Den 6 en 7 dito
is desen namiddagh met de Z.Z. oostewinden 't Schapejachjen gestuert na 't Robbeneylandt met wat stroo, om 't dack van 't schapestal aldaer te verstellen, ende partijen houtwercken tot de verckenshocken etc. te maecken.
Heden is oock overleden eenen Cornelis Arensz. Riet van Corteraer, timmerman van 't schip Orangie,
alhier gebleven geweest, ende dat van de loop, die jegenswoordigh sodanigh onder Compies dienaren ende vrije luyden graseert, dat seer weynigh daervan vrij sijn, ende die van 't schip Erasmus oock al beginnen to gevoelen, ende waervan heden mede een van Compies beste slaven is gestorven, die sigh 't ploegen, dorssen ende ander lantbouwerck al soo wel verstont ende hier geleert had als de beste boer aen de Caep.
Soo is oock desen avont (mede van de loop) overleden seeckere bruyt van den vrijmetselaer Gijsbert Arensz. van Bommel, genaempt Anna Rodolphus van Grietziel in Emderlant, gesont hier gecomen, met het schip de Gecroonde Leeuw, voor soldaet in mansclederen, welcke haer 2e gebot verleden Sondagh al gehad hadden ende volgens dien aenstaende Sondagh voorts wettelijck souden getrout hebben.
Woensdagh den 7 January Ao 1660.
Gesien dat het decken met de nieu g'inventeerde gebacken tighels op de watercorenmeulen seer wel is succederende ende een goet brantvrij dack voor buytenvuer is maeckende, daer ter contrarie het rietdack (waermede alle des Compies huysingen binnen ende buyten 't fort nogh maer gedeckt sijn) groote preyckel van buytenvuer ende vliegende voncken uyt schoorsteenen ende andersints sijn loopende, soo laest gebleecken is bij het verbranden van den vrijborger Hendrick Boom zijn huys, als wanneer men de handen vol werck had de gemelte Compies rietdacken met water gieten voor de vliegende voncken te bewaeren etc., - Soo is na rijpe deliberatien, ten dienste van d'Ed. Compie ende om de meeste verseeckertheyt der gemelte huysing ende ingebergde waren, op 't hoogste noodigh geacht ende volgens dien oock gere-
solveert, alle des Compies huysingen met gebacken tichels te laten decken ende 't riet doen afnemen, mitsgaders sien 't selve aen de vrije luyden te vercoopen, om daermede die nieuwe oncosten nogh sooveel mogelijck te gemoet te comen; sijnde dan met den vrij steen- en tichelbacker Wouter Cornelisz. Mostert (die oock vrij meulenaer is) g'accordeert, ten aldereersten voor d'Ed. Compie gereet te maecken sooveel tigchels als ten fine voorsz. sullen vereyschen, namentlijck na de vorm van 6 duym breet ende 12 duym rijnlandts langh, voor 10 gl. 't duysent, heel op 't dack gedeckt te tellen, mits d'Ed. Compie op haer costen daertegen hem deselve van den oven met carren ofte wagens weder sal laten bijhalen.
Ende nademael tot dito tigheldack oock seer rechte latten moeten wesen gesaegt, soo is met den vrij houtsager Leendert Cornelisz. van Seevenhuysen mede g'accordeert, d'Ed. Compie daertoe de vereyschende latten te leveren, de saegsnee min als een duym in 't viercant voor 13 gl. de hondert voet planx, daer se van sullen gesaegt worden.
Aldus geresolveert ende g'arresteert in 't fort de Goede Hope, ten dage ende jaere als boven.
(Geteyckent) Jan Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Pieter Everaerds ende
Gijsbert van Campen, Secrets.
voor de camer Amsterdam in compie van 't schip Enckhuysen uytgevaren den 9en 7ber Ao verleeden met 207 gegagieerde coppen, waervan door sieckte ende ongeluck overleden sijn 9 personen, hebbende nergens aengeweest ende van de 8 gr. benoorden tot deur de liny stijff een maent gesuckelt, wesende van voorsz. schip Enckhuysen door harde westelijcke winden in de N.zee al afgeraeckt.
Maendagh den 12 January 1660.
Bij den Commandeur in rade (versterckt met d'opperhoofden van de schepen Erasmus ende 't jacht 's Gravelandt) voorgedragen wesende, dat verleden nacht ende des nachts te voren schuyns over de Tafelbaey, tussen ende achter 't Lupaertsgeberchte, eenige vueren waren vernomen, sulcx daer volcq sal sijn, sonder nochtans te cunnen raden wie ofte welcke; anders als dat de tolckinne Eva ende oock de hier bij 't fort wonende Hottentoos ofte Watermans weten te seggen dat het geen andere cunnen sijn, als de Caepmans met haren aenhang (onse openbare vianden) doordien (soo zij seyde) de Saldanhars te verde te lande waren ingetrocken etc., - Soo is om daervan te degen contschap te becomen, bij den Raet voorsz. met eenparige stemmen verstaen ende goetgevonden, nogh desen avont bij nacht eenige spions uyt te senden, om te sien of men deselve sal cunnen opvinden, ende waertoe dan sijn gecommandeert dese navolgende personen, te weten:
| Elias Giers van Stockholm, corporael als hooft. | |
| Christiaen Janse van Hoesum | }Militairen, |
| Pieter Mou van Dansigh | }Militairen, |
| Pieter Hanse. | }Militairen, |
| Mathijs Huybrechts | }Militairen, |
| Nicolaes Delbort | }Militairen, |
| Pieter Meerhoff | }Militairen, |
met last aen voorsz. corporael, dat als hij eenigh leger van onse vianden sal comen op te vinden, des nachts daeraen (als bij dagh niet sullen mogen marcheren, om niet van deselve ontdeckt te worden) drie van sijn volcq met raport sal herwaerts stueren ende hij met de 4 resteerende in de ruygte omtrent haer verholen blijven leggen, om te cunnen afsien ende speculeeren, als sij mochten comen op te breecken en te vertrecken, werwaerts dat se haer cours nemen, die dan door 2 van haer bedecktelijck sullen worden vervolgt, ende d' ander 2 op die plaets blijven tot onse nader ordre ofte toesendinge van soodanige crijgsmacht, als op 't becomen bescheyt, ten dienste van d'Ed. Compie sal cunnen ofte mogen worden goetgevonden, ende waerop voorsz. spions desen avont dan in den name des Heeren sijn uytgegaen.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hope, ten dage ende jaere als boven.
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Pieter Gerritsz.
Andries Pietersz.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Vincent Vette.
Cornelis Lodewijcksz.
Robbert de Smeth.
Pieter Everaerds ende
Gijsbert van Campen, Secrets.
Heden voormiddagh dewijl de Commandeur uyt was ende overal de ronde ende visite dede, hadden die van de Clooffwacht (in den Leeuwenclooff sijnde, tusschen de Tafelbergh ende 't hooft van de Leeuwenbergh) een schip gesien, dat tegen den avont voor de mont van de baey door opstekende Z.Z. ooste wint moste ten ancker blijven, maer quam
den 13 dito
's morgens met een fraey westelijck luchjen gemackelijck ter rechter rheede, sijnde het schip Enckhuysen, uytgevaren in compie van 't jacht 's Gravelant uyt 't Vlie den 9 7ber passato, met 283 gegagieerde coppen, daeronder voor schipper Hendrick Siewertsz. ende ondercoopmen Justus d' Edel, hebbende onderwegen verlooren door zieckte 18 personen ende jegenwoordigh nogh wel soo sieck ende gebreckigh van scheurbuyck; nergens aengeweest ende van de 14 gr. benoorden tot 3 graden bezuyden de liny 2 m. langh wat suckelingh van contrarie winden ende stilte gehad.
Den 14 ende 15 dito
is 't Schapejachjen ende een een schuyt van 't schip Enckhuysen achter de steert van den Leeuwenbergh, buytenom gesonden, naer een santbaeytjen, genaempt het Leeuwenzantbaeyken, om wat branthout daer staende, voor dito Enckhuysen (hoog noodigh hebbende) vandaen te halen; om dees tijts jaers best te doen; dogh sal qualijcq voor hem genoegh te crijgen wesen.
Heden morgen quamen onse uytgesonden spions wederom, met raport dat niets ter werelt hadden cunnen vernemen, hoewel wij alle avonden de vueren op een ende deselve plaetse nog al hebben blijven sien.
vis ende 20 schapen van Oedasoa's volcq gehandelt, die daer nogh omtrent lagen ende Caepmans (onse vianden) bij haer, welck Caepmans volcq altemalen meest bij hun in de vaertuygen geweest waren. Item oock Doman ende Herry, die geseyt hadden, dat sijluyden, ende oock den dicken capiteyn, genegen waren weder met haer leger bij ons te comen wonen, indien se wedercomende met hunne vaertuygen, een briefken geteyckent van den Commandeur, den ondercoopman Roelof de Man en de fiscael Abraham Gabbema, neffens wat tabacq ende 4 stucken draetcoper voor haren capiteyn medebrachten etc., dat se voor een teycken van vrede souden aennemen, ende dan eenige van haer selfs medecomen, soo hadden de Caepmans oock gesegt: den Commandeur hout Eva soo aen, maer die laet Oedasoa maer daer blijven ende over ende weder gaen als agenten, om te weten watter bij ons omgaet ende voorgenomen wort, dat se dan haer swaeger telckens weder oversegt.
Hebbende oock niet willen aennemen, dat wij de vissers ofte strantloopers weder aen 't fort dulden, ende wanneer se dat seecker wisten ofte een met haer brachten, souden alsdan te meer gelooven, dat des Commandeurs quaetheyt nu t' eenemale over was, ende dat se ons het oorlogh hadden aengedaen, was omdat wij het beste lant overal met de ploegh braken, ende dachten sij sulcx met 't nemen van ossen (daer wij 't mede deden) te beletten; oock hadden hun eenige vrije lantbouwers veel quaet gedaen, insonderheyt Jan Reyniersz. ende Hendrick Boom, die een van haer lieden eens met een strop in huys hadden opgehangen, dogh was door Jacob Rosendael weder afgesneden ende soo nogh levendigh gebleven.
Ende nu siende, dat wij ons tegen haer overlasten stercker maecken ende volgens dien onmogelijck be-
vonden om de Duytsen van de Caep te verdrijven, wilden se weder in vrede met ons treden ende leven als te voren.
Soo had Herry oock versocht bij sijn volcq omtrent 't fort weder te mogen met sijn vrouwen comen wonen, willende maecken, dat ons van de Chainouquas doorgaens beesten toegebracht wierden etc.
