[p. 128]
origineel
Verklaring
Van de Print voor 't VIII Boek.
Een koningsmoorder, of die toeleide om den Vorst
Te dooden, word op 't rad, door helschen gloed ontsteeken
,
Gedraait. Gerechtigheid wil zulk een gruwel wreeken
.
Een gier doorpikt de long en lever in zyn borst
.
Een Moordharpye slaat haar klaauwen in zyn leden
.
De Ryksraad treurt by 't graf van
Wilhems
Gemaalin
,
En zwaait de lyktoorts voor die groote Koningin
.
Een Arend voert haar ziel naar boven van beneden
,
Om by 't Godinnendom te plaatsen in de lucht
.
De Koning wandelt met de Vrede langs de wegen
.
Hy toont haar Namen op de steenrots met zyn degen
;
Een vesting door natuur en boukunst hoog berucht
.
Wy moeten eerst die stad voor Karel weder winnen
,
Zo zegt hy, eer ik u door 't aardryk voer ten toon
.
Een Engel kroont den Vorst met eene zegekroon
.
De Godsdienst en 't Gerecht geleiden, bly van zinnen
,
De Vrede op haren togt, daar zy in 't witte kleed
,
Gevolgt van Bachus, die den doffen geest kan streelen
,
En Ceres, mild in graan en vruchten uit te deelen
,
Met
Wilhem
hand aan hand voor Janus tempeltreed
.
De krygsknecht vlucht van 't veld met slepende banieren:
Daar Moesel, Maas, en Rhyn, en Sambre zegevieren
.
[p. t.o. 129]
origineel
[p. 129]
origineel
Wilhem de
III.
Achtste boek
.
't
V
Ernielend krygsgeweld, dat woed in alle landen
Van 't uytgeteerde Euroop, daar d'oorlogsfakkels branden,
Vergunt den Vorst geen rust, maar wekt van tyd tot tyd
Zyn heldenarrebeid. hy wapent zich ten stryd.
+
Hy moet al weêr door zee met opgespanne doeken
Laveeren, om de magt van Vrankryk op te zoeken
In Karels Nederland, den krygsstoel van Belloon,
Daar hem zyn leger wacht. pas treed hy op den troon,
Of word gedwongen om naar 't heir der Bondgenooten
Te keeren met zyn Britsche en Nederduitsche Grooten,
Doorluchte mannen, die, van Mavors opgevoed,
Steets blyken gaven van hun oorlogskunde en moed.
Hoe menigmaal zal ik door Nereus watervelden
U volgen, en uw vloot, ô voorbeeld aller Helden,
Geleiden van de kust der Britten naar het strand
Der Batavieren, uw geboorte- en vaderland?
[p. 130]
origineel
Myn Zangheldin, gewekt door schorre krygsbazuinen,
Begeeft zich weder 't scheep, daar 't krytgebergt zyn kruinen
Tot aan de wolken beurt, en steekt van d'oevers af
Met
Wilhems
zeebanier, en volgt zyn legerstaf.
Men licht een groot getal van mannen, die voor dezen
In 't Iersche koninkryk hun oorlogspligt beweezen,
En zendze naar de kust van Vlaandren, om de magt
Van 't Bondgenootschap, daar de Vorst zyn hulp van wacht,
Te sterken, en 't geweld der Fransche roofgedrogten,
Dat gansch Europe ontrust, te keeren op hun togten:
Want Karels erfland word gedreigt aan allen kant,
De dorpeling verwoest, en schuur en hut verbrand.
De Koning Lodewyk, door oorlogslust gedreven,
Had zich in 't leger met zyn hofgezin begeeven,
En Namen, lang vermaard door sterkte, wechgerooft.
+
De Britsche Troonmonarch, en Neêrlands Legerhoofd
Neemt afscheid van den Staat, daar duizend onderdaanen
Hem voorspoed wenschen, en begeeft zich by zyn vaanen
De dappre Beyervorst, tot Landvoogd aangestelt,
Bereid zich, als 't gerucht de komst des Konings meld,
Om hem naar waarde met zyn hofstoet op te wachten.
Zy treên in krygsgesprek, en scherpen hun gedachten,
Om 't heir van Lodewyk een voordeel af te zien,
En Luxenburg in 't veld kloekmoedig 't hoofd te biên.
De legers trekken door de landen hene en weder,
En slaan de tenten voor elkanders oogen neder.
[p. 131]
origineel
Het Bondgenootschap vlamt op stryden. 't oorlogsvuur
Ontvonkt den legerknecht, en groeit van uur tot uur
In 't edelmoedig hert van ruitren en soldaaten.
Elk wil op 't bed van eer zyn dierbaar leven laaten,
Of zegepraalen van den vyand in den slag.
Zo word de moed van 't volk door
Wilhems
krygsgezag
Ontsteeken, en 't getal der strydbre hulpgenooten
Vermeerdert dagelyks in 't leger, om dien grooten
En onversaagden Held, die voor Europe waakt,
Te dienen in den nood, terwyl de tyd genaakt
Om 't heir van Lodewyk, zo groot en vol vermogen,
Met uitgetogen zwaard te trekken onder d'oogen.
