Nicoline van der Sijs, Chronologisch woordenboek

Chronologisch woordenboek

bron: Nicoline van der Sijs, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen. Veen, Amsterdam / Antwerpen 2002 (tweede druk)

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet

Voor de taalfeiten gebruikte bronnen

Voor taalkundige gegevens is voornamelijk (maar zie ook de literatuurlijst hierachter) gebruik gemaakt van: Bakker en Dibbets (red.) 1977; Berns en Van Marle (red.) 2000; Bovee 1969: 55-59; Van den Branden 1967; Burger en De Jong (red.) 1999; Debrabandere 1999; Groeneboer (red.) 1997; Molewijk 1992; De Ruiter (red.) 1991; De Schryver e.a. 1998; De Vooys 1952; De Vries, Willemyns en Burger 1993; Van der Wal 1995. Voor de gebarentaal Koenen e.a. 1998 en Nijen Twilhaar 1999. Gegevens over schrijvers komen uit Van Bork en Verkruijsse 1985 en het Winkler Prins Lexicon van de Nederlandse letterkunde 1986.

De woordenboeken zijn gebaseerd op Claes 1974, 1976, 1979; Claes en Bakema 1995; Geeraerts en Janssens 1982; en Van Sterkenburg 1984. Van de woordenboeken is gekozen voor de belangrijkste of eerste op een bepaald terrein; voor andere woordenboeken zie het eerste deel van de literatuurlijst. Van de dialectwoordenboeken zijn alleen de oudste vermeld, uit de negentiende en begin twintigste eeuw, die het begin inluidden van de wetenschappelijke dialectlexicografie, en de omvangrijkste uit de twintigste eeuw. Vooral na de Tweede Wereldoorlog is een zeer groot aantal plaatselijke woordenboeken verschenen; dit is tekenend voor de dialectrenaissance. Een groot aantal hiervan (waaronder álle Zuidelijk Nederlandse) is te vinden op www.flwi.rug.ac.be/dialect/, onder de keuzemogelijkheid ‘Bibliografieën’.

De vermelde Nederlandse en Belgische instituten in het buitenland zijn gebaseerd op de Inventaris culturele en wetenschappelijke instituten buitenland, in 2000 gepubliceerd op initiatief van het anv. Voor hoogleraarsbenoemingen is gebruik gemaakt van Groen 1988 en Jensma en De Vries 1997.

Als geschiedkundige bronnen zijn, behalve de gewone encyclopedieën, de volgende bronnen gebruikt. Voor de geschiedenis van Nederland en België: Beliën en Van Hoogstraten 1998; Blokker e.a. 1999; de driedelige delta-reeks 1992-1993; Van der Horst 2000; Kalendarium. Geschiedenis van de Lage Landen in jaartallen 1999; Vuijsje en Van der Lans 1999. Voor de wereldgeschiedenis: Kalendarium. Wereldgeschiedenis in jaartallen 2000 en Sesam Atlas bij de wereldgeschiedenis 1993-1994.

Suggesties voor de taalfeiten zijn tot slot geleverd door de volgende personen: Henk Bloemhoff (Nedersaksisch), Frans Debrabandere, Anne Dykstra en collega's van de Fryske Akademy (Fries), Jaap Engelsman, Joop van der Horst, Jan Nijen Twilhaar (gebarentaal), Fritz Ponelis (Afrikaans), Harrie Scholtmeijer (Nederlandse dialecten) en Rob Tempelaars.

[p. 588]

Woordenlijst - en - taalfeiten

107	wad*
222-235	twee*
300	trecht <latijn
639	vlier*
639	zaal*
694	donk*
694	ham* ‘aangeslibd land’
694	midden*
698-699	mond*
698-699	ruim*
701-750	boord*
701-800	acht* ‘telwoord’
701-800	af*
701-800	ander* ‘telwoord: de tweede, niet dezelfde’
701-800	bagge*
701-800	barg* ‘gecastreerd mannelijk varken’
701-800	boom* ‘houtachtig gewas’
701-800	borst* ‘lichaamsdeel’
701-800	buik*
701-800	diep*
701-800	dorp*
701-800	dorpel*
701-800	duizend*
701-800	echt* ‘huwelijk’
701-800	gaard*
701-800	geit*
701-800	gelte*
701-800	haan*

57 v.C. - Caesar verovert Noord-Gallië en komt tot de Rijn

12 v.C. - Eerste vermelding van de Bataven of Batavieren in het rivierengebied

12-9 v.C - Drusus houdt veldtochten in Germanië en legt de Drususdam aan bij de splitsing van Waal en Nederrijn, en de Drususgracht, waarschijnlijk de huidige Utrechtse Vecht

16 n.C. - De Rijn wordt definitief de grens van het Romeinse rijk; ten noorden ervan wonen vrije Germaanse stammen zoals de Friezen

69 - Opstand van de Bataven tegen de Romeinen; in de Tachtigjarige Oorlog en de Patriottentijd worden zij een lichtend voorbeeld

238-244 - Eerste vermelding van de Franken

250 - Begin terugtrekking van de Romeinse troepen van de Rijn

357/358 - De Salische Franken worden als bondgenoten opgenomen in het Romeinse rijk

400-800 - Friese runeninscripties

406 - Grote Germaanse inval in Gallië, waardoor het Romeinse gezag verdwijnt; als gevolg hiervan Germaanse volksverhuizingen: Friezen boven de grote rivieren, Franken ten zuiden daarvan, Saksen in het oosten

476 - Val West-Romeinse rijk

481-751 - Frankische rijk o.l.v. de Merovingen

496 - De Merovingische koning Clovis laat zich dopen

526 - Invoering christelijke jaartelling

534 - Op initiatief van keizer Justinianus de Grote verschijnt het Corpus Iuris Civilis, een verzameling van het geldende Romeinse recht, later aan alle West-Europese universiteiten onderwezen

625 - Stichting abdij te Gent

647-650 - St.-Amandus, die in België verschillende abdijen heeft gesticht, is bisschop van Maastricht

695 - De Franken verslaan de Friezen bij Dorestad

695 - De Angelsaksische monnik Willibrord wordt de eerste bisschop van Utrecht

701-800 - Lex Salica, een Latijnse wetstekst met Frankische glossen

725 (ca.) - Eerste vermelding van Vlaanderen, waarmee aanvankelijk alleen de streek rond Brugge en Oudenburg werd aangeduid, in een levensverhaal van bisschop Eligius van Noyon, de Vita Sancti Eligii

[p. 589]

701-800	hand*
701-800	hengst*
701-800	horig*
701-800	kloven*
701-800	lam* ‘jong van een schaap’
701-800	maal* ‘jonge koe’
701-800	manen* ‘herinneren aan’
701-800	manslag*
701-800	merrie*
701-800	negen*
701-800	negentig*
701-800	oor*
701-800	os*
701-800	sperwer*
701-800	stal*
701-800	tien*
701-800	twaalf*
701-800	tweeduizend*
701-800	vee*
701-800	veertig*
701-800	veulen*
701-800	vier*
701-800	viggen*
701-800	vijf*
701-800	vogel*
701-800	vrij*
701-800	weergeld*
701-800	zaak* ‘rechtszaak’
701-800	zes*
701-800	zeven*
709	beer* ‘mensendrek, gier’
709	burcht*
709	heim, heem*
710	hulst*
721	doorn*
723	laak*
726	reep*
741	hout*
751-800	laar*
755-768	aal*
755-768	meer* ‘waterbekken’
771-814	moer* ‘veen’
772-776	ambacht <keltisch
772-776	els* ‘boomsoort’
772-776	meers*
776	a*
776-800	al* ‘onbepaald voornaamwoord’
776-800	almachtig*
776-800	duivel <latijn
776-800	en*
776-800	geest* ‘ziel, onstoffelijk wezen’
776-800	geld* ‘betaalmiddel’
776-800	geloven*
776-800	genoot*
776-800	god*
776-800	heilig*
776-800	ik*
776-800	in*
776-800	noodvuur*
776-800	vader*
776-800	verzaken*
776-800	werk* ‘arbeid’
776-800	woord*
776-800	zijn* ‘bestaan’
776-800	zoon*
777	kerk <grieks
777	op*
777	schoot* ‘deel van lichaam’
777-866	weer* ‘wal, muur’
779	voorde*
788-789	lang*
788-789	rak*
790-793	gouw* ‘gewest, landstreek’
790-793	noord*

725-750 - In Rome ontstaat een permanent centrum (schola) voor Frankische pelgrims

734 - Stichting van een kloosterschool te Utrecht

750-775 - In Rome ontstaat een permanent centrum (schola) voor Friese pelgrims

751-843 - Frankische rijk o.l.v. de Karolingen

754 - De Angelsaksische missionaris Bonifatius wordt bij Dokkum vermoord

768-814 - Regering van Karel de Grote

776-800 - Utrechtse doopbelofte en lijst van heidense praktijken: oudste Nederlandse tekstje

785 - Karel de Grote onderwerpt de Friezen en Saksen

[p. 590]

792-793	mark* ‘grens’
793	eend*
793	woud*
793	zee*
794	maar ‘gracht’ <?
796	made* ‘weide, hooiland’
797	haar* ‘hoogte in het veld’
797	rein*
801	eng* ‘bouwland’
801	land* ‘grond, bouwland’
801-850	hamer*
802-817	veld*
802-822	oost*
806	beuk* ‘boomsoort’
806	telg*
814	beek*
814-815	stil*
815	vrede*
820	drie*
820	lee*
820-822	bar* ‘naakt’
821-823	akker*
822-825	hinde*
822-825	west*
830	loo*
830	otter*
838	horn*
838	wagen* ‘voertuig’
838	weg* ‘baan’
840-875	brug*
847	kamp ‘stuk land’ <latijn
847	wan <latijn
850	heer* ‘leger’
850	woerd* ‘laaggelegen omdijkt land’
851-900	breed*
855	put <latijn
855	schaar* ‘aandeel in de meent’
855	wijk <latijn
856	dal*
856	vorst ‘bos, woud’ <me Latijn
857	stad*
860	es*
865	berg*
870	esp*
870	uit*
875	krom*
876-900	achter*
889	haag*
889	hoeve*
890	monnik <latijn
891-892	loot*
893	huis*
893	oud*
893	zand*
901-1000	aan*
901-1000	aanschijn*
901-1000	aarde* ‘grond’
901-1000	afgrond*
901-1000	aflaat*
901-1000	aks*
901-1000	angst*
901-1000	arbeid*
901-1000	arm* ‘lichaamsdeel’

800 - Karel de Grote wordt keizer; deze titel blijft tot 1918 in Europa bestaan

810-1006 - Invallen van de Noormannen

843 - Verdrag van Verdun luidt de Frankische rijksdelingen in

843-87 - De Nederlanden (zonder Vlaanderen) behoren tot het rijk van Lotharius en zijn zoon, naar hen Lotharingen genoemd

864 - Boudewijn met de IJzeren Arm overwint de Noormannen en wordt de eerste heerser van Vlaanderen; daarom wordt hij Boudewijn i van Vlaanderen genoemd

870-925 - De Nederlanden zijn grotendeels deel van Oost-Frankenland

881 - Lodewijk iii van West-Frankenland verslaat de Vikingen bij Saucourt in Noord-Frankrijk, waardoor ze uit Vlaanderen wegtrekken; dit wordt bezongen in het Oudhoogduitse Ludwigslied

885-1299 - Het graafschap Holland, geregeerd door de graven van het Hollandse huis, breidt zich gestaag uit

[p. 591]

901-1000	arm* ‘behoeftig’
901-1000	armoede*
901-1000	as* ‘verbrandingsresidu’
901-1000	avond*
901-1000	baren*
901-1000	bede*
901-1000	bedriegen*
901-1000	beeld*
901-1000	beginnen*
901-1000	beiden*
901-1000	bekennen* ‘bespeuren, erkennen’
901-1000	bekeren*
901-1000	belgen*
901-1000	berouwen*
901-1000	beschermen*
901-1000	beter*
901-1000	beven*
901-1000	bidden*
901-1000	biecht*
901-1000	bij* ‘voorzetsel’
901-1000	bisschop <latijn
901-1000	bitter*
901-1000	bleek* ‘wit’
901-1000	blijven*
901-1000	bliksem*
901-1000	bloed*
901-1000	bloeien*
901-1000	bode*
901-1000	boek*
901-1000	bok ‘mannetje van de geit’ <?
901-1000	boog* ‘schiettuig voor pijlen’
901-1000	born*
901-1000	boud*
901-1000	bouwen* ‘een huis optrekken’
901-1000	brengen*
901-1000	broeder* ‘mannelijk kind m.b.t. kinderen van dezelfde ouders’
901-1000	bruidegom*
901-1000	buigen*
901-1000	buil* ‘bult’
901-1000	daad*
901-1000	daar* ‘bijwoord van plaats’
901-1000	dag* ‘etmaal, tijd dat het licht is’
901-1000	dagelijks*
901-1000	dan* ‘bijwoord van tijd: op die tijd, in dat geval’
901-1000	dank*
901-1000	dat* ‘aanwijzend voornaamwoord’
901-1000	dat* ‘onderschikkend voegwoord’
901-1000	deel* ‘gedeelte’
901-1000	deerne*
901-1000	dekken* ‘bedekken’
901-1000	delen*
901-1000	denken*
901-1000	deur*
901-1000	die*
901-1000	dienen* ‘geschikt of dienstig zijn, functie vervullen’
901-1000	dier*
901-1000	dij*
901-1000	dijn*
901-1000	ding*
901-1000	dis ‘gedekte tafel’ <latijn
901-1000	dochter*
901-1000	doem*
901-1000	doen*
901-1000	dom* ‘niet wijs’
901-1000	dood* ‘toestand waarin men niet meer leeft’
901-1000	door*
901-1000	dorst*

901-1000 - Wachtendonkse Psalmen, de oudste Nederlandse psalmvertaling

922 - In Egmond wordt het eerste Nederlandse klooster gesticht

925-1648 - Lage Landen onder het Duitse rijk (opvolger van Oost-Frankenland); de Duitse koning is na de 12de eeuw slechts leenheer, de Nederlandse graven en hertogen gedragen zich als zelfstandige landsheren en sluiten zich vaak aan bij Frankrijk of Engeland

[p. 592]

901-1000	drank* ‘drinkbaar vocht’
901-1000	drenken*
901-1000	drinken*
901-1000	drop*
901-1000	druipen*
901-1000	duif*
901-1000	duisternis*
901-1000	dwalen*
901-1000	echt* ‘wettig, werkelijk’
901-1000	een* ‘telwoord’
901-1000	eer* ‘bijwoord van tijd: vroeger’
901-1000	eer* ‘achting, deugd’
901-1000	eerlijk*
901-1000	eeuw*
901-1000	einde*
901-1000	erf <?
901-1000	erg* ‘slecht’
901-1000	eten*
901-1000	euvel*
901-1000	gaan*
901-1000	gaar*
901-1000	gal* ‘bittere vloeistof’
901-1000	gard*
901-1000	gebed*
901-1000	gebieden*
901-1000	gebod*
901-1000	gedachte*
901-1000	geduld*
901-1000	gelieven*
901-1000	gelijk*
901-1000	gelijkenis*
901-1000	gemeen* ‘gemeenschappelijk’
901-1000	genade*
901-1000	genaken*
901-1000	geven*
901-1000	geweld*
901-1000	gezond*
901-1000	gij*
901-1000	glijden*
901-1000	goed*
901-1000	goud*
901-1000	graf*
901-1000	graven*
901-1000	groef*
901-1000	haagdoorn*
901-1000	haar* ‘bezittelijk voornaamwoord’
901-1000	hard*
901-1000	hart*
901-1000	haten*
901-1000	hebben*
901-1000	heden* ‘bijwoord van tijd: vandaag’
901-1000	heer* ‘naam en titel van mannelijk persoon’
901-1000	hees*
901-1000	heet*
901-1000	heil*
901-1000	hel* ‘onderwereld’
901-1000	helpen*
901-1000	hemel*
901-1000	hert*
901-1000	het* ‘persoonlijk voornaamwoord’
901-1000	heuvel*
901-1000	hij*
901-1000	hoe*
901-1000	hoeden*
901-1000	hond* ‘hondachtige’
901-1000	honger*
901-1000	honing*
901-1000	hoofd* ‘kop’
901-1000	hoorn* ‘uitsteeksel aan dierenkop’
901-1000	houden*
901-1000	hulp*
901-1000	ijdel* ‘vergeefs’
901-1000	ijlen* ‘zich haasten, hard lopen’
901-1000	ijselijk*
901-1000	immer*
901-1000	jeugd* ‘het jong-zijn’
901-1000	jongeling*
901-1000	kalf*
901-1000	keel* ‘strot’
901-1000	kennen*
901-1000	keren* ‘wenden’
901-1000	kever*
901-1000	kiem*
901-1000	kind*
901-1000	kinnebak*
901-1000	klauw*

[p. 593]

901-1000	kleven*
901-1000	knaap*
901-1000	koe*
901-1000	koker <me latijn
901-1000	komen*
901-1000	koning*
901-1000	kracht*
901-1000	krachtig*
901-1000	kunne*
901-1000	lap*
901-1000	leem*
901-1000	leeuw <latijn
901-1000	leiden*
901-1000	lende*
901-1000	leren*
901-1000	leugen*
901-1000	leven*
901-1000	licht* ‘uitstraling van zon e.d.’
901-1000	lief*
901-1000	liegen*
901-1000	likken*
901-1000	loeien*
901-1000	lof*
901-1000	lok*
901-1000	loos* ‘vals, slim’
901-1000	lopen*
901-1000	loven*
901-1000	maan*
901-1000	maken*
901-1000	man* ‘mens van mannelijk geslacht’
901-1000	men*
901-1000	menig*
901-1000	met*
901-1000	mij*
901-1000	mijn* ‘bezittelijk voornaamwoord’
901-1000	minnen*
901-1000	misdaad*
901-1000	moeder*
901-1000	moes*
901-1000	morgen* ‘ochtend’
901-1000	mus <latijn
901-1000	muur ‘metselwerk’ <latijn
901-1000	naar* ‘akelig’
901-1000	nacht*
901-1000	nat*
901-1000	neder, neer*
901-1000	neigen*
901-1000	nemen*
901-1000	niet*
901-1000	noch*
901-1000	nu*
901-1000	of* ‘onderschikkend voegwoord’
901-1000	offeren <latijn
901-1000	onder* ‘voorzetsel’
901-1000	ons* ‘bezittelijk voornaamwoord’
901-1000	ooft*
901-1000	oog*
901-1000	over*
901-1000	poort ‘doorgang in muur’ <latijn
901-1000	psalm <latijn
901-1000	psalter <latijn
901-1000	raad*
901-1000	raat*
901-1000	recht* ‘niet gebogen’
901-1000	recht* ‘gerechtigheid’
901-1000	regen*
901-1000	rieken*
901-1000	riet*
901-1000	rijk ‘staat’ <keltisch
901-1000	rijk ‘vermogend’
901-1000	rijkdom
901-1000	rijt*
901-1000	ring*
901-1000	roepen*
901-1000	rook*
901-1000	rug*
901-1000	schaap*
901-1000	schacht*
901-1000	schamen*
901-1000	schedel*
901-1000	schelden*
901-1000	scherp*
901-1000	schier* ‘wit, grijs, grauw’
901-1000	schieten* ‘projectiel met werktuig werpen’
901-1000	schoon*
901-1000	schouwen*

