselve in soodanich cas niet vreempt souden sijn die voiagie met voorhaelde jachten weder van hier na verhaelde custe te laten hervatten, om vooreerst omtrent Angola andermael bij te houden ende op prinsen te passen etc. Ende op 't welcke bij den Raedt in consideratie genomen sijnde het jegenwoordich noch soo vroegh in de tijt wel is, dat met verhaelde cleynste jacht wel een nader tochjen op voorsz. Angola soude cunnen werden gedaen, eer het groote jacht Hasselt van Arder uyt de Guineese bocht met slaven hier sal comen aenlanden, vermits bij dese laetste voiagie oocq nader bevonden is, dat men gins ende weder dese cust van Africa tot Angola incluys bequaemelijck ende seer gereet can bevaren, ende wij oock noch geen nader ordre als voors. op 't employ der voors. jachten van haer Ed. voorsz. sijn
hebbende, vermits de herffstschepen noch niet sijn aengecomen, ende om na Madagascar besendingh te doen oock noch wel 4 maenden te vroegh is, behalven dat haer Ed. op die trafficque gesint sijn alvooren nader te overleggen, off al geraden sal wesen de Madagascarse voiagie te hervatten etc. sulcx het voors. jacht na 't een ende 't ander wachtende een wijl soude moeten blijven hier ter rheede stil leggen, - soo is verstaen in plaetse van dien 't selve (gelijck haer Ed. voorsz. in cas van soo tijdelijcke wedercompste van beyden de jachten g'ordonneert hadden) ten eersten weder vaerdich te laten maken om vóór 't ledich leggen noch een tocht na Angola te doen, off misschien ondertusschen dito jacht met slaven van daer becomen mochte worden, met ordre omme oock mede alle havens van beneden de bay Saldanha aff te besoecken ende aen te doen tot verbij Cabo Negro, Negra ende Vliegebay offte wel vorder incluys, als vermoet wordt, dat de Portugesen geen vaste residentie sijn hebbende, ende overal te ondersoecken, off men niet boven Angola na 't gevoelen van veelen eenige slaven offte andren handel souden cunnen vinden, insonderheyt oock van huyden schildtpadshoorn, rijs, milie ende ander durabel graen tot spijsinge deser plaetse, vermits dit eerste saysoen noch niet meer graen alhier is cunnen gewonnen worden, als tegen 't aenstaende sal nodich wesen weder te versaeyen, ende waertoe dan oock goetgevonden is een cargasoentjen gereet te maecken, mitsgaders 't jacht gemandt te laten met 30 coppen, nemende daeraff 17 man, namentlijck 7 die meerder gemandt was, ende noch 10 van Hasselt overgenomen gehadt, ende gemonteert wesen met noch 4 stucken, namentlijcq 2 3-ponders van 't fort ende 2 Engelse 6-ponders van 't Robbeneylandt, daer weder een ander 6-ponder van 't fort sal in de plaets gebracht
worden, sulcx dat voorsz. jacht dan sal gemonteert wesen met 12 stucken omme oock susfichandt te sijn tot opdoeninge van een redelijcke Portugese prinse bij ende omtrent Angola tot waertoe (geen handelhaven dito rijck van slaven offte yts sonders vernemende) verstaen wordt aff te sullen sacken, off misschien voor Loango St. Paulo noch yts mochte opdoen tot soulaes deser voiagie, omme van daer dan over St. Helena weder herwaerts te retourneren ende empassandt alsoo te vernemen wat schepen van d'E. Compagnie, de Caep verbij geraeckt, aldaer mochten aengecomen wesen, om van deselve oock sulcx mede over te nemen als per soodanich schip voor de Caep tot provisien offte cargasoen voor den slavenhandel op Guinea van Batavia mochte gesonden wesen. Ende ten welcken verstaen is den schipper ende opperhooffden des voorss. jachts te authoriseeren insoodanigen cas te laten openen al de brieven van d' Ed. heeren Gouverneur generael ende Raden van India aen den Commandeur ende Raedt alhier geschreven, om daerbij te mogen weten wat deselve schepen sullen hebben aff te vorderen etc., alle 't welcke, met Godt de voorste, verhoopt wordt noch voor May sal cunnen uytgewerckt worden ende meergemelte jachtjen Maria weder hier geretourneert sijn, meest met Hasselt uyt Guinea te gelijck off noch wel voor 't selve, omme dan na d'ordre onser heeren meesters beyde deselve soodanich vorders te employeren als haer Ed. nader last aen ons te senden sal comen te dicteren. Ende alsoo het Robbejachtjen (alhier opgemaekt) seer bequaem ende een recht slagh is omme alle gaten uyt ende in te varen, volgens 't welcke 't selve seer dienstich soude wesen beneffens 't jachtjen Maria (vermits soo vlot gaende ende wel beseylt is) mede te gaen, mitsgaders oock van de schippers ende zeevarende persoonen
verstaen wordt susfichandt genoech te sijn om voors. tocht met Maria te samen heen ende weder na Angola te doen, - Soo is goetgevonden 't selve daertoe dan te laten vaerdich maken ende te mannen met 6 coppen, omme, daer men met 't jacht Maria vreese had voor ondiepte etc., 't selve alle revieren ende inhammen eerst te doen ondecken ende alsoo voors. jacht Maria ten dienste te hebben etc. Wijders door den schipper van voors. jacht Maria voorgedragen wesende de surrogatie van navolgende persoonen in hoger bedieningen ende dat deselve haer de confirmatie door goede diensten ende comportementen hebben waerdigh gemaeckt, - Soo is verstaen deselve na den regel van den generalen articulbrieff dese navolgende verbeteringe toe te leggen, namentlijcq: Lourens Pietersz. van Malmuye, hier te lande gecomen met 't jacht Maria anno 1657 voor hoochbootsman à 24 gulden per maendt, welcke de opperstuyrmansplaets op dito jacht becleet heefft sedert 10 September verleden dat van hier na Angola is gevaren, wort op sijn versoeck ende bequaemheyt, voornamentlijck vermits de goede getuygenissen van sijn schipper, bij desen tot stuyrman geconfirmeert ende bij halvering van gagie toegeleyt voortaen te winnen 36 gulden per maendt heden ingaende.
Pieter Hansz. van Dansick, hier te lande gecomen met 't jacht Maria anno 1657 voor hoochbootsmansmaedt à 14 gulden, welcke sedert verhaelde tijt de hoochbootsmansplaets tot contentement heefft becleedt, wort in forme als boven bij halveringh toegeleyt 19 gulden per maendt heden ingaende.
Jan Hendricksz. van den Wormer, hier te lande gecomen als boven voor bosschieter a 12 gulden, welcke de bootsmansmaetplaets sedert meergenoemde tijt heefft becleedt, wordt insgelijcx bij halveringh 14 gulden ter maendt toegeleyt te winnen heden ingaende.
Broer Andriesz. van Medemblick, hier te lande gecomen als boven voor ondertimmerman à 39 gulden per maendt, welcke de oppertimmermansplaets sedert voors. tijt waergenomen heefft, wort mede bij halveringh toegeleyt 40 ½ gulden smaents voor oppertimmerman op dato ingaende. Aldus gedaen ende geresolveert int fort de Goede Hoope, datum voorsz. Was geteyckendt Jan van Riebeeck, Claes Fransz. Bordingh, Roeloff de Man, Jan van Harwarden, Abraham Gabbema, secretaris.
25 dito,
regenachtich weer ende wint van den noordt-westen, doch begond tegen den avondt weder op te droogen. Waer te wenschen, dat desen regen 8 à 10 dagen had mogen aenhouden. Heden is den Commandeur uytgeweest om riet op te soecken tot dack voor de gemaeckte corenschuyr, dat omtrent drie uyren gaens van hier eenichsints doch niet genoegh gevonden, ende ordre gestelt heefft 't selve in d'aenstaende weecke aff te snijden ende door Compagnies wagens met ossen te laten halen, alsoo 't nader hieromtrent al verbesicht ende door de vrijeluyden tot hare wooninge opgehaelt is.
