[p. 101] [64] Bruydt-lofs-gedicht, Ter Eeren Hans Abbas, Ende Tiedtje Rhala. *    Also de groote glans van Phoebi gulde stralen, 1    Verswackende verdween, ia gantsch begon te dalen,  En in haer Broeders plaets de liefdeloose Maen,  Met haer gestarden sleep quam aenden Hemel staen, 4   5  Heeft oock de sachte slaep myn sluymerige oogen, 5    Met haeren leem bekliemd, beneveld en betoogen. 6    Ick lagh vast op myn bed, myn leden waren moe, 7    Myn sinnen waren dood, myn oogen waren toe, 8    En (ist niet vreemd?) noch sagh ick langs myn kamer treden 9   10  Een blinckende Iuffrouw, vol Goddelycke zeden, 10    Heusch, minlyck van gelaet, van wesen soet en bly, 11    Van oogen deftigh, maer seer lieflyck weer daer by, 12    Geheel in 't wit gekleed: sy hiel in haere handen 13    Een suyver blinckend hart, dat staegh inwendigh branden: 14   15  En op haer boesem stond een rol, waer uyt ick las 15    Dat sy des Werelds vreughd, d'oprechte liefde was.  [65] Dees Goddelycke Nimph begost op 't laetst te spelen, 17	*  Hans Abbas, generaal der convooien te Amsterdam trouwde in 1620 (3 proclamaties te Leeuwarden 30 jan., 6 en 13 febr.) met Tietje Rhala, dochter van Johan Hendricx, ontvanger. Titel. Bruydt-Lofs-Gedicht: gedicht ter ere van de bruid?  1  also: toen.  4  met haer gestarden sleep: met haar gevolg van sterren.  5  sluymerige: slaperige.  6  met haeren leem: met haar plaksel; bekliemd: bestreken; betoogen: bedekt.  7  vast: goed en wel, al lang.  8  sinnen: gedachten, geest.  9  noch: toch nog.  10  blinckende: stralende; Iuffrouw: jonkvrouw; zeden: manieren.  11  gelaet: gedrag, doen en laten; wesen: gelaat; soet: lieftallig.  12  deftigh: ernstig.  13  hiel: hield.  14  staegh: aldoor; inwendigh: van binnen; branden: brandde.  15  rol: opschrift.  17  begost: begon.
[p. 102]    En met haer lieve tong soo çierelyck te quelen,  Dit na-beschreven Liedt, dat myn verbaesde ziel, 19   20  Sich selven tenemael voor opgetogen hiel. 20	19  verbaesde: verbijsterde.  20  tenemael: geheel; voor opgetogen hiel: verrukt was.
[Aeole! houd doch u winden in toom]  Stemme: Suyvere, schoone, vermaecklycke Maeghd.          Aeole! houd doch u winden in toom, 21    Laetse voorsichtighjes uyt haer holen varen. 22    Blauwe Neptune beslecht uwen stroom, 23    Effend de golven van u verwoede baren, 25            Op dat met geluck en vreughd,            Sonder tegenspoeden,            By zijn opperste geneughd, 27                   Dwars door uwe vloeden,            De Bruygom veyligh kom 30                 Van d'Hollandsche palen, 30              By de rust van zijn lust 31                   In de Friesche salen.     2.       D'Eerbare, kuysche, deugdsame Iong-Vrou,  Diemen de spiegel des ieughds met recht mach noemen: 35  Die door haer seldsame schoonheden sou  Parssen een yeder om van haer lof te roemen. 36              Die in 't bloeijen van haer ieughd                 Blinckt in brave zeden, 38              [66] Wijsheyd, heuschheyd, schoonheyd, deughd 40                 En sin-rijcke reden, 40              Hoopt en wacht dagh en nacht 41                   Naer hem (haer beminde)            Die haer siel soo beviel,            Dat s'hem best besinde. 44	21  doch: toch.  22  haer: hun.  23  beslecht: slecht, effent.  27  bij de oorzaak van zijn hoogste genoegen.  30  palen: grenzen, gebied.  31  lust: genoegen.  36  parssen: pressen, dwingen.  38  uitmunt door flink karakter.  40  reden: woorden.  41  wacht naer: wacht op.  44  best besinde: 't meest beminde.