+
De Britsche Veldheer spreekt zyn metgezellen aan:
't Is tyd, ô mannen, om den vyand op te slaan,
En over het verlies van Namen ons te wreeken.
Hoe Luxenburg 't gevecht steets weigerde, is gebleeken.
Nu moeten wy zyn heir verrassen, en, in spyt
Van zyn voorzigtigheid, hem dwingen tot den stryd.
Grypt moed myn helden, die, bekranst met laurebladen,
In 's vyands bloed geverft, door uw manhafte daaden
Uw naam onsterflyk maakt, en streeft hoe langs hoe meer
Door oorlogsdeugd ten top der ewigdurende eer.
Ik zag u menigmaal uw dierbaar leven waagen,
De dood braveeren, en op 's vyands nederlaagen
In 't bloedig veldgevecht of zwaar beleg der steên
Uw zege stichten en vermaarde krygstropeen.
[p. 132]
origineel
Bewaart de glori door uw wapenen verkregen.
Zo blinke in ewigheid de luister van uw degen
Hier boven aan 't gesternt. zo roem' van eeuw tot eeuw
De nazaat uw bedryf. valt aan op 't veldgeschreeuw,
Op 't oorlogsteken, dat myn krygsgezag zal geeven,
En dient my als voorhene, ô helden, met uw leven.
Ik zal uw trouwen dienst erkennen, en uw moed
Beloonen naar waardy in voor- of tegenspoed.
't Is my genoeg, als elk zyn pligten zal betrachten:
Want van Gods gunst staat ons de zege alleen te wachten.
Zo spreekt de Koning voor zyn heir op 't oorlogspaard.
Daar elk hem bystant zweert, en zwaait het glimmend zwaard
Tot driemaal achter een. de magt der Batavieren
Treed naar den vyand toe met vliegende banieren,
Met wapentassen, ryk gevult met kruit en loot.
De Brittenlander, Spaansche en Duitsche bondgenoot
Bezet de posten, door den Veldheer aangewezen,
En yvert om zyn pligt te toonen als voordezen.
+
Daar valt de krygsknecht aan, en lost aan allen kant
De donderbussen, dat de lucht en 't vechtperk brand,
Dat aarde en hemel dreunt. de Fransche benden leggen,
Bebolwerkt van een berg, begroeit met dichte heggen,
En kreupelbossen, tot haar heirpost uitgezocht,
Om
Wilhems
krygsgevolg te stuiten op den togt;
En, van een schans gedient, bezet met bateryen,
Den fellen aanval af te keeren onder 't stryen.
[p. 133]
origineel
Een diepe veldmoeras omringt de linke zy
Van Vrankryks heir, en zet den vyand voordeel by.
Doch 't werk, hoe zwaar in 't oog, valt licht om uit te voeren,
Als een stantvaste wil zich nimmer laat ontroeren
Door laffe vrees, maar vaart met lust in arbeid voort.
Dan treft de schutter, door zyn glorizucht bekoort,
Het voorgestelde wit. zo streeft men, nooit verlegen,
Noch voor gevaar beducht, langs ongebaande wegen
Ten top van eere, en blyft onsterflyk door 't bestaan.
Zo tast de Britsche Vorst zyn tegenstanders aan,
En wint den heuvel, dien de Franssen kloek beschermen,
Na dapper vechten, door beleid en kracht der armen.
De mannen storten van den bergtop naar beneên,
Door kogels, sabels en granaaten afgestreên,
Ontsielt of zwaar gewond. het laauwe bloed der helden
Druipt neder van de kruin des heuvels op de velden.
De Bondgenoot houd lang zyn aangewonne post
Door moedig stryden in, schoon 't werk veel mannen kost,
En maakt zich meester van kortouwen en mortieren,
Op Vrankryks legerplaats geplant. de Batavieren
Beschermen lang den buit, (terwyl de strydgenoot
Hun moedig bystant bied) en schieten schoot op schoot
Op d'aangedronge magt en vyandlyke benden,
Die zich op d'orders van den Veldheer derwaarts wenden,
Om 't noodig oorlogstuig, door moed en dapperheid
Verovert, hun geweld t'ontrukken. yder pleit
[p. 134]
origineel
In 't harnas voor zyn Heer, voor 't recht en d'eer der landen.
Zo vliegt elks glori, daar de zwavelvuuren branden,
In 't midden van de vlam ten hemel. 't grof kanon
Verheft der helden deugd veel hooger dan de zon,
En galmt hun daaden uit met donderende toonen,
Dat dal en heuvel kraakt. zo stryden Mavors zoonen.
Zo staat de Bondgenoot in 't smookend vechtperk pal,
Maar 't heir van Lodewyk, veel grooter in getal,
Verpoost van tyd tot tyd zyne afgesloofde knechten,
En sterkt elk ogenblik zyn vaanen, onder 't vechten,
Met versche mannen, met kanon en krygsgevaart.
