[p. *3r]
origineel
Verklaring
Van de Print voor 't V
de
Boek.
D
e Nimf der Boyne voert den Britschen Vorst ten toon
,
Na Jakobs nederlaage, op haaren waterwagen
.
Twee steuren klooven 't nat, in 't stroomgareel geslagen
.
De koninklyke kruin pronkt met de zegekroon
;
De Nimf met waterlis. de God der Iersche baaren
Vereert een broeinest met ysvooglen opgevult
Voor 't Schip waar op de Leeuw van Nassau moedig brult
.
Het vischnet dekt zyn lyf, en d'oesterschulp zyn haaren
.
Hy voert Sint Joris in zyn watervat. op 't veld
Legt d'oude Schomberg aan de Boyne neêrgeslagen
.
Men ziet den zoon by 't lyk zyn vaders dood beklaagen
.
De Vlietmaagd wascht en droogt de wonden van den Held
.
Een Triton blaast uit zee de koninklyke daaden
,
En 't lyfgevaar. hy toont een kogel, zwaar van wigt
;
Terwyl zyn makker zich verwondert op 't gezigt
.
De tent van Jakob pronkt met beeldwerk en sieraaden
,
Door 't Roomsche bygeloof gesticht: maar 't wraakgeweer
,
Geklonken in de vuist des Engels, houwt altaaren
,
Gekapte Paapen, en 't gespuis der wichelaaren
,
Met wykruik, offerkelk, en wierookvaten neêr
.
Het heir der Britten sloopt de legerplaats der Ieren
;
Daar Vrankryks stander duikt voor
Wilhems
krygsbanieren
.
[p. *4r]
origineel
[p. 1]
origineel
Wilhem de III.
Vyfde boek
.
+
M
Yn Zangnimf, die wel eer de vaanen van Oranje
Op Neêrlands bodem volgde, of d'oevers van Britanje
Door 't bruisschen van de zee genaakte met een vloot
Vol helden, om al 't ryk te bergen in den nood:
Zy, die den Held geleidde op Stuarts goude troonen
Met Englands Erfprinses, verheft weêr hooger toonen;
Nu zy de daaden van een Koning, die door 't zwaard
Het recht van 't volk herstelt, verdedigt en bewaart,
In heldendicht voor 't oor van Neêrland op zal zingen.
Euroop, gezolt, geschokt door staatveranderingen,
[p. 2]
origineel
Door wisselvalligheên des nootlots steets geplaagt,
En van de Twistharpy in 't ingewand geknaagt,
(Dat tuigen d'oevers en de rootgeverfde baaren,
Met bloed bepurpert van ontelbre waterschaaren:
Dat melden vestingen en steden, die op 't puin
Den val betreuren van haar neêrgestorte kruin)
Verwekt myn Klio stof en rekt haar heldenzangen.
+
Vaar voort dan, volg den Held, de Toevlucht en 't Verlangen
Van 't afgestreên Euroop, den Temmer van 't geweld,
Den Heiland van Britanje in 't rookende oorlogsveld.
Gelei zyn stormgevaarte in 't dondren op de schanssen,
In 't beuken van den muur en d'opgeworpe transsen:
Verzel de bliksems van zyn zwangere metaal
In 't bloedig veldgevecht, daar 't glinsterende staal
De bekkeneelen kneust der strydende soldaaten,
En blutst de schilden en den rug der harnasplaaten;
+
Tot daar de Krygsvoogdes Bellone raakt aan band,
En Mars in boeijen word geklonken door zyn hand,
En volgt, schoorvoetende, met neêrgeslagene oogen,
Zyn zegewagen door ontelbre marmre boogen
En eerepoorten, voor de dierbre Vreê gesticht;
Terwyl al 't nachtgespuis voor haare vaanen zwicht.
+
O Vaderlanders, ô beroemde Batavieren,
Zo dier verbonden aan d'Oranje veldbanieren;
En gy, ô Britten, die, verlost van 't slaafs geweld,
Uw recht en godsdienst ziet herleeven door den Held,
[p. 3]
origineel
Begunstigt myn gedicht! doorluchte nagebuuren,
Laat alle uw oevers, die de Noordsche golven schuuren,
En 't witte krijtgebergt dat vader Nereus groet,
Wanneer zyn zeegespan? omsingelt met zyn stoet,
De sleep der Watergoôn, en zwemmende Najaden,
De bruine baaren klooft, op 't maatgezang der daaden
Van dezen Oorlogsgod, den Atlas van uw' troon,
Eerbiedig schaatren en weêrgalmen op myn toon!
+
De Koning Jakob, die zyn vorstelyke staaten,
Het Britsche ryksgezag, lafhertig had verlaaten,
Was met een klein gevolg aan Vrankryks kust geland.
De groote Lodewyk ontfangt den eedtverwant,
Den medestander van zyn zaak, met alle blyken
En tekenen van eere en achting in zyn ryken.