Aen Jan Woutersz, op 't Robbeneylandt
per vrijmanssloep Peguijn.
In plaets van Thomas Christoffel Muller, die op
desselffs versoeck sijn vrijdom neffens Jurrien Jansz. ende Gerrit Harmansz. in compagnie is toegestaen, compt Rijck Overhage weder op 't eylandt om beneffens u aldaer de schapenwacht waer te nemen, ende alsoo wij sien, dattet met geenige vruchten daer wil succederen, wordt ulieden tot animatie van wel doen in 't achtnemen op de voorteelt van Compagnies schapen toegestaen de visserij op dat eylandt, omme die te vangen, vlecken, drogen ende aen d'E. Compagnie (maer niemandt anders) te leveren tot 5 gulden 't hondert ℔, waertoe ulieden op de clippen aldaer selffs souts genoegh cundt maken ende opgaderen, ende sal tot 't crael ende wachthuysjen eerstdaegs de gevorderde staecken ende riet volgen, daer staet op maken cundt, ende sigh voorts vlijtigh dragen op de aenteelt van de schapen, ende laet ons met den eersten weten, hoeveel volwasse rammen, hamels ende uytgejongde oude oyen daer sijn, om te mogen halen tot ververssinge voor Compagnies schepen, die nu alle dagen veel staen aen te comen. 'T slijpsteentjen ende toebehooren, dat daer is, sult laten volgen aen voorsz. Jurrien Jansz., alsoo 't hem tot sijn gebruyck vercocht is, ende ulieden haer messen wel scherpen cundt op een ander steen om de schapen te lubben. Hiermede etc. In 't fort de Goede Hoope, ady 29 January, anno 1657. Was geteykendt: Jan van Riebeeck.
30 dito.
Ende is heden dese onderstaende resolutie getrocken, luydende als te weten:
Den tijt van den 25 courandt nu al 5 dagen overstreecken sijnde voor welcke conform de resolutie van den 7 deses selven maents January goetgevonden was de schepen Arnhem ende Honingen niet te laten vertrecken om redenen daerby genarreert, derhalven heden door den Commandeur beneffens den Raedt
deses forts beroepen sijnde, die van den breeden Raedt der voorgemelte schepen ende 't jacht Maria, mitsgaders geproponeert, dewijle tot heden noch geen scheepen uyt 't patria sijn aengecomen om de meergeseyde twee benodichde costelijcke retourschepen daeruyt na vereysch te versien, wat in dese occurrente sake ten besten van d'E. Compagnie te doen soude mogen wesen, - Ende wijders aengebooden sooveel bestiael te laten insouten als voor 't benodigste schip Arnhem soude mogen vereysschen ende oock 3000 ℔ broot uyt 't jacht Maria te lichten, neffens sooveel rijs uyt forts magasijn als waermede Honingen de reys soude cunnen doen, - Soo is na veele overweginge verstaen, dewijl het vleys, 't welck seer mager valt, enne vermits de warme tijt ingesouten wordende niet wel soude cunnen duyren, het daermede niet te avontuyren, maer met vertreck derselver schepen uyt 't patria hier sullen comen aen te landen, dewijle doch Arnhem vermits sijn benodicheyt om meest alle dingen niet can uyt forts provisien geholpen worden, als sijnde dito fort maer versien jegenwoordigh met niet boven 200 ℔ broot, 4 lasten rijs, 5 vaten gort, 1 dito vleys, 1 steert speck, 2 halff amen oly, 1 staert van een halve legger asijn ende 1 ancker wijn op 't hooghste: sulcx dat maer alleen 't Slodt van Honingen met den rijs souden cunnen geholpen worden om alleen te vertrecken, doch heeft sulcx, in Rade geventileert, niet deurgewilt ten aensien van 't prijckel ende dat het oock tegen 't gemoet en d' ordre van d' heeren meesters is strijdende soo costelijcken schip door zee te laten gaen, vermits derselver iterative ordres na India altijt sijn om, mogelijck wesende, de retourschepen jaerlijcx gecombineert op de havenen onses vaderlants te laten aencomen, invougen het aengaende 't schip Honinges vertreck alleen daerop is
blijven steecken, te meer dewijl doch alle uyr van de dagh soo wel van India als patria onset te gemoet gesien wordt ende al geruchten sijn datter schepen onder de wal souden vernomen ende staende dese vergaderinge met canon uytter zee eenige schoten gehoort wesen; wijders geleth op 't versoeck van Andries Blaeuw van Amsterdam uytgecomen met 't sehip den Oliphant, anno 1652, voor derde waeck naderhandt in India gevordert tot onderstuyrman met 30 gulden maendelijkx ende jegenwoordich door versterff ende vacantie op 't schip Arnhem gesurrogeert tot de opperstuyrmansbedieninge, die sedert 23 Augusty verleden tot genoegen heefft becleedt volgens overtollige getuygenisse van de opporhooffden desselven schips, en dat dat sigh derhalven de confirmatie met goede diensten ende onberispelijck comportementen heeft waerdigh gemaeckt, soo wort denselven op sijn versoeck ende vereyschte bequaemheyt bij desen in voorsz. opperstuyrmansqualité geconfirmeert ende volgens den regel van den generalen articulbrieff na d'ordre onser heeren meesters bij halveringh van gagie toegeleyt 40 gulden maendelijcx ingaende 23 Augusty voors. dat de gemelte opperstuyrmansplaetse op voorsz. schip Arnhem heefft waergenomen. Aldus gedaen ende geresolveert In't fort de Goede Hoope ten dage ende jare als boven. Was geteykendt Jan van Riebeeck, Wijnant van Catersvelt, Johan Goosens, Claes Speelman, Jan Simonss., Claes Fransz. Bordingh, Roeloff de Man ende Abraham Gabbema secretaris.
Heden wierdt een schoot gehoort van groff canon, niet alleen hier aen 't fort, maer oock in 't landt van al de vrijeluyden ende quamen oock eenige luyden tijdinge brengen, datter 2 schepen onder de wal gesien waren; doch daerna ter degen latende uytsien, coste niet vernomen worden, selffs oock niet van onse
uytkijckers dagelijcx daerop uytgaende, hoe seer men daer liet uytsien, sulcx niet geweten wierd wat 't selve mochte beduyden, is derhalven ordre gestelt, dat morgen vroegh metten dagh volcq sal uytgesonden worden om 't landt van dese Caep buyten de zoom rontsom te gaen soecken ende vernemen, off ergens eenich schip in d' een off d' ander inham mochte g' anckert leggen. Tegen den nacht begond al weder hard te waeyen van den Z.Z. oosten, houdende na gewoonte midnachts op.
Ultimo dito
smorgens dito moy weer, is verhaelde volcq om na schepen op te soecken uytgesonden, ende weynich daerna liet 't slot Honingen een schoot doen ende de vlagh van achtere waeyen tot teycken van een schip gesien te hebben, ende quam daerop ten eersten aen landt den schipper van Arnhem, seggende oock dat een seyl gesien had; maer den Commandeur selffs achter de Leeuwenbergh gaende ende voorsz. schipper de schuyt na buyten sendende, vermits stil was, om daer na toe te roeyen, cost geen schip vernomen worden, maer wel eenige hoge brandingen op de clippen, die buyten in zee van 't Robbeneylandt. Doch quamen daernae van 't Leeuwengebergte aff de uytgesonden soldaten, welcke seyden, dat heel westwaerts in zee een ander schip hadden vernopen als 't gene dat die van de schepen in de bay gesien souden wesen: sulcx den Commandeur oock derwaerts gingh, maer coste mede al niet vernemen. Tusschen wijle begond fraey te coelen uytter zee van den noordwesten, waermede deselve haest sullen moeten opdonderen, ende wierden voorhaelde soldaten voorts de soom van de Caep omgesonden ten eynde voorsz. Tegen den middagh begond deur te waeyen van den zuid-westen, sulcx datter schepen onder de wal sijnde souden al moeteu binnen geweest hebben. Heden
waren van Kochoquas volcq hier geweest met 4 koesbeesten ende 29 oud ende jonge schapen, die haer al te malen affcehandelt wierden, belovende haest meer te brengen, waeromme oock wat wel getracteert ende onthaelt wierden
February anno 1658.
