[p. 84]
origineel
Verklaring
Van de Print voor 't VII Boek.
H
ier praalt de Zegeboog, tot Koning
Wilhems
eer
,
In
's Gravenhaag
gesticht: de dappre Vorst, gedreven
Door oorlogslust, wil zich te paard naar 't heir begeeven:
Hy zwaait, geperst tot wraak, 't gevreesde krygsgeweer
.
Voorzichtigheid bestiert den toom, terwyl haare oogen
In 't spiegel staaren op der Ouden heldendaân
.
De Maagd, zo ryk met geld en oorlogstuig belaân
,
Verbeeld hier Nederland, zyn miltheid en vermogen
.
Een Vrou van Staat, bekleed met zeven Pylen, bied
Den Vorst zyn stormhoed aan. Alcides velt gedrogten
,
En baant de wegen voor de koninklyke togten
,
Terwyl de Rover, met zyn wolfsvel, duikt en vlied
.
Een Dwingeland bestryd, naar 't voorbeeld der barbaaren
,
Een
*
eedle Vrouw:
(
hy draagt een pook en beurs met geld
)
Terwyl haar
†
schoonste Maagd geschaakt word van 't Geweld
,
Rooft hy haar Stedekroon, en scheert heur Korenaaren
.
De Reuzen werken in de smis van God Vulkaan
:
Bellone moedigt hen in 't smeeden van haar wagen
.
God Eolus bestraft om hoog de Wintervlaagen
,
En sleept den Hoofdstorm by zyn gryze pruyk gevaân
.
De zee bedaart. men ziet de Watergoden queelen
,
En
Wilhfms
zeetriomf op 't gladde pekel speelen
.
[p. t.o. 85]
origineel
[p. 85]
origineel
Wilhem de III.
Zevende boek
.
+
D
E Vorst genaakt
den Haag
, versiert met zegeboogen.
De Maagd van Nederland (een juffer schoon van oogen,
En welgemaakt van leên, wiens aangenaam gelaat
Den Koning lang beviel) verschynt in 't feestgewaad,
Verzelschapt met een sleep van knechten, en staffieren,
Een hofgevolg bekleed met schilden en banieren,
Waar op de wapens van den Keizerlyken Stam
Der Vorsten, uit wier bloed de Prins zyn oorspronk nam,
Op 't heerlykst pronken, met hun staat-en krygsbedryven,
Die 's lands kronyken ons in overvloed beschryven.
Men ziet twee
Wilhems
, elk naar 't leven, in heur vaan.
Men leest wat Frederik, wat Maurits heeft gedaan,
En d'overwinningen van yder in 't byzonder.
Maar boven al den Held, die, als een oorlogswonder,
Zyn strydbre Vaders volgt, vergeet de Tuinmaagd niet.
Zy draagt de vruchten van zyn groeizaam krygsgebied
[p. 86]
origineel
In haaren standerd om, voor 't oog der onderzaaten.
Zo staptze in 't feestgewoel hoogmoedig langs de straaten.
De staatrok sleept van 't lyf. d'Oranje bloesem hult
Haar blonde vlechten; en de tabberd, ryk vergult
Aan alle zoomen, pronkt met applen van Oranje,
Naar 't leven geborduurt. de Koning van Britanje
Omhelst de schoone Maagd, en licht haar van den grond,
Terwylze nederknielt. hy kust den blanken mond.
Zyt welkom zegtze, ô Held, myn lief, myn welbehagen,
Ik groete u, brave Prins, op uwen zegewagen.
Gy nadert in triomf, als Heiland van Euroop,
Behouder van den Staat, door zulk een vasten knoop
Verbonden aan dit land: gy ruimt uw heerschappyen,
Drie ryken, om de ziel van Neêrlands burgeryen
Te streelen door uw komste. ô tyd, ô dag, ô uur
Zyt driemaal wellekoom! uw byzyn stookt een vuur
Van ongeveinsde vreugde in 't herte, en streelt onze aders.
Hoe zuchtte uw vaderland! hoe treurden d'oude Vaders,
Wanneer gy, door den nood van Albion geprest,
Van dezen oever zeilde, om voor 't gemeene best,
De vryheid en 't geloof uw leven op te zetten,
En 't al te waagen voor de burgerlyke wetten!
Gy hebt voor 't recht van 't volk gestreên, gewoelt, geslooft:
Nu keert gy weêr, myn Prins, maar met de kroon op 't hoofd:
Nooit moet de bitse nyd uw troongebied bestryden,
Noch 't weifelende lot uw hoogen staat benyden:
[p. 87]
origineel
Maar voorspoed en geluk groeije aan van dag tot dag;
En blyve aan u gepaart in 't koninklyk gezag:
Zo moet uw vyand voor uw wapenklanken beeven,
En gy in ewigheid Europe wetten geeven:
Dat wenscht uw vorstenwieg, den Hage, en 't gansche land,
Wel eer in 't krygsgevaar verdedigt door uw hand.
Zo spreekt de Maagd: terwyl de landgenooten praalen
In stasikleeden, om den Koning in te haalen.