't Schynt of hier 't aartryk, weêr bevrucht, soldaaten baart;
Als Kolchis grond, wel eer bezaait met draketanden,
(Gelyk d'aaloudheid dicht) door koning Jazons handen.
Niet anders groeit op 't veld de magt van Lodewyk
+
Van alle kanten aan. de Vorst van 't Britsche ryk
Beveelt zyn krygsgevolg in orde en met geleden
Te rug te trekken, en den fellen stryd op heden
Te staaken. yder voert, op 't koninklyk gebod,
Zyn legerknechten af, en wenscht een beter lot:
Dewyl de krygskans gunt de zege aan geen van beiden.
Zo eindigt het gevecht, en bei de legers scheiden.
Maar 't vechtperk legt bezaait met lyken, in den slag
Van wederzyde ontsielt. ô dodelyke dag
Voor veelen, die hun bloed vergooten, en hun leven
Op 't yslyk krygstoneel, daar zo veel mannen bleeven,
[p. 135]
origineel
Verruilden voor de dood! ô gruwelyk gezigt,
Gy toont ons klaar wat haat en vyantschap verricht!
God Febus zelf (wien zou dit schouspel niet verveelen?)
Besterst, en spoelt zyn as en smookende gareelen
In Nereus plassen af. de Vader staat verzet,
En dryft de rossen van zyn zonnekoets te wedt
Veel vroeger als voorheen. de Boschgodinnen klaagen,
En treuren op de doôn, door droefheid neêrgeslagen:
Zy mengen 't heldenbloed met traanen op den grond,
En kussen een voor een den bleekbesturven mond.
De Koning
Wilhem
kiest een heirpost voor zyn mannen,
En geeft bevel om straks de tenten op te spannen.
Hier dankt de legerknaap den hemel, die den Vorst
Beschermde, en 't doodlyk loot afkeerde van zyn borst:
Want zyne dapperheid ontzag geen krygsgevaaren
In 't midden van 't gedrang der vyandlyke schaaren.
Hy waagde in 't veldgevecht zyn leven onversaagt:
Dat leven, zelf door God verdedigt, word belaagt
+
Van schelmen, omgekocht door Vrankryks goude schyven,
Verraders, die hun loon voor snoode moordbedryven
Verwachten van den Vorst, die 't Leliryk gebied.
Hoe zal myn Zangheldin het geen in 't heir geschied
Verhaalen zonder schrik? ik zie de zonneglanssen
Verbleeken aan 't gewelf en hun verheve transsen.
De waereld siddert op haar as. de hemel beeft.
En 't reedlyk schepsel, dat die gruwelen beleeft,
[p. 136]
origineel
Staat doots. de tong verstyft, en weigert om te spreeken.
Hoe kan een menschenhert zo snood een opzet queeken,
En baaren, van de hel bezwangert, zulk een vrucht,
't Bederf van gansch Euroop, daar God en mensch om zucht?
+
Grandval, een edelman, maar van de deugd verbastert,
In Vrankryk voortgeteelt, met schelmen, waard gelastert,
In 't vloekverbond getreên, besluit Vorst
Wilhems
dood,
En maakt zich schuldig aan een gruwelstuk, zo groot
Als ooit wierde uitgedacht. men had een jaar te voren
Alrede 't moorduur in den veldtogt uitverkoren;
Maar 't werk wierd door 't vertrek des Konings toen gestoort.
Dien aanslag zal men nu hervatten. 't loon bekoort
Den meester; die zich vleit met rykdom, hooge staaten,
En titelen van eer. maar neen, de Grooten haaten
d'Uitvoerders van 't verraad, schoon 't schelmstuk word bemint.
En of de zaak gelukt, het loon, dat u verblind,
Verwoede monsters, zal niet volgen. uw verwachting
Zal u bedriegen, en vervloeking en verachting
De prys verstrekken van uw gruwelyk verraad:
Ja wroeging, die de ziel met geesselroeden slaat,
't Gewisse brandmerkt, en met scherpgewette tanden,
Tot wraak van 't lasterstuk, steets knaagt aan d'ingewanden,
U beulen nacht en dag. dan zult gy grooter smert,
Onlydelyker pyn gevoelen in uw hert,
Als eer Prometheus, om 't ontrooven van de vonken
Der zonne op Kaukasus met ketenen geklonken,
[p. 137]
origineel
Most dulden, daar hy wierd door Jovis adelaar
In d'ope borst gepikt. maar gy, ô moordenaar,
Vervloekte koningsbeul, gy staat naar
Wilhems
leven,
Door zucht voor Lodewyk en Jakob aangedreven,
En schrikt niet voor de straf, die volgen zal. de tyd
Is reeds bestemt: wanneer de Vorst langs 't leger ryd,
Of zich op weg begeeft om Vrankryks magt t'ontdekken,
Dan zal men 't edel bloed vergieten; en voltrekken,
In een bedekten weg gelegen, 't gruwelstuk,
Door moordroers, op zyn borst gelost; en, zo 't geluk
't Vertrek begunstigt, naar de Fransche tenten vluchten
Te post in zegepraal, en deelen de geruchten
Van Koning
Wilhems
dood aan 't gansche leger uit,
Ja roemen in dien moord. dit 's 't oogwit. dit 's 't besluit.