[p. 594]

901-1000	slaan*
901-1000	slang* ‘reptiel’
901-1000	slapen*
901-1000	smeer*
901-1000	sneeuw*
901-1000	spijl*
901-1000	spraak*
901-1000	spreken*
901-1000	staan*
901-1000	stem*
901-1000	sterk*
901-1000	stichten* ‘grondvesten, doen ontstaan’
901-1000	stier*
901-1000	stinken*
901-1000	stoel*
901-1000	stond(e)*
901-1000	stoppen* ‘dichtmaken’
901-1000	strik*
901-1000	stro*
901-1000	tafel <latijn
901-1000	te* ‘voorzetsel’
901-1000	teken*
901-1000	tellen*
901-1000	tijd*
901-1000	toe*
901-1000	tong* ‘orgaan in de mond’
901-1000	toom*
901-1000	tot*
901-1000	treden*
901-1000	tuin*
901-1000	uw*
901-1000	vallen*
901-1000	van*
901-1000	varen* ‘over water gaan (in of van een vaartuig)’
901-1000	vechten*
901-1000	veel*
901-1000	veer* ‘huidbekleedsel van vogel’
901-1000	vel*
901-1000	ver*
901-1000	verdelgen
901-1000	verderven*
901-1000	vergeten*
901-1000	verteren*
901-1000	verzenen*
901-1000	vijand*
901-1000	vinden*
901-1000	vlees*
901-1000	vliegen*
901-1000	vloed*
901-1000	vlucht* ‘ontvluchting’
901-1000	voet*
901-1000	vol*
901-1000	volk*
901-1000	voor*
901-1000	voort*
901-1000	vos*
901-1000	vrijthof*
901-1000	vrucht <latijn
901-1000	vruchten*
901-1000	vuur*
901-1000	waag*
901-1000	waal*
901-1000	waken*
901-1000	wand*
901-1000	wanen*
901-1000	want* ‘nevenschikkend voegwoord’
901-1000	was*
901-1000	wassen* ‘met water reinigen’
901-1000	wassen* ‘groeien’
901-1000	wat*
901-1000	water*
901-1000	weder, weer*
901-1000	weduwe*
901-1000	weer* ‘gecastreerde ram’
901-1000	wees*
901-1000	weide*
901-1000	welk*
901-1000	welp*
901-1000	wereld*
901-1000	werken*
901-1000	werpen*
901-1000	wet*
901-1000	weten*
901-1000	wie*
901-1000	wij*
901-1000	wijden* ‘zegenen’
901-1000	wijn <latijn
901-1000	wijzen*
901-1000	willen*

[p. 595]

901-1000	wit* ‘kleurnaam’
901-1000	woest*
901-1000	woestijn*
901-1000	wolk*
901-1000	wond*
901-1000	wonder*
901-1000	wonen*
901-1000	worden*
901-1000	wraak*
901-1000	zaak* ‘voorwerp, handeling’
901-1000	zacht*
901-1000	zalig*
901-1000	zang*
901-1000	zat* ‘verzadigd van eten of drinken’
901-1000	zede*
901-1000	zeer* ‘pijnlijk’
901-1000	zeer* ‘smart’
901-1000	zege*
901-1000	zelf*
901-1000	zenden*
901-1000	zetten* ‘plaatsen, doen zitten’
901-1000	zich <duits
901-1000	ziel*
901-1000	zij*
901-1000	zijn* ‘bezittelijk voornaamwoord’
901-1000	zilver <akkadisch
901-1000	zingen*
901-1000	zo*
901-1000	zoeken*
901-1000	zoet*
901-1000	zon*
901-1000	zonde*
901-1000	zonder*
901-1000	zorg* ‘toewijding’
901-1000	zuil*
901-1000	zullen*
901-1000	zwaard*
901-1000	zweren* ‘een eed afleggen’
908	geul*
911-948	geest* ‘grond’
918-948	bent* ‘grassoort’
918-948	bever*
918-948	broek* ‘laag drassig land’
918-948	dor*
918-948	hol* ‘leeg’
918-948	nes*
918-948	poel*
918-948	rijs*
918-948	schor* ‘aangeslibd land’
918-948	steen*
918-948	streep*
918-948	valk <latijn
918-948	ven*
918-948	vliet*
918-948	vroon*
918-948	zuid*
944	wierde*
948	koog*
951-1000	oord* ‘plaats, plek’
966	sloot*
970	bij* ‘insect’
972	bies* ‘plantengeslacht’
973	tol ‘doortochtgeld’ <latijn
976	gouw* ‘weg langs water, sloot’
976	hof* ‘omheind stuk grond’
976	kort <latijn
976	kreek*
976-1000	rooien*
991-1000	kruis <latijn
995	ban* ‘afkondiging, uitsluiting’
999	gruit*
1001-1050	amen <latijn
1001-1050	delf*
1001-1050	ook*

1000-1100 - Friese wetten, o.a. 17 keuren en landrechten

1000-1200 - Ontginningen in Holland en Utrecht, waardoor veel nieuwe plaatsnamen opkomen

1065 - Bisschop Willem van Utrecht maakt een pelgrimstocht naar Jeruzalem

[p. 596]

1001-1050	werf* ‘onbebouwde ruimte rond een huis’
1001-1050	westenwind*
1001-1050	wind* ‘luchtstroming’
1001-1100	slochter*
1001-1100	wel* ‘bron’
1001-1100	wolf*
1001-1100	zout*
1001-1100	zwart*
1019-1030	aard* ‘akker’
1022	barg* ‘overdekte hooibergplaats’
1028	zwin*
1035	dijk*
1038	kot*
1040	gerecht* ‘eten in één gang’
1040	groen*
1040	nieuw*
1046	stapel*
1046	wig*
1050	berk*
1050	herfst*
1050	herfstmaand*
1050	hooi*
1050	hooimaand*
1050	kamerling
1050	lente*
1050	lentemaand*
1050	maand*
1050	spellen*
1050	weren*
1050	wiedemaand*
1050	wijs* ‘manier’
1050	winter*
1050	wintermaand*
1059	steur*
1062	waard* ‘laag liggend land’
1064	balk*
1067	duin <keltisch
1076-1100	leek* ‘beekje’
1076-1100	pit ‘gegraven opening met water’
1076-1100	schip* ‘vaartuig’
1080	baar* ‘draagbaar’
1080	boten*
1080	broeien*
1080	hals*
1080	helm* ‘hoofddeksel’
1080	honen* ‘smaden’
1080	krop* ‘voormaag’
1080	loon*
1080	mast* ‘paal’
1080	paling <?
1080	schaar* ‘menigte’
1080	scheen*
1080	spieden*
1080	spoor* ‘prikkel’
1080	stal(letje)*
1080	vouwstoel*
1080	wacht* ‘het waken’
1080	wachten*
1080	want* ‘handschoen zonder vingers’
1083	viertel*
1085	foreest <latijn
1086	maarschalk* ‘stalknecht, opperstalmeester’
1089	bos* ‘woud’
1089	dik*
1091-1100	mos* ‘plantjes’
1091-1100	spannen*
1091-1100	vilt*
1100	antwoord*
1100	bed*
1100	been* ‘onderste lichaamsdeel’
1100	beide*
1100	bevelen*

1066 - Willem van Normandië wordt koning van Engeland; in zijn gevolg zitten ook Vlamingen; vanaf dit moment tot 1700 trekt een gestage stroom Nederlandssprekende handwerkslieden naar Engeland en vestigt zich daar; het Engels kent daardoor een groot aantal Nederlandse leenwoorden

1093 - Oprichting broederschap Sint-Juliaan-der-Vlamingen te Rome

1099-1270 - Kruistochten tegen de islam om het christelijk geloof te beschermen en de heilige plaatsen in Palestina te heroveren of te behouden

[p. 597]

1100	binden*
1100	bloem* ‘uitgebot deel van plant’
1100	boomgaard*
1100	ceder <latijn
1100	danken*
1100	dauw*
1100	de*
1100	deren*
1100	des te*
1100	deugd*
1100	doch*
1100	dood* ‘niet meer levend’
1100	dragen*
1100	drijven* ‘voor zich uit doen gaan’
1100	dronken*
1100	droog*
1100	druif*
1100	dus* ‘bijwoord van kwantiteit: op deze wijze, aldus’
1100	duur* ‘kostbaar’
1100	edel*
1100	een* ‘lidwoord’
1100	eerst*
1100	eigen* ‘van het subject’
1100	eren*
1100	ernst*
1100	gaarne*
1100	gang* ‘loop, wijze van gaan’
1100	gave*
1100	gebaar*
1100	geen*
1100	genoeg*
1100	geschrift
1100	gezel*
1100	gezicht* ‘het zien’
1100	gierig*
1100	grendel*
1100	groeien*
1100	haar* ‘buigbare vezels die op huid van zoogdieren groeien’
1100	hangen*
1100	heg*
1100	helen* ‘genezen’
1100	hevig*
1100	huid*
1100	jong*
1100	keizer <latijn
1100	klagen*
1100	kramp*
1100	kruid* ‘gewas’
1100	kruisigen
1100	kunnen*
1100	kunst*
1100	kussen* ‘zoenen’
1100	lamprei ‘kaakloze vis’ <latijn
1100	leed*
1100	leger* ‘ligplaats (van dier)’
1100	lezen* ‘verzamelen (bv. van aren)’
1100	lichaam*
1100	liggen*
1100	lip*
1100	list*
1100	lokken*
1100	maagd*
1100	maal* ‘valies’
1100	mare*
1100	meer* ‘bijwoord van kwantiteit’
1100	meer* ‘onbepaald telwoord’
1100	min* ‘liefde’
1100	minst*
1100	mirre <latijn
1100	moe*
1100	most <latijn
1100	nap*
1100	nest*
1100	nijd*

1100 - Leidse of Egmondse Willeram, oudste Nederlandse vertaling van het Hooglied

1100 - Oudste Nederlandstalige literaire zinnetje (hebban olla uogala nestas hagunnan), waarnaar een modern Gents orkest de naam ‘Olla Vogala’ heeft aangenomen

[p. 598]

1100	nog*
1100	nood*
1100	offer
1100	olie <latijn
1100	palm ‘boomsoort’ <latijn
1100	penning <?
1100	raaf* ‘zangvogel’
1100	raden*
1100	ree*
1100	richten*
1100	rijp* ‘geschikt voor de oogst’
1100	rok*
1100	scheiden*
1100	schellen*
1100	schenken* ‘gieten’
1100	schenken* ‘geven’
1100	scheppen* ‘putten’
1100	scheren* ‘baard afsnijden’
1100	schijnen*
1100	schild*
1100	schrijven <latijn
1100	schuwen*
1100	smaak*
1100	smal*
1100	snijden*
1100	spoor* ‘voetindruk’
1100	sprong*
1100	sterven*
1100	stijgen*
1100	tachtig*
1100	tegel <latijn
1100	tortelduif
1100	vast*
1100	vat* ‘ton’
1100	venster <latijn
1100	vernemen*
1100	vers ‘dichtregel’ <frans
1100	vijg <frans
1100	vinger*
1100	voegen*
1100	vorderen* ‘eisen’
1100	vragen*
1100	vriend*
1100	waaien*
1100	waard* ‘de genoemde prijs hebbend’
1100	wekken*
1100	wenden*
1100	wierook*
1100	wijd*
1100	wijf*
1100	wijl* ‘tijdsverloop’
1100	wijngaard
1100	worm*
1100	zak ‘verpakkingsmiddel’ <latijn
1100	zalf*
1100	zestig*
1100	zin* ‘zintuig, begrip’
1100	zuigen*
1100	zulk*
1100	zuster* ‘vrouwelijk kind t.o.v. andere kinderen van dezelfde ouders’
1100	zweven*
1100-1150	band* ‘strook stof om te binden’
1101	linde*
1101-1200	bout* ‘voor- of achterpoot van een geslacht dier’
1101-1200	brasem*
1101-1200	brood*
1101-1200	bunder <me latijn
1101-1200	draf* ‘afval na bierbrouwen’
1101-1200	gracht*
1101-1200	haring*
1101-1200	ijsbeen
1101-1200	kabeljauw <?
1101-1200	koren*
1101-1200	mud <latijn
1101-1200	schelvis*
1101-1200	stoop*
1101-1200	winkel*
1101-1200	zaag*
1102-1105	kapel ‘bedehuisje’ <latijn

1101 - Het huidige gebied Holland krijgt zijn naam; voorheen heette het West-Friesland, wat vanaf die tijd gereserveerd is voor het oosten van Noord-Holland

[p. 599]

1102-1105	middel* ‘middelste deel, bv. van lichaam’
1103	veen*
1105	bast*
1105	drecht*
1108	spek* ‘vet’
1108-1121	peel*
1110	staf* ‘stok’
1111-1115	kade <keltisch
1112	molen <latijn
1115	gilde*
1116	graat*
1118	kouter <latijn of frans
1120	krib*
1120	scheren* ‘ordenen, ketting inscheren’
1121	blauw* ‘kleurnaam’
1122	last* ‘vracht’
1125	mout*
1125-1130	gras*
1125-1150	zwet*
1130	deze*
1130	roven*
1130	top* ‘bovenstuk’
1130	wedde*
1130	zuur*
1130-1161	hond* ‘landmaat van 100 roeden’
1130-1161	hoog*
1130-1161	koud*
1130-1161	licht* ‘niet donker’
1130-1161	morgen* ‘landmaat’
1130-1161	polder*
1131	kuil* ‘holte’
1132	grauw* ‘vaalwit’
1133	groed*
1135	geer*
1135	geld* ‘onvruchtbaar (van dieren)’
1135	vorst* ‘nok van een dak’
1135	weiden*
1137	eik*
1137	schout*
1138	bord*
1138-1139	smid*
1139	sluis <latijn
1139	waai*
1139	zwaan*
1140	grijs*
1140	lot*
1140	smout*
1140	wel* ‘bijwoord van modaliteit: goed’
1140	wimpel*
1140-1170	klein*
1145	wisent*
1146	appel*
1146	lies* ‘plant’
1150	bunzing*
1150	rijm* ‘bevroren dauw’
1150	span* ‘lengtemaat’
1150	wrat*
1151-1157	kaag* ‘buitendijks land’
1152	blij*

1106 - Nederlandse kolonisten vestigen zich in het noordwesten van Duitsland, ten zuiden van Hamburg, waar in de dialecten tot op heden Nederlandse sporen te vinden zijn

1108 - Nederlanders vestigen zich in Pembrokeshire in het uiterste zuidwesten van Wales, waar het Pembrokeshire Dutch ontstond, een mengtaal van Nederlands en Welsh die nog in de 17de eeuw zou zijn gesproken maar waarover verder niets bekend is

1113 - Groep Hollandse kolonisten vestigt zich bij Hamburg, waar ze van de aartsbisschop veengrond krijgen ter ontginning (het latere Hollerbroek)

1125 (ca.) - Ontstaan van de Hanze, een handelsverbond, aanvankelijk gericht op Rijnland, Engeland en Frankrijk, later vooral op het Oosten

1134 - Doorbraak Zuiderzee naar de Noordzee, waardoor de West-Friezen gescheiden raken van Friesland

1150 - Nederlandse kolonisten vestigen zich in het noordoosten van Duitsland, in de streken Mecklenburg-Vorpommern en Brandenburg, waar in de dialecten tot op heden Nederlandse sporen te vinden zijn

[p. 600]

1152	brink*
1153	munster <latijn
1153	vierschaar*
1155	heemraad*
1155	varken*
1155	wetering*
1156	knie*
1156	naald*
1156	rood*
1160	braambes*
1160	voeder*
1163	schuit*
1163	tijk <latijn
1163	walvis*
1163-1177	spil*
1165	dam*
1165	schaarde*
1165	schepen*
1165	staak*
1165	verven*
1165	weerwolf*
1165	zwad*
1169	perk <latijn
1170	garf, garve*
1170	gort*
1170	grienen*
1170	houw*
1170	kers* ‘kruisbloemige plant, waterkers e.d.’
1170	vaan*
1174	barnen*
1174	rus* ‘bies’
1174	veer* ‘pont’
1174	wild*
1174-1176	schaal* ‘schil’
1175	spar* ‘staak’
1176	schot* ‘belasting’
1177	licht* ‘niet zwaar’
1177-1187	groot* ‘niet klein’
1177-1187	hoek*
1177-1187	streng* ‘koord, bundel draden’
1177-1187	zomp*
1180	her*
1180	horzel*
1180	krauwen*
1181	wenken*
1181-1190	schaken* ‘een vrouw ontvoeren’
1181-1210	gemet*
1181-1210	paap <grieks
1181-1220	stekel*
1182-1206	hem* ‘buitendijks land’
1185	wildernis*
1187	wiel* ‘kolk’
1188	hil*
1189	tarwe*
1191-1200	stront*
1191-1200	veter*
1197	staart*
1197	stok*
1199	ruw*
1200	als*
1200	altaar <latijn
1200	altoos*
1200	berichten*
1200	christen <latijn
1200	duiden*
1200	edoch*
1200	engel <latijn
1200	genezen*
1200	gerucht* ‘geluid’
1200	geschil*
1200	groeten*
1200	heerlijk*
1200	heffen*
1200	heiden*
1200	hem* ‘persoonlijk voornaamwoord’
1200	heten*
1200	hof* ‘omgeving van een vorst’
1200	klaar ‘helder’ <latijn
1200	klooster <latijn

1171 - Hendrik van Veldeke schrijft de oudste Nederlandse literaire tekst, het dichtwerk Sente Servas over het leven van de bisschop van Maastricht; in 1183 dicht hij de Eneit, de eerste Nederlandse ridderroman, waarvan alleen een Duitse vertaling bewaard is

1200 - De anonieme ridderroman Karel ende Elegast (bewaard in later afschrift)

[p. 601]