De Haagsche burgery, in ryen net geschaart,
Besluit de zegekoets: 's lands Adel draaft te paard,
Met diamant gesiert, en goude wapenrokken,
Met veders op den hoed. men trekt de tempelklokken;
Die brommen in 't gewoel, en juichen uit haar trans
Den Stedehouder toe. de Vryheid drilt haar lans,
Verheven op haar kar: zy sleept de Moordharpyen,
De Wreetheid, het Geweld en alle Razernyen
Gekluistert aan haar as. de Godsdienst volgt de vreugd
In 't zedig kerkgewaad, verzelschapt van de Deugd,
Van Vroomheid, Eendragt, Liefde, en al haar speelgenooten,
In 't hemelhof geteelt, Gods uitverkore loten.
De Vaders leggen nu den last der staatzorg neêr,
En ryden door den drom, daar 't blinkende geweer
De zon in d'oogen schynt. den Haag verheft haar kruinen.
De trommen klinken met schalmeien en bazuinen.
De zwangere kortou barst los met slag op slag,
En groet den Koning op dien zegenryken dag.
[p. 88]
origineel
Men ziet de daken van ontelbre menschen krielen,
De wegen zwart van volk, van oude en jonge zielen.
De praal van Nederland, de Haagsche jufferschap,
Door minnaars voortgeleid, stygt vrolyk langs den trap,
Om 't zegefeest te zien, op hooge galleryen;
Voorheen' tot elks gerief gebout aan beide zyen
Der grimmelende straat; en yder groet beleeft
Den Heiland van Euroop, die met zyn wagen streeft
Naar 't opgepronkt paleis, gevolgt van burgerschaaren,
Door zegepoorten en uitmuntende eerpilaaren.
De jonge maagden treên, versiert met laureblaân,
En heffen, elk om stryd, een vrolyk feestlied aan,
Tot
Wilhem Henriks
roem, die op zyn heldentogten
De scherpe klaauwen brak der woedende gedrogten;
Die 't ryk bevredigde, 't geweld ten lande uitjoeg,
En Jakobs leger aan den stroom der Boyne sloeg.
De Rykdom, door den Vorst gehandhaaft in de steden
Van Neêrland, volgt den stoet met opgetooide leden:
De tabbert blinkt van goud, de vlecht van diamant.
De Scheepsvaart ment haar koets, aan allen kant beplant
Met vlaggen, wimpelen, met ankers, scheepskortouwen,
En 't geen de zeetogt eischt: zy vestigt haar betrouwen
Op
Wilhems
zeebanier, en eert hem, als een God,
Wiens arm den drytand zwaait, hem toegedeelt door 't lot.
De Leeuw van Holland viert den Krygsvoogd, die voordezen
Zyn klaauwen heeft gewet, en 't bloed, verkoelt door vreezen,
[p. 89]
origineel
Op niew ontvonkte in al zyne aadren door den gloed
Van zyne dapperheid, en vorstelyken moed:
Dat moedig Dier geleid met opgereze maanen
Den grooten zegesleep, en voegt zich by de vaanen
Der oorlogsmannen, die, geplaatst voor 't hofgebou,
Afwaaijen van de borst. daar bralt de wapenschou.
Hier geeft de burger vuur, en groet uit koopre kaaken,
Bezwangert van de vreugd, den Veldheer, in 't genaaken.
In 't kort
den Haag
verstrekt een heerlyk schoutoneel.
't Gespan van Febus speelt in 't brandende gareel,
En huppelt vrolyk voor den schitterenden wagen:
Hy ziet de pracht, en schynt zyn dagreis te vertraagen,
Door Neêrlands vreugd verrukt; tot endelyk de glans
Van 't albestralend licht stort neder van den trans,
En spoelt de wielen van de dagkoets in de stroomen.
Men ziet in 't zwarte kleed den nacht te voorschyn komen:
Noch wykt de blyschap niet, maar tart de duisternis.
Men steekt het vuurwerk aan. een ander spreid den disch.
Men banketeert. men schenkt den wyn in goude schaalen;
Daar 's Konings Edelliên zyne oorlogdaân verhaalen.
De tafel danst van vreugd. het sierlyk hoftapyt
Krygt ooren door 't verhaal. al 't beeltwerk staat verblyt,
En schynt te juichen door de wondren aan te hooren.
Geen nachtrust vleit het hert. geen slaap kan 't oog bekooren.
Men zegeviert, tot dat de purpre dageraat
De morgenpaarden wekt, en voor hunne assen slaat.
[p. 90]
origineel
Zo word het prachtig feest op 't herelykst besloten,
En
Wilhem
in 't paleis onthaalt met al zyn Grooten.
Elk treed ter hofzaale uit naar 't ledekant, belust
Op slaapen, en verfrischt zyn leden door de rust.
De middagzon beschynt de vorstelyke daken,
Terwyl de hoveling en 't burgervolk ontwaaken.
+
De Goden van den Staat verschynen in 't paleis,
En elk verwellekoomt den Koning van zyn reis.