Maar God, die lang den Held beschermde in lyfgevaaren,
Bevryd hem voor 't geweld der woedende barbaaren.
+
Het opzet word ontdekt; Grandval gevangen voor
Den rechterstoel gesleept: hy geeft den Raad gehoor,
Die naar de waarheid vorscht, en openbaart met schanden
De voorgenome zaak, zelf buiten pyn en banden.
+
Hy word ter dood gedoemt, en sneuvelt op 't schavot
Door handen van den beul. dit is der schelmen lot.
Verraders, spiegelt u, en laat zyn straf u leeren,
Nooit naar der Vorsten bloed te dorsten, noch te zweeren,
Op hoop van loon, 't bederf van 't koninklyk geslacht.
Tirannen worden zelfs met oneere omgebragt.
[p. 138]
origineel
Het heir van Vrankryk zoekt terwyl door donderklooten'
+
Door bomben, voortgestuuwt van buskruit, en geschooten
Uit yzre buiken der mortieren; door geweld
Van zwaare stukken en kortouwen, op het veld
Voor Charleroy geplant, die vesting te bespringen,
En onder 't rookend puin met haar bezettelingen
Te smooren door dien gloed. twee werven word de zon
Gewekt door 't dreunen van 't verslindende kanon,
En door den dikken damp van zwavel, onder 't klimmen
Uit Nereus pekelbron, verduistert aan de kimmen.
Twee dagen word de stad beschoten, en geblaakt
Door bliksems van't metaal: maar Vrankryks Heirvoogdstaakt
+
Zyn opzet, en geeft last om aanstonds, onder 't roeren
Der trommen, 't leger van de wallen af te voeren:
Want Koning
Wilhem
houd een waakend oog in 't zeil:
Hy slaat zyn handel gade, en slaaft voor Neêrlands heil.
+
Het herfstsaizoen, gevolgt van ongestuime vlaagen,
En regenbuijen, die de legerknaapen plaagen,
En dwingen 't open veld te ruimen, naakt in 't end.
De legers trekken af. elk voert zyn regement
Naar d'aangeweze stad: daar rusten d'oorlogslieden
Zo lang tot eindelyk de noordsche stormen vlieden,
+
En aangenamer lucht de beemden voedsel geeft.
Dan prest de Britsche Vorst zyn heir te velde, en streeft
Den Franschen vyand met zyn Bondgenooten tegen.
Zyn krygsbeleid verkiest een heirpost, wel gelegen,
[p. 139]
origineel
En veilig voor zyn volk. zo doet de Veldheer van
Den Lelikoning ook. hier draaft de legerman,
En slaat de tenten op. daar zweeten d'akkerlieden,
Die 't heir beschanssen en begraaven, door 't gebieden
Der hopliên aangezet tot werken. yder wroet
Met schuppen in den grond, en dekt den oorlogsstoet.
Elk woelt. elk toont zyn vlyt, en volgt de krygsgeboden.
+
De manke Mulciber brengt wapens om te dooden,
En deelt zyn moordgeweer aan beî de magten uit.
Hy word verwelkomt in de tenten door 't geluit
Der legertrommen, en de toonen der trompetten.
+
God Mavors, die wel eer, gevangen in zyn netten
Met Venus op de koets, een schouspel voor de Goôn
Verstrekte in 't hemelhof, denkt niet meer aan dien hoon;
Maar eert hem, als een vriend, en looft zyn bezigheden
In 't slypen van het staal en oorlogstuig te smeden.
Zy treden zy aan zy, als broeders, over 't land,
Daar elk zyn vaanen voor hun woedende oogen plant.
+
Bellone stapt'er by. de rode pluimen hangen
Van heuren blanken helm. de haarlok krielt van slangen.
Het lichhaam, grof van leest, versiert het krygsgewaad.
Zy laat een bloedvlak op den bodem, daarze gaat.
+
De Fransche Luxenburg, in oorlogskunst ervaren,
Had, om 't verovert land voor brandschat te bewaaren,
Het open veld beschanst, omgraaven en bemant,
Reduiten opgerecht, en, 't geen de tegenstant
[p. 140]
origineel
Vereischte, door zyn vlyt bevordert naar behoren.
+
De Wirtenberger, door den Koning uitverkoren
Om die beschanssingen te dwingen, trekt vol moed
Te velde, en naakt de post van Vrankryk met zyn stoet.
De mannen zwemmen door de gracht, en overvallen
Den vyand, daar hy zich verweert in d'aarde wallen,
Of uit zyn sterkten vecht; doch vruchteloos: de kans
+
Begunstigt Wirtenberg, en d'opgeworpe schans
Moet buigen voor 't geweld met haar bezettelingen.
Het Fransche leger deist. men volgt met bloote klingen
De vluchtgenooten na. veel sneeven door 't geweer,
Of storten, zwaar gewond, op 't purper vechtperk neêr.