1200	koster <me latijn
1200	land* ‘rijk, staat’
1200	luttel*
1200	maar* ‘nevenschikkend voegwoord’
1200	missen*
1200	mogen*
1200	na*
1200	niemand*
1200	openbaar*
1200	patroon ‘beschermheilige’ <frans
1200	plegen*
1200	prediken <latijn
1200	proeven <frans
1200	proost ‘voorzitter van kapittel’ <frans
1200	rede* ‘denkvermogen’
1200	sint <frans
1200	tegenwoordig*
1200	turf* ‘veen als brandstof’
1200	verstaan*
1200	vrolijk*
1200	vuil*
1200	waarnemen* ‘bemerken’
1200	zien*
1201-1225	allerhande*
1201-1225	anders*
1201-1225	behagen*
1201-1225	behoeven*
1201-1225	binnen* ‘bijwoord van plaats’
1201-1225	breedte*
1201-1225	dit*
1201-1225	droef*
1201-1225	fontein <frans
1201-1225	graaf <me latijn
1201-1225	hertog*
1201-1225	kamer ‘vertrek’ <latijn
1201-1225	kin*
1201-1225	korf <latijn
1201-1225	kroon ‘hoofdsieraad van vorsten’ <latijn
1201-1225	kwellen* ‘pijnigen’
1201-1225	lonen*
1201-1225	louter <duits
1201-1225	moeten*
1201-1225	natuur ‘aangeboren neiging’ <frans of latijn
1201-1225	of* ‘nevenschikkend voegwoord’
1201-1225	oorlof*
1201-1225	schande*
1201-1225	schuld*
1201-1225	topaas <frans
1201-1225	toren <frans
1201-1225	verliezen*
1201-1225	wijs* ‘verstandig’
1201-1250	kussen ‘gevulde zachte zak’ <frans
1201-1300	breien*
1201-1300	verdagen*
1204	leeftocht*
1208-1209	beemd*
1210	deken ‘overste, hoofd’ <latijn
1210	heester*
1210-1226	maat* ‘afmeting’
1210-1240	boon*
1210-1240	bruin*
1210-1240	kat ‘katachtige’ <latijn
1210-1240	klerk <latijn
1210-1240	mark ‘oude munt en tot 2002 munteenheid van Duitsland en Finland’ <duits
1210-1240	pand ‘onderpand’
1210-1240	spiering*
1210-1240	steeg*
1210-1240	straat ‘weg’ <latijn
1210-1240	teerling
1210-1240	vroed*

1210-1240 - De oudste Nederlandstalige ambtelijke tekst: het register van wettelijke passeringen voor de schepenen van de Sint-Baafsheerlijkheid bij Gent

1236 - Statuten van de Gentse Leprozerij, het oudste geheel Nederlandstalige stuk

1240 - Publicatie eerste Latijns-Nederlandse woordenboek, het Glossarium Bernense

[p. 602]

1212	gagel*
1212-1214	slik*
1213	hal*
1213	kraam*
1214	weer* ‘landerijen tussen twee sloten, de zogenaamde weersloten’
1215	leen*
1217	keur* ‘handvest’
1217	vaalt*
1220	roek*
1220-1240	abt <latijn
1220-1240	ai* ‘tussenwerpsel: uitroep van onaangename gewaarwording’
1220-1240	benedijen <latijn
1220-1240	beslaan* ‘bekleden, bedekken met iets’
1220-1240	bewaren*
1220-1240	boven* ‘voorzetsel’
1220-1240	breidel*
1220-1240	buiten* ‘bijwoord van plaats’
1220-1240	buiten* ‘voorzetsel’
1220-1240	burggraaf
1220-1240	cirkel <frans of latijn
1220-1240	dertig*
1220-1240	dra*
1220-1240	duren <frans
1220-1240	elf* ‘telwoord’
1220-1240	elk*
1220-1240	fel <frans
1220-1240	fier <frans
1220-1240	force <frans
1220-1240	gauw*
1220-1240	gieten*
1220-1240	ginder*
1220-1240	gram* ‘boos’
1220-1240	grond*
1220-1240	hechten*
1220-1240	heel* ‘ongeschonden, volledig’
1220-1240	Heiland <duits
1220-1240	heimelijk*
1220-1240	herberg*
1220-1240	hun* ‘verbogen vorm van het persoonlijk voornaamwoord derde persoon meervoud’
1220-1240	ijzer <keltisch
1220-1240	kasteel <frans
1220-1240	kerker <latijn
1220-1240	kleed*
1220-1240	kopen <latijn
1220-1240	kreuken*
1220-1240	lachen*
1220-1240	lelijk*
1220-1240	lijf*
1220-1240	maag* ‘verwant’
1220-1240	mantel <me latijn
1220-1240	mirakel <frans
1220-1240	moordenaar
1220-1240	nicht* ‘dochter van broer, zus, oom of tante’
1220-1240	nijgen*
1220-1240	nimmer*
1220-1240	onderling*
1220-1240	peper <latijn
1220-1240	rekenen*
1220-1240	ridder*
1220-1240	rijden*
1220-1240	ronken*
1220-1240	rouw*
1220-1240	schelling*
1220-1240	schenden*
1220-1240	schier* ‘bijwoord van hoedanigheid: snel, bijna’
1220-1240	schouder*
1220-1240	slag* ‘klap’
1220-1240	speer*
1220-1240	spotten* ‘de draak steken met’
1220-1240	stout* ‘vermetel, dapper’
1220-1240	strijd*
1220-1240	taal*
1220-1240	tand*
1220-1240	vazal <me latijn
1220-1240	veertien*
1220-1240	vellen*
1220-1240	venijn ‘gif’ <frans
1220-1240	verbolgen*
1220-1240	vermaledijen
1220-1240	vis*
1220-1240	vlieten*

[p. 603]

1220-1240	wagen* ‘riskeren’
1220-1240	wijlen* ‘overleden’
1220-1240	zemel <latijn
1220-1240	zijde* ‘zijkant’
1220-1240	zwaar*
1220-1240	zwager*
1220-1240	zwijn*
1223	ram* ‘mannelijk schaap’
1225	den*
1225	dille*
1225	egelantier <frans
1225	sleedoorn*
1225	stampen*
1225	venkel <latijn
1226-1250	akelei <me latijn
1226-1250	alruin <duits
1226-1250	kervel <latijn
1226-1250	klaver*
1226-1250	kool ‘plantengeslacht, groente’ <latijn
1226-1250	lelie <latijn
1226-1250	look* ‘plant’
1226-1250	pastinaak <latijn
1226-1250	prei <frans
1226-1250	salie <frans
1226-1250	steenbreek*
1226-1250	termijn <latijn
1226-1250	varen* ‘plant’
1227	hek*
1227	maalschap*
1228-1349	restitueren <frans
1228-1349	siepel <latijn
1228-1349	toucheren <frans
1230	leveren <frans
1230-1231	ei* ‘vrouwelijke geslachtscel, kiem’
1230-1231	enig*
1230-1231	gereed*
1230-1231	rente <frans
1233	Hanze <duits
1233	tap*
1236	aalmoes <frans
1236	ader*
1236	advent <latijn
1236	allegaar*
1236	Ave-Maria <latijn
1236	avontuur <frans
1236	bel* ‘een schel’
1236	beneden* ‘voorzetsel’
1236	benedictie <latijn
1236	best*
1236	betamen*
1236	betogen*
1236	brief <latijn
1236	completen <latijn
1236	convent <frans
1236	credo <latijn
1236	dergelijk*
1236	derven*
1236	draad*
1236	eed <?
1236	effen*
1236	gans ‘geheel’ <duits
1236	gast*
1236	gat* ‘opening’
1236	gedogen*
1236	geheel*
1236	gemak* ‘kalmte’
1236	geschieden*
1236	getijde, getij*
1236	gewaarworden*
1236	gewagen*
1236	gewoon*
1236	half*
1236	handelen* ‘doen, behandelen’
1236	helft*
1236	hier*
1236	honderd*
1236	huwelijk*
1236	huwen*
1236	iemand*
1236	jaar*
1236	kapittel ‘bijeenkomst van kanunniken’ <latijn
1236	keuken <latijn
1236	komst*
1236	laden* ‘bevrachten, inladen’
1236	laten*
1236	letten*
1236	letter <frans
1236	lichten*
1236	Lichtmis

[p. 604]

1236	linnen*
1236	macht* ‘vermogen’
1236	mede* ‘bijwoord van hoedanigheid: samen’
1236	meester <frans
1236	mens* ‘(m.) hoogst ontwikkelde wezen’
1236	metten <me latijn
1236	middag* ‘midden van de dag’
1236	mijl <latijn
1236	min* ‘gering’
1236	mis ‘rooms-katholieke kerkdienst’ <latijn
1236	misschien*
1236	naakt*
1236	naam*
1236	namelijk*
1236	neus*
1236	noen ‘middag’ <latijn
1236	ontzien*
1236	Pasen <latijn
1236	penitentie <latijn
1236	pijn <latijn
1236	poorter
1236	priem ‘gebed’
1236	priester <latijn
1236	refter <latijn
1236	regel ‘lijn’ <latijn
1236	roekeloos*
1236	rond ‘bolvormig’ <frans
1236	sacrament <latijn
1236	sermoen <frans
1236	som ‘totaal’ <frans
1236	sommige*
1236	speen*
1236	spelen*
1236	spijs ‘voedsel’ <latijn
1236	steken*
1236	stool <latijn
1236	storten*
1236	te* ‘bijwoord van graad’
1236	tegader*
1236	ten*
1236	trap* ‘trede’
1236	tweevoud*
1236	twintig*
1236	verbieden*
1236	verscheiden*
1236	vesper <latijn
1236	vijftig*
1236	vorm <frans
1236	week* ‘zeven dagen’
1236	wreken*
1236	zeer* ‘bijwoord van hoedanigheid: in hoge mate’
1236	ziek*
1236	zomer*
1236	zondag*
1236	zuiver <latijn
1236	zwijgen*
1237	baljuw <frans
1237	balling*
1237	bekocht
1237	borg*
1237	breken*
1237	darink*
1237	degene*
1237	dusdanig*
1237	er*
1237	gedeelte*
1237	geding*
1237	gelden*
1237	gene*
1237	gerecht* ‘rechtbank’
1237	haast ‘spoed’ <frans
1237	have*
1237	inheems*
1237	kist <latijn
1237	klok <iers
1237	kwalijk*
1237	kwijt <frans
1237	kwijten, zich <frans
1237	neen*
1237	palm ‘binnenkant van de hand’ <frans of latijn
1237	pond ‘oude munt, tegenwoordig munteenheid van o.a. Cyprus, Egypte, Ierland, Libanon, Malta, Soedan en Syrië’ <latijn
1237	schade*

[p. 605]

1237	twist* ‘ruzie’
1237	vals <latijn
1237	verbeuren*
1237	vijftien*
1237	vonnis*
1237	voogd <me latijn
1237	vreemd*
1237	vuist*
1237	waar* ‘bijwoord van plaats’
1237	wapen*
1237	wedden*
1237	winnen* ‘verwerven’
1237	zolder <latijn
1240	aanbidden*
1240	aanvaarden*
1240	aar*
1240	aartsbisschop <latijn
1240	abdij <me latijn
1240	abeel <frans
1240	accent <frans
1240	adem*
1240	afgod*
1240	agaat <frans
1240	albe <latijn
1240	alleen*
1240	aloë <latijn
1240	aluin <frans
1240	amethist <latijn
1240	anijs <frans
1240	anker ‘gestel om schip vast te leggen’ <latijn
1240	antifoon <me latijn
1240	apostel <latijn
1240	april <latijn
1240	arriveren <frans
1240	as* ‘spil’
1240	autoriteit <frans of latijn
1240	baar* ‘golf’
1240	baard*
1240	baars*
1240	bad*
1240	bal* ‘rond voorwerp’
1240	balsem <latijn
1240	bank* ‘meubelstuk’
1240	baron <frans
1240	basilisk <latijn
1240	bazuin <frans
1240	bedevaart*
1240	bedstee*
1240	beet*
1240	begrijpen <duits
1240	behendig*
1240	behoren*
1240	bek <frans
1240	bekeuren*
1240	bekken ‘kom’ <me latijn
1240	beloven*
1240	beschouwen*
1240	betekenis*
1240	beurs ‘portemonnee’ <me latijn
1240	bewijzen*
1240	bezem*
1240	bezetten*
1240	bezitten*
1240	bieden*
1240	bier <latijn
1240	biet <latijn
1240	bijl*
1240	bijten*
1240	bil*
1240	bisdom
1240	blaar* ‘blaasachtige opzwelling’
1240	blaas* ‘urineblaas’
1240	blad* ‘orgaan aan takken’
1240	blaken*
1240	blaten*
1240	blazen*
1240	bleken*
1240	blind* ‘niet kunnende zien’
1240	blo*
1240	bongerd*
1240	boodschap* ‘bericht’
1240	boos* ‘slecht’
1240	boren*
1240	bot ‘laars’ <frans
1240	boter <latijn
1240	braam* ‘vrucht’
1240	braden*
1240	brand*
1240	brem* ‘plant’
1240	breuk* ‘het breken, barst’

[p. 606]

1240	briesen*
1240	broeden* ‘op eieren zitten’
1240	bruid*
1240	bruiloft*
1240	buidel*
1240	burger <duits
1240	bus ‘doos, blik’ <latijn
1240	ceel, cedel <frans
1240	cel ‘klein vertrek’ <latijn
1240	cipres <frans
1240	clausule <frans
1240	concilie <latijn
1240	creatuur <frans of latijn
1240	dagen*
1240	dageraad*
1240	dak*
1240	dans <frans
1240	dansen <frans
1240	darm*
1240	december <latijn
1240	decreet <frans
1240	deeg*
1240	deksel*
1240	dertien*
1240	deugen*
1240	dezelfde, hetzelfde*
1240	diaken ‘r.-k.: iem. die de hiërarchische wijding ontvangen heeft’ <latijn
1240	dief*
1240	dienst*
1240	dingen*
1240	disputeren <frans
1240	distel*
1240	dobbelsteen
1240	doden*
1240	doek*
1240	dol* ‘krankzinnig, dwaas’
1240	dolen*
1240	donder*
1240	donderen*
1240	donker*
1240	dons*
1240	doof*
1240	dopen*
1240	dorsten*
1240	draaien*
1240	draak <latijn
1240	dreigen*
1240	drogen*
1240	dromedaris <latijn
1240	dromen*
1240	droom*
1240	drukken* ‘duwen, zwaar liggen op’
1240	druppel*
1240	duim*
1240	dun*
1240	dunken*
1240	ebbenhout
1240	eergisteren*
1240	eg*
1240	egel*
1240	eigenlijk*
1240	eikel* ‘vrucht van de eikenboom’
1240	eiland <fries
1240	eisen*
1240	elleboog*
1240	els* ‘priem’
1240	emmer <latijn
1240	eng* ‘nauw’
1240	enten <frans
1240	epistel <latijn
1240	ergeren*
1240	erwt*
1240	etter* ‘pus’
1240	evangelie <latijn
1240	evangelist <frans
1240	even* ‘bijwoord van graad: in gelijke mate’
1240	ezel ‘paardachtige’ <latijn
1240	ezelin
1240	fabel <frans of latijn
1240	fakkel <latijn
1240	fransoos <frans
1240	fundament <latijn
1240	galg*
1240	galjoot <frans
1240	gans* ‘eendachtige’
1240	gapen*
1240	geboorte*

[p. 607]

1240	gebroeders*
1240	gebruiken*
1240	geel*
1240	geeuwen*
1240	gehoorzaam*
1240	gelaat*
1240	geleed*
1240	geleerd*
1240	gelijken*
1240	geluk*
1240	gemakkelijk* ‘op zijn gemak gesteld’
1240	gember <me latijn
1240	geoorloofd*
1240	gereedschap*
1240	gerei*
1240	gerst*
1240	gerust*
1240	gesel*
1240	gestaag*
1240	getal* ‘cijfer, aantal’
1240	getouw*
1240	getuigen*
1240	geval*
1240	gevoeglijk*
1240	gewicht* ‘zwaarte’
1240	gezellig*
1240	gift*
1240	gisteren*
1240	glas*
1240	glorie <latijn
1240	glos <latijn
1240	gordel*
1240	graad <latijn
1240	graan <latijn
1240	gratie ‘goedgunstigheid, genade’ <latijn
1240	graveren <frans
1240	grijnzen*
1240	grijpen*
1240	grof*
1240	gunst*
1240	haak*
1240	haas* ‘haasachtige’
1240	harp*
1240	haven*
1240	heide*
1240	hemd*
1240	hen* ‘hoendervogel’
1240	herder*
1240	heremiet <latijn
1240	hersenen*
1240	heup*
1240	historie <latijn
1240	hitte*
1240	hoer*
1240	hof* ‘rechtbank’
1240	hol* ‘grot’
1240	hoofs*
1240	hoop* ‘verwachting’
1240	hopen*
1240	huif*
1240	hulk ‘schip’ <me latijn
1240	huren*
1240	hypocriet <frans
1240	ibis <latijn
1240	iegelijk*
1240	ijs* ‘bevroren water’
1240	ivoor <frans
1240	ja*
1240	jacht* ‘het vervolgen van dieren’
1240	jagen*
1240	jaspis <latijn
1240	jeuken*
1240	jonkheer*
1240	jonkvrouw*
1240	juk*
1240	kaal*
1240	kaars <duits
1240	kaas <latijn
1240	kaf* ‘hulzen van aren’
1240	kalk <latijn
1240	kam*
1240	kameel <latijn
1240	kameleon <frans
1240	kamenier <me latijn
1240	kamp ‘strijd’ <latijn
1240	kandelaar <frans
1240	kanker <latijn
1240	kanunnik <latijn
1240	kap ‘hoofddeksel’ <me latijn
1240	kapelaan <me latijn

[p. 608]

1240	kapoen <frans
1240	kappen* ‘hakken’
1240	kar <latijn
1240	karbonkel ‘een edelgesteente’ <latijn
1240	kastanje <frans
1240	kastijden <latijn
1240	kauwen*
1240	kavel*
1240	kelder <latijn
1240	kelk ‘drinkbeker’ <latijn
1240	keren* ‘vegen’
1240	kerfstok*
1240	kerkhof
1240	kermis
1240	kern*
1240	kers ‘vrucht’ <latijn
1240	ketel <latijn
1240	keten ‘ketting’ <latijn
1240	kieken*
1240	kietelen*
1240	kiezen*
1240	klappen* ‘praten’
1240	kleinood*
1240	klink*
1240	kloof*
1240	kluwen*
1240	knecht*
1240	knielen*
1240	knoflook*
1240	knop*
1240	koekoek*
1240	koen*
1240	kok ‘die spijzen toebereidt’ <latijn
1240	kolf*
1240	komijn <frans
1240	konijn <frans
1240	kool* ‘verkoolde materie, steenkool’
1240	korst <latijn
1240	kost
1240	kous <frans
1240	kraai*
1240	kreeft*
1240	krekel*
1240	krenken*
1240	kristal <frans
1240	krocht <latijn
1240	kruik*
1240	kruipen*
1240	kudde*
1240	kunde*
1240	kundig*
1240	kwaad*
1240	kwaal*
1240	kwakkel <me latijn
1240	kwetsen*
1240	laag* ‘niet hoog’
1240	laag* ‘hinderlaag’
1240	laars*
1240	laken* ‘textiel’
1240	lamp <frans
1240	landschap* ‘landstreek, landelijke omgeving’
1240	lantaarn <frans
1240	lat* ‘lang stuk hout’
1240	lauw*
1240	leeg, ledig* ‘vrij, werkloos, ijdel’
1240	leek ‘niet-geestelijke’ <latijn
1240	leer* ‘stof uit dierenhuiden’
1240	leeuwerik*
1240	leeuwin
1240	legaat ‘gezant’ <frans
1240	leggen*
1240	lenen*
1240	lepel*
1240	leraar
1240	les <latijn
1240	lessenaar
1240	lever*
1240	lieden, lui*
1240	lijk* ‘dood lichaam’
1240	lijm*
1240	lijn* ‘touw’
1240	linie <frans
1240	lis*
1240	long*
1240	loochenen*
1240	lood <keltisch
1240	louwmaand*
1240	lucht*