[p. 103]    3. 45  Hierom o Heer, die het alles beheerd, 45    Gund dat sy eerst met gheluck te saem vergaren: 46    Gheeft dan daer na dat haer voorspoed vermeerd, 47    En dat s'in vreughden verslyten al haer jaren. 48              Dat sy van gheen ongheluck, 50                 Onheyls slincksche streken,            Schaden, twisten, droeve druck, 51                   Weten oyt te spreken;            Maer dat sy, altijd bly en gherust'lijck leven,                 Op dat Heer, sy u d'eer, 55            Voor u gonste gheven. 55       Soo sy dit had vol-end, is sy by my gheseten, 56    En ick, nieus-gierigh, en begeerigh om te weten  Wat datter wederom voor nieus op handen waer,  Ben dus in het ghespreck ghetreden voort met haer. 59      60  O Goddelijcke maeghd! uyt wiens beleefde wesen 60    De alderplompste mensch sou alle deughden lesen, 61    In wien de liefde blinckt, in wien de heuschheyd blaekt, 62    Ey seght my wie ghy syt, en wat ghy by myn maeckt. 63    [67] Dewijl ghy 't my afvraeghd, antwoorden de Goddinne, 64   65  Ick ben d'Oprechte liefd, des gaylheyds vyandinne, 65    Die d'herten t'samen hecht van Bruyd en Bruydegom,  Met sulcken vasten knoop, dat niemand die we'erom 67    Door list, door twist, door haet, door nijd, door klapperyen, 68    Vermagh t' ontbinden of aen stucken oyt te snyen. 69   70  Al wat de gayle min door wellust-vuyr aenhist, 70    Scheyd in 't ghemeen daer na de tweedracht ende twist.  Maer daer de ware liefd, daer ick mijn zaet laet dalen, 72    Vermagh gheen nijd, door tijd, my weer te rug te halen, 73	45  beheerd: bestuurt.  46  te saem vergaren: zich verenigen.  47  vermeerd: vermeerdert.  48  verslyten: doorbrengen; haer: hun.  51  druck: verdriet.  55  gonste: gunst, genade.  56  soo: toen; vol-end: voleindigd; is sy gheseten: ging zij zitten.  59  voort: dadelijk.  60  wiens: wier; wesen: gelaat.  61  sou: (nog) zou (kunnen).  62  blinckt: schittert; blaekt: straalt.  63  maeckt: doet.  64  dewijl: daar.  65  gaylheyd: wellust.  67  we'erom: weer.  68  klapperyen: kwaadsprekerij.  69  ontbinden: losmaken.  70  gayle: wellustige.  72  daer: waar.  73  nijd: afgunst; door tijd: in verloop van tijd.
[p. 104]    Ick blyf haer stadigh by, tot dat de swarte dood 74   75  Den een van d'ander scheyd, en brenghtse in syn schoot.  En wijl ick door de wil, van die myn heeft ghesonden, 76    En daeglijx noch bestierd, twee liefkens heb gebonden, 77    Twee zielen heb vereend, met desen soeten band.  Waer door de ware liefd' in beyd haer herten brand, 80  En eeuwigh branden sal tot dat het lieve leven  Een van hun beyden komt ten laetsten te begeven:  Begeer ick vriendelijck dat ghy tot haren lof, 82    Een Bruydlofts-liedje maeckt; 't ontbreeckt u aen geen stof.  Veel Ionghmans, of sy schoon zijn treffelijck van goede, 84   85  Sijn niet te min seer arm en kleyntjes van ghemoede,  Sy blyven altijd t'huys te heng'len by den haerd. 86    En weten niet wat nut sich elders openbaerd:  Maer dese Bruydegom, heeft in zijn teere jaren,  Tot syn geluck en eer, dat treffelijck ervaren, 90  [68] Die kruyssende de zee, dat grondeloose vocht,  Veel Coninckrijcken, en veel landen heeft besocht.  Die Spagnien vijf jaer bereysd heeft en door-wandeld,  En daer seer treffelijck van wijd en syd ghehandeld. 93    Italien doorsien, en den Venetiaen 94   95  Met al zijn deftigheyd in syne steden staen. 95    Castilyen beoogt, Sicilien deur-tooghen, 96    Tot scherpingh syns vernufts, tot wellust synder ooghen, 97    En and're landen meer. Soo wie syn stam bevraeghd: 98    't Syn sy daer Amsterdam haer hooghste roem op draeghd, 99   100  Sijn Vader oud en grijs, bekroond met eer en schatten,  Daer op de mag're Nijd noyt met haer gift kon vatten, 101    Is teghenwoordigh noch de Mede-Generael 102    Commijs en Heerscher der Convoyen altemael: 103    Dat treffelijcke ampt, daer d'hooge soo na wenschen, 104	74  haer by: bij hen.  76  wijl: daar.  77  bestierd: bestuurt, beheerst, leidt.  82  begeer: vraag, verzoek; haren: hun.  84  of sy schoon zijn: ook al zijn ze; treffelijck: voortreffelijk; goed: bezit.  86  te heng'len: rondbungelen.  93  daer ... van: daarover; ghehandeld: gesproken.  94  doorsien: bezichtigd.  95  deftigheyd: ernst?; staen: zien staan?  96  beoogt: bekeken; deur-tooghen: doortrokken, doorreisd.  97  tot wellust synder ooghen: tot genot voor zijn ogen.  98  soo wie: indien iemand; bevraeghd: informeert naar.  99  haer: zijn.  101  Nijd: afgunst; gift: vergif; vatten: vat (kon) krijgen.  102  teghenwoordigh: nu.  103  heerscher: bestuurder.  104  treffelijck: aanzienlijk; d'hooge: de hoogge-plaatsten; na wenschen: naar verlangen.