Uw ongeval, zo spreekt de Fransche Vorst, uw smert,
Doorluchte Troongenoot en Broeder, treft myn hert:
Ik hoorde, doch met leet, uw rampen, die my drukken:
Maar schoon het nootlot ons bestormt met ongelukken,
Het voegt geen eedle ziel te suffen in dien nood;
O neen een moedig held, beleedigt, schroomt geen dood,
Maar waagt zyn leven om zich van dien hoon te wreeken.
Ik zal u hulpzaam zyn: myn trou is u gebleeken
Myn heir, myn oorlogsvloot, myn geld, myn onderdaan,
De bloem van Vrankryks volk biede ik u willig aan.
Wy zullen u de kroon weêr drukken op uw haaren;
En dwingen 't Britsche volk, door magt van oorlogsschaaren,
[p. 4]
origineel
Om snel te vliegen op uw wenken en geboôn:
Dat zweere ik by myn staf, myn zetel en myn kroon.
Verlaat u op myn woord, myne eeden en myn degen.
Maar laat ons t'zamen raad in zulk een voorval pleegen,
En scherpen ons vernuft. 't gewigt van deze zaak
Eischt keurig overleg. ik vlam met u op wraak.
Wy moeten u voor eerst weêr op den rykstroon voeren,
En straffen die de rust van uw gebied ontroeren,
Rebellen, die, door twist en ongehoorzaamheid,
Zich schuldig maaken aan gequetste Majesteit.
Onze aanslag is door hen gestuit: zy zullen lyden,
En wy vereenigt voor de kerk van Rome stryden.
Gy ziet, ô Broeder, dat Europe, aan allen kant
Gebliksemt, door de vlam der oorlogstoortsen brand.
Myn Heirvoogd zegepraalt in Duitschland, daar de steden
En sterke vestingen, met recht en reên bestreden,
De wapens kussen, en zich buigen voor myn magt.
+
'k Heb onder 't Fransch gebied alreê de Palts gebragt.
Nu trekt myn leger op om Neêrland aan te vallen.
Het stormgevaarte dreigt vorst Karels hooge wallen,
Die Don Antonio als Opperhoofd bewaakt,
Gesterkt met Hollands magt. hou moed; de tyd genaakt,
Vervolgde Vorst, dat ik uw zaaken zal herstellen,
En door myn sabel uw bestryders nedervellen.
Stel u gerust; myn hof, myn vorstelyk paleis
Verstrekke uw toevlucht in den nood. ik zal naar eisch,
[p. 5]
origineel
Gelyk 't een Koning voegt, uw Majesteit onthaalen,
Uw hert vervrolyken en streelen in myn zaalen,
En trachten 't kroonverlies te bannen uit uw zin.
Gy zyt my welkoom met uw Prins en Koningin.
+
Uw edelmoedigheid, zegt Jakob, verft myn kaaken,
Grootmagtig Koning, die, van heilig vuur aan 't blaaken,
De Roomsche kerk beschermt door wapens en beleid:
De Faam heeft lang uw lof door 't aartryk uitgebreid;
Gy stort uw vyand als een bliksem op de lenden,
Wanneer gy draaft aan't hoofd der strydende oorlogsbenden.
Wat sterkte beeft niet voor uw stormgeweld? wat muur
Word niet verslonden door uw alverterend vuur?
Gy blyft onsterflyk, Prins, door duizend groote daaden:
Maar boven al uw deugd versiert uw laurebladen.
+
Uw yver, die zo trou ons heiligdom verweert:
Uw zuiver kerkgeloof, dat ketteryen keert,
En arbeid om dat kaf te wannen uit uw steden,
Tot schrik van 't ongeloof: uw zuivere gebeden
Voor 't Roomsche kruisaltaar: uw edelmoedigheid,
Uw mededogen, dat voor 't recht der volken pleit,
En schenkt den vluchteling uw prachtig hof tot woning;
Zyn waare tekens van den Christelyksten Koning;
Een eernaam eigen aan den grooten Lodewyk.
Een Godheid heeft my zelf gezonden naar uw ryk.
Hoe zal myn dankbaar hert, ô voorbeeld aller helden,
Uw gunst erkennen, en uw weldoen weêr vergelden!
[p. 6]
origineel
Gy bergt my in den nood met gemalin en zoon.
Maar wat vermag, helaas, een Koning zonder kroon?
Hier zwygt de Britsche Vorst; terwyl de Fransche heeren,
De Prinssen van het bloed, hem, als hun Koning, eeren,
Met al zyn hofgevolg, door Lodewyks geboôn.
+
Nu wordge, ô Jakob, na 't verlaaten van den troon,
Onthaalt in 't Fransche ryk, verheerlykt door kasteelen,
Door hoofdgebouwen, die 't gezigt der volken streelen,
En hofpaleizen, van Vorst Lodewyk gesticht.
De zaalen melden wat haar bouheer heeft verricht.
+
De kunst vertoond alom zyn staat- en oorlogszaaken,
Gemaalt op doeken, die van goud en zilver blaaken.
