Voorreden.
Allen kunstlievenden Lezers/ wenscht lust tót/ vlyt in/ ende recht ghebruyck van alle ghoede kunsten
D.V. Kóórnhert.
HET zyn nu vriendlyke Lezer gheleden wel XX. Jaren/ dat ick bemerkende de overvloedighe ryckdommen onzer Nederlandscher talen enighen onlust/ daar inne nam datmen zó ghantschelyck zonder alle nóód ghewoon was te lenen ende te lortsen van vreemde talen/ t' gheen wy zelve meer ende beter t'huys hadden/ derhalven ick voor my nam myn moeders taal weder in haar oude ere te brenghen ende haar kleed/ dat van zelfs ryckelyck was ende cierlyck/ vande onnutte lappen ende vuyle bródderyen te zuyveren/ na myn klein vermoghen/ welck myn voornemens beghinne men heeft moghen zien komen int werck in enighe boexkens by my vertaalt ende in druck uyt ghegheven ende zonderling inde Officien van Cicero/ maar niet meer dan wel beghonnen hebbende werd zulck myn voornemen behindert/ overmidts de menichvul-(A 5)dighe muylbanden der plackaarten alsdoe den druckeryen anghedaan.
Waar na ick wezende balling in vreemde landen uyt oorzaken voorschreven/ beghonnen hebbe ghehad te maken/ eenen Neerlandschen Grammaticam, maar doort ontberen van alle myne armoede/ benódicht zynde om met mynre handen arbeyd myn kost te winnen/ hebbe ick dat myn voornemen anderwerven moeten verlaten: daaromme alsnu/ inden jare LXXXIII. my vertoont zynde dit boecxken/ was my het lezen vant zelve niet min lustich dan het zien van dien ghants buyten myn hope/ te meer nóch na dien ick t'zelve boecxken zó zonderling nut vand tót myn nu dick verhaalde voornemen voorschreven/ te weten tót beteringhe van onze Nederlandsche tale/ daaromme icks in my zelven zulx moste pryzen dat ick myn penne niet en mocht bedwinghen/ met dit myn gheschrift allen Nederlanders oud ende jong/ man ende wyf tót het lezen van dien te raden. Want ghelyck de mensche zonder reden niet anders en zoude zyn dan een ander onredelyck dier/ alzó en is hy zonder de sprake niet veel anders dan een wild beest. Ghemerckt de sprake de menschen [A 5v] verzelt verenicht ende te zamen kóppelt met onderlinghe vrundlyckheyd ende bediensticheyd: want de tale is een vroedwyf der zinnen/ een tólck des herten ende een schildery der ghedachten/ die anders binnen den mensche verborghen ende onzichtbaar zyn: twelck Socrates fyn te kennen ghaf als hem by een vader zyn óórdel ghevraaght zynde van een jongsken daar toe zeyde/ spreeckt zoon op dat ick u magh zien. De tale dan schildert de verholen ghedachten zó bevallyck óf vrucht-
baarlick voor t'ghehóór van anderen; datmen die met lust ófte met nut te recht magh anschouwen: zonder ander verwe tót het pinceel der tonghen ófte pennen daar toe te behoeven/ dan een verstandighe ende ryke tale. verstandigh is zy als haar wóórden zyn zó duydelick/ dat zy/ óf ten eersten aanzien/ óf door een waynigh inziens/ niet anders dan de klare sterren inden duysteren nacht haar zelven openbaren ende verklaren. Maar ryck is de tale die van zódanighe verstandighe wóórden heeft overvloedighe verandering.
Dat nu onzer voorouderen Nederlandsche tale zó verstandigh ende ryck is gheweest/ zietmen in hare schriften ghants vreemd zyn-(A 6)de van alle schuim der vreemder talen: de welcke namaals door vreemde Heren ende vreemdtongighe landvooghden met der zelver ghezinde/ begraven is gheweest met invoeringhe eens bastaards tale. Deze heeft tót nóch toe als een slavonische Ismael den meester ghemaackt ende t'huis inne ghehad. Daar uyt hy haast verstóten zal worden/ indien daar komen vele liefhebbers vande echte taal/ nu weder als vanden dóden uyter aarden niet zonder gróte ende moeyelyke arbeyd opghegraven ende int leven ghebracht door den schryvers van dit boexken. Deze zyn waarlick daarinne niet minder na te vólghen/ dan te pryzen van zó lustighen/ ja landnutten zake: dient aller menschen spreken ende schryven niet tót lust van anderen? hoe magh óóck iemands spreken óf schryven anderen verlustighen/ dien de ryckdommen der cierlyke wóórden tót uytbeelding zynre meninghe ontbreken? óf hoe magh hy met zulx anderen nut zyn die niet ghereed heeft eyghentlyke verstandighe wóórden? Immers men ziet daar teghen de meeste onlusten/ twisten ende verwerringhen veróórzaackt te werden/ door qualick óf duysterlick zyn mening uyt te spreken óf te schryven: [A 6v] t' welck dan ghedyt tót moeyten vande rechters/ tót nut vande Taalmans/ ende tót verderf vande pleyters.
Tót verminderinghe van zulke quaden ende tót vordering van veel ghoede dinghen/ dient de ghoedheyd eenre talen: ende hier toe is nut/ deze inleydinghe tót het wel spellen der wóórden/ deze tót het rechte verstand vande zin/ ende dit alles tót opening vande duere der kunsten/ zó vant cierlyck als vant bewyslyck spreken ende schryven: is dan dit kleyne boexken niet dienstlyck tót gróte zaken?