[p. 609]

1240	lust*
1240	maag* ‘orgaan’
1240	maaien*
1240	maart <latijn
1240	malen* ‘fijnmaken’
1240	markt <latijn
1240	marmer <latijn
1240	martelaar <me latijn
1240	materie <latijn
1240	meel*
1240	meermin*
1240	meier ‘rentmeester’ <me latijn
1240	meineed <?
1240	melancholie <frans
1240	melden*
1240	melk*
1240	mengen*
1240	mennen <frans
1240	merel <latijn
1240	meren*
1240	merken*
1240	mes*
1240	messing
1240	mest*
1240	mesten* ‘vruchtbaar maken door bemesting’
1240	mesten* ‘vet maken (van varkens)’
1240	metaal <frans
1240	meten*
1240	mier*
1240	mijter <frans
1240	mild*
1240	mispel <frans
1240	moei*
1240	mogelijk*
1240	morgen* ‘de dag na vandaag’
1240	mortel <latijn
1240	mosterd <frans
1240	mot* ‘insect’
1240	mouw*
1240	mug*
1240	muil ‘paardachtige’ <latijn
1240	muis* ‘knaagdier’
1240	munt ‘plantengeslacht’ <latijn
1240	murw*
1240	muziek <frans
1240	naaien* ‘met naald en draad maken’
1240	naar* ‘voorzetsel’
1240	nachtegaal*
1240	nagel* ‘spijker’
1240	naken*
1240	navel*
1240	neef*
1240	neet*
1240	net* ‘visnet’
1240	niettemin*
1240	niezen*
1240	node*
1240	noden*
1240	non <latijn
1240	noorden*
1240	noot ‘aantekening’ <frans
1240	nuchter <latijn
1240	offerande <frans
1240	oksel*
1240	olifant <frans
1240	olijf <frans
1240	ons ‘gewicht’ <frans of latijn
1240	ontbijten*
1240	oogst
1240	ooi*
1240	ooievaar*
1240	oom*
1240	oordeel*
1240	oorlog*
1240	open*
1240	organist <frans
1240	oven*
1240	overal*
1240	pad* ‘weg’
1240	pad* ‘kikvorsachtige’
1240	paleis <frans
1240	pan <me latijn
1240	pap <latijn
1240	paradijs <latijn
1240	parochie <me latijn

[p. 610]

1240	pastei <frans
1240	pateen <frans
1240	patrijs <frans
1240	paus <latijn
1240	pauw <latijn
1240	peer ‘vrucht’ <latijn
1240	peinzen <frans
1240	pek <latijn
1240	pelgrim <latijn
1240	pelikaan <frans
1240	pels <me latijn
1240	peluw <latijn
1240	perkament <frans
1240	persen <frans
1240	perzik <latijn
1240	peter <me latijn
1240	peterselie <me latijn
1240	pijnboom
1240	pijp ‘buis’ <me latijn
1240	pioen <frans
1240	pissen <?
1240	plaag <latijn
1240	planeet <latijn
1240	plant <latijn
1240	planten <frans
1240	ploeg* ‘landbouwwerktuig’
1240	plomp* ‘log’
1240	plukken <latijn
1240	post ‘paal’ <latijn
1240	poten*
1240	praktijk <frans of Latijn
1240	prelaat <frans
1240	present ‘geschenk’ <frans
1240	presenteren <frans
1240	prijzen <frans
1240	processie <latijn
1240	proloog <frans
1240	provoost <frans
1240	raadsel*
1240	raap <latijn
1240	rat*
1240	rechter* ‘lid van een rechtbank’
1240	rechter* ‘tegenover linker’
1240	reis* ‘tocht’
1240	rekken*
1240	rennen*
1240	reuk*
1240	rib*
1240	riem ‘roeispaan’ <latijn
1240	rijm ‘gelijke klank’ <frans
1240	rijp* ‘bevroren dauw’
1240	rivier <frans
1240	roede* ‘twijg’
1240	roeien*
1240	roer* ‘stuur van schip’
1240	roeren*
1240	rogge <oudslavisch
1240	roken* ‘rook afgeven’
1240	rokken*
1240	roos <frans
1240	rooster*
1240	rups*
1240	rust*
1240	rusten*
1240	saffier <latijn
1240	sap*
1240	saus <frans
1240	schaar* ‘werktuig om te knippen’
1240	schat*
1240	schaven*
1240	schede* ‘omhulsel’
1240	scheel*
1240	scheerling*
1240	schel* ‘bel’
1240	scheppen* ‘creëren’
1240	scherf*
1240	schering*
1240	schermen*
1240	schicht* ‘pijl’
1240	schijf*
1240	schillen*
1240	schoen*
1240	schoof*
1240	school ‘onderwijsinstelling’ <latijn
1240	schoorsteen*
1240	schors <frans
1240	schotel <me latijn
1240	schrede*
1240	schrift

[p. 611]

1240	schriftuur <latijn
1240	schrijn <latijn
1240	schudden*
1240	schuilen*
1240	schuim*
1240	schutten* ‘tegenhouden’
1240	schutter*
1240	schuur*
1240	secreet ‘geheim’ <frans
1240	september <latijn
1240	sikkel ‘zeis’ <latijn
1240	sim <latijn
1240	slaap*
1240	slak* ‘weekdier’
1240	slechten*
1240	sleutel*
1240	slijk*
1240	slot* ‘sluiting, einde’
1240	sluiten*
1240	smeden*
1240	smeken*
1240	smelten*
1240	smeren*
1240	snel*
1240	spade*
1240	sparen*
1240	spartelen*
1240	spel*
1240	spiegel <me latijn
1240	spin* ‘spinachtige’
1240	spinnen* ‘een draad vormen’
1240	spit* ‘braadspit’
1240	splijten*
1240	spreiden*
1240	springen*
1240	sproet*
1240	spuwen*
1240	staal* ‘metaal’
1240	stamelen*
1240	stelen*
1240	stelpen*
1240	ster* ‘hemellichaam’
1240	stiefmoeder*
1240	stiefvader*
1240	stiefzoon*
1240	stijf*
1240	stof* ‘fijne deeltjes’
1240	stoken* ‘opruien’
1240	stom*
1240	stoppel <latijn
1240	storm*
1240	stormen*
1240	stoten*
1240	stroom* ‘bewegende massa vloeistof’
1240	struikelen*
1240	stuk* ‘brok’
1240	subtiel <frans
1240	tapijt <frans
1240	tasten <frans
1240	taverne <frans
1240	teef*
1240	teer*
1240	telen*
1240	temmen*
1240	temperen <frans
1240	tent ‘tijdelijk verblijf uit licht materiaal’ <frans
1240	testament <latijn
1240	teugel*
1240	tijger <latijn
1240	timmeren*
1240	timmerman*
1240	tin*
1240	toernooi <frans
1240	tonen*
1240	toorn*
1240	torsen <frans
1240	toveren*
1240	traag*
1240	trekken*
1240	trog*
1240	troon <frans of Latijn
1240	troost*
1240	tuiten*
1240	tweehonderd*
1240	tweejarig*
1240	tweeling*
1240	twijfel*
1240	uil*
1240	uur <frans
1240	vaak* ‘slaap’
1240	vaars*

[p. 612]

1240	vagevuur*
1240	vasten*
1240	vedel <me latijn
1240	vegen*
1240	veinzen <latijn
1240	verdommen* ‘vervloeken’
1240	verdrieten*
1240	verkoper
1240	verraden*
1240	vers* ‘fris’
1240	verslinden*
1240	verstolen*
1240	vervaard*
1240	verzuimen*
1240	vicaris <latijn
1240	viervoetig*
1240	vijl*
1240	villen*
1240	violet <frans
1240	viool ‘plant’ <frans
1240	visiteren <frans
1240	vlas*
1240	vlecht*
1240	vleermuis*
1240	vlek*
1240	vleugel*
1240	vlieden*
1240	vlieg*
1240	vloeien*
1240	vloeken*
1240	vlok*
1240	vlotten* ‘drijven’
1240	vocaal <frans
1240	voeden*
1240	voeren* ‘leiden, vervoeren’
1240	volgen*
1240	volharden*
1240	volkomen*
1240	voordeel*
1240	vore*
1240	vork <frans
1240	vors*
1240	vorst* ‘monarch’
1240	vorst* ‘vriezend weer’
1240	vrees*
1240	vriezen*
1240	vrijen* ‘minnekozen’
1240	vroeg*
1240	vrouw* ‘mens van vrouwelijk geslacht’
1240	vullen*
1240	waar* ‘echt’
1240	waard* ‘kastelein’
1240	wakker*
1240	wal <latijn
1240	walgen*
1240	wandelen*
1240	wang*
1240	wankelen*
1240	warm*
1240	web* ‘netwerk van bv. spin’
1240	week* ‘zacht’
1240	weelde*
1240	weer* ‘atmosferische gesteldheid’
1240	wegen*
1240	wenen*
1240	wentelen*
1240	werf* ‘keer’
1240	werk* ‘vlasvezels’
1240	wesp*
1240	wetten*
1240	weven*
1240	wezel*
1240	wieg*
1240	wijken*
1240	wijten*
1240	wisselen*
1240	wissen*
1240	wol*
1240	worp*
1240	worst*
1240	worstelen*
1240	wortel* ‘onderste deel van gewas’
1240	wreed* ‘meedogenloos’
1240	wrijven*
1240	zaad*
1240	zaaien*
1240	zaterdag <latijn
1240	zeef*
1240	zeem* ‘honing’
1240	zegel <latijn
1240	zegen ‘visnet’ <latijn

[p. 613]

1240	zeiken*
1240	zeil*
1240	zeker ‘veilig, stellig’ <latijn
1240	zelden*
1240	zestien*
1240	zeventig*
1240	zieden*
1240	zijde ‘textiel’ <latijn
1240	zitten*
1240	zogen*
1240	zondigen*
1240	zool <latijn
1240	zoom*
1240	zot <frans
1240	zucht* ‘ziekte, ziekelijke neiging’
1240	zuchten*
1240	zuipen*
1240	zwaluw*
1240	zweer*
1240	zwelgen*
1240	zwellen*
1240	zwemmen*
1240	zweten*
1240-1260	baat*
1240-1260	bezig*
1240-1260	koper <latijn
1240-1260	kosten <frans
1240-1260	munt ‘geldstuk’ <latijn
1240-1260	negentien*
1240-1260	zeventien*
1242	blok*
1244	kraan* ‘hijswerktuig’
1244	pak ‘bundel’ <?
1245	greppel*
1246	maal* ‘telkens terugkerend tijdstip, keer’
1246	moordwapen*
1246	uitheems*
1248	verschonen* ‘van schoon goed voorzien, mooier maken’
1248-1271	altijd*
1248-1271	gulden*
1248-1271	kant ‘zijde, rand’ <frans of Latijn
1248-1271	scholier <frans
1248-1271	windmolen
1249	noemen*
1249	pacht <latijn
1249	tussen*
1250	basilicum <latijn
1250	bundel*
1250	faam <frans
1250	generatie <frans
1250	ginds*
1250	harnas <frans
1250	held*
1250	lezen* ‘opnemen van schrift’
1250	loet*
1250	malie ‘metalen ring’ <frans
1250	pot ‘vaatwerk’ <latijn
1250	prijs <frans
1250	pulver <latijn
1250	razen*
1250	strijken*
1251	amandel <latijn
1251-1275	aalmoezenier <frans

1249 - Willem ii geeft opdracht tot de bouw van de Ridderzaal in Den Haag

1250 - De Beatrijs, een berijming van een Marialegende, wordt door een onbekende auteur geschreven, die begint met de verzuchting: ‘Van dichten comt mi cleine bate. Die liede raden mi dat ict late’

1250 - Een zekere ‘Willem’ schrijft het dierenepos Van den Vos Reynaerde, waaruit de naam van de wolf, iezegrim, synoniem is geworden voor ‘brompot’

1250 - Nederlandse gedichten en brieven van de mystica Hadewych

1250 - De vertaling van de autobiografie van de non Beatrijs van Nazareth Vita venerabilis ac Deo dilecte Beatricis ‘Het leven van de heilige en door God verkoren Beatrijs’ is, voor zover bekend, de eerste vertaling van een Middelnederlandse tekst in het Latijn

[p. 614]

1252	bos* ‘bundel’
1252	gebint*
1252	hesp*
1252	incarnatie <frans
1252	kog <me latijn
1252	koppel ‘gordel, band’ <frans
1252	kuil* ‘visnet’
1252	nop*
1252	oord* ‘munt’
1252	pleit ‘vaartuig’ <?
1252	pop ‘speelgoed’ <latijn
1252	rijst <frans
1252	tobbe*
1252	voogdij
1252	weiland*
1253	beest <frans
1253	behoefte* ‘wat men nodig heeft, gebrek’
1253	binnen* ‘voorzetsel’
1253	boeten*
1253	cijns <latijn
1253	hoed*
1253	hoede*
1253	hoest*
1253	litteken*
1253	maandag*
1253	mossel <frans
1253	muskaat <frans
1253	muskadel <frans
1253	ruit ‘plantengeslacht’ <latijn
1253	sabbat <latijn
1253	speenvarken*
1253	suiker <frans
1253	wildbraad*
1254	beletten*
1254	boete*
1254	burgemeester
1254	gijzelen <keltisch
1254	lossen*
1254	porren*
1254	priem* ‘puntig werktuig’
1254	smart*
1254	taille <frans
1254	vermoeden*
1254	verrassen* ‘overrompelen’
1254	verweren, zich*
1256-1299	beschuldigen*
1256-1370	hindernis*
1257	donderdag*
1258	mergel <me latijn
1258	stoep*
1259	moor*
1260	charter <frans
1260	delven*
1260	kennis* ‘het kennen’
1260	pint <me latijn
1260	voorwaarde*
1260	woensdag*
1260-1270	boef*
1260-1270	lied*
1260-1270	malkander*
1260-1270	zeggen*
1260-1280	beer* ‘roofdier’
1260-1280	begeren*
1260-1280	bijzonder*
1260-1280	blijde <latijn
1260-1280	bodem*
1260-1280	gunnen*
1260-1280	houwen*
1260-1280	lid* ‘lichaamsdeel’
1260-1280	manier <frans
1260-1280	moord*
1260-1280	nopen*
1260-1280	overdaad*
1260-1280	sabel ‘zwart bont, sabelbont’ <oudslavisch of oudrussisch
1260-1280	spaan* ‘afgespleten hout’
1260-1280	spriet* ‘spruit van een plant’
1260-1280	stellen*
1260-1280	storen*
1260-1280	teil
1260-1280	tuimelen*
1260-1280	weinig*
1260-1280	welkom*
1260-1280	zinken*
1261	zwerm*
1263	scharlaken <me latijn
1263	vrijdag*
1263-1264	erven*
1263-1267	stellage ‘termijnaffaire’

[p. 615]

1263-1267	straal*
1264	Vastenavond*
1265	mede* ‘drank’
1265-1270	abdis <latijn
1265-1270	absolutie <frans
1265-1270	absolveren <latijn
1265-1270	abstinentie <frans
1265-1270	ach*
1265-1270	achten*
1265-1270	advies <me latijn
1265-1270	advocaat ‘rechtsgeleerde’ <latijn
1265-1270	afgunst*
1265-1270	amoureus <frans
1265-1270	apotheek <me latijn
1265-1270	appetijt <frans
1265-1270	argument <frans
1265-1270	artikel ‘onderdeel van geschrift of verhandeling’ <frans of Latijn
1265-1270	audiëntie <frans
1265-1270	averecht*
1265-1270	baten*
1265-1270	bederven*
1265-1270	bedroeven*
1265-1270	bedrog*
1265-1270	begrip <duits
1265-1270	behalve*
1265-1270	behelzen*
1265-1270	bekend* ‘vermaard’
1265-1270	beklijven* ‘gedijen’
1265-1270	bekwaam*
1265-1270	belang*
1265-1270	benijden*
1265-1270	beraad*
1265-1270	berispen*
1265-1270	beschikken*
1265-1270	betrappen*
1265-1270	bevroeden*
1265-1270	bezeten*
1265-1270	blaam <frans
1265-1270	blameren <frans
1265-1270	blijken*
1265-1270	bloot*
1265-1270	boerde <frans
1265-1270	broos*
1265-1270	buur*
1265-1270	chirurgie <frans
1265-1270	chirurgijn <frans
1265-1270	confuus <frans
1265-1270	contemplatie <frans
1265-1270	contreien <frans
1265-1270	dapper* ‘flink, sterk’
1265-1270	deinzen*
1265-1270	devotie <frans
1265-1270	discant <me latijn
1265-1270	discipline ‘tucht’ <frans
1265-1270	doorgronden*
1265-1270	duchten*
1265-1270	dwars*
1265-1270	dwingen*
1265-1270	eens*
1265-1270	element ‘hoofdstof, eenheid’ <frans of Latijn
1265-1270	entremets <frans
1265-1270	exces <frans
1265-1270	experiment <frans
1265-1270	facie <frans
1265-1270	fantasie <frans
1265-1270	feest <frans of Latijn
1265-1270	figuur <frans
1265-1270	fijn <frans
1265-1270	fout <frans
1265-1270	frenesie <frans
1265-1270	gebrek*
1265-1270	gedijen*
1265-1270	geluid*
1265-1270	genieten*
1265-1270	geronnen*
1265-1270	gestel* ‘samenstel’
1265-1270	geur*
1265-1270	goedendag* ‘tussenwerpsel: groet’
1265-1270	gracieus <frans
1265-1270	griffioen <frans
1265-1270	habijt <latijn
1265-1270	hagel*
1265-1270	halen*
1265-1270	hellen*
1265-1270	hen* ‘persoonlijk voornaamwoord’
1265-1270	innig*
1265-1270	instrueren <latijn