+
Deze overwinning zet de gansche landstreek open;
En yder moet voor geld zyn erf en vryheid koopen,
En schattingen aan 't heir betaalen, naar waardy
Van 't goed, dat hy bezit: doch zonder tiranny.
Men geeft de reden plaats in 't schatten en waardeeren.
Maar laat ons weêr naar 't heir der Bondgenooten keeren,
Daar Neêrlands Wapenhoofd met zyn gepaarde magt
Den Franschen Maarschalk en zyn ryksbanieren wacht:
+
Want Luxenburg trekt op met al zyn legerknechten,
Om koning
Wilhem
met zyn helden te bevechten,
En aan te grypen op de posten, daar hy leit.
Dien aanslag neemt hy voor. 't geschied, als 't is gezeit,
En door den Legerraad in 's Hertogs tent beslooten.
ô Zanggodinnen, die, als Febus speelgenooten,
[p. 141]
origineel
Den godgewyden berg, Parnassus, door den toon
Van uwe gorgels streelt, daar yder naar de kroon
Der eedle zangkunst dingt, begunstigt my, ziet neder;
Ik heb uw bystant weêr van noden stuurt myn veder:
Op dat ik dezen stryd, daar elk, door d'eer bekoort,
Geen loot noch sabel schroomt, mag zingen als 't behoort.
+
De Britsche Veldheer, dien de tyding word gedraagen,
Dat Luxenburg genaakt, om 't leger te belaagen,
Stelt al zijn troepen in slagorde, en wacht aan 't hoofd
Van 't Bondgenootschap, dat zyn heirbyl trou belooft,
De Fransche benden af. de Legerhoofden ryden
Door 't heir, en moedigen hun knechten om te stryden.
Elk staat gelyk een rots. daar naakt de lelivaan.
+
Men steekt van wederzy de veldkortouwen aan,
En groet elkander met een stem uit koopre kaaken.
De Vlaamsche bodem beeft. de korenakkers blaaken.
De graanhalm druipt van bloed. vrou Ceres priester vlucht.
't Gespan van Febus raakt aan 't hollen in de lucht.
De voerman waggelt op den wagen onder 't mennen.
Merkuur daalt neder uit den hemel op zyn pennen,
Zo dra God Jupiter 't gedruis van 't klinkend staal
Gewaar word, en 't kanon hoort dondren in zyn zaal.
De bode keert, en meld aan 't Hoofd der hemelschaaren,
Hoe fel de legers woên. de Boschnimf rukt d'altaaren
Van Faunus uit den brand, en aarzelt voor 't geweld.
De groote
Wilhem
draaft langs 't leger over 't veld,
[p. 142]
origineel
Daar duizend kogels en geslingerde granaaten
Door 't vechtperk snorren. daar zyn ruiters en soldaaten
Den aanval stuiten van den vyand in den stryd.
Elk toont zyn kracht en moed, daar zich de Veldheer quyt,
Gelyk een Oorlogsgod, en voorgaat zonder schrikken.
Men lost aan allen kant de vuurroers, onder 't mikken,
Wanneer de hopman schreeuwt: geeft vuur. hier dreunt de trom.
Gins klinkt de krygsbazuin: terwyl de legerdrom,
Gemoedigt door dien toon, slagorden en geleden
Der tegenstandren breekt. de paardevoeten treeden
Op manneschinkels, op den buik en 't ingewand,
En delven arm en been en bekkeneel in 't zand.
De koppen rollen langs den grond, door yzre klooten
Geslingert van den romp, vermorzelt en doorschooten.
De Dood, geborsten van haar keten, voert een ry
Van moordtrouwanten aan, de Woede en Razerny,
De Wreetheid en 't Geweld. de bloedbanieren waaijen.
Men hoort den legerhaan moord, roof en onraad kraaijen.
De bruine zwaveldamp benevelt elks gezigt.
Het omgewroete stof verdooft het zonnelicht,
En schept een naaren nacht. de veldrivieren groeijen,
En zwellen van het bloed. al d'oorlogsstormen loeijen.
Een deel van 't voetvolk word geplaatst in struik, in heg,
En kreupelbossen, om te schieten op den weg,
Waar langs de vyand trekt, en naakt om door te dringen.
Veel stryden dapper in 't verweeren. veel bespringen
[p. 143]
origineel
De postbeschermers, dat hun bloed en arbeid kost.
De moede krygsknecht word door verschen afgelost,
En elk moet op zyn beurt door vuur en kogel streeven.
De brave Beyervorst, door heldendeugd verheven,
Een ridder, welgemaakt van lichhaam, wiens gelaat
Naar Mavors wezen zweemt, munt uit in 't krygsgewaad
Aan 't hoofd van Karels heir, op 't brieschend ros gestegen.
De rechte vleugel word verdedigt door zyn degen,
De Fransche ruiterbende in 't naadren afgekeert,
En d'aanval reis op reis gestuit. hy triomfeert,
En houd zyn legerplaats voor Luxenburg geslooten.