Elk looft zyn vriendschap, die hem voerde aan deze stranden,
Zyn zorg, en yver voor de rust der Nederlanden,
Zyn zucht voor 't heiligdom, en 't recht der burgery,
Gedreigt met schennis en uitheemsche tiranny.
+
Schoon 't nootlot, zegt de Vorst, beroemde Burgerheeren,
My kroonde in 't Britsche ryk; ik kan u heilig zweeren,
Dat my geen eigebaat noch staatzucht dwong de kroon
t' Aanvaarden, maar alleen myn yver om den troon
Te dienen met myn bloed in d'algemeene elenden;
Den godsdienst voor te staan, en met myn Britsche benden
Ons bondgenootschap, en uw landen, door den haat
Van Lodewyk gedreigt, in dien verwerden staat
Myn hulp te bieden, en uw legers met myn vaanen
Te sterken in den nood, tot heil der onderdaanen.
'k Heb van myn kindschheid af myn vaderland bemint:
Maar toen gy my de magt van 't wigtig krygsbewint,
En 't stedehouderschap, ô Heeren, hebt geschonken,
Zaagt gy van dag tot dag myn oorlogsgloed ontvonken,
[p. 91]
origineel
Myn yver groeijen, om op 't vaderlyke spoor
Uw vryheid en het recht der landgenooten door
Myn wapenen den muil der Moordharpy t'ontrukken:
Gy hebt myn poging door Gods bystant zien gelukken:
Dat zelve vuur, die liefde ontsteekt myn ingewand.
Ik heersche, als Koning, maar ten dienst van 't vaderland.
Indien myn arbeid kan Europes rust verwerven;
Dan zal ik welvernoegt voor Jesus altaar sterven.
De Vaders staan verstomt. elk hoort het vorstlyk woord,
Dat yders boezem streelt, en 't hert door 't oor bekoort.
+
Men raadpleegt in 't vertrek. men overweegt met oordeel
De zaaken van den Staat, en 't algemeene voordeel.
Men spreekt van 't leger, van den bondgenoot en vriend,
Die om zyn eige zaak 't belang van Neêrland dient.
Want yder word door 't staal van Vrankryk aangegrepen.
Men overweegt de magt der vloote en oorlogsschepen;
Kiest Hoofden voor den togt, Zeehelden, vol beleid,
Neptunus zoonen, lang vermaard door dapperheid.
Men zweet in 't raatgestoelte. elk overlegt met reden
Zyn woorden, eer hy spreekt. de nood eischt bezigheden.
't Gevaar staat voor de deur. de felle krygsstorm loeit,
En dreigt den hulk van 't land. het Fransche leger groeit.
De magt van Lodewyk, in rooflust uitgelaaten,
Belaagt aan allen kant de rust der zeven Staaten.
Dat opzet tracht de Vorst te weeren door vernuft,
En heldenarrebeid. zyn geest, die nimmer suft,
[p. 92]
origineel
Blyft onvermoeid in 't werk. hier gaat geen dag verloren.
Hier word geen uur verzuimt. men woelt om 't quaad te smooren,
En 't onheil, eer 't genaakt, te stuiten in zyn vlucht.
Veel Prinssen van Euroop, verwittigt door 't gerucht,
Dat Koning
Wilhem
stak van d'overs op de baaren,
Om met zyn watermagt naar Nederland te vaaren,
Verschynen hier ten hove, op 't heerlykst uitgerust,
Met hofstoet en gevolg van knechten: yder kust
De handen van den Vorst, en zweert zyn magt te styven.
+
Men ziet 'er Beyeren, vermaard door krygsbedryven;
Met Brandenburg, wiens lof de Faam alom verbreid;
En Gastanaga, die voor 't recht van Karel pleit
In 't Spaansche Nederland; en meer doorluchte mannen,
Die met de Britsche kroon en Holland t'zamenspannen.
Ja gansch Europe vloeit in
's Gravenhaag
by een,
Door Afgezanten, die de zaal van 't hof betreên.
ô Vorstelyke wieg, ô Tempe ryk van weelde,
Daar vrou Natuur, met kunst gepaart, haar schatten teelde,
Haar rykdom zaaide, beur uw kruinen aan de lucht!
Braveer, ô 's Gravenhaag, stof ewig op de vrucht,
In uwen schoot gequeekt! hier wierd een Prins geboren,
Maar nu door deugden en verdiensten uitverkoren
Tot Koning, om den staf te zwaaijen voor 't altaar
Van d'Oppermajesteit, en Gods geliefde schaar,
Door zielsgeweld geprangt, verdreven en verbannen,
Uit have en erf geschopt door 't woeden der tyrannen,
[p. 93]
origineel
Te troosten in haar leet; den hoon en 't ongelyk
Te wreeken, en haar ziel te streelen in zyn ryk.
Noch eens, ô lustprieel, 's lands Eden, hoog van waarde,
Verhef uw toppen aan den hemel, styg van d'aarde
Veel hooger dan de zon; 't Euroopsche Godendom
Verschynt van allen kant in uwe kreitsen, om
De wysheid van uw Vorst, uw zoon, en ingeboren,
(Een eer die nimmer zal versterven) aan te hooren!