Seyden oock: indien Symon in 't Velt op haer niet geschoten had, doen se sijn beesten quamen nemen, souden hem niet doot gestoocken hebben met hasegaejen, noch oock de knecht van Hendrick Boom, alsoo het hun maer om de beesten te doen was ende sijluyden haer daertegen willen stellen, dat de oorsaeck was van haer eygen doot, anders souden haer niet misdaen maer alleen de beesten weghgenomen hebben. Haer gevraegt hebbende, waerom dat se nu weder aen de Caep wilden comen ende vrede maken, hadden g'antwoort, dat het haer geboortplaets ende eygen lant vol schoon water was, daer hun 't hert doorgaens na haeckte ende dat het in de Saldanhabaey overal dor ende brack was, oock dat haer Oedasoa niet heel na op de beste plaetsen ende rivieren bij hem hebben wilde, ende gesegt had te mogen maken dat se met ons in haer eygen lant in vrede ende rust leefden etc.
'T welck de tolckinne Eva gecommuniceert sijnde, altemalen confirmeerde, dogh seyde dat Oedasoa mochte wel lijden, dat men met de Coepmans pais maeckte, maer niet met rechte liefde, nogh in de ziel, dit, namentlijck de ziel, het hart, moste voor hem als broeder alleen blijven ende voor de Caepmans geveynsde pais, gelijcq sijluyden dogh anders niet met voor hadden, ende daerom evenwel oppassen souden moeten, dat se ons geen overlast meer en deden. Dit, seyde sij, had haer Oedasoa belast ons doorgaens wel
in de memorie te doen houden, ende dat den Commandeur hem dogh als den grootsten heer (gelijcq hij Oedasoa was) van dit lant en als eygnn broeder wilde blijven erkenncn ende sijn hert niet van hem vervreemden, ende vooral niet te vast met de Caepmans maken, nogh haer verder vertrouwen als hij se sagh, want sij dogh niet laten zullen cunnen, ons d' een of ander tijt haer slagh waernemende weder quaet te doen, hoe schoone vrede dat men met haer maeckt; waerop Eva verseeckeringe gedaen wierd, dat haer swaeger Oedasoa in des Commandeurs hart soo vast geprent was, datter niemant soude cunnen uyttrecken etc.
Den 21 dito
sijn de vrije Saldanhavaerders met hun 2 vaertuygen weder na dito bay vertrocken neffens den Hottento Claes Das, een van de vissers ofte Watermans, die weder op hun versoeck bij 't fort gedult zijn, neffens navolgende briefkens, van inhoude als te weten:
Brieffken voor den dicken capiteyn van de Caepmans Gogosoa ende Doman, met een rolletje tabacq, een kan brandewijn ende 4 stocken draetcoper, neffens consent, dat hij met Doman en al sijn Caepvolcq vrij sal mogen aen 't fort comen, om met den Commandeur te spreecken van vrede, ende was op voorsz. Caepmans versoeck geteyckent bij Jan van Riebeecq, Roeloff de Man ende Abraham Gabbema.
Brieffken voor Herry met een rolletjen tabacq ende consent, dat hij met zijn huys ende vrouwen wel magh bij 't fort wonen, als hij maer maecken wil, dat ons veel beesten toegebracht worden, geteyckent als voren.
Op dato zijn die van 't jacht 's Graveland afscheyt gegeven, om met den eersten goeden wint, die Godt verleenen zal, hun reyse na Batavia te vervorderen, met de brieven en pampieren aen haer Eds aldaer.
Sondagh den 25 dito.
Bangh, heet weer, ende is desen ochtent in 't sieckenhuys overleden eenen Andries Stals van Lunenburgh, gewesen adelborst, met de Gecroonde Leeuw hier sieck aen lant gebleven.
Ende 's namiddags d' opperhoofden van 't schip Enckhuysen afscheyt gegeven, mitsgaders g'intregeert de brieven ende pampieren, gedierigeert aen haer Ed. tot Batavia, werwaerts heen nogh voor den avont met een Z.Z. oost luchjen van dese rheede vertrocken ende fraey (beoosten 't Robbeneylandt deur) buyten in zee geraeckt sijn; d'Almogende brenge haerluyden vorder behouden in salvo.
Tegen den avont quamen nogh 2 personen in 't sieckenhuys te overleyden: een van voorsz. schip Enckhuysen, genaempt Pieter Pietersz. Gabbe van Amsterdam, gewesen scheepscorporael op dito schip, ende eenen Andries Broeckman, gewesen adelborst op de Gecroonde Leeuw.
den 28, 29, 30 en 31 dito,
soo fel als nogh oyt ervaren is, en dat oock met extraordinaire slaghreegenen; echter bleeff 't jacht Erasmus onverschrickelijck vast ter rheede leggen, ende is noyt bij dese overlantse Z.Z. ooste wint in dese Tafelbaey gebleecken (altoos soolangh d'Ed. Compie hier residentie heeft gehadt), datter schepen van de rhee gedreven zijn, maer wel dat de anckers weynigh ingetrocken off deurgedrecht zijn, dogh dan zooveel te vaster blijven houden, hoe sterck het oock uyt desen Z.Z. oosten hoeck oyt off oyt gewaeyt heeft, ende 't welck desen Saturdagh soo extreem is geweest bijna als orcanen ofte Japanse typhons, ende ingevalle de N.weste winden des winters soo deurtasten, was 't onmogelijck datter een schip te rheede soude cunnen leggen, vermits die een lager ende seer groote deyningen ende stortingen uytter zee de baey inbrengt.
Den 2 February
is tegen den avont den fiscael per het Schapejachjen gesonden na 't Robbeneylandt, expres om ordre te stellen, dat bij opdoeningh van de retourvlote aldaer datelijck sal seyn gedaen worden, ten eynde voorsz. Schapejachjen (daertoe buyten de rhee vaerdigh te houden met roeyers etc.) daerop datelijck met voorsz. fiscus dito vloot soude cunnen tegemoet gevaren worden, om deselve van der Engelse besittingen van St Helena etc. te waerschouwen, mitsgaders te communiceren de ordre onser Heeren Majoors, om dienthalven dit saysoen St Helena te excuseren1), conform onderstaende briefken geschreven:
Aen Mijn Heer den Admirael
ende breeden Raet van de retour-
vlote, per expresse door den fiscael met 't Schapejachjen in zee te gemoet gesonden.
D'Erntfeste, wel achtbare, wijse, voorsienige seer discrete Heere.
Mijn Heere!
Naer onse ootmoedige gebiedenisse aen mijn Heeren ende verdere vrunden dient tot advys, dat de Engelse het eylandt St Helena beset ende volgens dien van mijn Heeren de 17en alhier schriftelijck ordre is, dat de retourschepen desen jaere dat eylandt niet en sullen mogen aenloopen, omdat men oock in twijffel is off saecken jegenwoordigh, door de wanckelinge regeringe aldaer, met onsen staet tot een vaster aliantie ofte wel tot een rupture sal uytgeborsten zijn, 't welck wij UEd. bij desen expres laten weten, om bij harde Z.Z.oooste wint off andersints (dees tijts jaers veel waeyende) hun van te mogen dienen, 't sij in soodanige cas ergens te anckeren off in zee bij te houden, sooals elck na zeemansschap sal bevinden te behooren, om van deese rheede, emmers mogelijck sijnde, niet versteecken te blijven, ofte wel andersints niet cunnende, 't Robben- ende Dasseneylandts rheeden ofte Saldanhabaey tot een uytterste wijck te nemen, om van daer met westelijcke luchjens (dickwils onverdacht opcomende) mede herwaerts op te seylen ofte, des al niet vermogende, aldaer dan soodanigh van hier te mogen werden gesecondeert, als met mijn Heere den Admirael voorsz. ende die van zijn Ed. vlote hier de rheede mochten comen te bereycken, na goet overlegh ten besten cunnen uytgevonden ende beraempt worden etc., waermede na onse ootmoedige
gebiedenisse ende dienstige groeten wij mijn Heere ende goede vrunden willen wenschen een geluckige arrivé hier ter rheede van
Mijn Heer
UEd. alderootmoedigste dienaren,
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Den 3 ende 4 dito
was den fiscael met 't Schapejachjen wederom gecomen, rapporteerden dat de gecommandeerde ordre daergestelt ende alles wel bevonden had. Item oock de verckens ende schapen in goeden tier, welcke schapen weder al op 90 stucx waren aengegroeit, daeronder 25 cloecke vette rammen, bequaem voor de schapen etc., wordende voorsz. Schapejachjeu met cloecke roeyers op stroom vaerdigh gehouden, om ten fine voorhaelt op 't eerste seyn de retourvloote in 't gemoet te varen ende bij stilte daerbij te cunnen roeyen etc.
Den 5, 6 ende 7 dito.
Fraeye lieffelijcke dagen ende niet sonders voorgevallen, als dat den Commandeur rontsom overal der vrije luyden ende Compies bou etc. soo wat de visite gedaen heeft, ende op verscheyde saecken ordre gestelt, daer het vereyste, die deselve overal fraey besigh vont met de stoppelen onder te ploegen ende eenige oock beginnende haer dieuwe coren te dorssen.
Sondagh den 15 dito
wierd een schip onder 't lant gesien, dat 's nachts ter rheede quam, sijnde 't fluytje Loenen, den 22 December 7 dagen na de retourvloote van Batavia vertrocken, met partije rijs ende andere nootwendigheden voor dese residentie, ende hebbende gemelte retourvloote gepasseert den 27 daeraenvol-
geude onder 't eylandt Crakatou, in Sunda's engte, van welckers Admirael (d'Ed. Heer Sterthemius) voorsz. opperhoofden een briefken medebrachten, geschreven:
Aen de Heer Commandeur
Jan van Riebeecq.
Ernfeste, wijse voorsienige seer discrete Heer.
Bij d' jegenwoordige overgaende generaele missive door d' Ed. Heer Gouverneur-Generael ende d' Ed. Heeren Raden van India, aen UE. geschreven, sal UE. omstandiglijck vernemen connen wat costelijcke retouren, deselve op 9 bodemen verdeelt, onder onse vlagge alsnu naer 't lieve Patria retourneerende zijn, en hoe buyten 't geen voor UE. presidie over deselve verdeelt is, nogh goetgevonden hebben 't fluytjen Loenen, eenlijck tot overvoer der noodige g'eyschte provisien voor de Caep, derwaerts aff te steecken, gelijck 't selve daerop huyden alhier bij ons in de vloot verschenen is, en overmits hetselve een licht scheepken en seer wel beseylt is, sulcx wij staet maecken 't selve vrij wel wat eerder als in compie onser vloot de Caep sal bereycken connen, - Soo hebben goetgevonden, 't selve vooraff met dit preadvysbriefken te laten vertrecken, soo ten insichte wij gaerne sagen UE. tijdigh van 't noodige vereyschte aldaer mochte werden gedient, als wat ten principalen om ons per 't selve weder van daer tegens ons aencomste aldaer buyten, doch in 't gesicht van de Caep, cuntschap van den toestant tusschen onsen staet en de republiecq van Engelant toe te brengen, dewijle daervan alhier diverse geruchten geloopen hebben, alsoff deselve wel met een aensienlijcke macht naer St Helena, om possessie van dat eylandt te nemen,
vertrocken mochten zijn; doch dewijle op dit voorgeven geen staet te maecken zij, en zij onder dien naem en deckmantel wel eenigh ander desseyn, om bij forme van represalie, alsoo sij dogh doorgaens sustineren van d' onse hier beledigt te zijn, onse retourvloot aen de Caep t' attrapperen, souden voor hebben connen, soo sal UE. dan, als gesegt, 't gesegde fleutjen ter eerster instantie weder even buyten en in 't gesicht van de Caep op ons met zijne advysen cruyssen laten, om ons in 't aendoen van deselve met des te meerder gerustigheyt daernaer te mogen reguleren. Onder en tusschen sal ick Godt bidden, Hij UE. naer groete te sparen in langdurigh gesontheyt, en gunnen wij in 't corten aldaermet bij UE. paresseren mogen.