Ady primo dito,
de vrije Saldanha-vaerders met haer sloep de Peguijn retourneerden weder hier aen 't fort met goet deel eyeren ende vis, desen morgen van 't Dasseneylandt gescheyden, welcke mede eergisteren meenden een schoot gehoort te hebben, maer hadden gansch geen scheepen offte teycken van dien vernomen, sulcx 't selve al te malen misgekeecken sal wesen.
Aen Jan Woutersz. ende Rijck Overhagen,
per de chaloup Robbejacht.
Op ulieden gedaenen eisch wort per 't Robbejachtjen gesonden de gevorderde 200 stocken tot het Crael ende partije bossen riedt om een wachthuysjen op den vuyrbergh te maken, ende laet niet na volgens de gegeven ordre op 't vuyren wel te doen passen, alsoo der de seynen expres opgemaeckt sijn ende al de schepen sonder prijckel inseylen mogen. Alhier wordt gemeent, dat woonsdagh en de donderdagh verleden 2 schepen buyten de wal gesien ende schooten ge-
hoort sijn, doch geen van beyden opgedondert. Laet ons met d' eerste gelegenheyt weten, off ulieden deselve oock vernomen hebt, ende altijt 's nachts vuyren, als gij schepen verneemt, die 's avonts niet binnen cunnen comen, ten eynde voorsz. oock om t'elckens te weten off d' onse hier van landt wel uytgesien hebben. Wegen noch een man op dat eylandt te stellen dunckt ons een.....1) voorstel, want dewijl voor u tijt altoos met drie persoonen is cunnen waergenomen worden, waerom soude sulcx nu niet geschieden? Wij hadden liever andre voorstellen, die inplaets van lasten tot verlichtinge ende voordeel van d'E. Compagnie mochten gedijen, waerop te practiseeren rechte teyckenen ende manieren van goede oprechte ijverige dienaers sijn ende 't welck ulieden beneffens de behoorlijcke achtinge op d' aenteelt der schapen op 't hooghste gerecommandeert, mitsgaders bij desen etc. In 't fort de Goede Hoope den 4 February, anno 1658. Was geteyckendt Jan van Riebeeck. Ter sijden stondt noch: Hierneffens gaen noch 15 jonge oyen om vet te teelen, ende 10 jonge rammen om vet te weyden, sijnde samen 25, soo datter 415 volgens u laetste schrijvens nu behalven die der sedert aengeteelt sijn, moeten wesen 440 stucx.
'Tjacht Maria soude desen avondt mede hebben t' seyl gegaen, maer cost vermits de opsteeckende harde Z.Z. ooste windt sijn ancker niet thuys crijgen, sulcx den 5 's morgens met een labber Z.ooste coelte onderseyl ginck om sijn reyse te vervorderen, sijnde aengeleyt van hier de cust langs tot Angola toe met 't Robbejachtjen bij sigh om alle havens, baeyen, inhammen, revieren etc., te ondecken ende ondersoecken, off niet ergens eenige slaven ende ander handel
ten proffijte van d'E. Compagnie op te vinden wesen sal, ende na voltreckinge van dien vorders voor Loango St. Paulo na een Portugese prinse uyt te sien, om daernae dan over St. Helena weder herwaerts te retourneren tegen dat Hasselt uyt de bocht van Guinea verwacht wordt, 't welcke met Godt de voorste gehoopt wort in off voor de maendt May aenstaende te sullen wesen.
Martio, anno 1658.
Sondagh den 3 dito
doncker mistigh weer ende 't luchjen westelijck, waermede des avonts hier wel ter rheede arriveerde 't retourjacht d'Achilles, 20 December anno passado onder de vlagh ende 't commando van d'E. heer Joan Cunaeus van Batavia vertrocken, ende den 1 ende 2 February verleden door storm omtrent tusschen Mauritius ende Mascarenhas van de vloot affgeraeckt, op hebbende 92 coppen, altemalen, Gode loff, fris ende gesont, mitsgaders maer 2 overleden.
Nieuwe maen den 4 dito,
smorgens goet weer ende windt N.west met wat regen op den dagh, ende wierd weder een schip gesien, ende cort daeraen compt een sargeant met 6 soldaten over landt uyt de Saldanhabay van 't schip 't Wapen van Hollandt, geleydt door den vrijman Jurjan Jansz. van Amsterdam, die met haer sloep de Peguijn in dito bay lagh, met tijdinge dat verhaelde schip aldaer den 21 February verleden was aengecomen met veele siecken, nadat in compagnie van 't wapen van Amsterdam op den 13 October anno passado uyt t'Vlie geseylt, ende in de Spaense see van den anderen geraeckt waren, nergens als voorsz. bay aengeweest, ende noch op hebbende 296 coppen, sijnde 9 personen overleden. Soo haest was ons dese tijdinge niet gebracht, off compt voorsz. schip Wapen
van Hollandt, 't welck gesien was, noch op den middagh ter rheede, uyt welcke opperhooffden 't bovenstaende oock verstonden, sijnde den 13 October 1657 uyt 't Vlie voorsz. t' zeyl gegaen, overgevende ons de brieven ende pampieren van d'E. heeren Bewinthebberen ter camer Amsterdam, neffens oock rapport dat in zee verstaen hadden het retourschip Henriette Louyse den 16 October 1657 in Seelandt salvo was aengecomen, daervoor d' Almogende geloofft sij.
Tusschen wijlen wort oock geseyt van ons bosvolcq, dat deselve van 't geberchte hadden sien noch een schip seylen, verbij de bay Fals, herwaerts aen, dat apparent een van de ander 5 retourscheepen sal wesen, ende hoopen desen avont off morgen mede ten langsten behouden binnen comen magh.
6 dito
quamen de resterende scheepen Parel, Malacca ende gecroonde Leeuw voor den middagh mede noch fray ter rheede, ende d'E. heer Cunaeus (door den Commandeur te gemoet gevaeren wesende) ten eersten aen landt, alwaer na desselffs qualiteyt met het behoorlijcke respect ontfangen, ende begonnen is' openingh van Compagnies gelegentheyt etc. te doen. Soo was oock mede een Engels scheepjen g' arriveert, genaemt Bantam, daerop capiteyn Isaacq Teeler, ende coopman Tomas Nieman, comende in compagnie van d'E. heer Cunaeus van Batavia seylen, tenderende na Livorno in de straet.
op sij te laeten corten, ende alsoo in 't selve eenige goederen uyt Malacca over te scheepen tot verhaelde lecken sullen wesen verholpen. Item ook 't jacht d' Achilles overmorgen vooraff te senden na de scheepen Arnhem ende Honingen aen St. Helena met aenschrijvens ende ordre, dat sij luyden onder hun tweeen niet sullen onderstaen vandaer na 't vaderlandt te vertrecken, maer te blijven leggen wachten tot sijn E. met de gansche vloote aldaer sal bij haer gecomen wesen, omme alsoo gesamentlijck dan gecombineert na de havenen des vaderlandts te varen etc.
Aen den Commandeur etc.,
luydende als te weten:
'T getal der schapen is jegen woordigh 454 stucx; van de 6 stucx verleden in de boot gedaen isser hier aen landt 3 gestorven, ende met de groote drooghte, alsoo de oyen niet te veel melck hebben voor de jonge, sterven der eenige lammeren, daer in de regenmouson soo geen noot van heefft; oock soo souden de vrijluyden hier soowel een tentje van 6 à 8 stocken begeeren op te slaen, om in tijt als met contrarie wint nergens heen en connen, te verblijven, laeten U.E. 't selffde weten off sij 't doen mogen off niet; versoecken mede voor ons om de voor dato geeyschte waterputs, oock wat teer alsoo der 6 à 7 oyen sijn, die de steerten dienen affgesneden te sijn; compt hier nu al halffslagh. Hiermede etc. Was geteyckent Jan
Woutersz., Rijck Overhagen. Ter sijde stont: Int fort de Goede Hoope, desen 7 Meert 1658.