En gy, ô Prinssen, die de magt der Bondgenooten,
Hanover, Brandenburg hier aanvoert, uw beleid
Versterkt den Britschen Vorst: uw moed en dapperheid
Staat Vrankryks leger dier: uw roem zal nimmer daalen,
Maar ewig ryzen met de dagtoorts en heur straalen.
En gy, ô Neêrlands volk, beroemde Batavier,
Myn Zangnimf zal u nooit verzwygen op 't papier;
Dat, door uw oorlogsgloed ontsteeken, raakt aan 't branden!
Gy, die hier 't leven laat, gy blyft in d'ingewanden
Van uwen landgenoot begraaven; en de tyd
Verewigt uwe deugd, in weêrwil van den nyd!
Athlone, en Suylesteyn, en Portlant, d'eer der braaven,
Obdam, en Sgravemoer (die eer zyn heldengaaven
In 't wederspannig ryk, door Stuarts dwang ontroert,
Op 't heerlykst heeft getoont, van Ginkel aangevoert:
[p. 144]
origineel
Dat tuige ons Ierland, en zyn vrygevochte wallen)
Staan pal en onversaagd, daar duizend helden vallen.
Daar Zolms zyn been verliest, waar door hy 't leven liet.
De Vriesche Kazimier, die 't strydend volk gebied,
Als Maarschalk van den Staat, verliefd op krygslaurieren,
Besproeit de lelien van Lodewyks banieren
Met purper heldenbloed, vergooten door zyn zwaard.
Die Prins, een bloedverwant des Konings, hem zo waard,
Dringt dieper in de ziel van
Wilhem
door zyn daaden.
Zyn oorlogsklepper draaft langs ongebaande paden,
Met lyken opgehoopt, en drukt in 't bloedig stof
De tekens van zyn draf. de vyand zal uw lof,
O Vorstelyke Telg van Nassau, zelf verheffen,
En ewig melden hoe uw sabelslagen treffen.
Prins Nassau Saarburks arm, op stryden afgerecht,
Door sterkte alom vermaard, doet wondren in 't gevecht,
En drukt het lemmer, dat gebeente en ribben kraaken,
In 't hert der Franssen, die zyn legerpost genaaken.
Nojel, en Birkenfelt, en Weede, die den Staat
Steets dienden in den nood, en waakten vroeg en laat
Voor 't heil van 't vrye volk, staan moedig voor hun benden,
In 't midden van 't gevaar en d' oorelogs elenden.
De koning
Wilhem
ziet de krygsbedryven aan,
En moedigt overal zyn leger onder 't slaan.
Zyn byzyn kan den moed der bloden zelf ontsteken.
Zy stryden onvermoeid, die eerst in 't stryden weeken,
[p. 145]
origineel
En aarzelden door vreeze of doodschrik aangevat.
O deugd! ô dapperheid! die al den aardschen schat
Door uwen glans verdooft, gy trotst de goude kroonen!
Een laffe Vorst onteert zyn koninklyke troonen;
Die, als een vrouw, gedost met purper hofsatyn,
By dartle maagden zich verlustigt in den wyn,
En 't ryk verwareloost door ongebonde lusten:
Maar zy, die op den grond in 't glimmend harnas rusten,
Door stryd op stryd vermoeit; en vliegen voor 't altaar,
Den Kruisgod toegewyd, door 't uiterste gevaar:
Die voor de rust van 't volk, de vryheid en de wetten,
Bezegelt door hun bloed, den voet in 't vechtperk zetten,
Verdienen eer op eer, en worden hier beneên
Geviert, verheerlykt, en, als Goden, aangebeên.
Die lof komt
Wilhem
toe. dat tuigt zyn gansche leven;
En zo veel wondren, door zyn strydbre vuist bedreven,
Verkonden overal de glori van zyn naam,
Door 't ront gedragen op de vlerken van de Faam.
Dat meld ons Landen, daar zyn felle bliksemschichten
Door 't harnas booren: daar de stoutste mannen zwichten
Voor 't woeden van zyn kling: daar grooter oorlogsmagt,
En d'eer van Vrankryks Huis, verheerlykt door 't geslacht
Der Lelikoningen, voor zyn geweld moet buigen.
En gy, ô Jakobs zoon, ô Berwyk, zult getuigen,
Dat u de braafste Prins ontwapende in den stryd,
En met zyne armen greep. maar hoe! gy zwelt van spyt,
[p. 146]
origineel
Daar gy den sabel werpt voor zyne voeten neder.
Bedaar, en schroom geen leet; de Vorst bemint u teder,
Schoon gy zyn leven haat, en toelegt op zyn dood.
Zyn vrientschap kan die drift verschoonen, daar ze sproot
Uit kinderlyke min, door kracht van 't bloed bewogen.
Verban uw vyantschap, en zie met andere oogen
Den aangehuwden zoon, den vriend, en bloedverwant
Van uwen vader aan: hy bied u zelf de hand,
En zal u in zyn heir, gelyk een Prins, onthaalen.