Dit is de zoete kaerne van deze note/ valt de bolster bitter de vruchts zoetheyd is beter. heeft de niewicheyd eenighe zwaricheyd inne (wat niewicheyd derft zwaricheyd?) der leergherighen ghewoonte zalt alles licht ende lustigh maken/ want lóón verzoet den arbeyd. Wat arbeyd byden schryvers van dit boecxken ghedaan is ter liefden van hun moeders tale/ om die weder in haar oude eer ende staat te brenghen/ zal eer van hun navólghers ende hulpers in dit vruchtbare ende eerlyke werck ondervonden
ende ghenoten worden: dan van andere onnutte ende traghe wespen/ verachters vant gheen zy niet en verstaan/ dats van alle ghoede kunsten ende tuchtelyke (A 7) arbeyd/ ghelooft veel min verstaan moghen worden.
Maar ghy Eglentierkens vaart manlyck vóórt/ met deze uwe zó nutte als lóflyke arbeyd in deze anleydinghe der jonckheyd/ van den nederen trappe des welspellens tót de hóóghte vande welsprekentheyd/ tót opstyghinghe na de welcke doort gróót behulp van deze uwe arbeyd ghevordert zullen zyn/ jongskens van acht jaren zulx dat hare verstanden niet min dan nu jonghers van veerthien jaren (na de langdurighe pynbancken der wetten vande Latynse tale) bequaam zullen wezen tót alle ghoede kunsten. Alzó meyne ick dat dit u zó loflyck beghin/ óóck andere vruchtbare verstanden begheerlick ende lustich zal maken/ om met u de handen te slaan an dezen vruchtbaren ploegh/ ende u dit nut ende pryslyck voornemen tót der jonckheyds welvaren ende d'eer vande Nederlandse taal ghezammentlick helpen voleynden. [A 7v]
Verzinning inden druck overmids deses spellings onghewóónheyd eensdeels ghevallen.
| Blad. | Reghel. | ||
|---|---|---|---|
| 9. | 19. | voor | dat/ leest dan |
| 9. | 25. | leest | Redenkaveling |
| 16. | 13. | leest | byghevoeghden |
| 24. | 8. | voor | gheluyen/ leest gheluyden |
| 26. | 15. | leest | van ouds ghehad. |
| 27. | 2. | voor | zóch ende zocht/ leest zoch ende ick zócht |
| 27. | 4. | voor | volck/ dórst/ leest vólck/ dorst. |
| 27. | 9. | voor | korl leest kórl |
| 40. | 26. | voor | faelt leest faalt. |
| 45. | 2. | voor | comen leest connen |
| 53. | 16. | voor | alze leest alsze |
| 59. | 9. | leest | aerzelings |
| 73. | 12. | voor | luytk leest luyck |
| 76. | 18. | voor | baren leest barer |
| 87. | 16. | voor | kaetse leest kaetste |
| 91. | 27. | voor | slacht leest lascht |
| 97. | 8. | voor | uy u leest uyt u |
| 103. | 2. | voor | was leest ons |
| 103. | 3. | voor | by leest luy |
| 103. | 4. | leest | Fransoyzen. |
| 112. | 1. | leest | gheëchte |
Watter meer is kan de verstandighe Lezer lichtelyck beteren.
Onderscheydlyke veranderingh/ int ghewoonlyck ghemeen Nederduytsch spellen nódich/ als in
| aa/ ende/ ae. | |
| aa | haar/ waar/ paar/ blaar/ schaad/ maar. |
| ae | haert/ waerd/ paerd/ blaeten/ schaets/ maert. |
| aay/ ende ay. | |
| aay | ic zaay/ maay/ draay/ kraay/ waay. |
| ay | say/ een lay/ hay/ kay/ way/ blay. |
| o/ ende ó. | |
| o | een zo/ ho/ op/ tis bol/ my dorst/ vol/ ick rock. |
| ó | alzó/ vló/ hóp/ een ból/ ick dórsch/ vólck/ een róck. |
| oo/ ende óó. | |
| oo | ick loof/ hoop/ het roock/ ick coock/ bood. |
| óó | ghelóóf/ een hóóp/ de róóck/ ick cóóp/ een bóót. |
| uu /ende ue. | |
| uu | uur/ natuur/ huur/ duur/ stuur/ schuur. |
| ue | huel/ buel/ dueghd/ duer/ stuer/ schuer. |
| u/ v/ ende w. | |
| u | uyl/ uyt/ uyen/ uyer/ uytrecht. |
| va | vyl/ vuyl/ veyl/ vuyster/ vyghen. |
| wa | wyl/ wyt/ wuyteren/ wyer/ wier. |
| g/ gh/ ende j. | |
| ge | dagge/ zegge/ wegge/ waggelen/ diggelen. |
| ghe | daghen/ zeghe/ weghen/ waghenaar/ zyghen. |
| je | ja/ jes/ jóck/ jicht/ juyst/ verjueghden. |
| s / ende z. | |
| s | sarren/ semmelen/ een sock/ sóp/ sonder sy/ suffen. |
| z | zarp/ zemel/ het zóck/ het zóp/ zy/ zuchten. |
De letteren int uytspreken te noemen.
a. be. ce. de. e. ef. ge. ha. i. je. ka. el. em. en. o. pe. que. er. esse. es. te. u. va. wa. ex. ye. zedde. [A 8v]