'S namiddaghs wierd een schip voor de baay vernomen; maer cost vermits de stilte heden niet binnen comen. Ende is op dato van d'E. heer Cunaeus voor aff gevaerdight 't jacht d'Achilles na St. Helena, ten eynde boven op den 7 deser aengeroert.
9 dito
is verhaelde schip ter rheede g'arriveert, comende van Engelandt, den 12 September uyt Pleymouth geseylt, genaempt de Thomas, waerop capiteyn off schipper Ritchardt Alnoth ende coopman ..... Schinder, hebbende dese cust van Africa op 37 graden Z.breete aengeweest, nadat al op 34 graden was gecomen, vanwaer soo laegh weder affgedreven was, ende een seer penible reyse gehadt, tenderende na de cust van India ende versoeckende water ende ververssinge, welck eerste hem toegestaen ende 't ander op eygen behoefftigheyt beleeftdelijck is ge'excussert etc. Dit scheepjen was van omtrent 50 last, gemant met 20 coppen, sonder dooden.
groote berghrevier (stijff 18 uyr gaens van hier) geen inwoonders altoos en had vernomen, ende dierhalven geresolveert was noch 7 a 8 daghreysens verder te marcheeren ende deselve op te soecken, om, mogelijck sijnde, emmers een goet getal beesten thuys te brengen, waertoe d'Almogende sijn zegen verleene.
18 dito,
smorgens moy weer, sijn die van 't Wapen van Hollandt affscheyt gegeven, ende g'intregeert de brieven ende annexe pampieren van d'E. heer Commissaris Johan Cunaeus ende des forts de Goede Hoope, gedirigeert aen d'Ed. heer Gouverneur-Generael ende d'E.E. heeren Raden van India tot Batavia. Sijnde onderwijlen wat mede lustigh besigh de schippers van de respective retour-scheepen, onder de vlagge ende 't commando van voorsz. heer Cunaens met haere ververssinge aen boort te haelen, omme morgen ten langesten mede onder seyl te mogen gaen, ende ten welcken eynde deselve oock sijn geinterrogeert (sic) de brieven ende pampieren van de Caep, gedirigeert aen d'Ed. heren Majores in 't Vaderlandt.
19 dito,
's morgens fray stil warm weer, was 't Wapen van Hollant al voor daegh vertrocken ende fray in zee geraeckt met een variabel luchjen. Ende gingh oock desen namiddagh mede noch onder zeyl d'E. heer Cunaeus per de scheepen Parel, Orangie, Malacca, Hector ende Gecroonde Leeuw, om haere thuysreyse over St. Helena te vervorderen, waertoe hun d'Almogende met sijn heylige geleyde gelieve bij te wonen.
Soo gingh oock mede in compagnie met siju E. voorsz. onder seyl 't Engels scheepjen Bantam, dat met de voorsz. retourvloot van Batavia tot hier was gecomen, tenderende na Ligorn1).
Heden was de boot van de Schelvis geretourneert van 't Robbeneylandt met 20 schaepen, daerbij tot 41 stucx toe gedaen ende aen de retourvloot verdeelt sijn, seylende ten dien eynde deselve vloote noch een goet stuck buyten in zee nae, alsoock een van de Biscayse sloepen, die de schaepen aen genoemde scheepen overgelevert hebbende, des nachts aen de Schelvis waren weder aengecomen.
20 dito,
van 't Dasseneylandt quam hier t' arriveren het vrijmans vaertuygh de Peguijn met partij vogels, vis ende eyeren, mitsgaders een halff aem traen. Relateerende, dat Sondagh ende Maendagh wesende eergister noch laest, omtrent 't Dasseneylandt hadden gesien een groot schip, sijn cours hebbende ende debvoir doende na dese Caep te seylen: willen hoopen 't selve haest opdonderen mach.
Woensdagh den 20 Martio 1658.
Alsoo van tijt tot tijt meer ende meer is blijckende, dat den persoon Jan Woutersz, door quaede comportementen etc. anno passado van adsistent tot niet gedeporteert, ende gracieuselijck noch gelaeten in soldaets qualité, mitsgaders om occasie te mogen hebben om te leven ende hoopen van beterschap, gestelt tot upsiender over Compagnies schaepen etc. (op 't Robbeneylandt), sigh aldaer noch al even quaelijck is dragende ende gansch niet passende op de gemelde schapen, volgens de getuygenissen der persoonen,
verscheyden maelen ende noch gister daer aengeweest, boven dat geduyrich in sterckendranck (alsse maer crijgen can, soo van 't ransoen als voor gelt) is debaucheerende, ende t' eenemael in de wint slaende de ordres hem successive ende iterative op 't een ende 't ander gegeven, voornamentlijck op 't stuck van 't vuyren op de g'ordonneerde plaetsen, tot seyn voor Compagnies scheepen, om bij nacht te mogen daerop inseylen, volgens de clachten van d'E. heer Cunaeus selffs ende meer andre, welcke ons verclaert hebben, dat 's avonts onder dito eylandt sijnde ende willende inloopen, maer een oogenblick tijts wat blickvuyr ende anders gansch niet vernomen hebben, boven dat hij Jan Woutersz. volgens rapporten voorsz. oock niet begeert, sijn onderhorigh volcq beter als hij op 't een als 't ander sullen passen, waerdoor wel eenige scheepen mochten ongeluck overcomen, gelijck aen de Parel (daerop voorsz. heer Cunaeus) bijna tot groote schade van d'E. Compagnie was geschiet, ende dat aldaer is bevonden groot versuym in d' aenteelt van de schaepen, mitsgaders op verscheyden plaetsen eenige doot ende versmacht, - Soo is om die ende ander pregnantien meer, goetgevonden per 't eerste vaertuych denselven van daer te lighten, ende 't oppergesagh te transfereren aen den persoon Rijck Overhagen adelborst, welcke preuve van sijn debvoir ende comportementen alhier gegeven heefft, ende volgens 't welcke dan oock verstaen is, den fiscus mede te laeten gaen, met last, omme uyt crachte deses alle onse aldaer gesonden adres den voorsz. Jan Woutersz. aff te vorderen, ende meergemelten Rijck over te geven ende distinctelijck voor te lesen, mitsgaders tot uytvoeringe van dien de behoorelijcke vermaeninge te doen, insonderheyt denselven wel in te scherpen den oppas op het vuyren voorsz. beneffens de goede acht op schaepen
ende conijnen, mitsgaders sulcx meer als ginder na genomen inspectie ende visite van alles ten dienste van d'E. Compagnie sal bevinden te behooren, ende na voltreckinge van dien voorsz. Jan Woutersz. met vrouw ende kindt overnemende, brengen aen 't jacht de Schelvis, omme daermede in sijn soldaetsbedieninge over Mauritius nae India te vaeren. Aldus gedaen ten dage ende jare als boven. Was geteyckendt: Jan van Riebeeck, Roelof de Man, Abraham Gabbema, secretaris.