In 't schip Wapen van Hollaut, seylende bij 't eylandt Cracatouw, ady 27 xber 1659.
UE. genegen vrund,
(Was geteyckent) S. Sterthemius.
Maendagh den 16 February Ao 1660.
Verleden nacht hier, Gode loff, wel ter rheede g'arriveert wesende 't fluytschip Loenen van Batavia met stijff 60 lasten rijst ende andere nootwendigheden voor dese residentie, beneffens een briefken, gedateert 27 xber 1659 uyt de straet Sunda, van mijn Heer Pieter
Sterthemius, Raet van India ende Admirael over de laeste van Batavia vertrocken retourschepen, waerbij sijn Ed. is ordonneerende, dat men voorsz. fluytjen ten eersten na sijn arrivement ontladen ende dito Heere in zee te gemoet op de gemelte vloote in 't gesichte van 't landt te cruysen soude senden, hoedanigh oock onse intentie al over langh is geweest, bij paresse van 't Caepse galjoot met 3 masjens alle ueren te gemoet gesien wordende, omme deselve retourschepen kennisse te doen hebben van der Engelse besettinge aen St Helena etc., ende ingevolge oocq van d' ordre onser Heeren Majoors uyt 't Patria, waertoe (soolangh 't selve ende dese gelegentheyt van Loenen heeft gemanqueert) d' opgeboeyde boot 't Schapejachjen met de daertoe geprepareerde brieven, voor yder schip een; heeft gereet gelegen, - Soo is in Rade, versterckt met d' opperhoofden van 't jacht Erasmus ende voorsz. fluytjen Loenen, ten dienste van d'Ed. Compie verstaen, soo om voorsz. sijn Ed. ordre te voldoen, als ten aensien van de hooge nootsaeckelijckheyt in dese saecke, dewijle voorsz. fluyt door de contrarie wint niet can buyten raecken, met hulp van alle 't vaertuygh des voorsz. jachts Erasmus ende voorsz. Schapejachjen, van landt sooveel rijst uyt Loenen vooreerst maer te halen, dat hij watervast sal mogen blijven ende met eenen sooveel drinckwater aen boort te doen brengen, dat gemelte Loenen, soo haest morgen de wint slagh boegt, ten eersten tot voorige fine sal mogen in zee loopen, beneffens de brieffkens van ons ende origineele missive van mijn Heeren de 17e aen opgemelte zijn Ed. ende de vordere hoofden der voorsz. vloote, al vaerdigh leggende, gedirigeert, met oock partie cool, wortelen ende andere van de durabelste vruchten tot ververssinge etc.
Vermits d' indispositie van de opperstuerman des fluyts Loenen, is verstaen, dat den opperstuerman van Erasmus, soolangh 't cruyssen duert, op dito fluytjen sal overgaen, om daerna weder op zijn eygen schip te comen.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hope, datum ut supra.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
Pieter Gerritsz.
Jan Schrael.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Vincent Vette.
Abraham Blom, ende
Gijsbert van Campen, Secrets.
Den 17 dito
is des morgens vroegh den fiscael met 't Schapejachjen vol cool, wortelen ende watermeloenen voor de retourvloote, nevens ongeveer 2000 visse herders gesonden na 't fluytje Loenen, met navolgende ordre etc., van inhoude als te weten:
Schipper Schrael, achtervolgende 't besluyt deser annexe resolutie genomen, op d' ordre van mijn Heer Sterthemius, sal UE. deselve dienen tot narichtinge, om geduerigh in 't gesicht van 't landt op de retourvloote (onder sijn Ed. gesagh gehoorende) te cruysen, ten minsten tot halff off 20 Maert, hoewel wij niet twijffelen, off Ul. sal deselve eerder opdoen, als wanneer onse neffensgaende brieven aen sijn Ed. ende vordere opperhoofden derselver vloote, sult hebben over te leveren, beneffens soo vele van de medegegeven verversinge, als Ul. met goede sorgvuldigheyt sult cunnen goet ende buyten 't bederven houden,
ende alsoo hier mede alles aen boort ende sijn volcomen afscheyt hebt, mitsgaders oock genoegsaem voorsien sijt met water, sullen U gerecommandeert laten, met den aldereersten na buyten te loopen, 't zij met laveren, boegseeren off andersints, soo 't beste vallen ende met een soo lichte scheepjen volgens ervaringh genoegh geschieden can. De siecken daervan gesproocken is, sal brenger deses (den fiscael) met onse sloep ofte Schapejachjen mede aen landt nemen om in 't sieckenhuys opgequeeckt te worden, des Ul. maer soo datelijck gelieft t' seyl te gaen, sonder noodigh te sijn om afscheyt aen landt te halen, als gevende UEd. sulcx bij desen, met toewensingh van geluck ende voorspoet op UE. reyse, ende dat de vloote haest moogt opdoen ende behouden binnenlootsen ende geleyden.
In 't fort de Goede Hope, den 17 February 1660.
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Op welck afscheyt voorsz. fluytjen Loenen ten eersten dan is onder seyl gegaen, ende alhier weder g'arriveert van 't Dasseneylandt het vrijeluyden vaertuygh de Peguijn, met vis, eyeren. Item haer ander vaertuygh de Zeeleeuw uyt de Saldanhabay, met 25 schapen gehandelt, 8 van de Caepmans onse vianden, ende de rest van de cleyne Chariguriquas, daer Herry sigh jegenwoordigh bij onthout, welcke op 't gesonden consent van ons met dito vaertuygh nu gaerne hadden mede herwaerts gecomen; dogh vermits den Hottentoo Claes Das (jegenwoordigh bij 't fort als hooft over de Watermans in Herry plaets aengenomen) daerin was van herwaerts gegaen, om de Caepmans (bij dito baey oocq leggende) te doen gelooven, dat zijn volcq de Watermans weder bij 't fort wierden
gedult etc., ende dat voorsz. Herry ende Claes Das te samen geen heele goeden vrunden sijn, hadden sijluyden dese mael sulcx ergens anders op g'excuseert, 't welcq denselven oocq in te vaster vertrouwen over ons sal houden, ende dies om verscheyde consideratien niet quaet sal wesen.
Voorts rapporteerden ons voorsz. Saldanhavaerders ende den Hottento Claes Das, dat Pieter Otegne Khuma, alias Jan, 2 zoonen van den Caepmans capiteyn Gogosoa Doman, Gotiko Platneus ofte Carabinga, beyde de Zymons ende eenige andere van der Caepmans principaelste geseyt hadden, eerstdaegs met gecommitteerde aen 't fort te willen comen neffens sooveel van 't geroofde vee, alsser nogh in 't leven ende bij haer niet opgegeeten was, op vertrouwen den Commandeur sulcx aennemen ende met haer een vaste, onverbreeckbare vreede sal willen aengaen ende onderhouden etc., ten welcken eynde oock al een goet stucq herwaerts aen geweecken waren.
Ngonnomoa, den anderen oversten der Cochoquas, die wij altijt plachten den swarten capiteyn te noemen, was met de Gorachouquas offte tobacqdieven (onse andere vianden) te samen geworden ende had zich van Oedasoa aff begeven; sulcx wel mochte, vermits Caepman na Oedasoas raet weder vrede soeckt (soo 't altoos schijnen) ende den Gorachouquas te groot is met ons te reconcilieeren, alhoewel zijn volcq ons veel overlast hebben gedaen, dat ons die 2 groote troupen niet genegen sullen wesen, ons gerustigh te laten; dogh dewijl wij nu paerden becomen ende sijluyden lustigh rijck van beestiael zijn, sal der weder lustigh guarant op te halen wesen, beter als van de cale Caep- ende watermans etc.
Dingsdags 's avonts den 17 Febr. 1660.
Is bij den Raet na goet overlegh goetgevonden, om de retourvloote emmers in zee te seeckerder met onse brieven van waerschouwinge etc. bij alle occasien te cunnen dienen, een van der vrijeluyden vaertuygen boven 't cruyssen van Loenen uyt te laten leggen soo verre aen den buytenste hoeck van de Caep, achter eenigh beschut offte elders als deselve sullen mogelijck ende doenlijck wesen, om na de vlote uyt te sien, ende soo haest eenige schepen vernemen, datelijck daer na toe te steecken, waertoe zijluyden moet hebben, schoon het al wat crap voor haer (opgeboeyde boots zijnde) sal wesen, ende volgens dien g'accordeert is voor elcke brieff, die se aen een retourschip bestellen, ofte bij hard weer achterom seylende bescheydentlijcke preyen, dat het die van 't schip off schepen recht verstaen sullen hebben, te betalen 8 Rijksds van achten, mits tot 20 Maert na de gemelte vlote gehouden sullen wesen uyt te blijven, verstaende soo deselve niet te vooren binnencompt; doch indien se geen van deselve quamen te beseylen, sal haer vergeefse moeyten na discretie vergoet worden.
Ten welcken eynde oocq Compies opgeboeyde boot het Schapejachjen geduerigh met insgelijcke brieven op stroom vaerdigh gehouden sal worden, om de vloot hier voor de mont van de baey waer te nemen, daer se dickwils wel comen ende door de schielijcke Z.Z. ooste stijve winden aldermeest het incomen belet worden, die daer te vooren nogh buyten sijnde, uyt meeninge van wel binnen te comen, voorsz. Loenen ende vrijemans vaertuygh mochten ontseylt ende daerna niet gewacht hebben, echter door voorsz. Schaepejachjen de gemelte brieven van waerschouwinge ten uyttersten naseylende, nogh tusschen de Saldanhabaey
ende hier bestelt ende aen boort gebracht cunnen worden, gelijck de vrije luyden met haer ander vaertuygh aen 't Dasseneylandt ten dien fine mede aengenomen hebben uyt te sien, ende op te passen voor die van de gemelte vloot soo laegh mochten comen te vervallen, sulcx dan nu overal, daer 't mogelijck ende doenlijck is, op de vloote gepast ende naer uytgesien wort, met hope Godt de Heere dese aengewende debvoiren ten meesten dienste ende voordeele van d'Ed. Compie sal gelieven te segenen.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hope, datum ut ante.