+
Nu bloeit de Dichtkunst door de Nederlandsche steên.
De komst des Konings noopt der Dichtren bezigheên.
Men ziet Apollo zelf van Pindus heuvel daalen,
Verheven op een wolk, bekleed met hemelstraalen:
De harp rust in zyn arm: de lauwerkroon versiert
De goddelyke pruik, die om zyn schoudren zwiert,
Bewogen door de lucht: de rei der Zanggodessen,
Die 't heilig speeltuig roert naar vader Febus lessen,
Gelaaft, gevoedstert met Parnassus lekkerny,
Zit neder voor den troon der wolken aan zyn zy.
+
Ontwaakt myn zoonen, zegt de Zanggod, hoort myn reden.
Ik sloeg myne oogen van den Zangberg naar beneden,
Op Hollands vreugdetoon. ik hoorde, bly van geest,
't Gejuich der burgren, en 't gedruis van 't zegefeest;
Toen Koning
Wilhem
, op zyn stasikoets gestegen,
Wierd plegtig ingehaalt langs d'opgepronkte wegen.
Op, op, ô Dichters, laat uw kunstig dichtpenseel
Nu maalen voor den Vorst een levend tafereel:
[p. 94]
origineel
Verbreid de wondren van zyn arm, beschryft de kroning;
Verewigt door uw pen de deugden van den Koning,
Die, waar zyn sabel blinkt, in 't stryden zegepraalt.
Heeft Griekenland den lof der helden afgemaalt,
Vrou Thetis zoon gevolgt, en Hektors oorlogstogten
Beschreven; en die voor of tegens Troje vochten,
Die 't ryk bestreden, of verdedigden, wel eer
Zoo hoog verheven door de dichtschacht van Homeer!
Heeft Maro, door myn gunst van heilig vuur aan 't blaaken,
't Geslacht van Dardan, uit den brand van Priaams daken,
Gezolt door Junoos wrok en 't woeden van de zee,
In heldendicht gevoert aan Vorst Latinus ree;
En daar Eneas moed, zyn stryd, en oorlogsdaaden,
Tot Turnus stortte in 't bloed, verheerlykt op zyn bladen!
Deeze eeuw verschaft een Held, ô Neêrland, voor uw dicht,
Voor wien Anchizes zoon, Achil en Hektor zwicht:
Die Agamemnon trotst, het Hoofd der Grieksche vlooten,
Met al zyn heldenstoet en koninklyke loten.
Men roem' geen Jazons moed, die Kolchis gulde vacht
Naar 't oud Tessalien in 't zeeschip Argo bragt:
Noch Ajax die den gloed uitbluschte met zyn handen,
Als Hektors toorts de vloot in brand stak aan de stranden:
Noch Held Alcides, die 't geweld der monsters breekt:
Noch Pirrus die de dood van zynen vader wreekt
Op Priaam, door zyn vuist voor 't hoog altaar verslagen:
Al d'eer der helden, daar myn zoonen van gewaagen
[p. 95]
origineel
Word door de lofbazuin van dezen uitgedooft.
Wel aan dan, telgen van Parnassus, zingt, en looft
Zyn daaden door uw zang; ik zal uw geesten sterken
Met stroomen uit myn bron, en op uw zinnen werken.
Maar gy, Onwetenheid, die, dolende en verblind,
U zelve liefkoost, uw gebrek en dwaasheid mint,
Verlieft, verslingert op de smetten van uw wezen;
Uw onvolmaaktheid heeft my lang gewalgt voordezen:
'k Verbiede u dan dit werk 't ontluistren door uw wys
En stamelenden toon, en nimmer naar den prys
Of d'eer te dingen der uitmuntende Poeëten:
Maar is u reeds de straf van Marsias vergeeten,
Den Sater, dien ik vilde in Frigie, om den hoon,
Myn zangkunde aangedaan; en wilt gy naar de kroon,
ô Aterlingen, van myne echte zoonen steeken?
Ik zal my, als voorheen, ook van uw hoogmoed wreeken.
Dat zweere ik by de bron, die 't oor der Goden vleit,
En by 't gevleugelt paard, dat op myn heuvel weid.
Hier zwygt Latonaas zoon. de negen Zusters queelen,
En zingen voor den troon van Febus onder 't speelen.
Kaliopé, gewoon den heldentoon te slaan,
Gaat voor, en steekt den lust der Zanggodinnen aan:
Zy roemen te gelyk Vorst
Wilhem
op haar snaaren,
+
Terwylze in 't midden van de vreugd ten hemel vaaren.
De wolk verdwynt, en voert den rei naar Helikon.
De Dichters drinken uit de zuivre Paardebron,
[p. 96]
origineel
+
Door Febus miltheid voor zyn waarde gunstgenooten,
Om
Wilhems
krygsbedryf te zingen, opgeslooten.
Zo weid de dichtkunst ruim in zulk een ruimen stof.
+
Een ander volgt den toon van Cicero (wiens lof
Onendig leeven zal in schrandere gedachten,
Zo lang men wysheid in de waereld hoog zal achten)
En steekt de lofbazuin in onrym voor elks oor;
Dan dreunt de marmre zuil in 't hooge tempelkoor.