21 ditto
is des avonts ons volcq weder uyt 't landt weder t'huys gecomen, welcke de passagie gevonden hebben over 't vaste geberghte van Africa, daer de berghrevier tegenaen leght ende met een clooff diep uyt het landt deur compt lopen, wesende aen dito oversijde des gemelten geberghte soodanige vlacte vernomen, dat gemeent wordt men wel 100 mijlen verder soude reysen sonder eenigh meerder geberghte te ontmoeten; doch scheen de vlacte al steen ende kleyn keyachtigh landt, onbequaem tot corenbouw etc., welcke wegh d'onse wel verder souden hebben ingewandelt, maer vermits de schraelheyt der gemelter vlacte, daer geen gras offte yts altoos tot voeder van de beesten op was, ende dat deselve tot daer, tusschen de 40 ende 50 uyren gaens van hier, geen inwoonders altoos vernomen hadden, ende haer victualie seer begonde te verminderen; item oock eenige van 't volcq door ongemack sieckelijck te worden, waren deselve weder herwaerts gekeert, ende 2 dagen terughgereyst hebbende, ontmoet 2 a 3 cleyne negerijen, item oock den swarten capiteyn, altemalen wesende van de Chariguriquas, die 't Robbejachtsbootjen anno 1656 in de Saldanhabay gespoiljeert hadden, ende van de
welcke noch bequaemen ...1) koebeesten ende ...1) schaepen, dat al was daer sij wilden aff scheyden, ende uyt deselve verstonden, de rechte Saldanhars soo ver te lande in waeren, dat men se in geen maent soude bereysen cunnen, sulcx dat den sargeant ende sijn volcq genootsaeckt bleeff met verhaelde weynige beesten ende schaepen t'huys te comen, achter gelaeten hebbende 2 persoonen, door sieckte ende ongemack als voorsz. onderwegen gestorven, ende een, namentlijck den baes metselaer, eergisteravont in 't vallen van 't doncker swaerlijck van een leeuw gebeeten in den rechterarm, de bovenste ende onderste focelen2) glad aen stuck, ende ten ware de gauwicheyt van den sargeant Jan van Harwarden voorsz. stonde niet alleen verhaelde persoonen, maer oock eenige meer van dito leeuw t' eenemael verslonden geworden te hebben, soo als sijluyden met den anderen besigh waren haer eeten te parteeren ende vuyr te maecken; doch heefft den voorsz. sargeant een snaphaen met een coegel gelaeden opgevadt, ende den leeuw deselve recht voor op de cop settende, met eene schoot soodaenigh daermede getroffen, dat soo daetelijcq doot bleeff, sonder ymandt eenige schaede meer te doen, sijnde een seer maegrigh ende hongrigen leeuw, hoedaenigh sijluyden geen meer op reyse gesien hadden, maer wel somtijts 5 a 6 bij den anderen lustige vette gasten, alsoock onder anderen een oliphant, verscheyden renosters, wolven, luperts ende oock in meergemelde groote valey seer schoone groote paerden in 't wilt, neffens veel elanden, herten ende hinden, hebbende 't vel van voorsz. leeuw medegebracht, om gevult ende in de groote sael opgehangen te worden, soodat dese gemelte tocht niet veel beschooten, maer
integendeel 2 man 't leven ende den derden sijn gesontheyt gecost heefft, 't welck al wat affsoetingh bij sommige causeert; doch blijven den sergeant ende eenige andre echter even seer gemoedight, om die tocht bij gelegentheyt weder te hervatten, daer Doman den Hottento, die op Batavia geweest ende niet met d'E. heer Cunaeus geretourneert ende op sijn versoeck Anthony genaempt is, sijn dienst mede toe aenbiedt. Wat vorder op dito landttocht voorgevallen sij ende hoe ons volcq gereyst hebben, is bij onderstaende aenteyckeningh, door deselve gehouden ende hieronder g'insereert, in 't lange ende breede nae te lesen.
In 't lant aen Cabo de Boa Esperance 1658.
February anno 1658.
Landtreyse gedaen bij den sargeant Jan van Harwarden, onder haer 15 Nederlanders ende 3 Hottentos met vijff draeghossen, geladen met coper, tabacq ende victualie etc.
26 dito
hebben wij ons gelijck als boven op reyse begeven, omme eenige van d'inwoonders op te soecken ende sien met alle vrundelijcheyt sooveel beestiael te handelen, als men gevoughlijck van haer soude kunnen becomen, nemende onse wegh nae de Lupaertsbergh, oost aen, die na de middagh passeerden, ende aen een cleyn revierken achter 't selve bleven vernachten.
daeghs weder opbreeckende ende de wegh noord-oost ten oosten 2 uyren vervordert hebbende, alwaer 4 groote leeuwen voor ons opsprongen ende weghliepen, blijvende omtrent 100 roeden van ons in de ruychte leggen, maer alsoo in de passagie lagen ende wij de plaets naeckende waren, daer sij haer onthielden, sprongen weder drie van deselve op, doch de vierde daer noch wesende ende wij hem soeckende, salveerde sigh door een revier daeromtrent, marcheerende noch op deselve cours een uyr daer wij vernachten, ende 't huylen van de leeuwen, dat schrickelijck in de nacht om te hooren is, hebben aengehoort.
28 dito goet weer als boven, houdende noch al deselve cours in 't marcheeren tot op den avondt, dat omtrent 4 uyren g'advanceert waren, ende aldaer onse beesten laetende weyden, isser onder deselve een renoster gecomen, die twee hoorens op de neus hadde staen, gelijck de bocken haer hoorens dragen, doch geen molestie offe quaedt aen de beesten doende, ende eenige schooten op gedaen hebbende, is weghgeloopen. Dus doende is de nacht op handen gecoomen, ende hebben wij ons tot ruste begeven, omme des anderen daeghs weder te cunnen voortmarcheeren.
Martio anno 1658.
Eersten dito,
noch al deselve cours houdende ende naedat wij 5 uyren voortgegaen waren (laetende de Diamant- ende Parelbergh aen de rechterhandt ende de Sadelbergh aen de slinckerhandt leggen) quaemen aen de groote Berghrevier, die wij noch een uyr ver langhs gingen tot savonts, dat daer bleven leggen.
3 dito
noch al deselve cours houdende van N.N.O. langhs voorsz. geberghte 4½ uyren, daer de meergemelte Berghrevier weder bij quaemen ende de beesten (doordien aldaer goede weyden vonden) lieten weyden, ende omtrent 2 uyren gerust hebbende, weder vertrocken tot 't vaste geberghte van Africa, daer geseyt wierd over te moeten marcheeren, hebbende noch geadvanceert 2 uyren, blijvende onder dito geberghte vernachten ende den dagh verbeyden.
5 dito
ons reys vervolgende op de cours N.O. ten O. tot onder het bovengemelte geberghte, daer wij (naedat 2 uyren gemarcheert hadden) doordien voorsz. niet verder conde voortgaen verbleven, ende wijders door den sargeant gecommandeert wierd den landtmeter Pieter Potter neffens noch 3 man ende 2 Hottentoos, gevictualjeert voor drie dagen, voorsz. geberghte ten eersten ende soodrae doenelijck was over te marcheeren, om te vernemen off daer geen inwoonders te vinden souden wesen, ende niet vernemende, metten eersten wederom te keeren. Ende sijn voorsz. persoonen omtrent de middagh vertrocken, ten eynde voorsz., dewelcke haere cours namen O. ende O. ten noorden; doch aen 't geberghse comende, gingen Z.Z. oost aen, hebbende, t' zedert van de sargeant sijn affgegaen op voorsz. coursen 't gemelte geberghte opgemarcheert, omtrent 4 uyren gaens, tot op den avont, daer sij seven paerden sagen in 't wilt loopen, dewelcke heel vet ende schoon geleecken, appelgrau van couleur, edoch heel schuw voor de menschen,
ende apparent door de wildicheyt quaelijck souden te becoomen offte te vangen wesen.