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Abraham Gabbema.
Roelof de Man.
Pieter Everard, door sieckte absent.
Gijsbert van Campen, Secrets.
Den 18 dito
is den Commandeur eens uyt wesen sien, hoe 't overal stonde, omme alles in ordre te doen hebben tegen de compste van de retourvloote, ende het dan alsoo aen d' Heer Sterthemius, Admirael van deselve vloote, met te minder moeyte naeckt ende claer te cunnen verthonen etc., comende 's avonts weder thuys, als wanneer de vrije Saldanhavaerders affscheyt namen, om met haer vaertuygh ten fine voorsz. uyt te loopen.
Den 23, 24 ende 25 dito
niet sonders gepasseert, als dat het tegen den nacht wederom stijff begond te waeyen uytten Z.Z. oosten, mitsgaders heden den cirkel van den Caepsen omslagh afgemeten ende bevonden is, van de zeecant bij 't eerste wachthuys Kijckuyt aff, achter aen den vrije luyden ende Compies landerijen om ende over den rugh van den Bosheuvel heen tot tegen de Bosbergen, bij den vrijhoutsager Leendert Corenbos incluys, te weten 3673 roeden distantie, naementlijck van de zeecant tot de principael geprojecteerde ruyterwacht 1320 roeden ende de ander 2353 roeden, voor de rest dat voorgenomen is (een roe breet) te laten omploeghen, om met bitter amandelboomen ende alderhande braem- ende steeckdoorn (haestigh groeyende) soo dicht te beplanten ende besaeyen, datter geen beesten off schapen sullen cunnen werden deurgedreven, in forma als een lantweer, gelijcq in Duyts ende Keuls landt sommige Graven ende Heeren haere juridictien affscheyden, ende hier ende daer ronde wacht- off waerthoorens hebben, met slaghboomen daerbij, om de boeren voor invallen van buyten te beschermen, hoedanigh alhier de reede gemaeckte wachthuysen ende bijgestelde slagboomen sullen dienen ende te pas comen, welcq omploegen ende beplanten etc. g'oordeelt wort wel 't oncostelijckste ende 't gereeste te sijn, vermits 't ploegen niet boven 2 a 3 weecken werck aen sigh sal hebben, ende de bitteramandelen alhier tegen 't uytgaen van Maert ende begin van April in abondantie (rijp zijnde) cunnen opgesamelt ende dan met dit eerste aenstaende natte mousson gesaeyt ende den doorn geplant worden, welcke in 4 a 5 jaer tot een goede dickte ende stercke beschuttingh (bequaem genoegh tot voorsz. oogmerck) na alle apparentie sal begroeyt ofte bewassen sijn, alsoo men bevindt dat de voorsz. bitter amandel-
boomen al soo weligh als eenigh willigh in het Vaderlant groeyende ende dick hout settende is, ja soodanigh, dat het oocq, met voorsz. doornplant bewassen sijnde, selff qualijck voor menschen sal deur te comen wesen, veel min eenigh beestiael, als dat men met wil van de ruyterwachters op voorsz. wachthuysen door de gemelte slaghboomen sal consenteeren uyt ende in te laten, waerbinnen dan den ganschen omslagh en alle corenbouwerijen, bosschagies etc. als in een halfmaen fraey sal beslooten ende voor de Hottentoos inval bequaem beschermpt cunnen blijven.
Den 1 Maert,
's morgens stijve Z.Z. ooste winden, waermede de gansche retourvloote onder hun negenen in seer goede ordre voor de baey ten ancker quamen, daer sij het vermits gemelte Z.Z. ooste winden mosten geset houden, ende het Schapejachjen met den fiscael is na toe gesonden, met onse brieven van waerschouwinge etc., alsvoren meergemelt, off Loenen misschien de vloot mochte gemist hebben, alsoo desen morgen verde beneden 't Robbeneylandt is vernomen.
Den vrijborger Harman Remanjenne onder sijn drien, op haer eygen houtjen, buyten ons weten geweest hebbende in 't landt tot bij de Saldanhabaey, was bij de Caepmans gecomen, gelatende sigh aldaer off hij op sijn selfs sochte wat beestiael te ruylen, die der onder dat pretext 6 schapen ende een magere koe van becomen hebbende, hadden sij met hem gesonden 3 van haer volcq, daer hij desen avont mede aen 't fort quam, welcke versochte, dat het den Commandeur wilde gelieven, dat Herry ende Doman met eenige beesten ende schapen tot vereeringe aen 't fort mochten comen, om van vrede te handelen, willende haer voortaen dragen als goede vrunden, sonder oyt eenige overlast meer aen d' onse te doen etc., 't welcq na vereysch van saecken beantwoori ende toegestaen wierd.
Den 3 dito
wierden voorsz. Caepmans 3 committeerden met meergemelte vrijborger Harman Remanjenne ende nogh een van Compies soldaten weder na hun volcq gelargeert, nadat elcq met wat cost, tabacq ende brandewijn etc. tot vereeringe voor haer ende hunnen capitain versien waren, alsoocq met een briefken, dat se vrij sullen mogen aen 't fort comen om van vrede te handelen etc., 't welcq bij d'Ed. Heer Sterthemius ende den Commandeur Riebeecq in haer presentie onderteyckent wiert, om haer te meer te doen geloven.
vis ende 20 schapen, gehandelt van de Caepmans ende Charigurquas, welcke Caepmans al heel herwaerts aen geweecken waren en geseyt hadden, voorts te willen met hun gansche leger omtrent ons comen handelen, wesende Herry oocq al in haer vaertuygh geweest, om hier te comen, maer de Caepmans hadden hem daer weder uytgehaelt ende gewilt dat hij met haer over lant soude gaen, als vresende, alleen hier comende, te veel particulier met ons spreecken soude etc.
Den 5 dito
nogh al harde Z.Z. ooste winden, waermede de vrije luyden vaertuygen sijn vertrocken na 't Dasseneylandt ende na de Saldanhabaey, daerinne den assistent Gijsbert van Campen met wat coopmanschap, om daervoor te sien wat beestiael van d' inwoonders voor de retourvloot (mogelijck sijnde) te handelen, daer 't fleutjen Loenen om toe te brengen sal nagesonden worden.
Memorie voor d'opperhooffden van
't fluytjen Loenen, gedestineert te gaen van hier na de Saldanhabaey.
Alsoo wij de vrije luyden uyt de Saldanhabaey hebben tijdingh becomen, dat aldaer van de Chariguriquas wel eenigh groot ende cleyn bestiael mochte te handelen vallen, daervan men hier jegenwoordigh weynigh voor de retourvloot is versien, soo is ten dienste van de Compie verstaen, dat UE. haer sullen hebben te spoedigen, om mogelijck sijnde, nogh desen avont uyt dese baey derwaerts heen te seylen, alwaer den secretaris hier van 't fort met eenige coopmanschap, hem ter hant gestelt, is vooraff heen gesonden, om daervoor sooveel beestiael van de voorsz. ende
andere aldaer sijnde inwoonders voor der gemelte retourvloote meerder verversinge te handelen als doenlijck ende becomelijck wesen sal, ende welck bestiael aldaer op 't Schapeneylandt telckens can geset worden, tot Ul. sooveel hebt opgegadert, als staet maecken sult te cunnen binnen boort bergen, om onse gemelte vloote buyten in zee te gemoet te brengen, die wij staet maecken den 20 deser van hier te sullen opbreecken, ende Erasmus 3 dagen te vooren, om u daervan te cundigen, ende dan ons alsoo gesamentlijck (langs de cust te gemoet) in zee bij te comen; dogh ingevalle Ul. vroeger u last crege, sult dan oocq cunnen alleen langs de cust daermede herwaerts opcomen, om het ons wel tot hiertoe te brengen; des neen, sal UE. altoos onse nader ordre per voorsz. Erasmus vooraff te gemoet comen. Dit dan 't principaelste wesende, waerom Ul. derwaerts aff gesonden wort, willen wij wenschen, dat een goede quantité door handel tot ons meerder verversinge becomen mogt.
In 't heenvaren sal Ul. het Dasseneylandt aendoen, ende aldaer van de vrije luyden sooveel traen voor de vloot innemen als deselve op voorraet hebben, achtervolgens neffensgaende open briefken aen deselve vrije luyden aldaer geschreven.
In 't fort de Goede Hope ady 9 Meert Ao 1660.
(Geteyckent) P. Sterthemius.
Volgt nogh een briefken geschreven
Aen de vrije luyden op 't Dasseneylandt.
Omdat de vloot seer om traen verlegen is, soo laet aen 't fleutjen Loenen volgen ten minsten voor elcq schip een, sijnde negen half amen traen, welcke
fleutjen daerom het eylandt expres aendoet, ende d' opperhoofden u een briefken sullen geven, om ons alhier te verthoonen ende Ul. alsdan te betalen; wilt dit dogh maecken te volbrengen: d'Ed. Compie sal daerbij dienst geschieden.
In 't fort de Goede Hope ady 9 Meert Ao 1660.
Was geteyckent
Ul. goede vrunt
Jan van Riebeecq.
'S nachts is 't fluytjen Loenen daermede ten fine voorsz. vertrocken.
Den 10 dito
tegen den avont den vrijborger Harman Remanjenne, op den derden deser gemelt, weder aen 't fort met Herry en Doman, neffens een heel deel van haer volcq ofte Caepmans, medebrengende 10 beesten ende 5 schapen, om van vrede te handelen, dat aengenomen ende, vermits den avont viel, wat gedraeld wierd, werdende voorsz. vrijborger met goetvinden van mijn Heer Sterthemius voor sijn moeyten toegelegt een vereeringh van 25 Rijksds van 8en.
Nieuwe maen den 11 dito
sijn op dato van de voorsz. Caepmans de 10 beesten ende 4 schapen in vereeringe ontfangen, ende haer daertegen weder sooveel coper, tabacq ende cralen vereert, dat se rijckelijck betaelt sijn boven 't traktement van eeten ende brandewijn etc., wijders met deselve bij provisie g'accordeert, dat se met haer leger, huysen ende bestiael vrij en vrancq sullen mogen weder aencomen, tot achter off buyten den Bosheuvel, om alsdan nader van vredenstractaten te spreecken etc.