[p. 616]

1265-1270	intentie <frans
1265-1270	jakobijn <frans
1265-1270	kardinaal <frans
1265-1270	kermen*
1265-1270	klimmen*
1265-1270	kluis ‘cel, woning van een kluizenaar’ <me latijn
1265-1270	knoop*
1265-1270	kolom <frans
1265-1270	kommer <frans
1265-1270	koor ‘meerstemmige zangmelodie, zanggroep’ <latijn
1265-1270	kop ‘drinkgerei’ <latijn
1265-1270	kreet*
1265-1270	kreunen*
1265-1270	krijg*
1265-1270	krijgen*
1265-1270	krijt* ‘strijdperk’
1265-1270	krijten*
1265-1270	kuis <latijn
1265-1270	kwestie <frans
1265-1270	langzaam*
1265-1270	laven <latijn
1265-1270	lijden*
1265-1270	luiken*
1265-1270	mager*
1265-1270	mat ‘moe’ <frans
1265-1270	medicijn <latijn
1265-1270	melodie <frans
1265-1270	menen*
1265-1270	mijden*
1265-1270	minderbroeder*
1265-1270	minstreel <frans
1265-1270	nooit*
1265-1270	och*
1265-1270	oefenen*
1265-1270	omtrent* ‘voorzetsel’
1265-1270	onderdaan*
1265-1270	onderhevig*
1265-1270	onnozel
1265-1270	ontberen*
1265-1270	ontdaan*
1265-1270	ontfermen, zich*
1265-1270	ontgelden*
1265-1270	ontginnen*
1265-1270	onthalen*
1265-1270	ontmoeten*
1265-1270	ontspringen*
1265-1270	ontstaan*
1265-1270	ontwaken*
1265-1270	ontzetten* ‘verbijsteren’
1265-1270	ooit*
1265-1270	ootmoed <engels
1265-1270	ouderdom*
1265-1270	overlijden*
1265-1270	pais, peis <frans
1265-1270	parament <frans of latijn
1265-1270	pas ‘schrede’ <frans
1265-1270	passie ‘lijden van Christus’ <latijn
1265-1270	patriarch <latijn
1265-1270	persoon ‘individu’ <latijn
1265-1270	plagen
1265-1270	plicht*
1265-1270	pluim <latijn
1265-1270	pogen*
1265-1270	pols <latijn
1265-1270	portie <frans
1265-1270	prins <frans
1265-1270	prior <latijn
1265-1270	privilege <frans
1265-1270	proces ‘verloop van een zaak’ <frans
1265-1270	profeet <frans
1265-1270	profeteren <latijn
1265-1270	profetie <frans
1265-1270	profijt <frans
1265-1270	prooi <frans
1265-1270	puur <frans
1265-1270	rabat <frans
1265-1270	rapen*
1265-1270	ras* ‘snel’
1265-1270	reciteren <frans
1265-1270	redderen*
1265-1270	reiken*
1265-1270	relikwie <latijn
1265-1270	respons <frans
1265-1270	ruiken*
1265-1270	ruwaard <frans
1265-1270	sant <latijn
1265-1270	schamel*
1265-1270	scheur*

[p. 617]

1265-1270	schoeien*
1265-1270	schreien*
1265-1270	seizoen <frans
1265-1270	serafijn <latijn
1265-1270	simpel <frans
1265-1270	slap*
1265-1270	snaar* ‘snoer’
1265-1270	soeverein ‘vorst’ <frans
1265-1270	speciaal <frans
1265-1270	spoed*
1265-1270	sponde <frans
1265-1270	staat ‘toestand’ <latijn
1265-1270	stampij
1265-1270	stokstil*
1265-1270	struik*
1265-1270	studeren <latijn
1265-1270	talen*
1265-1270	teen* ‘vinger van de voet’
1265-1270	tiran <frans
1265-1270	toeven*
1265-1270	tombe <frans
1265-1270	traan* ‘oogvocht’
1265-1270	trezoor <frans
1265-1270	tumult <frans of latijn
1265-1270	uitermate*
1265-1270	vaardig*
1265-1270	verhalen*
1265-1270	verheugen*
1265-1270	verkeerd*
1265-1270	verkondigen*
1265-1270	verlangen*
1265-1270	verleiden*
1265-1270	vermaard*
1265-1270	verminken*
1265-1270	versagen <duits
1265-1270	verschijnen*
1265-1270	vete*
1265-1270	visioen <frans
1265-1270	vlam <frans
1265-1270	vleien*
1265-1270	vloer*
1265-1270	voorzaat*
1265-1270	vrek*
1265-1270	waden*
1265-1270	wee* ‘smart, tussenwerpsel ter uitdrukking van smart’
1265-1270	wezen* ‘aard, natuur’
1265-1270	winden*
1265-1270	wraken*
1265-1270	wringen*
1265-1270	zerk
1265-1270	zus*
1266	begijn <me latijn
1266	november <latijn
1266	partij <frans
1266	slede, slee*
1266	strekken*
1266-1267	molenaar <me latijn
1266-1268	achttien*
1266-1268	paard ‘hoefdier’ <me latijn
1266-1268	rauw*
1267	frank ‘vrij’ <frans
1267	neven*
1267	schenkel*
1267	vesting*
1267	voorbij* ‘bijwoord van richting’
1268	duit <oudnoor(d)s
1268	eigendom*
1268	halm*
1268	innen*
1269	dinsdag*
1269	tempelier <frans
1270	betalen*
1270	betuigen*
1270	fornuis <frans
1270	jood <latijn
1270	juni <latijn
1270	lepelaar
1270	makelaar
1270	makreel <frans
1270	mei <latijn
1270	mol* ‘insectenetend zoogdier’
1270	schilder*
1270	spoelen*
1270	statuut <frans
1270	steiger*
1270	vink*
1270	zalm <latijn
1270-1290	barmhartig <duits
1270-1290	barsten*
1270-1290	hop* ‘scharrelaarachtige’

[p. 618]

1270-1290	niets*
1270-1290	verwaand*
1270-1290	zadel <oudslavisch
1271	singel ‘(weg langs de buitenzijde van een) stadsgracht’ <frans
1271	watermolen
1271-1272	karwei <frans
1271-1272	kerel*
1271-1272	tempel <latijn
1272	anderhalf*
1272	bernage <frans
1272	bont ‘veelkleurig’ <latijn
1272	divers <frans
1272	gebeuren*
1272	gehucht*
1272	katoen <frans
1272	klepel*
1272	om* ‘voorzetsel’
1272	pluvier <frans
1273	bastaard <frans
1273	vervangen*
1273	windas <oudnoor(d)s
1274	Kerstmis
1274	obligeren <frans
1274	paar ‘stel, koppel’ <latijn
1274	park ‘beplant (jacht)terrein’ <frans
1275	lozen*
1275	tak*
1275-1276	nochtans*
1276	arglist*
1276	belfort <frans
1276	doksaal <me latijn
1276	kegel*
1276	mondig*
1276	olm <frans
1276	stelt*
1276	uitvaart*
1276-1300	aker <me latijn
1276-1300	angel*
1276-1300	arresteren <frans
1276-1300	bakken* ‘braden’
1276-1300	bekommeren
1276-1300	bescheiden*
1276-1300	bijna*
1276-1300	blasfemeren <latijn
1276-1300	concordantie <me latijn
1276-1300	confirmeren <frans
1276-1300	consacreren <latijn
1276-1300	convers <frans
1276-1300	corrigeren <frans
1276-1300	fraai <frans
1276-1300	gedaante*
1276-1300	gesp*
1276-1300	gezusters*
1276-1300	goedertieren*
1276-1300	graal <frans
1276-1300	inwendig <duits
1276-1300	jolijt <frans
1276-1300	justitie <frans
1276-1300	kaneel <frans
1276-1300	ketter <frans
1276-1300	kloppen*
1276-1300	martelen
1276-1300	moeite*
1276-1300	overtollig <?
1276-1300	promoveren <latijn
1276-1300	reserveren <frans
1276-1300	schrijden*
1276-1300	slank*
1276-1300	speuren*
1276-1300	staren*
1276-1300	sterling <engels
1276-1300	streven*
1276-1300	veeg*
1276-1300	vermaken* ‘anders maken’
1276-1300	visie <latijn
1276-1300	vollen <latijn
1276-1300	zodanig*
1277	besteden*
1277	eenparig*
1277	el*
1277	goot*
1277	koelte*
1277	kom*
1277	konterfeiten <frans
1277	koord <frans
1277	kuip <latijn
1277	lijst* ‘rand’
1277	los* ‘niet gebonden’
1277	naad*
1277	nering*

[p. 619]

1277	pond ‘gewichtseenheid’ <latijn
1277	principaal <frans
1277	raam*
1277	saai ‘weefsel’ <frans
1277	venten
1277	vouwen*
1278	dubbel <frans
1278	garen* ‘draad’
1278	hangijzer
1278	pleit ‘rechtsgeding, geschil’ <frans
1278	standaard ‘voetstuk’ <frans
1279	hoen*
1279	kauw*
1279	oktober <latijn
1279	vangen*
1279	woonachtig*
1280	baas*
1280	beuren*
1280	bol* ‘rond voorwerp’
1280	daar* ‘onderschikkend voegwoord’
1280	haver*
1280	menigte*
1280	paneel ‘beschot’ <frans
1280	plaat ‘plat stuk’ <frans
1280	spelt*
1280	verpachten
1280	victualie <frans of Latijn
1280-1287	laan*
1280-1287	snip* ‘steltloper’
1280-1287	zijl*
1280-1290	pannenkoek
1280-1290	rol <frans
1281	accorderen <frans
1281	appelleren <frans
1281	bul* ‘stier’
1281	conditie ‘voorwaarde, toestand’ <frans
1281	laat*
1281	loyaal <frans
1281	paaien ‘tevredenstellen’ <frans
1281	present ‘aanwezig’ <frans
1281	reet* ‘nauwe opening’
1281	sticht*
1281	verkwikken*
1281	zuring*
1281-1282	gaaf* ‘ongeschonden’
1281-1282	gevangenis*
1282	belijden*
1282	boedel*
1282	borgtocht*
1282	brik* ‘(gebroken) baksteen’
1282	hostie <latijn
1282	invloed <duits
1282	oranje <frans
1282	Pinksteren <latijn
1282	salaris
1283	hoop* ‘stapel (dingen), massa (mensen of dieren)’
1283	mening*
1284	baken <fries
1284	bandijk*
1284	beker <latijn
1284	brouwen* ‘bier bereiden’
1284	diegene*
1284	erfgenaam <?
1284	kreupel*
1284	page <frans
1284	plank <frans
1284	punt ‘stip’ <latijn
1284	schouw* ‘bezichtiging’
1284	spijker*
1284	stijl ‘verticale paal’ <latijn
1284	tegen*
1284	wieden*
1284-1285	bom ‘stop, spon’ <?
1284-1285	brouwer*

1280 - ‘Kokerulle’ te Ieper, gewapende opstand van de (textiel)ambachtsgilden tegen de rijke burgers; ‘kokerille’ was het wachtwoord van de opstandelingen, en is een klanknabootsend woord dat eigenlijk ‘zingend langs straat gaan’ betekent

[p. 620]

1285	achtereen*
1285	ah*
1285	ajuin <latijn
1285	albast <latijn
1285	ander* ‘onbepaald voornaamwoord’
1285	arend*
1285	armborst
1285	astrologie <latijn
1285	astronomie <latijn
1285	ba, bah*
1285	bak ‘kom, trog’ <frans
1285	banier <frans
1285	belagen*
1285	belemmeren*
1285	beneden* ‘bijwoord van plaats’
1285	beschutten*
1285	bespieden*
1285	bestieren*
1285	bevallen* ‘behagen’
1285	bezijden*
1285	bezuren*
1285	bijbel <latijn
1285	bloem* ‘fijn gezift meel’
1285	blond <frans
1285	blussen*
1285	boei ‘band’ <latijn
1285	boezem*
1285	bokking*
1285	bosschage <frans
1285	boven* ‘bijwoord van plaats’
1285	broek* ‘kledingstuk’
1285	cherubijn <latijn
1285	compassie <frans
1285	conclusie <frans
1285	crucifix <me latijn
1285	cureren <frans
1285	dalen*
1285	desgelijks*
1285	destructie <frans
1285	discipel <frans
1285	dorsen*
1285	drachtig*
1285	dreef*
1285	drek*
1285	duwen*
1285	dwarrelen*
1285	elkaar, elkander*
1285	ellende*
1285	ergens*
1285	falen <frans
1285	farao <latijn
1285	filosofie ‘wijsbegeerte’ <frans
1285	firmament <latijn
1285	fruit <frans
1285	gebeente*
1285	geboomte*
1285	gelag*
1285	gelofte*
1285	gemoed*
1285	genot*
1285	geometrie <latijn
1285	geschut*
1285	geslacht* ‘familie’
1285	gevecht*
1285	gevolg* ‘personen die iem. begeleiden’
1285	gewaad*
1285	godvruchtig*
1285	gordijn <frans
1285	gulzig <frans
1285	hars <duits
1285	hengsel*
1285	hiel*
1285	hoedanig*
1285	hoofd* ‘leider’
1285	ijken <latijn
1285	ijzen*
1285	instrument <frans of latijn
1285	janken*
1285	juichen*
1285	kaak* ‘deel van skelet waarin tanden en kiezen zitten’
1285	kan* ‘pot’
1285	kanteel <frans
1285	kapiteel <latijn
1285	klinken* ‘luiden’
1285	komeet <frans of latijn
1285	koorts*

[p. 621]

1285	koriander <frans
1285	kraaien*
1285	kruim*
1285	kruk* ‘handvat’
1285	laag* ‘hoeveelheid die ergens tussen of boven ligt’
1285	langs* ‘bijwoord van richting’
1285	legioen <frans
1285	lijnwaad*
1285	logeren <frans
1285	loods ‘schuur’ <frans
1285	luid*
1285	luipaard <frans
1285	luis*
1285	maal* ‘maaltijd’
1285	maaltijd*
1285	mand*
1285	mank <latijn
1285	manna <latijn
1285	mat ‘kleed van biezen e.d.’ <latijn
1285	meent*
1285	menigeen*
1285	middernacht*
1285	misbaar*
1285	monster ‘gedrocht’ <frans
1285	naast* ‘bijwoord van plaats’
1285	naast* ‘voorzetsel’
1285	nauw*
1285	nigromantie <me latijn
1285	noot* ‘vrucht’
1285	omtrent* ‘bijwoord van hoedanigheid’
1285	ontbreken*
1285	onthouden* ‘niet vergeten’
1285	ontzetten* ‘bevrijden’
1285	onversaagd
1285	onvoorzien*
1285	onweer*
1285	opdat*
1285	opperman*
1285	opschorten
1285	ornament <latijn
1285	overhand*
1285	paal ‘stuk hout’ <latijn
1285	passage ‘doorgang’ <frans
1285	pen, pin <latijn
1285	peul*
1285	pilaar <me latijn
1285	plaats <frans
1285	plas*
1285	plein <frans
1285	portaal ‘deurnis, gang’ <frans
1285	prieel <frans
1285	puist*
1285	purgeren <frans
1285	purper <latijn
1285	raken*
1285	ram* ‘stormram’
1285	ramp*
1285	rand* ‘kant’
1285	rank* ‘stengel van klimplant’
1285	regenboog*
1285	reiger*
1285	reu <?
1285	reus*
1285	riem* ‘leren band’
1285	rijzen*
1285	roef*
1285	rollen <frans
1285	rot ‘rij militairen van opzij gezien’ <frans
1285	rots <me latijn
1285	ruisen*
1285	sabel ‘zwart (in de heraldiek)’
1285	sacreren <frans
1285	sacrificie <latijn
1285	Satan <latijn
1285	schaamte*
1285	schemeren*
1285	scheut* ‘loot’
1285	schieten* ‘snel bewegen’
1285	schil*
1285	schofferen <frans
1285	slaaf <me latijn
1285	slepen*

[p. 622]

1285	slijten*
1285	sluipen*
1285	snaar* ‘schoondochter’
1285	sneven*
1285	spenen*
1285	splinter*
1285	spons ‘zwam’ <frans
1285	spruiten*
1285	steil*
1285	stelling* ‘stellage’
1285	stillen*
1285	suffen*
1285	synagoge <latijn
1285	tabernakel <latijn
1285	tal*
1285	tang* ‘gereedschap’
1285	tas* ‘stapel’
1285	tichel
1285	tinne*
1285	ton ‘vat’ <me latijn
1285	totdat*
1285	trouwen*
1285	twijn*
1285	verdoemenis*
1285	versieren
1285	verwarren*
1285	vieren ‘feesten’ <latijn
1285	vin*
1285	vinnig*
1285	vlerk* ‘vleugel’
1285	vlijt*
1285	vluchten*
1285	voer* ‘wagenvracht’
1285	vrezen*
1285	vuren <oudnoor(d)s
1285	waar* ‘koopwaar’
1285	waarschuwen*
1285	wankel*
1285	weg* ‘verdwenen’
1285	weleer*
1285	welven*
1285	wens*
1285	wicht*
1285	wiel* ‘rad’
1285	woeker*
1285	zelfs*
1285	zeloot <frans
1285	zenuw*
1285	zetel*
1285	zodat*
1285	zorg* ‘ongerustheid’
1285	zweep*
1285	zwerk*
1285-1286	azijn <frans
1285-1286	kabel <frans
1285-1286	karper*
1285-1286	kwart <frans
1285-1286	stellage ‘houten verhoging’
1286	blaasbalg*
1286	boenen*
1286	dicht* ‘nauw aaneensluitend’
1286	dol* ‘roeipen’
1286	dozijn <frans
1286	duig <me latijn
1286	foelie ‘zaadmantel van de muskaatnoot’ <latijn
1286	handschoen*
1286	hanteren <frans
1286	harder*
1286	juli <latijn
1286	proef <frans
1286	room*
1286	snoek*
1286	snoer*
1286	taai*
1286	touw*
1286	vadem*
1286	vracht*
1286	wijting*
1286-1343	gezamenlijk*
1287	aard* ‘geaardheid’
1287	aas* ‘lokspijs, voedsel’
1287	allemaal*
1287	barbeel <me latijn

1287 - Publicatie van het eerste encyclopedische werk over de natuur, Der naturen bloeme door Jacob van Maerlant, de ‘vader van alle Dietse dichters’, tevens auteur van o.a. de Rijmbijbel en de wereldgeschiedenis Spieghel historiael

[p. 623]