6 dito,
voorsz. cours houdende, mitsgaders van voorsz. geberghte gaende, quamen in een groote wijde ende schoone valeye (doch onbequaem tot boulandt) wel een uyr gaens breet, die over marcheerende, in dewelcke valeye sij een groote reviere vonden, die sijn loop nam deur voorsz. vaste geberghte (dat sigh van malcander scheyden, gelijck off tusschen 2 muyren deurliep) in de meergemelte Berghrevier, sonder eenige paeden langhs voorsz. revier te hebben cunnen vinden, als sijnde oock gemelte valeye veel hooger gelegen als de valeyen aen de Berghrevier; vorder gaende, weder aen een ander steyl geberghte gecomen sijnde, dat door des teylheyt onklimbaer scheen, sulcx wij daeromtrent op een hoochte quaemen daer men over een vlacte (bij gissinge ongeveer wel 4 dagen reysens langh scheen) conde sien, doch geen Hottentoos met haer negerijen ende huysen vernamen, waerdoor haer de moet ontsincken lieten, vermits de Hottentoos mede op een ander steylte geweest, weder bij haer gecomen ende geseyt hadden, dat nu wel mochten nae huys gaen, want hier geen Saldanhaers lagen; veel min moet hebbende deselve op te loopen offte te vinden souden wesen, keerden de voorsz. persoonen haer eerste derwaerts gegaene cours wederom, om weder bij haer (onder 't voorsz. geberghte gelaeten) volcq te comen, daer sij op den
7 dito,
des morgens goet weer sijnde, met gesont volck bij quaemen, haer reyse gelijck voorsz. verhaelt hebben, die oock ondertusschen niet vernomen offte gesien hadden. De Hottentoos, siende ende merckende, dat gemelte sargeant met de beesten ende bagagie weder opbreecken ende naer huys trecken, seyden tegens denselven, dat sij roock hadden sien
opgaen ende noch wel moet hadden eenige inwoonders te vinden. Door wat redenen deselve sulcke discoursen tegen voorsz. sargeant voerden, weet men niet, maer 't apparent ende 't seeckerste daervan schijnt te wesen, dat sij gemerckt offte gehoordt souden hebben, dat haer dan geen coper offte tabacq (t' huys comende) soude worden gegeven, ende over sulcx als niet wel te vrede scheenen te wesen, wierd haer van de sargeant voorgehouden de Saldanhars selver te gaen opsoecken daer sij wel toe genegen waren, waerop haer voor drie dagen provisie, tabacq etc. wierd gegeven, mitsgaders daerenboven noch wat tabacq voor de capitteyns van de troupen, daer sij souden mogen bijcomen, tot vereeringe, ende tot ons te meer te doen animeeren, mitsgaders haer met groot getal beestiael tot ons aff te brengen ende nodigen; wat daeruyt groeyen sal, moet den tijt leeren, ondertusschen niet sonderlingh voorvallende, als aensiende de slappigheyt van voorsz. persoon, die ons 't vorder reysen heefft beleth.
10 dito,
dat met het aencomen van den dagh ons reys vervorderden, ende omtrent 4 uyren geadvanceert wesende, sagen van verre een hoop beesten weyden, sulcx wij vraeghden aen onse Hottentoos, wat voor een crael off volcq daer lagen, ons tot antwoort gaven Sounqua te wesen, daer wij naer toe marcheerden, ende Z.W. ten zuyden omtrent ½ uyr gegaen heb-
bende bijquaemen, maer bevonden het de Hottentos te wesen, daer den fiscus voor desen was bijgeweest, genaempt Charingurina, die tegen ons seyden, datter groote capiteyn van deselve negerije (alsoo dese maer 5 huysen groot was) met 't meeste deel van sijn vee ende huysen over 't geberghte lagh, die ons compste presenteerden te doen weten, ende een van alle na toe te lopen, dat oock goet gevonden wierd ende aenstonts geschiede, verseeckerende ons, dat hij wilde maecken dat met beestiael soude bij ons comen, bijaldien daer wilden wachten ende sijn wederomcompste verbeyden, dat hem beloofft is ende wat tabacq gegeven wierd, datelijck daerheen liep; ondertusschen ruylden wij van 't voorsz. negerijtje 3 koeyen ende 2 calven, mitsgaders vast besigh wesende haer tot ons wat te animeeren met wat tabacq etc.
11 dito,
van de voorsz. negerije weder (als er niet meer verhandelen wilde) vertrocken sijnde, nemende de cours als boven, ende voortgaende tot op de plaets daer wij den eersten Meert gelegen hadden, daer na sonnenondergangh mede wel aenquam een van de beesten, daer den meergemelten persoon Gerrit Beuckeren van gedraegen wierdt, sijnde 't selve mede soo swack, dat ettelijcke maelen met voorsz. persoon is ter aerden nedergevallen, ende qualijck meer conde voortgeraecken, soodat te presumeeren sij dat niet langh sal maecken.
12 dito,
vertoeffden desen dagh alhier, om de Hottentos van de Charingurinars bij ons, ende verhaelende dat haeren capitayn met partij beestiael affquam, die verhandelen wilde etc. Den sargeant ondertusschen omtrent een halff mijl O.N.O. nae een ander negerijtje van 11 huysen gegaen wesende ende corts daerna wederomcomende, rapporteerende det het de Sounquas waren ende niet van te handelen was.
Nae sonnenondergangh quamen voorsz. Saldanhars met 14 schaepen, die van haer geruylt worden. In den nacht quamen 12 Hottentos van de swarte capitayns negerije aen de rustplaets, welcke die nacht bij ons bleven, tijdingh brengende, dat morgen 2 koebeesten ende 15 schaepen souden comen om te verhandelen: wat daervan is sal den tijt leeren.
13 dito,
des morgens met 't aencomen van den dagh brachten de voorsz. Saldanhars 't verhaelde vee, ende 't selve van haer geruylt hebbende, door den sargeant gevraeght wordende off niet meer te verhandelen hadde, die sonder daerop eenige antwoort te cunnen becomen, resolveerden op te breecken, ende de thuysreyse te vorderen, gelijck oock deden; maer geen 40 roeden voortgegaen wesende van de plaets daer gelegen hadden, riep een van de gemelte Hottentos, datter noch schaepen aenquaemen, ende oock in 't gesight cregen, waeromme haer inwachten op de plaetse daer den eersten Maert gelegen hadden, van meeninge sijnde daer een dagh ende nacht te rusten, omdat het geruylde beestiael te veel affgejaeght, ende door te veel marcheeren wel doot gedreven soude cunnen worden; ondertusschen sondt den sergeant een van de Hottentos na 't voorsz. cleyn craeltje om haer aen te seggen ende vragen off noch yts te verhandelen hadden, dat wij daer alsdan noch souden vertoeven ende inwachten, maer anders metten eersten vertrecken. 'S namiddags omtrent drie uyren is den persoon Gerrit Beuckeren van de voorsz. sieckte in den Heere ontslaepen, die den 14 tegen den middagh hebben ter aerden gebracht.
'S naemiddaghs brachten de Hottentos een koebeest ende quaemen d' uytgesonden mede wederom met rapport, dat noch 2 a 3 dagen souden blijven leggen, ende dat de Saldanhars dan hier souden bij ons comen
met noch eenige koebeesten ende schaepen, mitsgaders in den nacht soo lange te drijven als de maen sijn schijnsel gaff etc.
16 dito,
met het aencomen van den dagh packten de beesten om de reys te vervolgen, dat wij naulycx gedaen hadden off quamen eenige Hottentos met 13 schaepen ende een koebeest, sonder te weten offer meer souden volgen ende alsoo jegenwoordigh de roode loop onder eenige begonde d' overhandt te nemen ende de fictualie te minderen, sulcx niet wel noch eenige dagen te wachten soude cunnen geschied, is vastgestelt op morgen de reys te vervolgen ende op reys te begeven.
17 dito,
is Elias de Pijper met een Hottentot naer het cleyn negerijtje gesonden om te vernemen off men daer niet yts meer beestiael soude cunnen becomen, die wederom gecomen wesende rapporteerde, 't wachten vergeeffs te sullen wesen alsoo daer niet meer te haelen is, ende over sulcx de beesten wederom gepackt wesende op 12 uyren van daer vertrocken, en de cours west een mijl g'advanceert tot onder 't Parels- en de Diamantsbergh, daer wij vernachten.
19 dito.
Idem quaemen aen 't revierken, daer den 26 des avonts gelegen hadden, alwaer een groote leeuw een van ons volcq, sittende in ronde cringh om een kleyn viertjen, terwijl den sergeant de leste victualie omdeelde, heefft besprongen, denselven ondergehouden ende in de rechterarm gebeten ende swaerlijck gequest, dewelcke door den sargeant, die sulcx
siende ende niet beter wetende off 't was een van de kalven, maer hem bekennende een snaphaen genomen, voor op 't hoofft geset ende doorschooten heefft. Smorgens hebben noch 4 man bij een koe, alsoo deselve niet volgen en conde, achtergelaeten, om te sien sooveel mogelijck was noch t'huys te brengen, maer bleeff doot leggen.