Admirael deser jegenwoordige retourvloote, als commissaris tot de visite alhier aen Cabo de boa Esperance etc., beneffens eenige raetspersonen uyt den breeden Raet van de gemelte retourvloote ende die van 't fort de Goede Hope, geresumeert ende aendachtelijck oversien de stucken, leggende ten laste van de 8 gevangene personen: Pieter Barber van Haemstede, Hendricq Hendrickse van Cloppenburgh, Jacob Dirckse van Antwerpen, Jacob Born van Glasco, Patricq 'T jocq van Glasco, Marcus Tomelson van Ogel, soldaten, Pasquael Rodrigo van Teneriffe, bandit, ende Claes Wiskebroecq, vrijmans knecht, ende daerbij gesien 't quade voornemen van deselve om weder te loopen na Angola, onse vijanden plaetsen, ende aen te vangen verscheyde moorderijen, afloopen van 't fort ende jacht Erasmus, nader bij de stucken blijckende, welckers decisie bij den Commandeur ende Raet van voorsz. fort tot onse compste is opgehouden. Ende wij insiende, dat nogh ten minsten 8 a 10 dagen souden heenloopen, eer de voorsz. halssaecken ten vorder uyteynde souden cunnen na behooren afgehandelt worden, tot groot verlet ende verachteringe van de gemelte costelijcke retourvloote, vermits d' opperhoofden van deselve schepen daertoe dagelijcx souden moeten aen lant wesen, veel in haer dagelijcx scheepswerck souden versuymen, - Soo is (hoewel onse Heeren Majoors ordre bij den gensralen articulbrieff is dicterende, dat alle delicten sullen affgedaen worden ter plaetsen, daer se voorvallen), - ingesien d' importantie van het spoedige vertreck van soo een als dese jegen woordige costelijcke vloote, eenparigh verstaen om de gemelte delinquenten wille daerinne geen meer belet te maecken, in die saecken niet verder te treden, maer die vordere afhandelinge te surcheren ende renvoyeeren aen Haer Edele tot Batavia, met ordre aen
den Commandeur ende Raet deser gemelte fortresse, om die delinquanten verdeelt op de 2 eerst uyt 't Vaderlant aencomende schepen, verseeckert 2 aen 2 geslooten na Batavia te senden, met de stucken ende bescheyden daernevens, om bij opgemelte Haer Ed. vorders daerinne gedaen te worden als deselve bevinden te behooren.
Aldus gedaen ende geresolveert in het fort de Goede Hope, ten dage en jaere als boven.
(Geteyckent) P. Sterthemius.
Jan van Riebeecq.
Justinus Weyns.
Pieter van Borsselen.
Pieter Gerrits.
Roeloff de Man ende
Abraham Gabbema.
Den 20 dito
is d'Ed. Heer Admirael Sterthemius ende onderhoorige retourschepen t'seyl gegaen, neffens oock onder desselfs geleyde 't jacht Erasmus, welcke alle d'Almogende salvo wil in 't Patria geleyden, ende hebben haer met deselve wel 50 persoonen verstoken, soo vrije als Compies dienaeren, waervan maer 14 sijn wederom becomen.
Maendagh den 22 Maert 1660.
Alsoo wij per 't fluytjen Loenen uyt Batavia soo goeden secours van rijst hebben becomen, door gebreck van 't welcke ende oock gort als anders meer, bij ons op den 22 Augusty des verleden jaers bij provisie ende tot nader ordre onser Heeren Majoors was gere-
solveert ende oock in train gebracht alle des Compies ministers costgelden uyt te reycken etc., 't welcke nu met verhaelden rijst weder soude cunnen executeren, dogh vernomen sijnde dat de luyden beter gecontenteert sijn met de costgelden als het schaffen na scheepsgebruyck, - Soo is verstaen, dat men tot voorsz. nader ordre onsen Heeren Meesters met het uytreycken van costgelden noch sal blijven continueeren, ende in plaets van 40 daertoe te geven 45 ℔ rijst, met 6 ℔ soutevleys ende speck ter maent, in stede van de contante subsidien; dogh als de gelegentheyt sulcx sij, dat vers vleys can geslacht worden, sal men daervoor een derde meer uytreycken, opdat de luyden dogh etens genoegh ende oock dagelijcx een stuyver geld in de handt mogen hebben. Ende aengaende de vrije luyden, sullen hooft voor hooft 50 ℔ ter maent mogen haelen, 't sij dan rijst ofte ander cooren, dat hun sal lusten ofte gelieven.
Heden oock geexamineert de 12 personen, namentlijck 8 Compies dienaren ende 4 vrije luyden ende dito knechts, die haer in de retourschepen verstoocken hadden. Ende uyt deselve vernomen hebbende, dat zij meest alle door aenrakingh van 't scheepsvolcq daertoe waren gepersuadeert, ja sommige bij 't lijff ende de cleeren in de boots getrocken, haer dese plaetse wars ende tegen maeckende, mitsgaeders die vervloeckende, neffens belofte van haer secuur genoegh te versteecken ende in 't Vaderlant te leveren, invougen t' eenemael blijckt, sijluyden meest door verleydinge ende veele wijsmaeckingen daertoe gebracht, - Soo is goetgevonden, voorsz. luyden van straffen vrij te laten ende deselve, met een goede vermaninge tot meerder voorsichtigheyt, te largeeren, mitsgaders elck aen sijn voorigen dienst te stellen etc.
Ende aengaende de vrije huyrlingen van Hendrick
Booms bouwerij, die haer mede versteecken ende den bouw verlaten hadden, hebben haer beesten ende graenen voor de schult aen d'Ed. Compie overgelaten, met presentatie van 't mancquement mettertijt te willen voldoen, 't welck om meerder schade voor te comen g'accepteert is, te meer dewijl het malcander bijna al sal comen te quadreren, ende volgens dien d'Ed. Compie niet te cort schieten.
Is oock goedgevonden onderstaende personen op haer versoeck ende bequaemheyt te benificieren met navolgende verbeteringe, om de consideratien ende reden, in de verleende actens, hieronder volgende, aengehaelt.
Ende nademael men langs soo meer bevindt, hoe weynigh dat men sigh op sommige luyden verlaten magh, ende dat dienthalven Compies Schapejachjen groot pryckel loopt om van 't volcq daerop varende d'een off d'ander tijt oock wel verlaten te worden, vermits haer eenige van deselve mede in de laetst vertrocken retourvlote hebben versteecken, ende dus off soo gestaen heeft, off den quartiermeester van 't selve, aen boort gevaren hebbende, oock soude hebben deurgegaen ende 't selve laten drijven, - Soo is goetgevonden, tot voorcomingh van sulck verlies ende om een vast man daerop te mogen hebben, den getrouden vrijborger Jan Reyniersz. van Amsterdam, daer 't dogh soo heel wel niet mede voort wil, tot quartiermeester ende hooft van gem. Schapejachjen op sijn versoeck aen te nemen, omme sigh oock als seylemaeker te laten employeren, ende dat voor sijn selve gagie van 18 gulden, gelijcq hij voor sijn vrijdom gewonnen heeft, volgens d' acte hieronder g'insereert.
Jan Reyniersz. van Amsterdam, hier te lande gecomen met 't schip de Vogel Phenix, den 16 Augusty Anno 1653, voor bosschieter a 11 gl., naderhant mits
tijt expiratie gevordert tot seylmaeker met 18 gulden per maent, welcke sedert 14 April 1657 sigh als vrijman alhier heeft g'erneert, ende sijn vrouw oock uyt Vaderlant becomen hebbende, door den oorloge ende rovinge der Hottentoos gansch in ruyne ende 't onderspit is geraeckt, wort derhalven, ende dat ons oock stoffe mancqueert, op sijn versoeck ende bequaemheyt weder als seylemaeker in Compies dienst aengenomen, mitsgaders om een vast vertrouwt man op Compies vaertuygh te hebben, gestelt tot quartiermeester ende hooft van het Schapejachjen, mits voor de beyde bedieningen sijn vorige tractement van 18 gulden per ma∂nt sal winnen, primo April aenstaende ingangh nemende, ende gehouden sullende blijven, dat voor gelijck gesegt als seylemaeker ende quartiermeester van gemelte vaertuygh d'Ed. Compie 5 jaren te dienen, ten ware eerder resolveerde weder in vrijdom te treden, dat hem dan sal toegestaen worden.
Jan Claesz. van Steenwijck, soldaet, hier te lande gecomen met 't schip Wapen van Amsterdam 28 Maert 1658, a 9 gulden per maent, welcke hem sedert dien tijt vigilant ende getrouwelijck in verscheyde diensten heeft gedragen ende gecomporteert, als een eerlijcq persoon behoort te doen, wort derhalven op sijn versoeck, ten reguarde van diverse goede diensten, gevordert tot de qualité van adelborst, met een belooningh van 12 gulden per maent, heden ingaende.
Nicolaes Delbort van Arien, hier te lande gecomen met 't schip Henriette Louyse, 10 Augusty Ao 1656, voor soldaet a 9 gulden per maent, welcke sedert, vermits sijn goede kennisse in het metselen, gebruyckt is geworden als metselaer, ende daerin ten genougen van sijn eerbiedigh opperhooft volcomen contentement gedaen heeft, wort deselven op sijn gedaen versoecq ende bequaemheyt, ten insichte van de metselaers
arbeyt, ende dat soolangh dien dienst heeft waergenomen, verbetert ende voortaen toegeleyt een belooningh van 13 guldən per maent, heden ingaende.
Thomas Harmans van Seevenbergen, bootsman, hier te lande gecomen met het schip de Provintie, 13 Augusty Ao 1657, voor bootsman a 10 gulden per maent, welcke sedert in de thuynen is gebruyckt geworden, omdat hem op het thuynieren verstont, hebbende dien dienst wel ende getrouwelijck waergenomen ten vollen genoegen van sijn eerbiedigh opperhooft, waerom op sijn versoeck ende volcomen bequaemheyt gevordert wort met een belooninge van 12 gulden per maent, heden ingaende.
Jacob Pietersz. van Brugge, bosschieter, hier te lande gecomen met 't schip Wapen van Amsterdam, 28 Maert Ao 1658, a 10 gulden per maent, sedert dien tijt in de thuynen (dat hem verstont) ende opziener van de slaven is gebruyckt geworden, welcke dienst wel ende getrouwelijck ten genoegen van sijn opperhoofd heeft waergenomen, wordt dierhalven op sijn versoeck ende bequaemheyt verbetert met een belooninge van 12 gulden maendelijcq, heden ingaende.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hope, ten dage ende jaere als boven.
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Pieter Everaerts.
Gijsbert van Campen, Secrets.
Desen namiddagh is 't Schapejachjen na 't Robbeneylandt afgesonden, met navolgende brieffken geschreven:
Aen Otto Jansz.