1287	bassen*
1287	beer* ‘mannetjesvarken’
1287	bei ‘bes’ <frans
1287	berin*
1287	beseffen*
1287	blank*
1287	bloesem*
1287	boa ‘slang’ <latijn
1287	borstel* ‘stijve haren van varkens e.d.’
1287	bot* ‘beenvis’
1287	brak* ‘hondensoort’
1287	buffel <frans
1287	bult*
1287	centenaar <latijn
1287	cicade <latijn
1287	corrumperen <latijn
1287	das* ‘marterachtige’
1287	dek*
1287	diamant <me latijn
1287	doffer*
1287	dolfijn <frans
1287	dooien*
1287	dooier*
1287	dop*
1287	droesem*
1287	duiken* ‘onder water gaan’
1287	dwaas*
1287	eekhoorn*
1287	eenhoorn*
1287	ekster*
1287	ever*
1287	fantoom <frans
1287	fazant <frans
1287	fluim <frans
1287	formeren <frans
1287	fret ‘marterachtige’ <frans
1287	gaai <frans
1287	genetkat
1287	gevogelte*
1287	gewis*
1287	gier* ‘roofvogel’
1287	giervalk <oudnoor(d)s
1287	glad*
1287	gloeien*
1287	gom <frans
1287	grein ‘korrel’ <frans
1287	grootte*
1287	haat*
1287	harpoen <frans
1287	hauw*
1287	havik*
1287	heen*
1287	hermelijn <me latijn
1287	hoef*
1287	hoon*
1287	huilen*
1287	ijsvogel*
1287	juweel <frans
1287	karbonkel ‘negenoog, grote puist’ <latijn
1287	keet* ‘schuur’
1287	kieviet*
1287	klank*
1287	knauwen*
1287	koel*
1287	koken <latijn
1287	kooi <latijn
1287	koraal ‘poliepenskelettenmassa’ <latijn
1287	kouten*
1287	kraan* ‘kraanvogel’
1287	krab*
1287	kraken*
1287	krijsen*
1287	krimpen*
1287	kul ‘testikel’ <latijn
1287	kwikzilver*
1287	laken* ‘afkeuren’
1287	lauwer <latijn
1287	loof*
1287	lynx <latijn
1287	magneet <frans of Latijn
1287	manen* ‘nekhaar’
1287	mauwen*
1287	meeuw*
1287	merg*
1287	mijt* ‘spinachtige’
1287	milt*
1287	minder*
1287	mist*
1287	modder*

[p. 624]

1287	moeilijk*
1287	muil* ‘bek’
1287	muizen*
1287	mul*
1287	nadat*
1287	nagel* ‘hoorn op laatste voet- en handkootjes’
1287	neffens*
1287	netel*
1287	nier*
1287	noot ‘muzieknoot’ <frans
1287	nootmuskaat <frans
1287	oester <latijn
1287	oever*
1287	om* ‘bijwoord van plaats’
1287	ongans*
1287	onguur*
1287	ooglid*
1287	ouder*
1287	overspel*
1287	papegaai <frans
1287	parel <frans
1287	piepen*
1287	pijpen ‘fluiten’ <latijn
1287	pikken* ‘stelen’
1287	pip <latijn
1287	plat <frans
1287	poeder <frans
1287	poëet <frans
1287	poot ‘been’ <latijn
1287	populier <frans
1287	pos*
1287	pyriet
1287	rek*
1287	robijn <me latijn
1287	roest*
1287	roet*
1287	rog*
1287	roten*
1287	rotten*
1287	saffraan ‘specerij’ <frans
1287	saffraan ‘gele kleur’ <frans
1287	salamander <frans
1287	sardonyx <latijn
1287	scepter <frans of latijn
1287	schelp*
1287	schollevaar*
1287	school ‘schare, groep’
1287	schorpioen <frans
1287	schuiven*
1287	schuren <me latijn
1287	serpent <frans of latijn
1287	sirene <frans
1287	slaken* ‘losmaken’
1287	slijm*
1287	slijpen*
1287	smoren*
1287	snavel*
1287	soelaas <frans
1287	specht*
1287	spreeuw*
1287	spreuk*
1287	stremmen*
1287	strooien*
1287	stropen* ‘villen’
1287	struis(vogel)
1287	stumper(d)*
1287	tam*
1287	teder*
1287	teug*
1287	toer ‘kunststukje’ <frans
1287	torsie <latijn
1287	triangel <frans
1287	tronk <frans
1287	uitnemend*
1287	urine <frans of latijn
1287	vaal*
1287	vertrekken*
1287	vet* ‘weefsel tussen vlees’
1287	vlaag* ‘plotselinge windstoot’
1287	vlet*
1287	vlo*
1287	vlucht* ‘het vliegen’
1287	vlug*
1287	voedsel*
1287	voedster*
1287	vogelen*
1287	voorzienigheid*
1287	walm*
1287	wennen*

[p. 625]

1287	wielewaal*
1287	wilg*
1287	windei*
1287	wolvin*
1287	wouw*
1287	wrang*
1287	zeekoe*
1287	zeug*
1287	zier*
1287	zode*
1287	zog*
1287-1288	mulder <latijn
1288	balg*
1288	bedrag*
1288	berm*
1288	dading*
1288	groot* ‘munt’
1288	rozijn <frans
1288	schoenmaker*
1288	taxeren <frans
1288	teen* ‘twijg’
1288	vacht*
1288	vlies*
1288	voorts*
1288	zeep*
1288	zuivel*
1289	augustus <latijn
1289	etmaal*
1289	mijnheer*
1289	rechten* ‘een rechterlijke uitspraak doen’
1289	weigeren*
1289	wis* ‘zeker’
1290	akkoord <frans
1290	balie <frans
1290	blozen*
1290	casseren <frans
1290	cautie <frans
1290	del* ‘duinvallei’
1290	dringen*
1290	gloed*
1290	jouw*
1290	klieven*
1290	knagen* ‘kleine stukjes afbijten’
1290	kuipen
1290	memorie <frans
1290	moedernaakt*
1290	notaris <latijn
1290	schelen*
1290	temptatie <frans of Latijn
1290	verdwijnen*
1291	beleid*
1291	bliek*
1291	penant <frans
1291	tas* ‘buidel’
1291	trouw*
1291-1292	vereffenen*
1291-1292	vermogen*
1291-1300	bezant <me latijn
1291-1300	castreren <frans
1291-1300	evangeliseren <frans
1291-1300	hovaardig*
1291-1300	liefde*
1291-1300	Messias <latijn
1291-1300	nooddruft*
1291-1300	ontvankelijk*
1291-1300	opinie <frans
1291-1300	parabel <frans
1291-1300	pelgrimage <frans
1291-1300	term <frans
1291-1300	titel <frans
1291-1300	vergeefs*
1291-1300	visitatie <frans
1291-1300	volstaan*
1291-1300	voorwaar*
1291-1300	wurgen, worgen*
1291-1300	zijgen*
1292	beroep* ‘appèl, herziening van vonnis aan hogere rechter vragen’

1288 - Slag bij Woeringen (Wörringen bij Keulen), waar hertog Jan I van Brabant Reinout van Gelre verslaat en Limburg annexeert

1289 - West-Friezen tot aan Texel onderworpen aan Holland

1290 (ca.) - Eerste Italiaanse bankiers in Zuidelijk Nederlandse steden

[p. 626]

1292	declaratie <frans
1292	defensie <latijn
1292	dispensatie <frans
1292	jegens*
1292	pens <frans
1292	ruig*
1292-1293	gegoed*
1292-1293	piek ‘lans’ <frans
1293	bedrijf* ‘beroepswerkzaamheid’
1293	bordeel <frans
1293	getuigenis*
1293	januari <latijn
1293	kanselier <frans
1293	sprot*
1293	zeehond*
1294	balans ‘weegschaal’ <frans
1294	exaltatie <frans
1294	feit <frans
1294	fraude <frans
1294	passeren <frans
1294	prent <frans
1294	respijt <frans
1294	schraag*
1294-1300	gareel <frans
1295	celebreren <latijn
1295	gewijsde*
1295	kopie <frans
1295	proces ‘rechtsgeding’ <frans
1296	betamelijk*
1296	houweel <frans
1296	paars ‘kleurnaam’ <frans
1296	proosdij
1296-1297	schiften* ‘sorteren’
1297	datum <latijn
1297	hinder*
1297	kater ‘mannetjeskat’
1297	tabbaard, tabberd <frans
1298	begeerte*
1298	betichten*
1298	sprokkelmaand
1299	achterstallig*
1299	administratie <frans
1299	besogne <frans
1299	executie ‘uitvoering’ <frans
1299	kampen
1299	mitsgaders*
1299	sommeren <frans
1299	verbintenis*
1299	zeker ‘onbepaald voornaamwoord’
1299-1356	bestand* ‘wapenstilstand’
1300	affaire <frans
1300	bekend* ‘kennende’
1300	betijen*
1300	billijk*
1300	bles*
1300	bont ‘pelswerk’ <latijn
1300	confessie <frans
1300	delicieus <frans
1300	gezind*
1300	hoorn* ‘blaasinstrument’
1300	jaloers <frans
1300	jaloezie ‘afgunst’ <frans
1300	kassei <frans
1300	keus*
1300	knikken* ‘het hoofd heen en weer bewegen’
1300	koek*
1300	koffer <frans
1300	kozen
1300	kruien* ‘een kruiwagen voortduwen’
1300	liefkozen ‘lief spreken’
1300	lijster*
1300	luit <frans
1300	melken*

1299-1356 - Holland en Zeeland onder het Henegouwse huis

1300 - Melis Stoke, de eerste Hollandse schrijver, beschrijft in zijn Rijmkroniek de geschiedenis van het graafschap Holland

1300 - Vlaanderen wordt bij het Franse kroondomein gevoegd

1300 (ca.) - Uitvinding van de leesbril

[p. 627]

1300	mijt* ‘muntje’
1300	misericorde <frans
1300	morren*
1300	motet <frans
1300	nevel*
1300	ocharm*
1300	onraad*
1300	openen*
1300	piment <frans
1300	rad* ‘wiel’
1300	schaduw*
1300	schorsen <frans
1300	serge <frans
1300	sibbe*
1300	stoof*
1300	universiteit <latijn
1300	verklappen*
1300	wanneer* ‘onderschikkend voegwoord’
1300	wetenschap*
1300	wingerd
1300-1393	moedwil*
1301-1325	bereid* ‘gereed’
1301-1325	feniks <latijn
1301-1325	grief <frans
1301-1350	abstinent <frans
1301-1350	autoriseren <frans
1301-1350	bijt*
1301-1350	brandewijn
1301-1350	hak* ‘landbouwwerktuig’
1301-1350	haken*
1301-1350	hommel*
1301-1350	huig*
1301-1350	karnemelk*
1301-1350	kijven*
1301-1350	knoest*
1301-1350	kompaan <frans
1301-1350	legitiem <frans
1301-1350	likdoorn*
1301-1350	queeste <frans
1301-1350	snees*
1301-1350	vermeien, zich
1301-1350	vilein <frans
1301-1350	warmte*
1301-1400	abominabel <frans
1301-1400	achterklap*
1301-1400	beduiden*
1301-1400	bewegen*
1301-1400	daveren*
1301-1400	diepte*
1301-1400	duiken* ‘bukken’
1301-1400	duizelen*
1301-1400	dwerg*
1301-1400	fistel <frans
1301-1400	gelid* ‘gewricht’
1301-1400	godsdienst*
1301-1400	hagedis*
1301-1400	ham* ‘achterbout van varken’
1301-1400	hinken*
1301-1400	kapittelen <me latijn
1301-1400	klis*
1301-1400	kluizenaar
1301-1400	kneden*
1301-1400	krijt ‘kalk’ <latijn
1301-1400	kuchen*
1301-1400	lamprei ‘jong konijn’ <frans
1301-1400	last* ‘hinder’
1301-1400	maas*
1301-1400	oorsprong*
1301-1400	portier ‘deurwachter’ <frans
1301-1400	schennis*
1301-1400	schrikkeljaar*
1301-1400	sikkel ‘munt, gewicht’ <latijn
1301-1400	sport* ‘trede van ladder’
1301-1400	sprinkhaan*
1301-1400	venijn ‘boosaardigheid’ <frans
1301-1400	voorspoed*
1301-1400	vruchtbaar
1302	nikker* ‘boze watergeest, duivel’
1302	pestilentie <frans

1302 - Brugse Metten: Wie het schibbolet ‘Scilt ende vrient’ niet kan uitspreken, wordt als Leliaert (aanhanger van de Franse koning) herkend en vermoord (in wo ii gebruikte men ‘Scheveningen’ als schibbolet)

[p. 628]

1302	schaal* ‘schotel’
1302	stof ‘materie’ <frans
1302	taart <frans
1303	evenknie*
1305	valeriaan
1305-1370	kaan* ‘stukje uitgebraden spek’
1306	goedendag* ‘middeleeuwse knots’
1308-1346	arrest <frans
1311	arbeidsloon*
1312	gading*
1314	houtvester
1315	barnsteen <nederduits
1317	haam*
1317	huik <frans
1317	ladder*
1317	lassen*
1317	schouw* ‘boot’
1317	tralie <frans
1317	wambuis <frans
1318	letsel*
1318	rede* ‘ankerplaats’
1318	sedert* ‘voorzetsel’
1318-1319	korset <frans
1319	vak* ‘begrensd deel’
1320	beitel*
1320	rector <latijn
1320	vergiffenis*
1320	verschalken*
1321	wanneer* ‘bijwoord van tijd’
1322	regeren <latijn
1323	merk*
1323	vestigen*
1324-1341	dobbelen
1324-1341	driest*
1324-1341	huur*
1324-1341	kerstenen <latijn
1324-1341	primo <latijn of Italiaans
1324-1341	vaak* ‘bijwoord van tijd: dikwijls’
1325	gesteente*
1325	mat ‘in het schaakspel vastgezet’
1325	sultan <frans
1326-1350	deken* ‘beddek’
1327	bof* ‘kinderziekte’
1327	deernis*
1327	degelijk*
1327	makkelijk*
1327	plooi <frans
1327	wade*
1328	waarborg*
1329	vernielen*
1329	verrichten*
1330	alleluja <latijn
1330	anker ‘inhoudsmaat’ <me latijn
1330	bout ‘metalen staaf’ <latijn
1330	gruis*
1330	ha*
1330	haha*
1330	harmonie <frans
1330	heugen*
1330	hullen*
1330	inspiratie <frans
1330	jou*
1330	koor ‘deel van kerkgebouw’ <latijn
1330	krakeling*
1330	kwee <latijn
1330	leest* ‘schoenvorm’
1330	loog* ‘oplossing van soda’
1330	made* ‘larve’

1302 - Guldensporenslag bij Kortrijk: het Vlaamse voetleger overwint het veel sterker geachte Franse ruiterleger; na de slag worden de gulden sporen opgeraapt en aan het gewelf van de Kortrijkse Lievevrouwekerk opgehangen

1325-1328 - Jan van Boendale schrijft het leerdicht Der leken spieghel, met o.a. een eerste proeve van een poëtica in het Nederlands

1329-1573 - Friese oorkonden

[p. 629]

1330	meter ‘doopmoeder’ <me latijn
1330	obediëntie <frans
1330	onder* ‘bijwoord van plaats’
1330	pis <?
1330	provincie <latijn
1330	rampspoed*
1330	rijgen*
1330	specerij <frans
1330	theologie <latijn
1330	trechter <latijn
1330	vaart* ‘snelheid’
1330	vallei <frans
1330	verkwisten*
1330	voorspellen*
1330	wei*
1330-1332	dijkgraaf
1331	funderen <frans
1331	galantine <frans
1331	nabuur*
1332	constructie <frans
1332	maanziek*
1333	ontvreemden*
1336	twijg*
1336-1339	appèl <frans
1336-1339	bruisen*
1336-1339	floers <frans
1336-1339	fluweel <frans
1336-1339	gouverneur <frans
1336-1339	vijver <frans
1337	monster ‘proefstuk’ <frans
1337	verlet*
1337-1382	juist <frans
1338	poos <frans
1338	toets ‘proef’ <frans
1338	versperren*
1339	drijven* ‘op een vloeistof liggen’
1339	vermiljoen <frans
1339-1345	beugel*
1339-1345	gors* ‘buitendijks land’
1339-1345	partikel <latijn
1339-1345	pont <latijn
1340	adder*
1340	gebit*
1340	geraamte* ‘raamwerk’
1340	kaak* ‘schandpaal’
1340	konfijten
1340	looien*
1340	schaken ‘schaakspelen’
1340	schakeren
1340	smeulen*
1340	tuit*
1340-1350	baan* ‘weg’
1340-1350	goochelen <?
1340-1350	heraut <frans
1340-1350	kampioen <frans
1340-1350	radbraken*
1340-1350	schavot <frans
1340-1350	smijten*
1340-1350	tintelen* ‘prikkelen’
1340-1350	zeis*
1340-1350	zweren* ‘etteren’
1342	betoog*
1342	kleermaker*
1342	schram* ‘kras’
1342	slip* ‘afhangend deel van een kledingstuk’
1342	spleet*
1342	stropen* ‘roven’
1343	reaal <spaans
1343	stel* ‘onderstel’
1343-1344	barbier <frans
1343-1344	bruinvis*
1343-1344	deel* ‘plank, vloer’
1343-1344	hoes <frans
1343-1344	livrei <frans
1343-1344	marter <frans
1343-1344	melaats
1343-1344	ziekte*
1343-1345	beschuit <frans
1343-1345	kruiwagen*
1343-1345	schepel*
1343-1346	blaar* ‘bles, witte plek op het voorhoofd van dieren’
1343-1346	buffet <frans
1343-1346	derrie*
1343-1346	gier ‘vloeibare mest’ <fries
1343-1346	haren*
1343-1346	hennep <scythisch of thracisch

[p. 630]

1343-1346	kerf*
1343-1346	metselaar
1343-1346	raster ‘lat, hekwerk’ <?
1343-1346	rij*
1343-1346	schoor*
1343-1346	stand* ‘gesteldheid’
1343-1346	vlijen*
1343-1371	klakkeloos*
1344	annuleren <frans
1344	klei*
1344	steel*
1345	deliberatie <frans
1345	jurisdictie <frans
1345	patrimonium <latijn
1345	verstand*
1345	zavel <latijn
1346	karpet <frans
1346	kleppen*
1346	neerslachtig*
1346	schol* ‘beenvis’
1346-1349	loodgieter
1346-1548	modderen*
1348	aanminnig*
1348	barbaar <frans
1348	bestemmen*
1348	dienaar
1348	heersen <duits
1348	iets*
1348	kneuzen*
1348	minzaam <duits
1348	ontluiken*
1348	opper* ‘stapel hooi’
1348	pollepel
1348	stuwen*
1348	vonk*
1348	vreugde*
1350	aanvangen*
1350	aas ‘bij kaartspel’ <frans
1350	acht* ‘aandacht’
1350	achterban*
1350	armee <frans
1350	azuur <frans
1350	baldakijn <frans
1350	bang* ‘angstig’
1350	bejegenen*
1350	beklijven* ‘(bij)blijven’
1350	bereiken*
1350	bes* ‘kleine vrucht’
1350	bestel*
1350	blaffen*
1350	blazoen <frans
1350	braken* ‘vlas breken’
1350	buks, buksboom <duits
1350	cement <frans
1350	consistorie ‘r.-k.: vergadering van kardinalen’ <latijn
1350	daas* ‘onwijs’
1350	degraderen <frans
1350	dekken* ‘beschermen (met schild en fig.)’
1350	del* ‘slet’
1350	dicht ‘gedicht’
1350	dichten <latijn
1350	draven*
1350	dressoir <frans
1350	dus* ‘nevenschikkend voegwoord’
1350	eenvoudig*
1350	eksteroog*
1350	fa ‘muzieknoot’
1350	galei <frans
1350	geelzucht*
1350	geenszins*
1350	geil*
1350	geneugte*
1350	gewrocht*
1350	glinsteren*
1350	goddank*
1350	gooien*
1350	grieven
1350	gruwel*