Daar ziet men 't borstbeeld van den Koning op 't panneel,
Als Alexander door Apelles kunstpenseel,
Naar 't leven afgebeeld, gehult met laurekranssen;
De zon beschijnt zyn kruin met schitterende glanssen.
Hier draaft hy voor zyn heir op 't moedig oorlogspaard
In 't blinkend krygsgewaad met uitgetogen zwaard.
Gins beukt zyn stormgevaart de rykbemande muuren
En sterke steden van zyn dappre nagebuuren.
+
Om hoog vertoont de Vorst Apol, die Pithon dood,
De landplaag velt, en rukt de waereld uit dien nood;
Hy rekt de taaje pees vol gramschap met zyn handen,
En jaagt het monsterdier den schicht door d'ingewanden.
Aan d'andere zy verbeelt hy 't Hoofd der Watergoôn,
+
En zwaait den drytand op zyn schulp, Neptunus troon.
[p. 7]
origineel
D'ontroerde zee bedaart en legt haar hoogmoed neder.
Eool de Windvoogd dryft eerbiedig op zyn veder
Met al zyn hofgezin; die Koning leest zyn pligt,
En wat hem staat te doen, uit Lodewyks gezigt.
De ryksvloot stuift door zee en ploegt de zoute baaren.
+
Daar werpt hy, als Jupyn, bestuuwt van Hemelschaaren,
Den bliksem uit zyn vuist; hy rolt den donderkloot,
En treft zyn weêrparty: zo word zyn roem vergroot,
Door 't vleiende penseel der hoofsche kunstenaaren.
+
De gulde rykstroon rust op marmere pilaaren
In 't midden van de zaal, bezaait met diamant
En eêl gesteente, dat de kamer steekt in brand.
De zetel kraakt van goud: hier zit de Vorst verheven,
Als hy 't Gezantschap, naar 't gebruik, gehoor wil geeven,
Of vreemde Prinssen in zyn heerschappy verwacht.
De milde Rykdom zaait haar kostlykheên en pracht
+
Door 't koninklyk paleis. het goud bekleed de daken.
De bruid van Tithon siert de roodgeverfde kaaken,
En hult haar vlechten in de tinnen van 't gebou.
Hier schuiltge, ô Jakob, met uw koninklyke vrou,
+
Dit prachtig hof verbeelt een herberg van de Weelde:
Die hier van tyd tot tyd haar blyde reien teelde:
Een woonplaats van de Vreugd; een hof dat nimmer treurt,
Maar eeuwig vrolykheid voor sufferyen keurt:
Daar Wellust en Vermaak ontsluiten hun toneelen:
+
Het vleiende muziek der hoofsche maagdekeelen,
[p. 8]
origineel
Haar zoete toeverzang en vriendelyke toon
Verzetten hier den rou om 't derven van uw kroon.
+
De dans en 't snaarespel verlustigen de zinnen.
Prinssessen, opgetooit als hemelsche Godinnen,
Verschynen hier ter feest, en dryven door 't paleis
Op vlugge voeten, daar zy volgen naar den eisch
De toonen van de snaar: elk toont om stryd haar gaaven;
Maar laat ons niet te hoog, ô hoofsche poppen, draaven;
Nooit is de kunst volmaakt, 't ontbreekt of hier of daar;
Elks oordeel te voldoen in d'oefening, valt zwaar.
Een Momus zal vol schimps uw dansgebaarden laaken,
Indien hy by geval uw schoenen maar hoort kraaken;
Gelyk hy Venus zelf bespotte op 't feest der Goôn.
+
Toneelspel streelt hier herte en ooren, dat zo schoon
En heerlyk zich vertoont, en elk met recht moet looven;
Want Vrankryks schouburg gaat alle andre ver te boven.
Hier word de Dichter door Apollo zelf gekroont:
't Zy hy de driften van een blaakend hert vertoont
En leert een minnaars tong de minnewonden klaagen,
Of geestig vryen, om zyn schoone te behaagen:
Die voelt haar ingewand reeds door zyn zucht ontroert.
't Zy hy de Dapperheid op 't hooge schouburg voert;
Of geesselt het gemoed der woedende tirannen;
Of d'Edelmoedigheid in hooggebore mannen
Met grootse vaarzen roemt. maar ach! watschrik ontstelt
De ziel, wanneer een Vorst, een Koning, door 't geweld
[p. 9]
origineel
Van 't wisselbaar geval, ten spiegel aller Grooten,
Word van den troon gebonst, en in zijn graf gestooten!
Zo sneuvelt Mithridaat, gewond door 't moordgeweer:
En Agamemnon stort in 't bloed voor 't altaar neêr.
Doch 't is onnodig door toneelspel u te leeren,
Hoe 't rad van voorspoed draait, hoe d'aartsche zaaken keeren:
Dat heeft uw levensloop, ô Jakob, afgebeeld,
En gy hebt ook uw rol van Koning uitgespeelt:
Verzet uw troonverlies in deze vreugdezaalen.
+
Maar laat ons niet, o Nimf, in Vrankrijks hof verdwaalen;
Verstout u niet te ver dat doolpad in te slaan:
Geen Ariadnes draad wyst u den uitweg aan.