20
Idem van de voorsz. reviertje affgegaen, ende noch een persoon heel sieck wesende, dewelcke niet langer voort cunnende comen, waeromme 2 andere noch bij hem gelaeten wierden, om soo soetjens achter aen te volgen; doch een uyr vooruyt wesende, hoorden een schoot doen, daer een os ende 2 man naer toe sonden om denselven daerop t' huys te brengen, die al eer dito beest daergecomen, in den Heere gerust was ende begraven etc. Wij met de resterende voortgaende, quamen omtrent den avont heel mistigh weder wordende, noch behouden ende meest gesont aen 't fort, daer seer verbleyt ende welcom waren, medebrengende niet meer als 11 jonge ende oude koebeesten ende vijf ende veertigh schapen, gehandelt voor .. ℔ cooper, .. gros pijpen ende 16 ℔ tabacq.
Finis van 't journael der lantreyse
gedaen bij den sargeant Jan van Harwarden voorsz.
25 dito
sijn d' opperhooffden van 't jacht de Schelvis affscheyt gegeven, omme hun reyse van hier na Mauritius te vervorderen ende aldaer Compagnies fortresse te demolieeren ende den ommeslagh gansch ende gaer te lichten en op Batavia off Ceylon te brengen. Soo is oock onse sloep (genaempt Schaepejacht) nae 't Rob-
beneylandt gesonden met den fiscus, om aldaer eens inspectie van saecken te nemen ende de visite overal te doen, mitsgaders met eenen den persoon Jan Woutersz. te lichten, ende Rijck Overhagen 't gesagh ende toesicht over de schaepen te transfereren etc., als bij resolutie op den 20 deser daerover specialijck genomen breeder g'extendeert.
26 dito
's morgens waren de Schelvis ende voorsz. Schaepejachjen ten eynde voorsz. al vroegh onder zeyl. Ende quam hier tegen den middagh oock wel te arriveren 't schip Wapen van Amsterdam, in compagnie van 't Wapen van Hollandt, 13 October anno passado tegelijck uyt 't Vlie geseylt, met 317 coppen, waervan op reyse 2 verdroncken ende 9 door sieckte overleden, sijnde met verscheyde siecken ende scheurbuyckige noch beladen, ende nergens aengeweest, maer hadden den 19 December d' eerste mael 't schip Amersfort ontmoet. Item oock naederhandt op den 10 February als wanneer uyt d'opperhooffden van dien verstonden, dat deselve omtrent de cust van Brasil op omtrent 12 graden Z.breete een Portugese neger prijs (comende van Angola ende tenderende nae de bay tote la Santoes) genomen hadden met over de 500 slaven ende slavinnen, daeruyt gelight 250 stucx, hebbende de rest met het Portugees schip, dat oudt ende onbequaem was, laten varen; doch begonnen al eenige door de langhdurigheyt van de reyse al wat te versterven ende waren sijluyden den 16 February verleden weder van den anderen geraeckt: mogen hopen dat haest mede opdonderen sal. Tegen den avont wierd noch een schip dight onder de wal gesien, 't welck te hopen sij voorsz. Amersfort sal wesen, cunnende, vermits de windt schielick van den Z.Z. oosten stijff opstack, niet ter rheede comen.
telijck, waermede al heel vroegh hier ter rheede quam 't fluytschip de Spreeuw, van de camer Zeelandt, 12 October anno passado uytgeseylt, ende in Pleymuyen om een ander mast doch nergens anders aengeweest, uytgebracht hebbende 154 coppen, waervan de Engelse in voorsz. haven affgelight hadden 15 man, ende 10 op de reys overleden, was hier met 129 coppen behouden aengecomen, onder welcke veele sieck ende scheurbuyckigh, ende waertoe derhalven nae gewoonte alderhande aerd- ende thuynvruchten etc. tot ververssinge na boort gesonden is. 'S namiddaeghs compt noch een schip in de bay, 't welck vermits d' opcomende Z.Z. ooste harde coelte niet coste ter rheede arriveeren, maer aen de overzijde in de mont van de bay ten ancker comen ende blijven leggen tot den
28 dito
's morgens, dat de gemelte Z.Z. ooste windt nae gewoonte deses tijts gestilt ende 't luchjen N.west wesende, verhaelde schip onderseyl gingh, ende daermede vroegh voor den middagh noch wel ter rheede quam, sijnde 't schip Amersfort, 14 October daeghs na de Wapens van Amsterdam ende Hollandt uyt Vlie geseylt met 323 coppen, daervan 29 overleden ende ongeveer noch 30 sieck te coy leggende van scheurbuyck, waertoe de behorelijcke ververssinge, na gewoonte, daegelijcx aəen boort geschickt wordt, mitsgaders de swackste aen landt gebracht om te vervrissen, gelijck mede alle de slaven ende slavinnen bij denselven als voorsz. omtrent de 12 graden Z.breete uyt een genomen Portugees schip op de cust van Brasil gelight, welck al tot op 170 stucx nae overleden ende noch veele heel sieck waren, mitsgaders meest bestonden in meysjens ende kleyne jongens, van welcke voor een jaer 4 a 5 noch weynigh dienst sal te trecken wesen, echter sijn deselve als voorsz. mede aen landt gebracht om ververscht ende weder
opgequeeckt te worden. Soo compt oock op dato te retourneeren van 't Robbeneylandt het Schaepejacht met 20 schaepen ende den fiscus, neffens rapport, dat den persoon Jan Woutersz. conform sijnen last aen de Schelvis had overgeset, ende de slavin Eva weder hier gebracht, ende op alles de visite genomen hebbende, bevonden jegenwoordigh noch 399 schaepen jongh ende oudt op 't eylandt, de conijnen in redelijcken tier, mitsgaders den persoon Rijck Overhagen ten dienste van d'E. Compagnie aldaer, bequaem ende neerstigh genoegh, doch het thuynen ende wes meer dienaengaende was van sobere apparentie. Echter bleven d' onse aldaer voornemens tegen de natte tijt nader preuve te nemen, ende volgens dien weder versoecken om allerley saeden, die haer sullen gestuyrt worden, mitsgaders oock een staeck ende pickcransen om bij aencompste van scheepen 's nachts te beter te cunnen vuyren, alsmede eenige paelen, nodich tot het crael van de schaepen etc. Heden is oock 't Engels jacht de Thomas na Coromandel 't zeyl gegaen.
30 dito,
quam op den middagh hier te arriveren de retourvluyte den Ulisses, van Batavia met de scheepen Princes Royael, Hoff van Zeelandt ende Enchuysen, 17 January verleden geseylt, ophebbende 44 coppen, daervan geen overleden, ende gister noch gesien het schip Hoff van Zeelandt, omtrent Caep d'Anguilles, dat dierhalven neffens d' andre scheepen alle uyren mede tegemoet gesien wordt.
Sondagh den laetsten dito,
quaem wel ter rheede voorgemelt schip Hoff van Zeelandt, in compagnie ende op dato vertrocken als boven, met 150 coppen, daervan 2 overleden, de rest vris ende gesont, wierd daetelijck vers vleysch ende thuynvruchten tot ververssinge aen boort gesonden, met ordre om haer te
reppen ende vaerdigh te maecken soo haest doenelijck om weder nae St. Helena te vertrecken, ten eynde de Vloote te eerder van daer soude cunnen ende mogen t' zeyl gaen nae de havenen onses Vaderlandts. Ende is desen avondt de fluyt Ulisses noch sijn despeche gegeven omme d'E. heer Cunaeus aen St. Helena ten eersten cuntschap te doen hebben van d'ordre onser heeren meesters uytte vergaderinge der 17e voor sijn E. ende opperhooffden der retourvloote, wegen haer vertreck vooraff na de leste retourscheepen te wachten etc.
April anno 1658.