1349 - Pestepidemie

1350 - De mysticus en leerling van de Duitser Meister Eckhart, J. Ruusbroec, schrijft Die cierheit der gheesteliker brulocht (De schoonheid van de geestelijke bruiloft)

1350 (ca.) - Eerste leerboekjes Frans-Nederlands

[p. 631]

1350	haard*
1350	hakken*
1350	heien*
1350	hiërarchie <me latijn
1350	hort
1350	hymne <frans
1350	interpretatie <frans
1350	jak ‘kiel, kort jasje’ <frans
1350	jasmijn <frans
1350	kans <frans
1350	kapittel ‘hoofdstuk’ <latijn
1350	kazuifel <me latijn
1350	keel ‘rood (in de heraldiek)’ <frans
1350	kei*
1350	kerven*
1350	kijken*
1350	klant <frans
1350	klinken* ‘vastslaan’
1350	kop ‘hoofd’
1350	koppelen <frans
1350	kraag*
1350	kruin <latijn
1350	kruisen ‘een kruis doen vormen, snijden’
1350	kuur ‘geneeswijze’ <latijn
1350	la ‘muzieknoot’
1350	lans <frans
1350	lavendel <me latijn
1350	lekker*
1350	lengte*
1350	lessen*
1350	limiet <frans
1350	lispelen*
1350	luier*
1350	mals*
1350	markies ‘adellijke titel’ <frans
1350	mars ‘korf van marskramer’ <latijn
1350	medelijden <duits
1350	meneer*
1350	mi ‘muzieknoot’
1350	min* ‘zoogster’
1350	mooi <?
1350	muiterij
1350	muur* ‘plant’
1350	naarstig*
1350	nee*
1350	nek*
1350	nors*
1350	nummer <frans
1350	o*
1350	okkernoot
1350	onverholen*
1350	oortje*
1350	orde <frans
1350	orgel
1350	overhoop*
1350	part <frans
1350	partuur <frans
1350	passen ‘afpassen’
1350	penseel <frans
1350	perceel <frans
1350	pik* ‘houweel’
1350	pimpernel <frans
1350	presentatie <frans
1350	primaat <frans
1350	privaat ‘particulier’ <latijn
1350	rechtvaardig*
1350	rede* ‘wat men zegt’
1350	reden*
1350	riek*
1350	roosten*
1350	ruïne <frans
1350	sacristie <latijn
1350	schaffen <duits
1350	schampen <frans
1350	schateren*
1350	schreef*
1350	seculier <frans
1350	senator <latijn
1350	servituut <latijn
1350	smaad*
1350	snood*
1350	sol ‘muzieknoot’
1350	soort <frans
1350	sotternie
1350	spaan* ‘gereedschap’
1350	speld <latijn
1350	spitten*

[p. 632]

1350	staal ‘monster’ <frans
1350	stadhouder*
1350	stam*
1350	stappen*
1350	steenoud*
1350	steven*
1350	stoken* ‘laten branden’
1350	striem*
1350	stronk*
1350	strop <latijn
1350	student <latijn
1350	studie <latijn
1350	stug*
1350	stuip*
1350	stuiven*
1350	substantie <latijn
1350	sukkelen*
1350	tevoorschijn*
1350	tieren* ‘razen’
1350	tieren* ‘gedijen’
1350	tomen*
1350	tra*
1350	transmigratie <frans
1350	treuren <duits
1350	tribuut <frans
1350	trompet <frans
1350	uiterlijk*
1350	vergallen*
1350	vergen*
1350	vervelen*
1350	vizier ‘helmklep’ <frans
1350	voelen*
1350	voldaan*
1350	vondeling*
1350	welig*
1350	wellen* ‘opborrelen’
1350	wellust <duits
1350	werven* ‘verwerven’
1350	winnen* ‘overwinnaar zijn’
1350	woelen*
1350	wroeten*
1350	wrongel*
1350	ze*
1350	zeen*
1350	zever*
1350	zicht* ‘soort zeis’
1350	zucht* ‘sterke uitademing’
1350-1384	boog* ‘gebogen constructie’
1350-1384	lint <?
1350-1384	onverlet*
1350-1385	buis ‘leiding’ <frans
1350-1420	abel <frans
1351	bol* ‘rond’
1351	bot* ‘knop’
1351	cataract <latijn
1351	consolideren <frans
1351	dikte*
1351	driehoek*
1351	gauwdief*
1351	gedrocht*
1351	hijgen*
1351	hutsen*
1351	inkt <frans
1351	jujube <frans
1351	kamfer <frans
1351	kamille <frans
1351	kandeel <me latijn
1351	kapitein ‘scheepsgezagvoerder’ <frans
1351	karwij <frans of latijn
1351	keutel*
1351	klier* ‘vochtafscheidend orgaan’
1351	langs* ‘voorzetsel’
1351	lavement <frans
1351	lies* ‘plooi tussen onderlijf en bovenbeen’
1351	mierik
1351	molesteren <frans
1351	nachtschade*
1351	oorwurm*
1351	pellen
1351	pil ‘geneesmiddel’ <latijn
1351	planen
1351	puilen*
1351	pupil ‘oogappel’ <frans
1351	rabarber <me latijn
1351	reutelen*
1351	roof*
1351	schulp*
1351	schurft*
1351	slinken*

[p. 633]

1351	snot*
1351	snuiven*
1351	sober <frans
1351	spalk*
1351	spatel <me latijn
1351	speeksel*
1351	speling*
1351	vatten*
1351	vitriool <frans
1351	vlegel ‘lange stok, dorsvlegel’ <latijn
1351	walken*
1351	wasem*
1351	waterzucht*
1351	weerlicht*
1351-1375	eb*
1351-1400	aamborstig*
1351-1400	altereren <frans
1351-1400	andijvie <me latijn
1351-1400	apostille <frans
1351-1400	asem*
1351-1400	bekennen* ‘gemeenschap hebben’
1351-1400	beleg* ‘insluiting van een vesting’
1351-1400	bevrijden*
1351-1400	bewind*
1351-1400	biest*
1351-1400	breeuwen*
1351-1400	cider <frans
1351-1400	compromis <frans
1351-1400	dag ‘ponjaard, korte degen’ <frans
1351-1400	dors <oudnoor(d)s
1351-1400	draf* ‘gang van een paard’
1351-1400	druk*
1351-1400	elft*
1351-1400	enkel* ‘voetgewricht’
1351-1400	enkel* ‘alleen, enig in zijn soort’
1351-1400	fingeren <latijn
1351-1400	fles*
1351-1400	fluit <frans
1351-1400	fret ‘boortje’ <frans
1351-1400	genereren <latijn
1351-1400	haperen*
1351-1400	karn*
1351-1400	klateren*
1351-1400	kriek
1351-1400	kroniek <frans
1351-1400	limoen <frans
1351-1400	loftuiting*
1351-1400	mandement <frans of latijn
1351-1400	mede* ‘meekrap’
1351-1400	moed*
1351-1400	moerbei
1351-1400	motief ‘beweegreden’ <frans
1351-1400	naasten*
1351-1400	ochtend*
1351-1400	pand ‘gebouw’
1351-1400	pen ‘schrijfgereedschap’ <latijn
1351-1400	rechten* ‘rechtbuigen’
1351-1400	rits <duits
1351-1400	schaars <frans
1351-1400	schalmei <frans
1351-1400	slikken*
1351-1400	spaak*
1351-1400	spruit* ‘loot’
1351-1400	tonijn <frans
1351-1400	verenigen*
1351-1400	verwelken*
1351-1400	wiegen*
1351-1400	zwijm*
1353	affirmeren <frans
1353	commissaris <me latijn
1353	excuseren <frans
1354	kraan* ‘tap aan een vat’
1354	middelbaar*
1356	procuratie <frans
1357	beheren*
1357	gade*
1357	hardnekkig*
1357	kluit*
1357	luisteren*

1356-1433 - Holland onder het Beierse huis

[p. 634]

1357	nabij* ‘bijwoord van plaats’
1357	romp*
1357	sarren <duits
1357	schikken*
1357	schromen*
1357	sprokkelen*
1357	stulpen*
1358	deputeren <frans
1358	hun* ‘bezittelijk voornaamwoord’
1358	muiten
1358	plek*
1360	allooi <frans
1360	kolven*
1360	mediteren <frans
1360	metselen
1360	nijpen*
1360	pinakel <frans
1360	plataan <frans
1360	rei <frans
1360	schijten*
1360	verdienste*
1360	wegge, weg*
1361	doos ‘kartonnen omhulsel’
1361	rancune <frans
1361	taxatie <frans
1361	verbijsteren*
1361	verlof*
1361-1362	kruid* ‘specerij’
1361-1362	kwitantie <latijn
1361-1362	papier <frans
1361-1425	inhibitie <frans
1364	stutten*
1364	velg*
1364-1365	kast <duits
1364-1365	maatschap*
1365	divisie <frans
1366	relaxatie <latijn
1366	schopstoel*
1366	stikken* ‘naaien’
1366	stokvis*
1367	eendracht*
1367	tekenen* ‘schilderen’
1367	test ‘kom’ <latijn
1367-1372	kram*
1367-1372	snoeien*
1368	stop <latijn
1368	strand*
1368	voltrekken*
1368	wrak* ‘onbruikbaar voer- of vaartuig’
1369	florijn <frans
1370	bark <frans
1370	brie <frans
1370	duister*
1370	griffel <me latijn
1370	het* ‘lidwoord’
1370	kiel* ‘boezeroen’
1370	kwetsuur <frans
1370	rochelen*
1370	schop*
1370-1378	absentie <latijn
1370-1378	acquit <frans
1370-1378	certificeren <me latijn
1370-1378	collationeren <frans
1370-1378	commissie ‘vertrouwelijke opdracht’ <frans
1370-1378	committeren <latijn
1370-1378	compareren <frans
1370-1378	concluderen <latijn
1370-1378	defloratie <frans
1370-1378	favorabel <frans
1370-1378	fundatie <frans
1370-1378	kwantiteit <frans
1370-1378	moveren <latijn
1370-1378	obligatie <frans
1370-1378	repliceren <latijn
1370-1378	revocatie <frans
1370-1378	surplus <frans
1370-1378	suspensie <latijn
1371	plak* ‘muntstuk’
1371	zwengel*
1371-1378	weerga*
1371-1423	grein ‘gewichtje’ <frans
1372	plunderen*
1372	volmacht*
1373	beieren*
1373	muts <me latijn
1373	salpeter <me latijn
1373-1376	pijl <latijn
1374	onkosten
1374-1394	kaatsen <frans
1374-1394	vroedvrouw*

[p. 635]

1375	bouwen* ‘het land bewerken’
1375	remedie <latijn
1375	stoet ‘optocht’ <?
1375	verf*
1376	februari <latijn
1376	schakel*
1376	volwassen*
1376	vrijwaren*
1376-1384	achterhoede*
1376-1389	kraak ‘schip’ <frans
1376-1400	erkennen <duits
1376-1400	gerief*
1376-1400	gesternte*
1376-1400	griend*
1376-1400	hamel*
1376-1400	hazewind*
1376-1400	hop* ‘klimplant’
1376-1400	inborst*
1376-1400	kak
1376-1400	kanaal <frans
1376-1400	kruit*
1376-1400	laatstleden*
1376-1400	lam* ‘verlamd’
1376-1400	mijn ‘plaats waar kolen, ertsen opgegraven worden’ <frans
1376-1400	monsteren
1376-1400	omnipotent <latijn
1376-1400	orthografie <frans
1376-1400	plecht <me latijn
1376-1400	rukken*
1376-1400	takel*
1376-1400	terug*
1376-1400	toorts <frans
1376-1400	vloot* ‘samen varende schepen’
1376-1400	vloot* ‘tobbetje, kuipje’
1376-1400	voeren* ‘van binnen bekleden’
1376-1400	zwijmen*
1377	klomp* ‘kluit, klont’
1377	plag*
1377	restant <frans
1377	sardine <frans
1377-1378	gelei <frans
1377-1378	koet*
1377-1378	lei ‘gesteente’ <keltisch
1377-1378	pruim <grieks
1377-1378	rund*
1377-1378	schelf*
1377-1378	slopen*
1377-1378	spinazie <frans
1377-1378	voorn*
1378	menie <latijn
1378	spiritueel <frans
1378	taling*
1379	nergens*
1379	signeren <frans
1380	leproos ‘melaats, aan lepra lijdend’ <latijn
1380	loket
1380	ontwerpen*
1380	riool <frans
1380	rist <?
1380	rumoer <frans
1380	stuiver*
1380	woerd* ‘mannetjeseend’
1380-1420	flambouw <frans
1380-1420	nestel*
1380-1420	oblie <frans
1380-1425	dialoog <frans
1381	slop*
1381	vaceren <latijn
1382	frank ‘oude muntnaam, tot 2002 munteenheid van o.a. Frankrijk en België’ <frans
1383	fuik*
1383	tweedracht*

1379 - Geert Groote laat zich tot diaken wijden en trekt langs de steden met boetepreken, waardoor hij velen tot inkeer brengt; uit zijn volgelingen, de Moderne Devoten, ontstonden de Broeders en Zusters van het Gemene Leven en de Congregatie van Windesheim

1382 - Slag bij Westrozebeke: Filips van Artevelde sneuvelt en het Vlaamse leger wordt verslagen door de Fransen

[p. 636]

1383-1474	wort*
1383-1474	wrak* ‘met gebreken’
1384	laveren <frans
1384	ramen*
1384	riem ‘hoeveelheid papier’ <spaans
1384	wis* ‘teen, twijg, strobos’
1384-1407	blik* ‘vertind dun plaatstaal’
1384-1407	borstwering*
1384-1407	dreg <engels
1384-1407	drevel*
1384-1407	kompas <frans
1384-1407	kozijn ‘raamwerk’ <frans
1384-1407	lamenteren <frans
1384-1407	matras <frans
1384-1407	vernis <frans
1384-1428	mik <latijn
1385	veiling*
1389	kolk*
1389	taks ‘vastgestelde hoeveelheid’ <frans
1390	actie <latijn
1390	ballast <nederduits
1390	boot <?
1390	gerucht* ‘praatje’
1390	goedkoop
1390	pik ‘teerproduct’ <latijn
1390	schoppen* ‘met de voet treffen’
1390-1407	mijn* ‘afslag’
1390-1460	kamelot <frans
1390-1460	kwakzalver*
1390-1460	prik* ‘kaakloze vis’
1390-1460	winde* ‘windas’
1391	alias <latijn
1391	contract <frans of latijn
1391	pensionaris <me latijn
1391-1392	marge <frans
1391-1392	revenuen <frans
1391-1400	kennis* ‘persoon die men kent’
1392	controle ‘inspectie’ <frans
1392	missaal <me latijn
1392	procurator <latijn
1393	devoot <frans
1393-1402	genoegen*
1393-1402	geslacht* ‘sekse’
1393-1402	omhelzen*
1393-1402	onhebbelijk <duits
1393-1402	paragraaf <frans
1393-1402	raar <frans
1393-1402	stijl ‘wijze van uitdrukken’ <frans
1394	kaarten
1395	eindigen*
1395	mismoedig*
1395	schol* ‘drijvend stuk ijs’
1395	specificeren <me latijn
1396	content ‘tevreden’ <frans
1397	kandij <frans
1397	kapel ‘vlinder’
1397	protectie <frans of latijn
1397	register <me latijn
1397	talk* ‘vet van dieren (o.a. voor kaarsen gebruikt)’
1398	conventie <frans
1399	erfenis*
1399	gelegenheid*
1399	levendig*
1399	tabel <latijn
1400	allerlei
1400	bereid* ‘genegen’
1400	continueren <frans
1400	epidemie <me latijn

1383-1408 - W. van Hildegaersberch treedt als bekendste Nederlandse ‘sprokespreker’ op en draagt eigen en andermans gedichten voor

1384 - Vlaanderen onder het Bourgondische huis

1387 - Willem i van Gelre komt in botsing met Frankrijk doordat hij Brabantse kastelen inneemt; hij schoffeert de koning van Frankrijk doordat hij hem een uitdagingsbrief schrijft op papier in plaats van op perkament, zoals het hoort

[p. 637]

1400	geboefte*
1400	generlei
1400	grimmig*
1400	heller <duits
1400	ingewand*
1400	klap*
1400	krabben*
1400	krans <duits
1400	legeren*
1400	mededogen*
1400	noteren <frans
1400	patroon ‘ontwerp’ <frans
1400	prangen*
1400	protesteren <frans
1400	recupereren <frans
1400	stomp* ‘niet scherp’
1400	strak* ‘niet plooiend, star’
1400	talent ‘natuurlijke gave’
1400	talent ‘geldswaarde’ <latijn
1400	tekst <frans
1400	tred*
1400	vernuft <duits
1400	voederen*
1400	vuilnis*
1400	wederwaardigheid*
1400-1401	wulk <engels
1400-1434	foelie ‘bladmetaal’ <latijn
1400-1434	folie <latijn
1400-1434	karaat <frans
1400-1450	kombuis <?
1401	karsaai <engels
1401	steng*
1401	vennoot*
1401-1423	veilig*
1401-1425	bedwelmen*
1401-1425	blaas* ‘bobbel’
1401-1425	chaos <latijn
1401-1425	dame ‘vrouw’ <frans
1401-1425	doorluchtig*
1401-1425	laf*
1401-1425	oorzaak <duits
1401-1425	vuns*
1401-1450	almanak <me latijn
1401-1450	apert <latijn
1401-1450	artsenij <duits
1401-1450	beslag*
1401-1450	bikken* ‘hakken’
1401-1450	booswicht*
1401-1450	collier <frans
1401-1450	desem*
1401-1450	dollen*
1401-1450	doppen*
1401-1450	gedwee*
1401-1450	gek*
1401-1450	gematigd*
1401-1450	grazen*
1401-1450	haast ‘bijwoord van hoedanigheid: bijna, weldra’ <frans
1401-1450	honk*
1401-1450	hop* ‘inham’
1401-1450	iezegrim*
1401-1450	klikken*
1401-1450	kosmografie <frans
1401-1450	kuiken*
1401-1450	notabel <frans
1401-1450	nuttigen*
1401-1450	pier* ‘worm’
1401-1450	prikkelen*
1401-1450	prinses <frans
1401-1450	ros ‘paard’ <duits
1401-1450	scherm*
1401-1450	snorken*
1401-1450	steevast*
1401-1450	straf* ‘stijf, krachtig’
1401-1450	terpentijn <frans
1401-1450	verluchten*
1401-1450	vulkaan <latijn