Begeef u weer te veld, by 't steeken der trompetten,
By 't roeren van de trom, by 't baldren der musketten,
By 't barsten van 't metaal, en 't knarssen van 't geweer.
Gelei myn wapentoon, ô Vader Febus, leer
+
Myn Klio naar den eisch den lof der helden maalen,
De wondre daaden van haar Oorlogsman verhaalen.
De Vorsten pleegen raad. de Lelykoning tracht
Prins Jakob weêr in 't ryk te voeren door zyn magt.
+
Hy mant zyn schepen met de bloem der oorlogslieden
En Grooten van zyn ryk, die Stuart zal gebieden,
Als opperhoofd, in 't veld. de zeeman toont zyn vlyt,
En maakt de zeilen klaar. elk wapent zich ten stryd.
De stranden krielen van matroozen en soldaaten:
Men ziet ze wel gemoed hun vaderland verlaaten.
[p. 10]
origineel
Zoo gaat het leger t'scheep gemoedigt door de trom.
+
Vaarwel, zegt Lodewyk, vecht voor ons heiligdom,
Uw recht en kroonbelang; begeef u op de baaren.
Maar laat ons 't offer eerst ontsteeken op d'altaaren,
ô Broeder, en ons heil bevordren door gebeên:
Dan gespen wy te zaam de wapens aan de leên.
+
Gy moet uw kielen naar de kust van Ierland wenden,
En ik naar Neêrland my begeeven met myn benden.
Vervolg den muiter die uw wetten wederstaat,
Terwyl ik d'oorzaak zal verdelgen van dat quaad.
Zo spreekt de Fransche Vorst, om Jakobs moed t'ontsteeken.
+
De Vorsten treeden naar den tempel om te smeeken.
De gansche hofsleep volgt, en werpt zich op den grond.
De Bisschop grypt den kelk, geheiligt door zyn mond,
Hy slaat zyne oogen door de kerkzaal heene en weder.
Hy kruist de borst. hy zucht, en knielt eerbiedig neder
Voor 't opgepronkte altaar, waar op 't gekruiste beeld
+
Van God, den Heiland, rust. de tempelzanger queelt.
Men hoort de kooren op de gallery van boven
Den naam der Heiligen en Jezus moeder looven.
De lofgalm klinkt door 't koor. nu staat de priester op;
Hy keert zich om, en bied den gulden offerkop,
En Christus leden, in 't gewyde goud besloten,
Aan bei de Koningen, gezwore kerkgenooten.
+
De dienst word eindelyk voltrokken door 't geluid
Van heilig kerkmuziek. men stapt ten tempel uit;
[p. 11]
origineel
En d'oude Koning maakt zich vaardig met zyn knechten
En lyfwachtbenden om den schoonzoon te bevechten,
En naar het Iersche ryk te zeilen met zyn vloot.
+
Hy kust voor 't lest den zoon. hy groet zyn echtgenoot:
Terwyl de Koningin met traanen in haare oogen
Hem aanspreekt, door 't vertrek van heur gemaal bewogen.
+
Doorluchte Prins, doordien het nootlot ons bestryd,
Het woedende ongeluk myn vreugde, uw rust, benyd,
En dwingt u voor ons recht de wapens aan te vatten,
Om voor de ryksvoogdy, de koninklyke schatten,
De kroon, en schepter, ons ontwrongen door geweld,
Uw dierbaar heldenbloed te waagen in het veld,
Moet ik in zulk een staat uw afzyn wel gedoogen:
Gy gaat, maar laat uw hand voor 't lest myn traanen droogen;
Zy zyn getuigen van myn droefheid en verdriet:
En schoon gy my begeeft myn hert verlaat u niet:
Uw ega volgt u met haar zuchten en gebeden:
Vaarwel, betriomfeer de wederwaardigheden,
Ons door de vyantschap van 't nootlot opgelegt:
Vecht voor den godsdienst, voor ons ryksgebied, en 't recht
Van uwen zoon: aanschou de trekken van zyn wezen,
Gy zult het vorstlyk bloed noch uit zyne oogen leezen
Van Stuarts ouden stam, beroemt door deugd en eer:
Hy is uw waare telg en echte zoon, myn Heer.
Hier zwygt de Koningin, zy zucht en droogt haare oogen:
Maar of de mond niet veinst, en waarheid spreekt of logen,
[p. 12]
origineel
Dat weet d'alziende God, die 't hert der menschen ziet,
En onzen handel uit zyn hemeltroon bespied.
+
De Vorst begeeft zich naar den oever, daar de schepen,
Gereet om 't oorlogsvolk naar d'Iersche kust te sleepen,
Met volle doeken hem verwachten aan de ree.
+
Men wind het anker op. de Koning steekt in zee,
Begunstigt van den wind. men ploegt de pekelvelden
En Nereus akkers met een vloot vol oorlogshelden.
De steven bruischt door 't zout, en klooft den Oceaan.