Ady primo ditto,
de fluyt Ulisses is na St. Helena vertrocken neffens onse missive aen d'E. heer Cunaeus ende een geslooten briefjen van de heeren meesters uyt 't Vaderlandt gedirigeert aen den Commandeur ende opperhooffden van de retourvloote, ende geschreven uyt de laeste vergaderinge der 17e gehouden tot Middelburgh in October 1657 verleden, streckende tot narichtinge waer hun deselve sullen hebben op hare thuysreyse vorders na te reguleren. Bij 't welcke oock gevoucht de nader advijsen van dese Caepse residentie etc. aen opgemelte haer Ed. in 't Vaderlandt. Doch de wint cort daerna uytter zee van den N. westen colende, heefft voorsz. fluyt de bay niet cunnen uytraecken, maer aen d' oversijde in de mont weder ten ancker moeten comen.
Tusschen wijle comen met die wint de bay inzeylen 2 groote schepen, aparent de resterende van de laeste retourvloote, Princes Royael ende Enchuysen; doch costen, vermits 't niet seer deurcoelde ende den avond viel, desen dagh niet ter rechter rheede geraecken.
ende Enchuysen wel ter rheede g'arriveert, welcke in compagnie van 't Hoff van Zeelandt ende Ulisses, 30 ende 31 Maert hier gecomen, op den 17 January mede van Batavia geseylt sijn, ophebbende...1) coppen, sonder eenige siecken, ende maer...1) overleden, mitsgaders tot hier 't bequaemste weer van de werelt ontmoet sijnde oocq 't gansche saysoen geen beter weer voor de retourschepen aen te treffen, als om dese tijt van 't jaer de Caep ende de Taeffelbay in te seylen, want die soo vroegh in December van Batavia vertrecken, comen hier ordinaris in de maendt February aen, als wanneer de Z.Z. ooste winden soo hard dese bay uytstormen, dat het thien om één is de bay te crijgen; maer die omtrent halff Maert ende later comen, sullen selden door de Z.Z. ooste winden daerinne belet lijden, maer altijts met goet gemacq de bay crijgen, vermits die harde winden in de maenden December, January ende February alderfelst wayen, ende na 't eyndigen van dien alle dagen wederom affnemen, ende fray gestadigh weer wort, pro memorie. Op den avondt is 't Schapejacht na 't Robbeneylandt gesonden om schapen voor de hier ter rheede leggende schepen.
Donderdagh den 4 April anno 1658.
Den E. Commandeur Cornelis Qualbergen ende opperhooffden van de schepen der laeste retourvloote Princes Royael, Hoff van Zeelandt ende Enchuysen, voordragende eenige benodicheden voor ditto retourschepen, omme daervan uyt de hier ter rheede leg-
gende Vaderlantse schepen Amersfoort, Wapen van Amsterdam ende de fluyt Spreeuw, te mogen werden versien, is na examinatie van saken, alles ten naeuwsten overleyt sijnde, bij den Raedt, gesterckt met verhaelde Commandeur ende breeden Raedt der gemelte retourvloote, alsoocq die van de Vaderlantse schepen Wapen van Amsterdam, Amersfoort ende Spreeuw voornoempt, goetgevonden dat deselve sullen werden g'accommodeert. Wijders bij d' opperhooffden van 't schip Amersfoort in rade overgeven sijnde eenige stucken ende bescheyden ten laste van haer gewesen cocq Thomas Peulman ende seecker jongen, genaempt Jacob Jorisz., welcke met den andren leelijcke vuylicheden souden hebben gepleecht, ende ingesien de raeuwheyt van de sake, aen welcke met 't nemen van nader informatien ende vordere proceduyren soo veel wercx soude vallen, dat het bij den jegenwoordigen Raedt wel niet soude cunnen t' eenemael affgedaen worden, vermits de gemelte schepen binnen drie à vier dagen altemalen doch staen te vertrecken, ende voornamentlijcq dat tot sodanigen sake wel vereysschen luyden, haer volcomentlijcq de rechten verstaende etc. - Soo is bij meerderheyt van stemmen verstaen, sulcx alhier niet verder aen te roeren, maer de delinquanten, met de bescheyden voornoempt, geslooten na Batavia te laten vertrecken, daer 't hoge recht van India ende gelegentheyt is, omme daerinne na behooren te cunnen werden geprocedeert. Ende omme de patjenten niet langer op 't selve schip Amersfoort te vertrouwen, is oocq goetgevonden den cocq te laten overgaen op 't Wapen van Amsterdam ende den jongen op de fluyt de Spreeuw, ten eynde deselve van den andren gesepareert mogen wesen, ende alle vorder onheylen soo veel doenlijcq geprevenieert. Staende dese vergaderinge den gesurrogeer-
den schipper Jan Jansz. Floderop in de plaetse van den overleden schipper Andries Wolft op 't schip Wapen van Amsterdam, versoeckende om de confirmatie in dito schippers bedieninge ende d' augmentatie van gagie daertoe staende. Ende daerop geresummeert de genomen resolutie van den opper-coopman Willem Reyers ende Scheepsraedt desselven schips, bij welcke gesien als oocq gehoort uyt desselven opperende ondercoopmans monde, dat verhaelde Jan Jansz. Floderop, gewesen opperstuyrman, alle den volcke als schipper was voorgestelt, ende tot noch daervoor erkent etc., ende wijders oooq dat alles na behooren is gedaen, op approbatie van d'Ed. heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India, - Soo is bij den Raedt voorsz. goetgevonden die wel genomen resolutie in sijn geheel te laten ende daerinne niet verder te treden, maer de confirmatie ende verbeteringe t' eenemael aen opgemelte haer Ed. te reserveeren; doch op 't nader versoecq van gemelte gesurrogeerden schipper verstaen billicq te wesen, dat hem extract autentijcq uyt de resolutie des voorgemelten Scheepsraedt soo veel hem aengaet; sal werden verleendt.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hoope, ten dage ende jaren als boven. Was geteyckent: Jan van Riebeeck, Cornelis van Qualbergen, Willem Reyersz., Cornelis van Groet, Hendricq van de Putten, Jan Munt, Fredericq Ellerszn, Samuel Jochumsz., Jan Jansz. Floderop, Roeloff de Man, Arnoldus Verbeeck, Jacob Thierens, Abraham Gabbema, secretaris.
Tegen den avondt is 't Schapejacht wederom van 't Robbeneylandt gecomen met 20 schapen voor de schepen.
gesonden, om noch al meer schapen voor de gemelte schepen.
6 dito
was 't Schapejacht al weder hier gecomen met 16 stucx schapen. Ende 't vrijmans vaertuygh van 't Dasseneylandt met vis ende eyeren. Heden had den schape-wachter door achteloosheyt 15 schapen in 't velt verlooren, na dewelcke gesocht, maer geen wederom gevonden wierden, des gelast is hem deselve tot straffe op reecqueninghe te stellen tegen 10 gulden 't stucq, opdat na desen beter sal oppassen. Heden hebben de navolgende persoonen voor den Raedt ondertrouw gedaen, conform de resolutie hieronder g'insereert, luydende als te weten:
Saterdagh den 6 April anno 1658.
Hendrick Hendricxsz. van Surwurde, jongman ende vrijborger alhier 23 jaren, sigh in trouwbeloffte begeven hebbende met d' eerbare jonge dochter Grietge Fransz. Meechoff, geboortich van Steenwijcq, oudt 19 jaren, in dienst ende onder vocghdije staende van den opper-coopman Willem Reyersz., bescheyden op 't hier ter rheede leggende schip Wapen van Amsterdam, ende versoeckende, mits toestaen van denselven opper-coopman, metten andren wettelijcq in den heyligen echten staet te mogen bevesticht worden, mitsgaders ten dien eynde te vergunnen, dat de gebooden souden mogen binnen dese twee navolgende dagen werden affgecundicht, doordien bovengemelte schip jegenwoordigh ten naestenbij vaerdigh leght, om metten eersten te vertrecken, - Soo is om 't selve schip ter saecke voorsz. in sijne vorder te doene voyagie niet te retardeere