1400 (ca.) - Het haringkaken maakt langer bewaren van vis en dus langere zeevaarten mogelijk; de uitvinding wordt, waarschijnlijk ten onrechte, aan Willem Beukelsz. toegeschreven

1400-1600 - Rederijkers, die naar Frans voorbeeld ingewikkelde versvormen gebruiken en veel Franse leenwoorden overnemen

[p. 638]

1401-1450	wikken*
1401-1450	zwichten*
1401-1500	banen*
1401-1500	besmeuren*
1401-1500	bezigen*
1401-1500	blanc-manger <frans
1401-1500	bril
1401-1500	buurt*
1401-1500	dadel <frans
1401-1500	femel <frans
1401-1500	flauw <frans
1401-1500	geschiedenis*
1401-1500	gezag*
1401-1500	gijzelaar
1401-1500	heining*
1401-1500	jurist <me latijn
1401-1500	ketting
1401-1500	molm*
1401-1500	nou*
1401-1500	pok*
1401-1500	schaaf*
1401-1500	spuiten*
1401-1500	tinctuur <latijn
1401-1500	tong* ‘beenvis’
1401-1500	voorjaar*
1404	absent <frans
1404	avegaar*
1404	distribueren <frans
1404	scharen*
1404	wedervaren*
1405-1422	weduwnaar
1406	beuken*
1406	heus* ‘hoffelijk’
1406	keilen*
1406	nobel ‘munt’ <engels
1406	puik*
1406	schrappen*
1406-1448	botje*
1407	hetzij*
1407	ploegpaard
1407	reef*
1407	rot* ‘bedorven’
1407-1432	buis ‘haringschuit’ <frans
1407-1432	conserven <frans
1407-1432	derwaarts*
1407-1432	machtigen*
1407-1432	spouwen*
1408	natie <frans
1408	participeren <frans
1408-1414	stip*
1409	braspenning <?
1409	huidig*
1409	las*
1409	oppositie <frans
1409	reder*
1409	treffen*
1410	aars*
1410	abel spel
1410	abuis <frans
1410	bevestigen*
1410	broeder* ‘geestelijke’
1410	geletterd
1410	grinniken*
1410	klutsen*
1410	kwinkslag*
1410	luistervink*
1410	meerder*
1410	mistroostig*
1410	polsen <latijn
1410	rank* ‘slank’
1410	sedert* ‘onderschikkend voegwoord’
1410	sier <frans
1410	toon <frans
1410	valkenier <frans
1410	vormsel
1410	wortel* ‘groente’
1410	wriemelen*
1410	zicht* ‘het zien’
1411	repliek <frans
1412	dobber*
1412	dribbelen* ‘met kleine passen lopen’

1407 - De eerste poldermolen wordt neergezet, een windmolen die voor bemaling gebruikt wordt in de laaggelegen kustgebieden

1412 - Dirc Potter publiceert Der minnen loep, een leerdicht over vier soorten liefde

[p. 639]

1412	verstellen*
1413	boekweit*
1413	pooier
1413	toffel
1413	traan* ‘visolie’
1414	parket ‘afgeperkte ruimte’ <frans
1414	plakkaat <frans
1415	blakeren*
1415	vlag*
1415	vlassen*
1415	zengen*
1416	ambassadeur <frans
1416	pretenderen <frans
1416	vorsen <duits
1417	veil*
1419	believen*
1420	aardig* ‘bekoorlijk, mooi’
1420	ervaren <duits
1420	gruwen*
1420	hark*
1420	keuter*
1420	kolder ‘leren harnas’ <me latijn
1420	krassen <duits
1420	linze <duits
1420	ondanks*
1420	prop*
1420	singulier <frans
1420	steunen* ‘stutten’
1420	wen*
1420	zeelt <?
1420-1421	zeem ‘zeemleer’ <frans
1421	meug*
1421	oliesel
1421	zwachtel*
1422	trekpaard
1423	schoren*
1423-1473	compenseren <frans
1424	beugelen*
1424	klootschieten*
1424	libel ‘schotschrift’ <frans
1425	kegelen*
1425	kroes ‘drinkbeker’ <?
1425	nederlaag <duits
1425	stijg*
1425-1430	nazaat*
1427	baal <frans
1427	ontrieven*
1427	petitie <frans
1428	mijt ‘zorgvuldig opgestapelde hoop hooi of stro’ <latijn
1429	hellebaard*
1429	kreng ‘aas’ <frans
1429	lid* ‘deksel’
1429	lommerd <frans
1429	onthouden* ‘niet geven’
1429	praam <nederduits
1429	schorten <latijn
1429	smoken*
1430	aandacht <duits
1430	ben <frans
1430	pijler <latijn
1430	stofferen <frans
1430	waggelen*

1420 - Zigeuners in de Lage Landen

1421 - Door de St.-Elisabethsvloed ontstaat de Biesbosch

1425 - Jan van Eyck gaat naar het Bourgondische hof en wordt voorman van de ‘Vlaamse primitieven’, zoals in de 19de eeuw de eerste schildersschool uit de Nederlanden genoemd werd

1425 - Leuven eerste universiteit in de Lage Landen

1427 - Thomas a Kempis schrijft De Navolging van Christus, het meest verspreide middeleeuwse literaire werk; aan hem worden de uitspraken toegeschreven: ‘Homo proponit, sed deus disponit’ (de mens wikt maar God beschikt), ‘Sic transit gloria mundi’ (zo vergaat de heerlijkheid der wereld), en ‘In angello cum libello’ (in een hoekje met een boekje)

1430 - Brabant onder het Bourgondische huis

[p. 640]

1431-1436	mevrouw*
1432	sturen*
1432-1468	contributie <frans
1432-1468	bijkans
1432-1468	krabbelen*
1432-1468	nar <duits
1432-1468	submissie <latijn
1433	affectie <frans
1433	schap*
1433	vormen ‘het vormsel toedienen’
1434	diadeem <frans
1434-1436	endeldarm*
1434-1436	griezelen*
1434-1436	pijnigen
1434-1436	sterkte*
1434-1436	trillen*
1434-1436	uier*
1435	staande*
1435	thans*
1435-1500	gewelf*
1436	aaneen*
1436	kust <frans
1436	ploeg* ‘groep mensen’
1436	spijt <frans
1436-1443	hoewel*
1436-1523	sintel <duits
1437	kuit* ‘visseneitjes’
1437	rapaille <frans
1437	reinigen*
1437	repeteren <frans
1437	schim*
1437	sissen*
1437	snappen*
1437	snateren*
1437	spruit* ‘kind’
1437	steekpenning <?
1437	streng* ‘niet toegeeflijk’
1437	strompelen*
1437	tegenspoed*
1437	tol* ‘speelgoed’
1437	tor*
1437	traktaat <latijn
1437	vent* ‘kerel’
1437	viezevazen*
1437	vreten*
1438	botten*
1438	fok* ‘voorzeil’
1438	Moedermaagd*
1438	schip* ‘deel van kerkgebouw’
1438	solderen <frans
1439	leunen*
1439	pomp ‘praal’ <frans
1439	schrapen*
1440	afgrijzen*
1440	bod*
1440	boor* ‘werktuig om gaten te maken’
1440	dievegge
1440	grommen*
1440	grondel*
1440	heinde*
1440	hengel*
1440	kies* ‘maaltand’
1440	kwijl*
1440	lekken* ‘niet dicht zijn’
1440	lier ‘snaarinstrument’ <frans of latijn
1440	lui*
1440	medicus <latijn
1440	ogief <frans
1440	praten*
1440	proberen ‘beproeven’ <latijn
1440	pronken*
1440	regent <frans
1440	restaureren <frans
1440	scheet*
1440	schoot* ‘kledingstuk’
1440	velen*
1440	vermits*
1440	wethouder*
1441	buskruit
1441	oksaal
1442	concipiëren <latijn
1442	hitsig <duits
1442	schort*

1433 - Holland en Zeeland onder het Bourgondische huis

[p. 641]

1443	moderatie <frans
1443	puin <?
1443-1451	ettelijke <duits
1443-1451	passer
1444	brevet <frans
1444	kween*
1444	relaas
1444	sloop*
1444	verzamelen <duits
1444-1450	hak* ‘hiel’
1445	achterwaarts*
1445	aftrekken* ‘in de wiskunde: verminderen’
1445	arrestatie <frans
1445	beschadigen*
1445	beurt*
1445	bijvallen*
1445	branden*
1445	bukken*
1445	correctie <frans
1445	gammel*
1445	onverhoeds*
1445	puts
1445	spint* ‘buitenste jaarringen van bomen’
1445	voorbij* ‘voorzetsel’
1445	wortel* ‘in de wiskunde’
1445-1455	haai <oudnoor(d)s
1445-1455	koot*
1446	legende <frans
1446	tanen ‘bruinen’
1446	zult*
1447	adel <duits
1447	gemelijk*
1447	ruit ‘scheef vierkant’
1448	absenteren, zich <frans
1448	refrein <frans
1448	tarbot <frans
1449	conclaaf <frans
1449	ratificeren <me latijn
1450	afscheid*
1450	begaafd*
1450	begrafenis*
1450	bul ‘oorkonde’ <latijn
1450	canon <latijn
1450	college <frans
1450	droefenis*
1450	excellent <frans
1450	expeditie ‘verzending van goederen’ <frans
1450	expireren <frans
1450	gang* ‘doorloop, overdekte weg’
1450	gevel*
1450	gevoel*
1450	grijsaard
1450	halster*
1450	innerlijk <duits
1450	inprenten
1450	inventaris
1450	kikken*
1450	klip*
1450	landen*
1450	lankmoedig*
1450	lijken*
1450	matigen*
1450	medestander*
1450	meesterknecht
1450	omheinen*
1450	opnieuw*
1450	poken*
1450	roer* ‘geweer’
1450	secreet ‘schijthuis’
1450	sluimeren*
1450	smakken* ‘smijten’
1450	strelen*
1450	struweel <frans
1450	tafereel <frans
1450	tornen*
1450	verbreiden*
1450	verguizen*
1450	vlaag* ‘opwelling’
1450	wafel*
1450	zwavel*
1450-1500	illumineren <frans
1450-1500	privaat ‘wc’ <me latijn

1450 (ca.) - Uitvinding boekdrukkunst

1450 (ca.) - Ontstaan van de Latijnse school in de Nederlanden

[p. 642]

1450-1520	glorieus <frans
1451	adverteren <frans
1451	alliantie <frans
1451	authentiek <latijn
1451	bokaal <frans
1451	frauderen <frans
1451	molestatie <frans
1451	publicatie <frans
1451	reguleren <latijn
1451-1454	bankier <frans
1451-1475	bourgeois <frans
1451-1475	constellatie <frans
1451-1475	neutraal <frans
1451-1500	aap*
1451-1500	achterbaks*
1451-1500	animeren <frans
1451-1500	apin*
1451-1500	bedaren*
1451-1500	belabberd*
1451-1500	blèren*
1451-1500	bouwvallig <duits
1451-1500	buil* ‘zak’
1451-1500	ciborie <latijn
1451-1500	cimbaal <frans
1451-1500	concubine <frans
1451-1500	consorten <latijn
1451-1500	dicteren <frans
1451-1500	floreren <latijn
1451-1500	gesteld*
1451-1500	gissen*
1451-1500	git <frans
1451-1500	herbergier
1451-1500	informatie <frans
1451-1500	juffrouw*
1451-1500	klak* ‘klodder, vlek’
1451-1500	kluiven*
1451-1500	laci
1451-1500	los* ‘katachtige’
1451-1500	lukken*
1451-1500	manifesteren <frans
1451-1500	mis* ‘niet raak’
1451-1500	mof ‘losse mouw’
1451-1500	muteren <latijn
1451-1500	onverdroten*
1451-1500	patiënt <frans
1451-1500	profiteren <frans
1451-1500	rad* ‘vlug’
1451-1500	recept <me latijn
1451-1500	recreatie <frans
1451-1500	rozenkrans
1451-1500	spelonk <frans
1451-1500	steeds*
1451-1500	stoven*
1451-1500	tillen*
1451-1500	toen* ‘bijwoord van tijd’
1451-1500	vat* ‘greep’
1451-1500	verreweg*
1451-1500	verslag*
1451-1500	wak*
1451-1500	zwak*
1451-1500	zwenken*
1452	rest <frans
1452	toch*
1452-1494	accepteren <frans
1452-1494	bommen*
1452-1494	licentie <frans
1452-1494	middag* ‘namiddag’
1452-1501	hoogte*
1453	akte ‘schriftelijk stuk’ <frans
1453	plavuis
1453	procederen <frans
1453-1497	tenzij*
1453-1497	zwaarte*
1454	contribueren <frans
1454	executeren <frans
1454	particulier <frans
1454-1473	rechtschapen <duits
1454-1473	scherprechter*
1455	dwang*
1455	kajuit <frans
1456	disponeren <latijn
1456	dispositie <frans
1456	effect ‘uitwerking’ <latijn
1456	net ‘keurig’ <frans
1456	permissie <frans
1456	rekest <frans

1455 - Friese huwelijkstoespraken

[p. 643]

1456	taan <frans
1456	transcriptie <frans
1456-1489	eland <duits
1457	kaai <frans
1458	onbehouwen*
1458	repetitie ‘herhaling’ <frans
1458	uitdrager*
1458	veest*
1458	volhouden*
1459	competent <frans
1459	financiën <frans of latijn
1459	verontschuldigen*
1460	betten*
1460	confiscatie <frans
1460	conspiratie <frans
1460	drillen* ‘boren’
1460	geschikt*
1460	informeren <frans
1460	katrol
1460	luidruchtig*
1460	nabij* ‘voorzetsel’
1460	rabauw <frans
1460	struif*
1460-1470	allegorie <frans
1460-1470	boel* ‘inboedel’
1460-1486	admissie <frans
1460-1486	ruin*
1460-1514	achtel*
1460-1514	dissel*
1461	blinken*
1461	brevier <latijn
1461	eenheid* ‘hecht samenhangend geheel’
1461	eigenschap <duits
1461	gelaten <duits
1461	gist*
1461	indruk <duits
1461	knarsen*
1461	liberaal ‘ruimdenkend, mild’ <frans
1461	mishagen*
1461	opgetogen*
1461	reuzel*
1461	rommelen*
1461	voorwerp*
1461	vormen ‘gestalte geven’
1461	wezen* ‘schepsel’
1461	ziften*
1461	zinnelijk*
1462	archief <latijn
1462	beneficie <latijn
1462	ceintuur <frans
1462	idool <frans
1462	kaken* ‘ingewandsverwijdering van haring via de kieuw’
1462	kalief <frans
1462	kan ‘oosterse titel’ <frans
1462	kohier <frans
1463	ijdel* ‘verwaand’
1463	indien*
1463	koers ‘richting, route’ <frans
1463	oprispen*
1464	releveren <frans
1464	voorgeborchte*
1465	helmstok*
1465	klad*
1465	opponeren <latijn
1465	vijzel ‘windas’
1466	eigenwijs <nederduits
1466	orgaan <latijn
1466	werven* ‘in dienst nemen’
1466	wier*
1467	bank ‘geldbank’ <italiaans
1467	even* ‘door twee deelbaar’
1467	resideren <frans
1467-1490	adviseren
1467-1490	appellant <frans

1462 - Het oudste in de Nederlanden gedrukte boek: de Doctrinale, een Latijnse grammatica van Alexander de Villa Dei

1465 - Eerste bijeenkomst van vertegenwoordigers van alle Bourgondische staten: de Staten-Generaal

[p. 644]

1467-1490	assistentie <frans of latijn
1467-1490	civiel <frans
1467-1490	coadjutor <latijn
1467-1490	communicatie <frans
1467-1490	confisqueren <frans
1467-1490	crimineel <frans
1467-1490	delibereren <frans
1467-1490	domineren <frans
1467-1490	entree ‘intrede, ingang’ <frans
1467-1490	exceptie <frans
1467-1490	favoriseren <frans
1467-1490	instructie <frans
1467-1490	justificatie <frans
1467-1490	limitatie <frans
1467-1490	missive <frans
1467-1490	recommanderen <frans
1467-1490	variëren <frans
1467-1490	verificatie <frans
1467-1490	verifiëren <frans
1468	occupatie ‘bezigheid’ <frans
1468	specificatie <frans
1468	tronie <frans
1468-1497	kap ‘bovendeel’
1469	ouwel <frans
1469	pater <latijn
1469	peuteren*
1469	pul ‘kannetje’
1469	soldij
1469	verschalen <nederduits
1470	buts <frans
1470	consul ‘gevolmachtigd vertegenwoordiger van land’ <latijn
1470	hoogmoed*
1470	judaskus
1470	kloek* ‘moedig, flink’
1470	knorren*
1470	minuut ‘eerste beknopt schriftelijk ontwerp’ <latijn
1470	niettegenstaande* ‘onderschikkend voegwoord’
1470	schoonzoon*
1470	tevens*
1470	transfereren <frans
1470	trappen*
1470	uitgezonderd*
1470	uitmergelen
1470	victorie <latijn
1470	voorhoede*
1470	walschot*
1471	hechtenis*
1471	redden*
1472	cargadoor <spaans
1472	fourneren <frans
1472	instantie ‘rechtsgang’ <latijn
1472	unster
1473	taffetas <frans
1475	aangenaam*
1475	adieu <frans
1475	boeier
1475	collatie <latijn
1475	golf* ‘opgestuwd water’
1475	hut <duits
1475	matig <nederduits
1475	okshoofd <engels
1475	pastoor <latijn
1475	pruilen*
1475	rustig*
1475	schielijk*
1475	smaragd <latijn
1475	vermetel*
1475	wit* ‘doelwit, schijf’

1470 (ca.) - Freeska Landriucht (‘Fries landrecht’)

1472 - Gelre (Gelderland) onder het Bourgondische huis

1473 - De bekende minderbroeder en kanselredenaar J. Brugman overlijdt; zijn naam leeft echter voort in de uitdrukking ‘praten als Brugman’

1473 - Het eerste Engelstalige boek (The recuyell of the historyes of Troye) wordt door W. Caxton gedrukt in Brugge, dus niet in Engeland!

[p. 645]