Men zeilt by 't zonnelicht en 't schynen van de maan.
De wakkre vlooteling, begunstigt van de baaren,
+
Ziet eindelyk de kust van Ierland onder 't vaaren.
Men groet de stranden met een vrolyk krygsgeluit
Van 't klinkende metaal. men werpt het anker uit.
De krygsknecht word ontscheept. men lost de legerpaarden.
De kielen raaken leeg. men plant de veldstandaarden
Op d'oevers van de zee voor 't oog van God Neptuin.
+
De wederspanneling beklimt de hooge kruin
Van 't Iersche strandgebergte om Jakobs vloot te groeten.
Een ander kust aan zee de koninklyke voeten.
En knielt eerbiedig voor den ouden Stuart neêr.
Men grypt de wapens aan. gansch Ierland, in 't geweer,
Verbind zich door den eedt aan Vrankryks Lelyvaanen.
+
De Landvoogd Tyrkonel, het hoofd der onderdaanen
Van 't wederspannig ryk, die felle stokebrand
Van 't vinnig landkrakkeel, de kracht, de rechte hand
[p. 13]
origineel
En stut van 't muitgespuis, door yver aangedreven
Voor 't Roomsche bygeloof, verpand zyn goed en leven
+
Ten dienst van Stuarts staf: hy arbeid op 't gemoed
Der Iersche Grooten, en vermeerdert Jakobs stoet
Door kuiperyen en beloften van beloning,
Hy roemt den ouden Vorst, en vloekt den nieuwen Koning.
De Roomsche tempelier zet ook zyn krachten by,
+
En krygt het domme volk door droomen op zyn zy.
't Ontbreekt zyn herssens aan geen vonden, om de zinnen
Van 't bygelovig volk door logentaal te winnen.
Hy vliegt in 't midden van de grimmelende schaar.
+
Ontwaakt, zo spreekt de paap, de vryheid loopt gevaar
Van ons aaloud geloof, ô Roomsche kerkgezinden,
Ik zat u wonderen verhaalen, hoort myn vrinden.
Zo dra de dageraat het blyde morgenlicht
Aan d'Oosterkimme ontstak, ontsloot ik myn gezigt;
Ik stapte van de koets, en schoot met plegtigheden
Myn heilig misgewaad eerbiedig aan de leden.
'k Begaf my naar de kerk, en knielde voor 't altaar:
Maar wierd een vreemde zaak, terwyl ik bad, gewaar.
Ik heb de Heiligen, ons kerksieraad, zien weenen,
Mariaas beeltenis tot driemaal hooren steenen;
Haar traanen rolden langs myn heilig offerkleed.
Maar 't bleef hier noch niet by: een galm, een naare kreet
Ontroerde 't heiligdom, en klom allengks van onder o wonder!
Naar 't koor: 't gewyde stof, de doodbus klaagde;
[p. 14]
origineel
De lyken loosden in de graven zucht op zucht.
Ik vloog al bevende uit den tempel op 't gerucht.
Dit voorspook spelt geen goed. de Godsdienst is in lyen.
Bevryd ons Roomsch altaar voor snode ketteryen.
Verdient uw zaligheid door zulk een heilzaam werk.
Bevecht het ongeloof; ja sneuvelt voor de kerk.
+
Zo weet de wichelaar den mensch in slaap te wiegen,
En door verdichtselen d'onnooslen te bedriegen.
Elk zweert den Koning trou. men houd de steden met
Den Ierschen gunsteling en Vrankryks magt bezet.
Men paait den legerknaap met geld en Fransche schyven,
Om door die zenuwen den moed van 't volk te styven.
Men woelt, men draaft, men werkt, en yvert voor 't belang
Der kerke en Jakobs zaak. men zweert den ondergang
Van
Wilhem
en die 't recht verweeren van zyn kroning.
Bestryders van uw Heer, wat reden, wat verschoning
Rechtvaardigt uwe zaak, uw doen, dat elk bespot?
Uw brein besluit het werk, maar d'uitslag hangt van God
En zyn bestiering af: zyn oog bewaakt de vroomen.
De Koning
Wilhem
hoeft voor geen gevaar te schroomen;
Een wacht van Engelen bestuuwt dien Oorlogsheld;
Beschut hem voor verraad, voor laagen en geweld:
Zyn kroonrecht rust op 't recht van Gods gewyde altaaren.
+
Wel aan myn Zangnimf bruisch nu moedig door de baaren
Van Ierlands oevers naar 't gewest van Albion.
Een Godheid prestme voort. hoe heerlyk schynt de zon!
[p. 15]
origineel
Hoe gunstig blaast de wind in myn gezwolle doeken!
Geen vogel vliegt zo snel. wy moeten 't eiland zoeken,
Waar op de schoone stad van Londen zich vertoont,
Daar
Wilhem Henrik
heerscht, door Gods besluit gekroont.
't Gaat wel: gansch Ierland is verdwenen uit myne oogen.
Ik zie Britanjes kust, en duizend zegeboogen,
Eerpoorten en tropeen, van 't volk door 't gansche land,
Ter eere van den Vorst, die 't ryk behield, geplant.