Wij senden 't Schapenjachjen om te vernemen, off u van de retourschepen oock mede overlast in 't passeren is aengedaen, ende laet ons weten, hoeveel verckens en schapen datter nu in alles noch sijn; laet oock wel letten op het vuyren, alsser 's avonts schepen voor de wal comen, die gij siet dat bij dagh niet binnen cunnen loopen; anders als se bij dagh binnen loopen behoeft het niet: past hier wel op, ende blijff gegroet van u goede vrundt.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
Den 23 dito
is 't fluytjen Loenen 's namiddags omtrent 2 uyren hier ter rheede geretourneert, uyt de Saldanhabay gisterochtent ten thien uyren vertrocken, sonder de retourvloote affgewagt van dien in 't passeren vernomen te hebben, nochte oock eenige andere Hottentoos als cale strantlopers, ende volgens dien veel min eenigh groot off cleyn bestiael: sulcx sijn reys ende de voyagie, bij Mijnheer Sterthemius derwaerts te laten doen door der vrije luyden vaertuygh altemaelen vruchteloos is uytgevallen.
Den 24 dito
is 't vrije luyden vaertuygh de Zeeleeuw oock (als voorsz.) vruchteloos uyt gemelte baey geretourneert, doch empassant aen 't Dasseneylandt gelopen sijnde, hadde noch drie halff aemen traen medegebracht, seer verwondert opsiende, dat haer mackers waren met de retourvloot mede deurgegaen, ende dat se op haer reeckeninge van andere vrije luyden veele goets hadden opgelicht ende hun ander vaertuygh de Peguijn van alles berooft, hier tegen de wal laten leggen vrij ontramponeert.
Paesdagh den 28 dito
quam des middags hier wel ter rheede 't schip Wapen van Amsterdam, doch d' opperhoofden
den 29 dito,
's anderdaegs eerst aen landt comende, rapporteerden, dat daer voor oppercoopman op voer Pieter Marreville ende voor schipper Michiel Engelken, den 17 xber in compagnie van Amersfoort met 337 coppen uyt 't Vlie geseylt, waervan 8 overleden ende de rest fris ende gesont sijn, nergens aengeweest hebbende ende weynigh benoorden de liny van voorsz. Amersfoort affgeraeckt wesende, die doen al eenige dooden ende noch met veel siecken beladen was.
Den 3 dito
verstonden uyt de opperhoofden, sijnde den schipper Jan Munt ende ondercoopman Willem Boosum, dat gister noch drie seylen westwaerts gesien hadden, ende het sedert den 17 xber, dat uyt 't Vlie geseylt waren, velen sieckten hadden onderworpen geweest, waervan 31 Compies dienaeren overleden, onder welcke den predikant Henricus Cool, sulcx van de 345 coppen daer mede uytgeseylt, noch 314 in 't leven ende altemalen fris ende gesont waren, sonder oock ergens aengeweest te hebben.
Soo quaemen heden noch mede ter rheede 't jacht Naerden, van de camer Enckhuysen, 24 xber verleden uytgeloopen met 111 coppen, daerop schipper Pieter Egbertsz. Groot ende bouchouder Wijbrant Dubbeldecop, van welck volck maer een overleden ende de fris ende gesont, nochte oock nergens aengeweest waren.
Item 't jacht Zierkzee, van de camer Rotterdam, 17 xber uytgelopen, daerop schipper Rut Jacobs Buys
ende bouchouder Joannes van Oppijnen, met 192 coppen, daervan 2 overleden ende verdroncken, de rest gesont, ende hadden aen Ilha de Mayo geweest, ende daer bocken genoegh becomen, alsoock wat watermeloenen tot ververssinge, nadat te voren omtrent Caep Finisterre sijn fockemast ende boeghspriet verloren had ende de groote mast oock gebroocken was, neffens meer schade aen sijn ronthout, 't welck, soo best conde, soodanigh noch heeft gerepareert, dat sijn reyse voorts na Batavia sal cunnen vervolgen.
'T jacht Vlissingen quam 's namiddags mede ter rheede, daerop schipper Reynier Reyniers, die sijn been over eenige weecken gebroocken hadde, ende waeraen door toegeslagen accidenten noch ellendigh te coy lagh, volgens raport van den predicant Cornelius Walrandt ende bouchouder Jan Blommert, daermede uytgevaren den 18 xber verleden in compie van de fluyt Diemermeer, met 220 gegagieerde coppen, daervan 9 overleden, 2 verdroncken ende de rest oock vrij sieckelijck waren; hebbende met voorsz. Diemermeer 't eylandt Boa Vista aengeweest, doch aldaer gansch niet tot ververssinge becomen, ende oock maer brack water cunnen becomen.
Sondagh den 4 dito,
is heden door bovengenoemde predicant hier aen lant predicatie gedaen ende 6 kinderen gedoopt, te weten:
| 1 van den Commandeur met den name | Elisabeth. |
| 1 van de weduwe van den overleden vaendrigh Jan van Harwarden met den name | Johanna. |
| 1 van den vrijmeulenaer Wouter Cornelis Mostaert met den name | Cornelia. |
| 1 van den hovenier Marten Jacobs met den name | Cornelis. |
| 1 van den vrijlantbouwer Jacob Cloeten | Catrijn. |
| 1 van den vrij Saldanhavaerder Joris Jansz. met den name | Johannes. |
Ende quam hier mede wel ter rheede 't schip de Walvis van de camer Amsterdam, daerop schipper Albert Bruynvis ende ondercoopman Hendrick Duycker ende een predicant, genaempt Nicolaes Heussens ofte Heussinius, uyt 't Vlie geseylt 24 xber passado, met 379 gegagieerde coppen, waervan 20 overleden ende noch omtrent wel 40 sieck te coy lagen, hebbende nergens aengeweest.
Den 5 ende 6 dito
is van dage met den capiteyn ende overste van de Caepmans Herry, neffens al de principale ende outste, in 't fort weder op nieuws vreede gemaeckt, ende belooft aen weerscanten den anderen niet meer te molesteeren, maer van 't geroofde vee wasser niet overigh om te restitueeren, willende sijluyden in de plaetse haer best doen, dat van ander volck uyt 't lant sooveel als mogelijck was, in tijt ende wijle afgebracht wierd, staende seer daerop, dat wij hier vast langs soo meer van haer landt hadden naer ons genomen, 't welck haer van alle eeuwen eygen tcegecomen had, ende waerop sij gewoon waren haer vee te weyden etc. Vragende oock, als sij in Hollant quamen, off men haer sulcx wel soude toelaten, ende vorder seggende, wat wasser noch aen gelegen dat gijluyden hier bij 't fort bleeff, maer gij comt heel in 't landt 't beste voor u uytkiesen, sonder eens te vragen off 't ons oock aenstaet, off geen ongerieff geven sal. Ende dringende derhalven seer hard om daer ten dien fine weder vrije toegangh te mogen hebben. Op 't welcke eerst geallegeert wierd, dat voor haer ende ons vee daer niet gras genoegh was. Sijluyden in antwoorde seyden: hebben wij dan geen oorsaecken te beletten, dat gij geen beesten crijght, dewijl gij, veel hebbende, onse weyden daermede comt
te beslaen; ende te seggen 't lant is niet groot genoegh voor ons beyden, wie sal dan met 't beste recht wijcken, den rechten eygenaer off den vremden innemer? Blijvende derhalven op haer oude recht van natuyre eygendom etc. seer vast staen, ende dat se bitter amandelen, daer in 't wilt veel wassende, ten minsten souden mogen haelen, alsmede worteltjes vroeten tot haer wintercost, 't welck haer mede niet cost ingewillicht worden, soo ten aensien dat se dan te veel gelegentheyt souden hebben de coloniers te beschadigen, als ten anderen, dat wij de amandelen desen jaers selfs sullen van doen hebben om te planten tot de geprojecteerde lantweer ofte schuttingh etc. Welcke reden haer wel niet gegeven wierden, maer sijluyden, dus vast hierop blijvende, moest er eyndelijck dit woort uyt, dat sij dat landt nu met den oorlogh verloren gadden ende daerom geen ander staet te maecken als hetselve voortaen glad quijt te sijn, te meer dewijl sij haer niet costen laten bewegen, 't geroofde vee te restitueeren, 't welck sij ons onregtvaerdigh ende buyten eenige redenen hebbende afgenomen, ons dan haer landt, door diffencive oorlogh rechtvaerdigh als met 't swaert gewonnen, was toegevallen, ende 't welck wij oock voornemens waren te behouden.
Sij daertegen claeghden seer, dat de coloniers ende anderen daer buyten woonende haer veel overlast hadden gedaen met nu ende dan altemet een schaep ende calff etc. achterom te haelen, hare coralen ende armringen van d' ooren ende armen te nemen ende die hun slaven te geven, oock met slaen, stooten etc., sonder dat het den Commandeur juyst altemalen wiste (daer oock al wat aen is) ende dat se daerom sulcx niet wel langer cunnende verdragen, haer revengie hadden geresolveert met roven van beesten te nemen, in vouge sij rondelijck sustineren, oorsaecke genoegh
gehadt te hebben. Doch wierden haer weder tegemoet gevoert de vele exempelen, bij ons gestatueert, van straffen aen die se ons plachten te beclagen over sulcke ende diergelijcke overlasten etc., ende alsoo daer niet mede tevreeden waren, maer hun selfs als voorsz. met roven ende steelen telckens wilden revengieren, datter dan noyt rust soude cunnen onder ons gehouden worden, ende noch meer van haer landt door 't recht van oorloge souden verliesen, ten ware sij moet hadden ons te verjagen, als wanneer sij door 't selve recht dan eygenaers van 't fort en al souden worden ende blijven soolangh sij het souden cunnen houden, ende stont het haer dan soo aen, wij souden dan sien wat ons te doen stondt.
Sijluyden daerop seyden, dat te wesen een verhael van gepasseerde saecken, ende waren tevreden voortaen noyt meer te dencken d' onse eenige moleste aen te doen, maer die haer molesteerden aen ons te beclagen, om na genomen informatien van ons na verdienste gestraft te worden, gelijck sij van haer cant mede doen souden, ende voorts verwachten een dagh dat den Commandeur sal uytgaen, om haer te wijsen de wegen, die se sullen mogen gebruycken ende de limyten daer se sullen moeten buyten blijven etc., 't welck dan tot vertreck der schepen van de rheede is uytgestelt, ende de pais voorts gesloten, mitsgaders den oversten Gogosoa, Herry ende alle de principaelsten tot omtrent 40 personen, met coper, craelen ende tabacq vereert, ende met eeten ende drincken, voorts soo wel getracteert, dat se altemalen lustigh bestoven wierden, ende soo wij gewilt hadden, in ons macht wel coste gehouden hebben, doch cost sulcx om veel gewichtige consideratien niet goetgevonden worden, dewijl wij daertoe altijt comen cunnen, ende ondertusschen haer geest noch verder can ondertast worden etc.