Hier kan myn Zangheldin haar yver niet bedwingen,
Om uw geleertheit in 't voorbygaan op te zingen,
Doorluchte Grevius; ô zon van ons Atheen!
ô Luister van deze eeuw! de Stichtsche Domkerk scheen
Te leeven, als uw mond met hoogverheve toonen
Uitbromde
Wilhems
roem in 't oor van Pallas zoonen.
Men zag den tempeltrans verryzen uit zyn puin,
En steigren naar de lucht met zyn gesloopte kruin.
Zo wierd door 't gansche land de krygstrompet gestoken,
En 't heldenwerk in rym of onrym uitgesprooken:
+
Daar d'Edelmoedigheid des Konings zich vertoont,
Als zy den arbeid met een vorstlyk pand beloont.
Hoe dikmaal zal ik, van verwondring opgetogen,
Uw beeltenis, ô Vorst, aanschouwen met myne oogen,
U en uw Koningin, wel diep in goud geprent,
Maar dieper in myn hert; daar word uw gunst erkent
Met alle dankbaarheid; daar word uw deugd verheven:
Gy schenkt u zelf aan ons. wat kunt gy grooter geeven?
[p. 97]
origineel
+
Maar rek uw toonen niet te lang, myn Zangheldin;
De zucht voor Febus en zyn kunst verrukt uw zin:
Keer weder, om den vlyt des Konings aan te schouwen;
Die Karels grenzen, zyn kasteelen, en gebouwen,
Voor tegenstant gesticht, bezet met oorlogsvolk;
Daar Vrankryks Legerhoofd, gewapent met zyn dolk,
Verwoest, verdelgt en moord de Spaansche Nederlanders.
Daar Bergen in dien nood, omringt van Lelistanders,
De vlam ziet blaaken voor den muur, en vecht vol moed
Op 't neêrgestorte puin der daken, door dien gloed
Gebliksemt, en gesloopt door felle donderslagen.
Verhoog uw heldentoon, myn Klio, volg den wagen,
De krakende assen van Gradivus, die, verwoed,
Zyn rossen dryft op 't spoor, bespat met heldenbloed:
Gy moet een lange ry van oorlogsplaagen tellen,
Verwoesting, en geweld op uwe snaaren stellen:
Want gansch Euroope staat in 't harnas. yder grypt
+
De wapens aan. Vulkaan, aan 't werken, smeed en slypt
In winkelholen, daar de schoorsteenvlammen rooken.
De knechten beuken 't staal op 't aanbeeld, onder 't smooken,
En jaagen 't klamme zweet uit spieren en gewricht.
Hier houd de Wreetheid met heur Bloedraad hof. hier sticht
De Dood haar zetel, en belaagt de stervelingen.
De muur van 't smidshol pronkt met dolken, spiessen, klingen,
Met bylen, fyn van staal, en 't geen de moord bedacht
Veel jaaren, tot bederf van 't menschelyk geslacht.
[p. 98]
origineel
+
De woedende Belloon bezoekt de nachtspelonken
Van Mulciber, en stapt, op 't stuiven van de vonken,
En 't klinken van 't metaal, recht op zyn woning aan:
Zy ziet de reuzen naakt voor 't gloeijend aanbeeld staan,
En zwoegen in de vlam. ik heb uw hulp van noden,
Vulkaan, zo spreektze, die wel eer voor 't Hoofd der Goden,
Den grooten Jupiter, den bliksem hebt gesmeed;
Den drytand voor Neptuin, wiens arm de golven meet,
En peilt de diepte van den Oceaan. de tyden
Van ooreloogen en afgrysselyke stryden
Zyn nu geboren. 't volk is tegens een gekant.
+
'k Eisch moordgereetschap, staal en wapens van uw hand.
Ik wil in Vlaanderen myn oorlogszetel stichten:
Daar ik wel eer door dwang met Vader Mars most zwichten,
En ruimen voor de Vreê den bodem, tot my smert.
Ik heb dien hoon gekropt veel jaaren in myn hert.
Nu barst myn wraakzucht uit, en werkt op d'ingewanden
Van Koning Lodewyk: ik zie zyn krygsvuur branden:
Hy loert op Karels erf, en Neêrlands Staatgebied.
My is bewust al 't geen in 's Konings raad geschied:
Gy hebt alreê met my zyn woeden aangekeeken,
En hoorde by Fleury de bloedbazuinen steeken:
Nu houd hy 't hoofdsieraad van 't Henegousch gewest
Beslooten, en verdeelt zyn vaanen voor de vest:
+
Hy voert zyn gansche magt voor Bergen, om de wallen,
Die Prins de Berghes trou verdedigt, aan te vallen;
[p. 99]
origineel
En zal den sterken muur verovren, eer de zon
Haar paarden twintigmaal ververscht in Nereus bron.
Door deze zege zal zyn hoogmoed hooger stygen,
En werken om Euroop in zyn geweld te krygen:
Dat zal de Koning, die den Britschen schepter zwaait,
(Een as waar op 't belang van gansch Europe draait)
Nooit dulden, maar, aan 't hoofd der trouwe krygsverwanten,
Zich tegens 't opzet van den Franschen Troonvoogd kanten.