[p. 105]   105  Bediend hy loffelijck met gonst van alle menschen, 105    Verwervende daer door schat en een groote naem, 106    En voor de reste, syn zijn vrienden altesaem  Met ampten hoogh en waerd tot op den dagh van heden 108    Voorsien, die sy met gonst op 't loffelijckst bekleden. 109   110  Soo ghy syn jonge jeughd, het bloeyen van syn tijd, 110    Eens rypelijck aensiet, en hoe hy die verslijt, 111    Met welck een nuttigheyd en brave oeffeninghen, 112    Hy al syn daghen weet met voordeel door te bringhen,  Tot lof van hem en syns: ick wed ghy segghen soud, 114   115  Is hy van Iaren jongh, in wysheyd is hy oud,  [69] Marcus Aurelius, de wyste keyser van  't Beroemde Roomsche rijck, hiel meer van soo een man,  Die braef van zeden was, ervaren, rijck van sinnen, 118    Die selver was bequaem om goed en eer te winnen, 119   120  Als van een die op zijn voor-ouders eer en goed  Droegh syn voorneemste pracht, en al syn hooge moed. 121    En selfs 't gewonnen goed en d'eer nau kon bewaren, 122    Ick laet dan staen veel goed en eer daer by vergaren, 123    Maer die veel goed en eer van zijn voor-ouders erft, 125  En daer noch meerder goed en eere by verwerfd,  Door eygen lust tot deughd, door eygen naerstigheden, 126    Door eygen scherp vernuft, door eygen goede zeden,  Ghelijck den Bruydegom veel jaren heeft ghedaen,  Daer hem de jonge jeughd met recht mach spieg'len aen, 129   130  Ick woud' wel dat my eens de nyders seggen wouden, 130    Watmen van sulcken man behoorlijck hoort te houden. 131    Dit wist de wyse Maeghd, dit wist haer wyse Vaer,  Die al de vreughde vond syns ouderdoms in haer,  Waerom hy sorge droegh, en dat met goede reden, 134   135  Aen wien, en welcken man hy wou syn kind besteden, 135	105  loffelijck: voortreffelijk; met gonst van: tot tevredenheid van.  106  schat: rijkdom, bezit.  108  voorsien met: voorzien van; ampten hoogh en waerd: hoge en aanzienlijke ambten.  109  op 't loffelijckst: zo voortreffelijk mogelijk.  110  het bloeyen van syn tijd: zijn bloeiende leeftijd.  111  aensiet: overlegt; die verslijt: die (tijd) doorbrengt.  112  brave: degelijke.  114  en sijns: en de zijnen; ghy segghen soud: dat gij zoudt zeggen.  118  braef: voortreffelijk; sinnen: gedachten, verstand.  119  selver: zelf; bequaem: in staat.  121  droegh syn voorneemste pracht op: zijn hoogste eer stelde in; hooge moed: trots.  122  selfs: zelf; nau: nauwelijks.  123  ick laet dan staen: laat staan.  126  naerstigheden: vlijt.  129  hem: zich; mach: kan.  130  nyders: afgunstigen.  131  hoe men een dergelijk man eigenlijk behoort te beoordelen.  134  waerom: en daarom; hy sorge droegh: er met zorg op lette.  135  wou: zou; besteden: geven.