De zonnekar verdwynt met haar vergulde straalen.
+
De vaale nacht klimt op. elk voert zyn troepen af,
Op d'orders, en 't bevel dat hem de Veldheer gaf.
+
De Krygsgod, in de lucht gezetelt op zyne assen,
Ziet met een vrolyk oog de leden in de plassen
Van 't uitgestorte bloed verdrinken op den grond;
Terwyl de ziel verhuist, en vliegt uit d'ope wond.
+
't Gaat wel: (dus spreekt hy tot Bellone, in 't nederdaalen)
Zo word onze oorlogstroon gesticht. wy zegepraalen
Van gansch Europe, daar de Vrede, onteert, verdrukt,
Geboeit, mishandelt, voor myn zegewagen bukt;
En volgt schoorvoetende myn bloedige gareelen
Langs 't blakend veld, geschokt door felle landkrakkeelen.
Myn moordklank word alleen in Vlaandren niet gehoort:
O neen! die dondert vast van 't een aan 't ander oord.
Indien ik naar den Rhyn myne oogen slaa: ze aanschouwen
Verwoesting, moord en roof; en steden en gebouwen
[p. 147]
origineel
Afweiden door de vlam, met assche en puin bedekt:
Daar Vrankryks Erfgenaam met zyn standaarden trekt,
Dien Prins van Baden, 't Hoofd der Duitsche krygsverwanten,
Met zyne volken wacht, en stuit aan alle kanten
Den aantogt van dien Vorst, den zoon van Lodewyk,
Die voor zyn vader stryd, en d'eer van 't Fransche ryk.
Gins trekt de Savojaard langs d'Alpen met zijn benden,
En valt in Pignerol den vyand op de lenden.
Hy bliksemt nacht en dag de vest: maar Katinat
Trekt voor zyn Koning op, en red de veege stad.
't Bestormend leger wykt met bomben en mortieren.
De Turksche Maan, geleid van Bassaas en Vizieren,
Bestookt den Adelaar. in 't kort, myn gezellin,
Bellone, elk ooreloogt, elk woed, en volgt myn zin.
O vrolyk schoutoneel! ô langgewenschte tyden!
Zo spreekt Gradivus tot de Krygsgodes na 't stryden.
De Veldheer Luxenburg herstelt zyn leger, dat
Veel schade door verlies van volk geleden had;
Waar van'er veel verstrooit omdwaalden langs de wegen;
+
En trekt voor Charleroy: een vesting, dicht gelegen
Aan 't Henegousch gewest; verheerlykt door den naam
Van Spanjes Troonmonarch: een wapenburg, bequaam
Om tegenstant te biên. men houd de stad beslooten,
Omsingelt en berent; om toevoer, hulpgenooten,
En 't geen verwering eischt, te stuiten voor den muur.
't Kanon, ontsteeken door den lontstok, braakt zyn vuur
[p. 148]
origineel
Met schroot en kogels uit, en dondert op de wallen.
Men ziet de gevels door 't geweld der bomben vallen,
En storten op den hals van burger of soldaat.
Het bloed spoelt van de wal, en golft langs markt en straat,
Gelyk een ruime zee. de torenspitsen beeven.
De gansche vesting, op haar heuveltop verheven,
Bezwykt en waggelt door de slagen van 't metaal.
De bleeke weduw treurt op 't lyk van heur gemaal;
Terwyl de zuigeling de vaderlyke leden,
Door 't loot gerabraakt, en van boven tot beneden
Met bloedig stof beklad, in d'armen streelt, en kust.
De Spaansche Stedevoogd, op oorlogseer belust,
Bezigtigt over al de posten op de schanssen.
Hy slaat de stormen af, en valt op 't heir der Franssen
Door d'opgeslote poort met strydbre mannen uit.
Veel blyven in 't gevecht. veel keeren met den buit,
Noch rookende van 't bloed des vyands, op hun posten.
De versche wacht bezet de plaats der afgelosten;
En elk trekt beurt om beurt, daar hem zyn hopman prest,
Op bolwerk of reduit, en quyt zich voor de vest,
Gelyk een dapper held, uit schanssen en rondeelen,
En halvemaanen, daar de stormkortouwen speelen.
't Belegerend geweld vermeerdert dag op dag.
Men waagt 'er storm op storm, en wint door slag op slag
De buiteposten en bezette ravelynen.
Men slecht het horenwerk door 't springen van de mynen.
[p. 149]
origineel
De Fransche Veldheer eischt de vesting op, en zweert,
Indien hy van de stad in 't stormen triomfeert,
En vechtende de wal verovert, alle zielen,
Zo oude als jonge, door zyn sabel te vernielen.
De Stadvoogd, geen ontzet verwachtende in dien staat,
Pleegt met de Hoofden der bezettelingen raad.
Zy stemmen een voor een, om grooter quaad te weeren,
De stad in Vrankryks hand te geeven, op 't begeeren.