Myn Klio stap aan land, begeef u naar de zaalen
Van 't koninklyk paleis, daar duizend Ridders praalen
In 't blinkende gewaad, hoofdzuilen, die den troon
+
Van
Wilhem
schraagen, en de koninklyke kroon
Hem schonken, om zyn deugd naar waarde te vergelden:
Gy moet de daaden van dien grooten Mavors melden:
Steek, steek de krygstrompet van 't een aan 't andere oord,
Braveer de toonen van de vlugge Faam, vaar voort.
De Koning
Wilhem
had gezanten afgezonden,
+
Om zyn verheffing aan Europe te verkonden:
Elk hoort eerbiedig en verheugt de tyding aan,
En zweert met goed en bloed den Held ten dienst te staan,
En Lodewyks geweld te stuiten door den degen:
Zo schryft men aan den Vorst, en wenscht hem heil en zegen.
Hy bout de gronden van zyn nieuwe heerschappy
Op miltheid, en beloont zyn hofstoet naar waardy.
Hy schenkt eertitelen aan mannen die 't verdienden:
De ryke gift vermeert den aantal zyner vrienden.
[p. 16]
origineel
Hy neemt door geen geweld het hert der menschen in;
Maar yder pleegt gerust den godsdienst naar zyn zin.
Hy arbeid om den twist te bannen uit de kerken,
En door eendrachtigheid het waar geloof te sterken.
+
De schattingen, wel eer van Jakob ingestelt,
Om door de beurs van 't volk en 't burgerlyke geld
Zyn snode tiranny te styven in de ryken,
Schaft straks de Koning af. hy doet zyn oordeel blyken
Door 't spreeken in den raad. elk roemt zyn eêl vernuft,
Dat in zo groot gewigt van zaaken nimmer suft,
Maar altyd wakker, door beleid en schrandre vonden,
Zyn zetel voor 't geweld verzekert. duizend monden
Gewaagen van zyn lof. men roept in 't openbaar
Den kryg met Vrankryk uit. men zend de schepen naar
De kusten, om in deez' gevarelyke tyden
Den Franschen onderstant aan Jakob af te snyden;
En Herbert word die last, als zeevoogd, opgelegt:
De Ryksraad vischt naar geld en middelen, om 't recht
En 't Britsche kerkgeloof door wapens te verweeren.
Men rust de vlooten uit op 't koninklyk begeeren,
Om zich te voegen by den strydbren Batavier,
En trou vereenigt door die dubble zeebanier
De rust van ryk en staat in 't kruissen op de baaren,
Ten trots van Lodewyk, kloekmoedig te bewaaren.
De Schotsche landgenoot, zo strydig in 't begin,
Verklaart zich ook in 't einde, en haalt den Koning in.
[p. 17]
origineel
+
De muiter, die den Vorst tracht tegens 't hoofd te stooten,
Betreurt zyn wrevel, in den kerker opgeslooten.
Het achterdenken wyst de trou of ontrou aan,
En leert recht tasten hoe de burgerpolssen slaan:
Want Jakob had in 't ryk veel vrienden nagelaaten,
Zyn eensgezinden, die den waren godsdienst haatten:
Zyn gunsteling brout noch in 't heimelyk verraad.
't Bedrog, zo listig, momt het vyandlyk gelaat
Met schyn van vrientschap, om zyn boosheid te verrichten,
Maar 't schrander oordeel werkt om 't masker af te lichten.
De schennis word ontdekt. het quaad ontfangt zyn straf,
En schopt, in plaats van loon, den meester in zyn graf.
+
Een ander slingert aan een galgkoorde, onbegraven,
Gebraden in de zon, tot spys van gier en raven:
Maar die zyn schuld bekent, en zich ter aarde buigt,
Door
Wilhems
deugden van zyn schelmstuk overtuigt,
En voor den Koning zich verklaart, behoud zyn leven:
Zyn zachte geest schept lust in feilen te vergeeven.
Zo stuitmen 't ryksgeweld, en alles raakt in rust.
De gloed van staatgeschil word door den tyd gebluscht.
+
De Vorst besluit in 't einde aan 't hoofd der oorlogsknechten,
In 't wederspannig ryk te stryden voor zyn rechten:
De schrandre geest heeft lang ten dienst van staat, van kerk
En burgerheil geslaaft; nu zoekt zyn sabel werk:
De nood vereischt zyn hulp. men kan 't geweld niet keeren.
De ryksrebellen, die vorst Jakobs wreetheid eeren,
[p. 18]
origineel
Vermeerdren in getal. het oproer groeit gezwind:
Gelyk de Noordzee, die, geslingert van den wind,
In eenen oogenblik met opgezwolle baaren
Tot aan 't gesternte ryst, tot schrik der waterschaaren.