Verleden nacht is een persoon van 't schip Vlissingen, genaempt Anthony Teyckman, hoogh bootmansmaet, overleeden van een steeck, hem gegeven met een ponjaert in den hals, van den derden waeck van 't schip Wapen van Amsterdam, genaempt Cornelis Jansz. van Flensburgh, welcke aldaer in apprehentie ende ordre gestelt is, om de saecke nader te ondersoecken etc.
Den 8 dito
is het fluytjen Loenen met een Z.Z. oost luchjen buytengesonden, om in 't gesicht van 't landt aff ende aen te cruyssen op de 2 laeste retourschepen, met onse brieven van waerschouwinge, wegen d' ordre onser Heeren Meesters om niet verbij na St Helena te lopen etc., waertoe oock een vrijmans vaertuygh uytlicht ende 't Schapejachjen op stroom in de kaey vaerdigh, om die voor dese bay quamen ende d' ander gemist hadden, te cunnen waerschouwen, ende door harde winden mochten comen te verdrijven etc.
Ende is op 't boven gementioneerde ongeluck, na genomen informatie, navolgende resolutie genomen, luydende als te weten:
Woensdagh den 7 April Ao 1660.
Den Commandeur ende Raet van 't fort de Goede Hope, versterckt met d' opperhooffden van de jegenwoordige hier ter rheede leggende vaderlantsche schepen, na verscheyden genomen informatien ende nader examinatien gebleecken sijnde, dat Cornelis Jansz. van Flensburgh, derde waeck bescheyden op 't Admiraelschip Wapen van Amsterdam, den persoon Anthony Tijckman, hooghbootsmansmaet, bescheyden geweest op 't jacht Vlissingen, eergisterenavont met een poock in de strot gesteecken ende doodelijck ge-
quest heeft, aen welcke quetsuyre denselven (volgens raport van de chirurgijns) 's nachts daeraen is comen te overlijden; ende alsoo 't schijnt te blijcken, dat voorsz. derde waeck, volgens sijne confessie ende verscheyde attestatien, eerst van den bootsmansmaet in sijn dienst ende commando soude sijn gemoveert, - Item oock in sijne rugge gequest, sulcx dat, om ten uyteynde te procedeeren, wel cloecke advocaten ende rechtsgeleerden aen dese saecke werck hebben, welcke hier manqueren, alsoock den tijt om tot decisie te comen, dewijle 't schip Amsterdam jegenwoordigh op sijn vertreck ende seylree legt, mitsgaders d' ander schepen mede haest staen te volgen, welckers opperhooffden daegelijcx hun dingen aen boort te doen hebben tot bevorderinge haerder scheepssaecken, ende volgens dien qualijck tijt overschiet om alle dagen tot dese besoignes aen landt te comen etc., - Soo is bij den Raedt (versterckt als voren) om voorsz. schip ende schepen in haer vertreck niet te retardeeren ofte ten eynde voorsz. eenigh belet te causeren, na rijpe deliberatien, ten dienste van d'Ed. Compie verstaen, de saecke te renvoyeren aen d'Ed. Heeren Gouverneur-Generael ende Raden van India tot Batavia, omme aldaer vorders in gehandelt te worden, als opgemelte haer Ed. nader selver goetvinden sullen verstaen te behooren.
Ende vermits voorsz. schip Amsterdam (daer den perpetrandt bescheyden is) alle uyr met de goede wint staet uyt te lopen, is oock goetgevonden, denselven op 't schip de Walvis gedetineert te laten overgaen, ende tusschen wijle de stucken ende bescheyden, t' sijner laste leggende, dubbelt gereet te maecken, om met den perpetrant etc. mede te laten gaen, als oock den persoon Jan Brouwer, welcke om sijn inobedientie tegen voorsz. perpetrandt schijnt de aenley-
dende oorsaeck geweest te sijn, achtervolgende de stucken daervan oock bij de vorige g'annexeert sijnde.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hope, datum als boven.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
P. Marville.
Michiel Engelken.
Jan Munt.
Albert Bruynvis.
Rut Jacobsz. Buys.
Roeloff de Man.
Willem Bosem.
H. Duycker.
Gijsbert van Campen, Secrets.
Heden is d'Ed. Pieter Marville oock afscheyt gegeven om met den eersten goeden wint per het schip Wapen van Amsterdam in Godes naeme sijn reyse voorts na Batavia te vervolgen, met de brieven, pampieren ende boucken etc., geaddresseert aen haer Ed. aldaer.
Wordende oock tusschen wijlen over de aengeclaegde saecken wegen den sargeant ende eenen Hendrick van der Straten, op 't jacht Zirckzee voorgevallen, door gecommitteerde nader informatien genomen.
Den 8 dito
sijn de Caepmans ende haer gevolgh weder naer huys gegaen, na 't schijnt verblijt over den getroffen pais, die d'Almogende geve gerustigh magh gehouden worden, sijnde van daege den jaerlijcxen danck- ende bededagh gehouden, ende gepredickt bij den predikant Cornelis Walrandt, over ons eerste arrivement alhier, ende over den milde zegen in alles bij Godt almachtigh verleent, ende dat het
Sijn Almogentheyt met genade soodanigh vorders gelieve te laten toenemen etc., na welcke predicatie door denselven predicant noch gedoopt is een kint van den vrijborger Jan Sacharias met den name van Maria.
Na den middagh is over de saecke van den bovenstaende sargeant navolgende resolutie genomen, van inhoude als te weten:
Donderdagh den 8 April Ao 1660.
Bij den Raet, versterckt met d' opperhoofden van de schepen Amersfoort, Walvis ende Zirckzee, ter handt genomen ende geresumeert zijnde de stucken ende nader genomen informatien wegen eenige vuyle saecken, die den sargeant van 't jacht Zirckzee soude gepleegt hebben met eenen Hendrick van der Straten op dito schip mede bescheyden. Ende gesien, dat daervan nogh weynigh claerheyt can becomen worden, mitsgaders 't verder ondersoeck ende besoignes oock noch al veele wercq aen sigh heeft, ende de gemelde opperhoofden om de bijwooninge der beraetslaginge dagelijcx veele in haer nodige scheepswerck soude comen te versuymen, tot groote verachteringe in 't spoedigen haerer vorder te doene reyse na Batavia, - Soo is bij opgemelten Raet ten meesten diensten van d' Ed. Compie verstaen in de voorsz. saecken alhier niet vorder te besoigneeren, maer deselve te renvoyeren aen Mijn Heeren den Gouverneur-Generael ende Raden van India tot Batavia, omme bij haer Ed. daerin vorder soodanigh vorder gehandelt te worden, als deselve bevinden sullen te behooren.
Ende omme alle vresende onheylen dieswegen op
voorsz. Zirckzee oock vorder voor te comen, is mede verstaen deselve over te laten gaen, namentlijck den gesuspendeerden sargeant op 't schip Amersfoort met 2 Caepse gevangens, ende den persoon Hendrick van Straten op 't schip de Walvis, met insgelijcke 2 Caepse gevangens, neffens de stucken ende documenten bij elck gehorende.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hoope, datum ut supra.
(Was geteyckent) Jan van Riebeeck.
Jan Munt.
Albert Bruynvis.
Rut Jacobsz. Buys.
Roeloff de Man.
Willem Bosem.
Gijsbert van Campen, Secrets.
Tegen den avondt raeckte 't schip Wapen van Amsterdam met een stijve zuytzuytooste wint onderseyl, maer wat beneden de schepen gedreven zijnde, weder ten ancker, de reden waerom ons onbekent.
den 10 dito,
's morgens 't eene met een fraeye westelijcke coelte omtrent halff acht uyren binnenquam, sijnde 't ffuytschip Diemermeer, daerop schipper Carel Alteras ende bouckhouder Eeuwout Teelingh, in compie van 't jacht Vlissingen den 18 xber uyt de Wielingen geseylt, met 154 gegagieerden, daervan maer een gestorven, voorts eenige maer wat scheurbuyckigh, had-
den met Vlissingen mede aen Boa Vista geweest, dogh daer niet gecregen, ende veele stilte omtrent de liny gehadt.
'T ander was het fluytjen Loenen, dat sijn boeghspriet gebroocken zijnde, mede binnenquam, om die te repareeren, claegende seer dat het buyten van de westelijcke winden qualijck houden conde, vermits deselve daer wel sesmael harder deurbloesen als hier in de baey, ende waerdoor oock desen morgen gesien had, dat het schip Wapen van Amsterdam sijn marsseyls had moeten inhaelen, ende met schoverseyls de Caep lustigh voortgaende was boven geseylt, blijvende echter 't vrijmans vaertuygh achter 't Robbeneylandt op de wacht als voren aengeroert.
Heden is overleden een bosschieter, genaempt Albert Alberts van Blocksiel, uyt 't schip Enckhuysen hier sieck verbleven geweest.
Den 14 dito
is 't jacht Naerden onder seyl gegaen ende buyten geraeckt, nadat alvoren op 't schip Amersfoort, bij den Commandeus ende opperhoofden van de hier ter rheede leggende schepen, daeronder oock die van Naerden, bij de raetspleginge 't navolgende was geresolveert over een swaer gequesten, als in deselve onder g'insereert is na te lesen.
Woensdagh den 14 April Ao 1660.
Bij den Kommandeur ende Raet van 't fort de Goede Hoope, aen 't schip Amersfoort expres gevaren, ende aldaer versterckt sijnde met d' opperhoofden van de hier ter rheede leggende schepen, oversien ende ge-
recolleert hebbende de stucken ende bescheyden ten laste van Roelof Boute, bosschieter op dito Amersfoort, ende daerbij gesien de genoechsame confessie van den perpetrant, conform de attestatien, doch met die expressie, dat de gequeste hem eerst heeft gemoveert ende verscheyden reysen een mes op hem getrocken, naegeloopen ende na hem gesneden, in vougen hij genootsaeckt was sijn lijff te verweeren, sonder nochtans te weten, off den anderen was van selfs in sijn mes gelopen ofte niet, dat hij niet getrocken, maer in de hant besigh met een stuck specq te eeten hadde, ende overmits den gequetsten oock noch in 't leven ende van de chirurgijns redelijcke hope is ten besten, sulcx men niet wel vooralsnoch tot eenige vorder proceduyren can comen, als met langer tijt met de voorsz. luyden, op gemelte schip Amersfoort bescheyden, dat neffens alle de andere schepen jegenwoordigh seylvaerdigh ligt, om met den eersten goeden wint na Batavia te vertrecken, - Soo is niet verstaen cunnen worden, deselve daerinne eenigh belet dierhalven te veroorzaecken, maer goetgevonden de saecken te staecken, ende met de gemelte stucken ende bescheyden, neffens den voorsz. perpetrant ende patient op voorsz. schip te laten blijven en te vertrecken, om tusschen wijlen te sien, hoe 't sich met den patient sal toedragen en dan nae uytval van saecken daerinne onderwegen te disponeren, als den breeden Raet van de respectieve schepen Amersfoort, Walvis, Vlissingen, Zierckzee ende Naerden sullen bevinden te behooren, vermits deselve alle doch jegenwoordigh gereet leggen om gelijckelijck met den eersten goeden wint ven deese rheede te seylen, met intentie omme (Godes weer ende wint sulcx toelatende) tot Batavia bij den anderen te blijven.