Dan zal men 't edel bloed van menig dapper held,
Gelyk een ruime zee, zien vloeijen over 't veld.
Ik zie met vreugde alreê den storm vol oorlogsvlaagen
Verschynen, bloeddorst, moord, en vreesselyke plaagen.
De sabels breeken in de sterke vuist door 't slaan,
De bussen barsten door den gloed. werk, werk, Vulkaan,
Schaf oorlogstuig, en laat Bellone niet verlegen.
+
Ik ben, ô Krygsvoogdes, zegt Mulciber, genegen
Om u ten dienst te staan, en reeds, op 't hoog gebod
Van Mavors, dien ik volge, in Neêrland met myn rot
Van reuzen aangeland. ik heb voor uw soldaaten
Myn schoorsteen hier gesticht, en Lemnos kust verlaaten.
Myn dienaars hygen door den arbeid nacht en dag.
+
Gy ziet hier wapentuig van veelerhande slag,
Al vaardig om aan 't volk in 't stryden uit te deelen:
Zo kunt gy, naar uw zin, Bellone, uw krygsrol speelen.
En gy, myn knechten, slaaft voor 't oog der Krygsgodes,
Verdubbelt slag op slag in 't smeden, volgt myn les;
[p. 100]
origineel
Elk moet zich voor 't belang van God Gradivus quyten.
Zo spreekt hy; en men ziet de zwarte gevels splyten,
De muuren waggelen door 't klinken op 't metaal.
De vonken vliegen door de smis, gebeukt uit staal
Of yzer, door de vuist der grove winkelknaapen;
En d'ongevormde stof herschept zich straks in 't wapen.
De winkel staat in brand. geen Etna gloeit zo fel,
Noch Plutoos jammerkolk, de vuurpoel van de hel.
Myn Zangnimf tree te rug, verlaat de naare holen,
Maar vryf uw leden niet aan roet of doove koolen,
En zwarte wanden van Vulkaan, den wapensmit:
De dikke damp heeft reeds uw ingewand verhit,
Uw gorgel uitgedroogt. helaas! waar wil dit heene?
Haar stem bezwykt. Apol, ai, schenk haar Hipokrene;
Of anders blyft haar keel tot zingen onbequaam.
't Gaat wel, myn smeeken is den Vader aangenaam;
Hy hoort myn bede, en laaft myn Zangheldin van boven.
Ik zal in ewigheid uw gunst, ô Febus, looven,
En, door uw hoevenat gesterkt, myn heldentoon
Voltrekken, naar uw wil en hemelsche geboôn.
+
Men zag 't orakel, dat Belloon had uitgesproken,
Door d'uitkomst waar gemaakt, en Bergen, door 't bestooken,
En fel bestormen van den grooten Lodewyk,
Zich vlyen onder 't juk van 't Fransche koninkryk.
De Berghes had zyn plicht, als Stadvoogd, waargenomen,
De posten kloek verweert, en 't Fransche bloed by stroomen,
[p. 101]
origineel
Door fellen tegenstant, vergooten op den grond
Van Henegouwen, daar 't bestrydend leger stond.
Zyn oogmerk was voor 't recht van Karel 't al te waagen.
Als dit de burger zag, begon hy laf te klaagen,
Door paapen opgehitst: wy zien, helaas! de stad,
Zo gy den Koning tergt, met burgerbloed beklad.
De vlammen weiden in de tempelen, en daken
Van onze woningen. de heiligdommen blaaken,
En smooren onder 't puin. wy hooren uur op uur
Het donderend gekraak der bomben in den muur.
De vrouwen weenen, en de zuigelingen kermen.
Geef op de stad, indien gy 't leven wilt beschermen
Der weereloozen, die, gedrukt door hoogen nood,
Vast beeven in 't gevaar, en schrikken voor de dood.
Maar Prins de Berghes zocht hun moed in 't lyf te spreeken:
De nood, waar van gy rept, is ons noch niet gebleeken,
ô Burgers, zyt getroost, houd moed; ik zal met lust
Myn bloed opoffren voor uw algemeene rust.
Indienge u overgeeft, ai zegt, wat zult gy winnen?
Wilt gy uw dochters, en uw vrouwen, als slavinnen,
Uw zoons, als slaaven, zien geketent wechgerukt,
En volgen langs de straat, al weenende en bedrukt,
Den zegewagen van uw vyand? wiltge u zelven
Door moordersklauwen zien in grafspelonken delven,
Of, opgesloten in den kerker, steeds, vol rou,
't Verlies betreuren van uw kindren en uw vrou?
[p. 102]
origineel
Wat my belangt, ik zal de stad niet overgeeven,
Maar in de wapenen voor uwe vryheid sneeven.
Wy hebben voorraad, en noch volk in overvloed.
Ook wachte ik bystant van Vorst
Wilhems
legerstoet:
Die groote Koning zal eerlang de vest ontsetten,
Om 't dreigende geweld van Vrankryk te beletten.