Men slaat de vredetrom. men plant de witte vlag,
En vordert met geschrift een eerlyk krygsverdrag:
+
Dat tekent Luxenburg. men geeft de wal ten besten,
En trekt met vliegende banieren uit de vesten,
Op 't roeren van de trom, en 't steeken der trompet:
Daar Vrankryks magt de stad, met bloed gekocht, bezet.
De veldtogt eindigt, en de Legerhoofden leiden
Hun troepen uit het veld. de Bondegenooten scheiden;
+
En koning
Wilhem
zeilt naar d'Albionsche kust:
Daar 't lichhaam, afgemat door oorlogsarbeid, rust:
Gelief koost en gestreelt van d'eer der Koninginnen,
De schoone gemaalin, Maria, trou in 't minnen.
+
O gadelooze liefde! ô kuische minnebrand!
O onverbreekbre trou! bezegelt hand aan hand
Voor 't heilig echtaltaar, door Hymens toorts ontsteken,
Hoe zal de waereld steets van uw volmaaktheid spreeken!
O bruiloftsledekant! geen Venus, noch haar zoon
Versierde uw zwaanendons met bloemen, versch en schoon
[p. 150]
origineel
Uit Ciprus hof geplukt; gestikt uit groene zoden
In 't oude Idalie door dartle Minnegoden:
O neen! de Godsdienst heeft u heerlyk opgespreid.
De waare Deugd alleen, die 't hert der vroomen vleit,
Verstrekt uw nachtsieraad, en schittert met heur straalen
Door 't huwelyks vertrek en d'opgepronkte zaalen
Van 't vorstelyk paleis. hier rust de Koning met
Het voorwerp van zyn min. hier stoort geen krygstrompet
Deze aangenaame rust. zo dra de morgenglanssen
Den nacht verdryven, en het licht aan d'oostertranssen
Ontsteeken door hun gloed; dan wekt Mariaas mond
Met lofgezangen, die den blyden morgenstond
Begroeten, en de gunst van God, den Schepper, looven,
Den Koning uit den slaap. ô pronkjuweel der hoven!
O herberg van de Deugd! door 't vorstelyke Paar
+
Zo vriendelyk onthaalt! ô tempel! daar 't altaar
Van Jesus ewig blaakt door heilige offervuuren,
Gy rust onwankelbaar, tot vreugd van uw gebuuren,
Op zulke zuilen, als uw Vorst en Koningin;
Door Gods voorzienigheid, ô landgenooten, in
Den allerhoogsten nood gezonden aan uw stranden,
Tot berging van 't geloof, uw recht en dierbre panden.
Dit hof, wel eer begroeit met dorenen, die pyn
Door 't steeken van hun punt verwekten; door 't venyn
Der hoofsche slangen gansch vergiftigt en bedurven,
Waar door de Britsche Roos, verslenst en bleek besturven,
[p. 151]
origineel
Aan 't quynen sloeg, verbeeld (hoe vrolyk keert de tyd!)
Een Tempe, een lustpaleis, de Blyschap toegewyd.
+
Mariaas goetheid streelt de ziel der eedle vrouwen
En hoofsche Jufferen, die haar gezelschap houwen,
Verzekert van haar gunst door 't vriendelyk onthaal.
Haar liefelyk gesprek, haar ongeveinsde taal,
Haar redeneringen, vol schrandere gedachten,
En vredelessen, die de rust van 't ryk betrachten,
Verlustigen 't gemoed van yder, die haar hoort.
De Raad, de Ridderschap, de Burgery, bekoort
Door haar volmaaktheid, eert haar deugden boven maaten.
Elk toont haar in 't bewint der koninklyke staaten
Gehoorzaamheid, gelyk een vreedzaam onderdaan,
Uit liefde en niet uit dwang. elk ziet haar vroomheid aan,
En woekert van die deugd. haar voorbeeld sticht de zinnen
Der landgenooten, die Gods kerkbevel beminnen.
Gerechtigheid verstrekt haar speelgenoot in 't hof,
En wandelt aan haar zy. indien'er iemand stof
Tot klaagen vind, zy helpt den lyder in zyn quaalen.
Haar miltheid schept vermaak in d'armen wel t'onthaalen.
Voor al de vluchteling, die om den godsdienst lyd,
Van erf en huis en goed berooft, door haat en nyd
Der kerktirannen uit zyn vaderland verdreven,
Daar veel, om 't waar geloof gemartelt, deerlyk sneeven,
Word door de Koningin gekoestert en gevoed,
Geliefkoost en vertroost in al dien tegenspoed.
[p. 152]
origineel
Haar hert en schatkist staan voor d'onderdrukten open.
Zy hoopen niet vergeefs, die op haar bystant hoopen.
Geen hovaardy beheerscht die schoone in 't ryksgebied:
Een hertstogt, dien haar ziel, zo needrig, haat en vlied.
Geen wulpsheid, overdaad, noch ongebonde zeden,
Onkuisheid, dronkenschap, die 't schepsel van de reden
Verbastert, worden in haar hofpaleis geleên.
Zo pronkt die groote ziel met zo veel waardigheên
In 't schoonste lichhaam, dat natuur