Aldus gedaen ende geresolveert in het schip Amers-
foort, op de rheede voor 't fort de Goede Hoope, datum ut supra.
(Was geteyckent) Jan van Riebeeck.
Jan Munt.
Albert Bruynvis.
Carel Alteras.
Rut Jacobsz. Buys.
Jan Schrael.
Pieter Egbetersz. Groot.
Roeloft de Man.
W. Bosem ende
H. Duycker.
Desen avont sijn d' opperhoofden van de bovengemelte schepen mede haer afscheyt gegeven na Batavia.
Dincxdagh den 20 April Ao 1660.
Bij de gemeene statsborgers hier omtrent 't fort woonende den Commandeur ende Raet voorgedragen sijnde de moeylijckheden ende costen, die sij hebben met het aenfocken van haere verckens ende voornamentlijck om die uyt de thuynen te houden, waerop ten minsten wel een cloecke persoon expres dien te passen, soo in 't uyt- als indrijven, welcke oncosten elck voor sijn particulier te draegen vrij swaer is val-
lende, ende dat se derhalven hadden overslaegen ende metter anderen verdraegen, nae de maniere als op sommige plaetsen boven in 't landt gebruyckelijck is, een persoon in 't generael daerop te houden, ende die elcq bij beurten te betaelen ende de cost te geven, verstaende alle die hier getrouwt ende ongetrouwt in vrije huyshoudinge saten, 't sij dat se veele oft weynigh verckens hielden, die elcq de sijne, 's avonts in sijn eygen hock, dan souden van den generaele trop binnen haelen ende 's morgens op het teycken (bij den verckenhoeder te doen) weder bij den trop uytjaegen, om door voorsz. hoeder opgepast te worden, dat de verckens van de thuynen aftblijven, op pene van ¼ real bij de voorsz. verckenhoeder te verbeuren voor elcq vercken, ende soo menighmael alsser een in eenige thuynen gevonden ende opgevangen wierd, - Soo is, de saecke bij den Raedt nader overwogen sijnde, gemelt overslaegh voor goet gekent ende volgens dien oock verstaen, de stadsborgers in 't gene voorsz. is, met Compies authoriteyt behoorlijck te hanthaven, omtrent die voor sijn deel in de betalinge van den verckenschoeder voorsz. na desen traegh ofte weygerigh bevonden mochte worden, sijnde oock deselve dit mede g'accordeert, dat men alle neringhluyden, die voortaen vrij willen worden, daerinne sal doen consenteeren, alvoren haere luyden vrijdom sal vergunt worden, excepto lantbouwers, die daerin na eygen gevalle sullen mogen doen ende laten, soo sij willen. Ende omme de weynige borgers de gemelte belastingen noch minder te maecken, sal het Compies dienaers mede toegestaen worden, op de voorhaelde wijse oock verckens te houden, ten eynde de Caep dogh eenmael vol verckens mochte comen te geraecken.
Ende opdat elck te beter mochte oppassen, om sijn verckens in haer eygen hocken 's avonts op te sluyten,
is gestelt gelijcke boete van ¼ real op elck vercken, dat 's nachts ergens buyten eenigh hock gevonden sal worden, te verbeuren bij die daerinne sal verslofft hebben, ende soo 't selve binnen 24 uyren niet gelost wordt, voor d' Ed. Compie verbeurt, na 't Robbeneylandt gesonden ofte geslaght worden, na gelegentheyt van tijt ende saecken, gelijck oock geen seugen maer niet als gelubde beeren off biggen sullen mogen geslacht worden, ende dat oock met kennisse ende daertoe een brieffken haelende, sonder nochtans eenige belastinge ofte cijns te betaelen, ende oock vermogende 't selve voor eygen selffs op te leggen ende vercopen, daer 't elcq sal gelieven, ten prijse voor dato beraempt, daer d'Ed. Compie (nodigh hebbende) oock voor sal aennemen.
Ende alsoo den Raedt jegenwoordigh door 't vertreck van den adsistent Gijsbert van Campen ontbloot is van haeren secretaris, omme voor welcken sommige acten ende andere instrumenten etc. wettelijck te mogen werden gepasseert, - Soo is goetgevonden den adsistent Hendrick Lacus voortaen in de plaetse te gebruycken ende hem ten dien eynde den eedt daerop aff te nemen, gelijcq dan bij desen alsoo geschiedt sij.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hoope, ten dage en jaere als boven.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema.
Pieter Everaerd.
Hendrick Lacus, Secrets.
Vogelsangh ende Hilversum, 17 January jongstleden tegelijck in compie van Batavia geseylt ende 13 February Sunda's engte buyten geraeckt, mitsgaders tot hier fraey hantsaem weer gehadt, sijnde Vogelsang geen ende Hilversom drie van sijn volcq affgestorven ende voorts de rest meest fris ende gesondt, op 2 a 3 na, die van Batavia al aff sieckelijck sijn geweest.
Den 22 dito
stil weer, dat Diemermeer belette t' seyl te gaen, doch daertegen weder occasie gaff, om tusscgen wijle sonder versuym uyt 't selve de voorsz. retourschepen van eenige nootwendigheden wat te laten versien, 't welck 's middags gedaen sijnde, met een nabrieffken haer Ed. tot Batavia wierd geadviseert, ende voorsz. Diemermeers opperhooffden beneffens een nader affscheyt ter handt gestelt, leggende met 't ancker op ende neer, om met 't eerste bequaeme luchjen van de rheede te seylen; dogh bleeff den ganschen dagh voorts stil, ende stacq tegen den nacht een harde westelijcke wint op tot belet als vooren.
Den 23 dito.
Een van de vaertuygen, uytgelegen hebbende te passen op de gemelte laeste retourschepen, met onse brieven van waerschouwinge etc. ende gister mede binnengecomen wesende, hadde den 17 deeser nae een schip toe gelopen, ende dichtbij comende, vernomen dat het een Engelsman was, die sijn boot uytsetteden ende na voorsz. vrijmans vaertuygh toe geroeyt, doch door deselve ontseylt was, nemende den Engelsman sijn coers noortwestwaerts aen over na St Helena.
'T heeft heden soo hard uytter noortwesten de bay ingewaeyt, dat de fluyt Vogelsang verscheyde maelen driftigh geworden is ende Loenen voor de boegh de blinde ree aen stuck gehoplen had, naderhant Loenen oock gaende, ende de fluyt Hilversom, voor de boegh raeckende, had sijn eygen galjoen aen stucq ende
Hilversum de boegspriet glad affgereden; doch wat ramp d' een ende d' ander verder geleden sal hebben, cost men niet weten, vermits door 't harde weer geen vaertuygh van de schepen aen landt coste comen.
Hoewel 's morgens met den dagh in dit stormigh weer 't ander vrijluydenvaertuygh echter noch aen quam seylen van 't Dasseneylandt, daer se verleden nacht ten tien uyren waren affgescheyden, geladen sijnde vol peguijns-, meeuw- ende kievitseyeren.
Den 24 dito
noch al even onstuymigh weer ende wint als vooren, sijnde Godt de Heere niet genoegh te dancken, over dat sijn Almogentheyt de gemelte retourfluyten daegs voor eergisteren heeft gelieven hier behouden te laten binnencomen; soude anders door dese westelijcke stormwinden gelijck Erasmus anno passato de Caep niet cunnen crijgen, ende mede terugh na Madagascar off elders moeten lopen hebben, ofte altoos ten minsten sooveel te doen gehadt hebben als se soude hebben cunnen afstaen.
Den 26 dito,
's morgenr stil mistigh weer, waren de voorsz. retourschepen besigh haer verloren anckers weder op te vissen ende hunne geledene rampen te repareren, tot dien eynde op haer vertoogh van nootsaeckelijckheyt oocq eenige nootwendichheden van touwen etc. haelende uyt Diemermeer, welcke heden weder affscheyt creegh, doch door de stilte noch belet bleef te vertrecken.
oosten waeyende, is voorsz. schip Diemermeer daermede fraey onderseyl ende de baey uyt t' zee geraeckt. d'Almogende wil hem salvo tot Batavia geleyden.
Heden sijn aen 't fort verschenen drie gecommitteerde van den oversten der Gorachouquas ofte tabacqdieven, welcke seyden, dat se van gemelte haeren oversten (Choro genaempt) gesonden waren, om te vragen off sijluyden, gelijcq de Caepmans, mede in den hermaeckten vreede souden mogen aengenomen ende gedeelt worden, om weder als voor dato aff ende toe te gaen, onder belofte van haer best te doen, dat wij door handel soo met de hare als andre, nyt het landt ten genouge weder abondant bestiael bequaemen etc., op 't welcke haer is geantwoort: jae, mits dat se vooreerst en tot nader onderhandelinge geen ander passagie souden gebruycken als directelijck deur de gemaeckte slaghboomen onder 't oogh van de wachthuysen Kijckuyt ende Keert de Koe gestelt, die de Caepmans aengewesen waren, met vorder verclaringe, dat wij alsoo wel coper, tabacq, craelen, brand- ende Spaens wijn, aracq, rijst en broot etc. gecregen hadden, om te verhandelen ende haer minnelijck ende vrundelijck mede te tracteren, als paerden ende ander oorlogssaecken, om tegen de quaetwillige te vechten etc., ende dat nooyt onse intentie anders ware geweest, gelijck deselve noch is, als om met al het landtvolcq in vruntschap te leven, mitsgaders deselve uyt ons landt te laten haelen ende beschicken, dat se maer begeeren, tegen sulcx als deselve ons weder sullen verhandelen etc., dat sij begrepen ende wat goet tractement aengedaen wierden tot
broot ende craeltjes tot vereeringh, voor haer ende oock voor hunnen capiteyn ofte oversten Choro ende sijn broeder Gakingh, die sij seyden dat jegenwoordigh omtrent drie daghreysens van hier bij Gonnoma (secunde van Oedasoa) lagh, met veel beestiael, daer sij cort hiernaer voornemens was dichter herwaerts mede aff te comen, om eenige van dien aen ons te verhandelen.
De tolckinne Eva seyde, dat se uyt de discoursen van de voorsz. ende andere Hottentoos sooveel verstonde, dat wij dit saysoen wel weder machtige partije bestiael mochten becomen, vermits de Hamcunquas voornemens waren bestiael door de Chainouquas aff te la