Staakt dan uw klagt, en geeft myn redenen geloof.
Zo sprak de Stadvoogd; maar de burgers bleeven doof.
+
Al 't geen men stelde in 't werk, of voorgaf, mogt niet baaten:
Zy dreigden met geweld den vyand in te laaten,
De poort t'ontsluiten, (want hun magt en tal was groot)
Indien men langer toefde, en Vrankryk weêrstand bood.
Zo wierd de sterke vest van Bergen onbezonnen
Door burgerlyke vrees gegeven, niet gewonnen.
Dat voorval trof den Held, die op zyn krygsros zat
Voor 't leger, om 't beleg te dryven van de stad.
Hy laat zyn oorlogsliên weêr in de steden trekken,
+
Of legtze op 't platte land in d'omgelege vlekken,
Om straks gereed te zyn op 't eerste krygsgeschrei.
De landen droegen noch geen graanen, noch de wei
Geen gras voor 't legerpaard. de tyd was niet geschapen,
Om onder 't paviljoen in 't open veld te slaapen.
Men houd de vesten in. maar Vrankryks Legerhoofd
Bestryd den dorpeling; zyn heirstoet brand, en rooft,
Verwoest, schoffeert, en schend de teedre maagdeschaaren,
Verschoont geen heiligdom, geen klooster, noch altaaren.
[p. 103]
origineel
+
Zo ras de zomerzon van 't hoofdpunt schynt, en streelt
De beemden met haar glans, wiens kracht de kruiden teelt,
Prest elk zyn heir te velde, en legt de regementen
Van ruiter en soldaat in d'opgespanne tenten.
De Brandenburger, Brit, en Spanjaard voegt zich by
De Nederlandsche magt, door
Wilhems
krygsvoogdy
Verheerlykt. Luxemburg gebied de Fransche vaanen;
Wel dapper, maar tot ramp van Karels onderdaanen,
En plaag van 't Vlaamsche volk door 't nootlot voortgebragt.
Elk draagt zich in 't bewint omzigtig, en betracht
Zyn voordeel, in de plaats voor 't leger af te steeken.
Elk snyt zyn weêrparty den aantogt af door beeken,
Door landrivieren, en versterkt zich aan dien kant
Van 't veld, daar 's vyands heir de krygsstandaarden plant.
Men zend de ruiters af om 't graan van 't land te haalen,
Voor ros en legerman, in d'omgelege dalen:
Zy vliegen op 't bevel; terwyl een ander trekt
Te velde, en met zyn volk de heirbezorgers dekt.
Zo boet de legerknecht zyn honger met de vruchten
Des akkers, lacht en queelt, daar d'arme bouliên zuchten.
Men zet van tyd tot tyd de buitenwachten uit,
Op dat men overval, geweld, of laagen stuit.
Men dient zich, om den staat des vyands te bespieden,
Van strydbre mannen, trouwe en onversaagde lieden;
Wier oorlogsdapperheid, ten dienst van hunnen Heer,
't Verganklyk leven wyd aan d'ewigdurende eer.
[p. 104]
origineel
De magten leggen by elkander neêrgeslagen,
En grimmen tegens een. de vruchtbre zomerdagen
Verloopen. yder vlamt op voordeel. 't krygsbeleid
Houd steeds een waakend oog, en wacht gelegentheid,
Om, van de kans gedient, de vyandlyke benden
Met klingen in de vuist te storten op de lenden.
De bondgenoot trekt op; en Luxenburg belast
Zyn volk den achtertogt te volgen. yder past
Op 't hoog bevel. een mist bekleed de zonneglanssen,
En dekt de legervaan der naderende Franssen.
Het huis des Konings valt met sabels in de hand,
+
Op 't oorlogsteken, aan. de Bondgenoot houd stand.
Elk arbeid om de kroon der zege te verwerven,
Of in de wapenen voor 't vaderland te sterven.
Men keert den aanval van den Franschen Adel af;
Die 't leven heiligt aan den koninklyken staf,
En d'eer van Lodewyk. de Duitsche mannen vechten,
Als leeuwen. yder voert zyne aanbetroude knechten
In 't midden van den brand. het naare moordgerucht,
De schorre wapenklank, het veldgeschrei, de zucht,
De jongste doodkreet der zieltoogende Oorlogshelden
Verspreid zich door de lucht van d'omgelege velden.
Gansch Leiche (dit 's de naam der plaats daar 't krygsvolk woed)
Verteert door 't zwavel vuur, of spoelt door 't stromend bloed
Van zynen wortel af. de Legerhoofden roepen,
En kittelen den moed der aangevoerde troepen
[p. 105]
origineel
Door 't klinken van hun stem: valt aan, dat gaat u voor,
ô Strydgenooten, volgt op 't heerlyk heldenspoor.
De krygskans, in 't begin de Fransche magt genegen,
Valt in den aanval 't heir der bondgenooten tegen:
Men ziet'er veel gewond, gevangen, of gedood:
Maar elk grypt niewen moed, en wreekt door stoot op stoot,
Door sabelslagen, en door 't slingren der granaaten,
Het uitgestorte bloed der snevende soldaaten.