Hier dient geen tyd verzuimt. het leger wacht den Held:
De zaak word door zyn komste en byzyn best herstelt:
+
Hy groet de Koningin: hy spreekt de Britsche Raaden:
De Vaders, in 't gemoed van droefheid overladen
Om 't hachchelyk vertrek, een optogt vol gevaar,
Staan wel zyn aanslag toe, maar elks gezigt staat naar:
De vrees ontroert den geest: het waagen van zyn leven,
De ziel van 't gansche ryk, doet yders leden beeven.
Gemeente en Adel zucht. Maria boven al
Besterft, haar boezem klopt, beducht voor ongeval.
Wie hoort haar leste rede en afscheid onbewogen?
Wie ziet den jongsten kus, en blyft hier droog van oogen?
+
Gy gespt de wapens aan, zo spreekt de groote Vrou,
Gy gaat dan weêr ten stryd, en laat my hier in rou.
O koninklyke staat, ô hooge waardigheden,
Hoe word uw rust ontrust, uw luister steets bestreden
Van 't nydig nootlot, dat ons vorstelyk geslacht,
Gelyk een schaduw, volgt! de kroon, zo hoog geacht,
Zo dierbaar in ons oog, valt lastig om te draagen.
Een hooggesticht paleis moet worstlen met de plaagen
Der felle winden; daar een laage boumans hut
De luchtorkaanen trotst, voor 't stormgeweld beschut.
[p. 19]
origineel
Vergeefme, waarde Prins, indien ik, tot een teken
Van ongeveinsde min, in zuchten uit moet breeken.
De klagten, die men loost verlichten ons gemoed:
Gy wapent u voor 't volk, maar waagt uw eigen bloed.
Ach, mogt ik, neffens u op 't moedig ros gestegen,
't Geweld bevechten, of, begunstigt door Gods zegen,
De lauren aan uw zy wegdraagen uit den slag,
En deelen in uw roem op dien gewenschten dag!
Vergunme dat ik zelf aan 't hoofd der lyftrouwanten
Uw lyf bescherme voor 't gevaar aan alle kanten
Van 't rookende oorlogsperk: maar word uw borst door 't staal
Getroffen, of door 't loot van 't dodelyk metaal;
Dan zal ik, in 't gezigt van alle uw ruitervaanen,
Uw wonden zuiveren door 't plengen van myn traanen,
En op uw legerkoets verbinden met myn hand:
Myn hert, zo vast verknocht aan 't uwe door den band
Van 't huuwlyk, en den knoop der liefde, kan niet scheiden:
Maar mag ik u, myn lief, in 't vechtperk niet geleiden,
Vergun my eene beê, hebt gy my ooit bemint:
Denk dat ik ben uw vrou, maar Koning Jakobs kind:
Ik vrees voor uw gevaar en 't vaderlyke leven:
Gy moet in dezen staat my blyk van liefde geeven:
Verschoon u zelven doch, myn Prins, en Stuarts bloed:
Natuur en huuwlyksmin ontrusten myn gemoed:
Indien ik u verloor ik zou myn boezem scheuren,
En, zo myn vader bleef in 't stryden, eeuwig treuren:
[p. 20]
origineel
Maak dat ik geen van beî beklaage in zulk een nood:
Draag voor myn vader zorg, en geef u niet te bloot.
+
Stel u gerust, zo spreekt de Koning, staak uw klagten.
Het vorstelyke woord speelt noch door myn gedachten,
Dat ik u gaf, eer 't lot ons voerde op Stuarts troon;
Toen zwoer ik by myn staf, nu zweere ik by myn kroon:
+
Ik zal uw vaders ziel behouden, kan 't geschieden.
Gy ondertusschen zult, als Ryksvoogdes, gebieden
Met negen Raaden, door beleid en geest vermaard:
Winchester, Devonshiere, en Danby, trou van aard,
+
Penbroke, en Nottingham, en Monmouth, braave mannen,
Die zullen onder u den hoogen ryksraad spannen,
Met Lowther, Russel, en Marleborough, al t'zaam
Pilaaren van myn troon, my waard en aangenaam.
Zy zullen ongeveinst u trou en bystant zweeren,
In nood beschermen, en de rust van 't volk verweeren,
Het recht handhaven, en 't geloof, ons waardste pand,
Voor 't Roomsche kerkgeweld beschermen door verstand.
Vaar wel myn tweede ziel: de Goddelyke zegen
Besproeije dit gewest, gelyk een vruchtbre regen,
Op dat de kerke en 't ryk gewenschte spruiten schiet:
Gods geest geleide uw geest, terwyl gy 't volk gebied:
Zo moet door zyn besluit myn degen zegepraalen,
Myn vyands hoogmoed voor zyn almagt nederdaalen,
En ik, weêrkeerende na 't einde van myn reis,
Maria welvernoegt omhelzen in 't paleis.
[p. 21]
origineel
Zo scheid de vroome Vorst, geleid van Britsche Grooten,
Krygshoofden, Edelliên, manhafte togtgenooten,
Trouwanten en staffiers. Maria zoekt geen rust,
Schoon moeder Thetis bron 't vermoeide daglicht bluscht:
Zy waakt, daar yder slaapt, met onvermoeide leden:
't Godvruchtig hert barst uit in vierige gebeden:
Zy smeekt den waaren God om hulp; zy knielt in 't stof.