Een ander held geeft vuur, en bliksemt door de vlam
Den trotsen vyand, die zyn makker 't leven nam.
De ruyterbende vliegt met uitgetrokke zwaarden
Recht op den voetknecht aan, en breekt door magt van paarden
Zyn krygsgeleden, en slagorde, of keert vol schroom,
Door sterken tegenstant, te rugge, en zwenkt den toom.
De klepper plast in 't bloed. de bondgenooten leggen
Een deel van 't legervolk in dichtgegroeide heggen,
Waar uit men op den drom der Fransche mannen schiet.
+
Zo vecht men tot de zon, die 't bloedig treurspel ziet,
En voor het woeden schrikt, al treurende en verslagen,
In 't westen neêrzinkt met haar dikbesmookten wagen.
Men houd van wederzyds het veld in. niemand strykt,
Begunstigt door het lot, de zege wech, noch wykt
Voor d'overwinners met verstrooide veldbanieren:
Maar Mars versiert het graf der helden met laurieren,
Die streden voor 't gemeen, en sneefden in den stryd:
Hun naamen blyven aan d'onsterflykheid gewyd.
[p. 106]
origineel
+
De gryze winter dwingt de legers op te breeken,
Het veld te ruimen. elk geleid, op 't legerteken,
Op 't dreunen van de trom, op 't steeken der trompet,
Zyn aanbevole magt ten velde uit, en bezet,
Naar 't uitgegeven woord, de bygelege steden.
Hier rust de krygsgezel zyn afgematte leden,
Door togt op togt verzwakt: maar
Wilhem Henrik
waakt
Voor Neêrland, voor zyn ryk, ja gansch Euroop, geblaakt,
Geschonden en verwoest door Mavors bliksemstraalen.
De Vaders van den Staat verschynen in de zaalen
Van 't Haagsche hofpaleis, en volgen paar aan paar,
Gedagvaard door den nood, den Stedehouder naar
't Geheime raadvertrek, om alles t'overweegen.
Zo stryd de Vorst voor 't volk, in 't vechtperk met den degen,
Met oordeel in den raad: steeds vind zyn yver stof.
+
Terwyl men zweet voor 't land, verschynt een bode in 't hof:
Hy was van d'Iersche kust naar Nederland gezonden,
Om d'overwinning aan den Koning te verkonden.
En had, als Hoofd in 't heir van Reede, voor zyn Heer
Gestreden als 't betaamde, en steets gedient met eer.
Grootmagtigste Monarch, ik brenge u blyde maaren,
Zo spreekt hy; sta my toe om alles t'openbaaren.
Dat ik in Ierland zelf gezien heb of gehoort.
De Koning geeft verlof: en d'afgezant vaart voort:
+
Na dat uw Majesteit, door 't kroonbelang gedreeven,
Zich uit ons leger naar den rykstroon had begeeven,
[p. 107]
origineel
Wierd Kork en Kingsale verovert in 't begin.
Men dreef den muiter uit, en nam de vesten in.
Men zag aan allen kant de woedende rebellen
In 't schermutseeren door uw helden nedervellen;
En 't schuim der rovers en bandieten, die de zy
Der Ieren koozen, en uw opperheerschappy
Betwistten, om genâ van Jakobs gunst t'ontfangen,
Verstrooijen door uw magt, vernielen, of gevangen,
Met ketenen belaân, wechsleepen over 't veld.
Men eischt de sloten op, wint Bahan met geweld,
En Rea buigt voor 't zwaard: ja 't strydig eiland Allen,
't Oproerig Fullimore, en Killoks vesten vallen,
Met Ragham, in uw hand. de Landvoogd Tyrkonel
Was onderwyl geland uit Vrankryk, door 't bevel
Van Koning Lodewyk, met rykgelade kielen
Gezonden naar de kust, en zesmaal duizend zielen,
De bloem van 't Fransche volk, tot stryden uitgezocht:
Ook bragt hy leeftogt, geld, en kleden, opgekocht,
En reeds vervaardigt voor de naakte huurelingen,
En krygsgereetschap, om uw legermagt te dwingen;
Dat gaf den muiteling, uuw vyands aanhangk, moed.
Elk zwoer voor Jakobs zaak, vergat den tegenspoed,
En vleide zich met hoop van zege in d'oorlogszaaken.
Men zag hun krygslust door een tweede voordeel blaaken:
St. Ruth verscheen, als Hoofd van 't leger, aan de kust,
Met mannen, naar den eisch ten oorloge uitgerust.
[p. 108]
origineel
Nu zou men al uw magt van d'Iersche grenzen jaagen,
En hem, die 't ryk verliet, door onze nederlaagen
Weêr voeren op den troon; dat zweert de ryksrebel,
Door Vrankryks Legervoogd gemoedigt, die zo fel
Uw kroonrecht wederstond, en Stuart bleef genegen:
Maar Ginkel, door uw gunst verheven om den degen
Te zwaaijen voor uw zaak, en 't opperste gezag
Te voeren over 't heir, belette dag op dag
Den aanslag, uitgedacht door 't Hoofd der muitgezinden:
<