O spiegel van de deugd, hoe melde ik best uw lof!
Volgt, volgt haar voorbeeld na, gy hooggebore zielen,
Zy leert u voor 't altaar eerbiedig nederknielen.
En gy, beroemde Prins, begeeft u naar de zee,
En voert den zegen door Mariaas vroomheid meê.
By Chester legt de vloot, voorzien van zeegezellen,
Van voorraad, vracht en geld. de witte doeken zwellen.
De masten pronken met de Britsche watervaan.
Men steekt de zeeklaroen men doet de trommen slaan.
+
De Koning treed aan boord. de vlootelingen woelen,
En slaan de hand aan 't werk, terwyl de winden koelen,
En wakkeren in 't zeil, op Eolus bevel.
't Gezigt verliest de kust. men zeilt gezwind en snel.
Maar 't nootlot schynt myn Held den zeetogt te benyden,
Met voor een wyl zyn hoop van voorspoed af te snyden.
+
Een donkre nevelwolk verspreid zich onverwacht,
+
In 't vaaren, over 't zout, voor 't naaken van den nacht,
En houd de straalen van de dagtoorts opgesloten:
Men leert de stuurliên in dien nood door tekenschooten
[p. 22]
origineel
De t'zaamgevoegde vloot te myden op 't geluit.
De mist verblind elks oog. het ziet'er deerlyk uit.
Men kan het wezen van zyn makker niet beschouwen.
+
Men voelt, men tast, men kruipt langs 't schip om d'ankertouwen
Te zoeken, en de kiel te hechten aan den grond.
+
De nacht verschynt. elk wacht met smert den morgenstond.
Zo dwaalt d'Oranje Zon in 't duister op de baaren;
Tot Gods voorzienigheid de dampen op doet klaaren.
+
De purpre Dageraat, gehult met rozeblaân,
Kruipt vrolyk uit den schoot van vader Oceaan.
De blyde zeeman groet de verschgebore straalen.
Elk spoed zich om op nieuw de zeilen op te haalen.
Een ander wind met vlyt het anker uit den vloed.
De vloot gaat weder 't zeil na ramp en tegenspoed.
+
Driewerven had de lucht haar nachtkleet aangetogen,
En d'avontster geplaatst aan 's hemels zwarte boogen;
Driewerven had Apol in Thetis arm gerust;
Als koning
Wilhem
landde aan Karikfergus kust.
+
De dappre Schomberg treed den Vorst eerbiedig tegen,
Verzelt van Wirtenberg en Kirke, die den degen
In 't strydig Iersch gewest kloekmoedig droegen, om
De vryheid van 't gemeen, Gods kerke en heiligdom
Te rukken uit den klaauw der helsche dwingelanden.
Het gansche leger groet den Held aan d'Iersche stranden,
En schreeuwt uit eenen mond: zyt wellekoom, leeflang,
+
Doorluchte Veldheer, tot uw vyands ondergang:
[p. 23]
origineel
+
Wy zweeren u getrou tot in de dood te blyven,
En zullen met ons bloed deze eeden onderschryven.
Nooit wierd een legerhoofd met grooter liefde in 't veld
Ontfangen, en begroet van 't krygsvolk, als myn Held.
+
Hy stygt op 't oorlogspaard. hy monstert de geleden,
En laat ze net verdeelt voorby zyne oogen treeden.
+
De wapenoefening, de handel van 't geweer,
Door vlyt aan 't volk geleert, behaagt hem meer en meer.
Hy loont de wakkerheid der mannen door geschenken.
Hy pryst de legertucht: zy vliegen op zyn wenken.
+
De veldheer scheid vernoegt: hy roept den hoogen Raad
In 't open veld by een. men arbeid vroeg en laat,
Op 't koninklyk bevel. de legerhoofden waaken
En werken, om, tot heil der algemeene zaaken,
De vyandlyke magt een voordeel af te zien.
Men dreigt de steden, die, door Jakobs oorlogsliên
Verdedigt, weigeren naar
Wilhems
wet te leeven.
+
En gy, ô Ierland, voor veel jaaren hoog verheven
Door wyze geesten, die gy koesterde in uw schoot;
Verlieft, verslingert op verstanden, die de dood,
In weerwil van den nyd, door 't parkement braveerden;
Beroemd door mannen, die Minervaas priesters eerden;
(Maar lang is deze kroon gevallen van uw hoofd)
+
Verbeeldt een oorlogsschool, daar Mavors leerling slooft.
De wapenklank ontrust het stof der Letterhelden:
+
Gradivus voert den toom op uw ontroerde velden.
[p. 24]
origineel
+
Hoe kraakt de dissel van zyn krygskaros! hoe blaast
De klepper vuur en vlam ten neuze uit! hoe verbaast,
Hoe angstig vluchten vee en hoeders in spelonken!
Elk zwicht, elk aarzelt voor de schitterende vonken