[p. 106]    Want soo de Philosooph, de wyse Heyden sprack, 136    't Scheeld, of den man het goed, of't goed de man ontbrack, 137    Maer daer het goed is, en een man die 't kan vermeeren'  G'lijck Abbas heeft betoond, kan 't qualyck slim verkeeren. 139   140  Nu wat de lieve Bruyd, de spiegel vande jeughd,  Het Hof van goede ze'en, de woon-plaets vande deughd,  [70] Belanght, dat ick haer lof volkomen sou beschryven, 142    Ick sou de gantsche nacht daer mede besich blyven,  En rechten noch niet uyt. De Vaer van dese maeghd, 144   145  Met eer' en groote roem syn gryse hayren draeghd.  't Welck 't vrye Friesland wel heeft tot haer nut ervaren, 146    Alwaer hy in 't begin van syne jonghe jaren  Verscheyden ampten heeft bediend, en naderhand  Door zijn getrouheyd, deughd, vlijt, heuscheyd, goed verstand, 150  Ontfanger is erweeld van al de Clooster-goeden, 150    Die Friesland nu besit, en eertijds plach te voeden. 151    Het welck hy trouwelijck ruym dry en dertich jaer 152    Bediend heeft, soo in vred', als 't oorloghs groot ghevaer, 153    En heden noch bediend, ja soo diend na behooren, 154   155  Dat hy ten acht'ren noyt, maer altijd is te voren 155    In 's rekeninghs besluyt, o, lof van grooter waerd! 156    Hoe weynigh vindmen nu die trouheyd op der aerd! 157    En is het niet wel vreemd? noch vindmen sulcke menschen 158    Die naer den ondergangh van desen vromen wenschen: 159   160  En trachten hem door Nijd zijn eer te scheuren af, 160    Wiens lof de schande noyt een eenigh vleckjen gaf, 161    Van zijn kinds-beenen of tot op den dagh van heden:  Die niemand ergernis gaf immer aen zijn zeden. 163    Dan doch, als men 't bedenckt, 't is hedens-daeghs de tijd 164   165  Dat vrome worden van d'onvrome luy benijd.	136  soo: zoals.  137  't maakt verschil of aan de man het bezit of aan het bezit de man ontbreekt.  139  betoond: getoond; kan 't qualyck slim verkeeren: kan 't moeilijk slecht aflopen (erg veranderen).  142  belanght: betreft; dat: gesteld dat.  144  en rechten noch niet uyt: en nog niets uitrichten, tot stand brengen.  146  haer: zijn; nut: voordeel.  150  ontfanger is erweeld: tot ontvanger is gekozen; goeden: goederen.  151  plach: placht; voeden: er op na houden.  152  trouwelijck: trouw, nauwgezet; het welck: welk ambt.  153  't oorloghs groot ghevaer: 't grote gevaar van de oorlog.  154  diend: bedient; na: naar.  155  dat hij nooit ten achter is, maar altijd in 't voor.  156  's rekenings besluyt: rekening en verantwoording; waerd: waarde.  157  trouheyd: trouw.  158  wel: erg; noch: toch nog.  159  wenschen naer: streven naar; vrome: edele.  160  Nijd: afgunst; te scheuren af: te beroven van.  161  de schande: onderwerp.  163  immer: ooit; aen: wat betreft, door.  164  dan: maar; doch: toch.
[p. 107]    Maer die den Heer betroud, kan gansch geen laster deeren, 166    Want op den last'raer selfs sal staegh de schande keeren. 167    [71] Van dese vrome stam is dese schoone spruyt  Ghesproten, die nu met Hans Abbas is de Bruydt, 169   170  Die door d'aentreklijckheyd van haer volmaekte leden,  Soo çierelijck besne'en van boven tot beneden,  Haer heuschen ommegangh, haer deftighe ghelaet, 172    Haer goedertieren aerd, haer redens schoon çieraet, 173    Haer kuysche eerbaerheyd, haer aengeboren deughden, 175  Haer soete nedrigheyd, haer pryselijcke vreughden, 175    Haer treffelijck verstand, haer lieffelijck ghesicht,  Haer brave seden daer sy yeder een met sticht, 177    Haer yver tot Gods woordt, haer vroom en oprecht leven,  De wijsheyd die sy in haer jeughd soo had verheven, 179   180  In menigh braef Iongman heeft liefd tot haer gebaerd, 180    Dan d'Heer heeft (soo het schijnd) voor Abbas haer bewaerd. 181    Wel d'Hemel wil haer so veel vreugd te saem beraden, 182    Als 't Haeghsche bos is in de Lent beknopt met bladen. 183    En ghy, voldoet mijn eys, ick laet u nu alleen. 184   185  Dit had sy nau gheseyd of d'ed'le Nymph verdween.  'k Ontwaeckten uyt mijn slaep, en sagh dat door mijn glasen, 186    De heughelijcke Son syn glans begon te blasen: 187    Dies stond ick yligh op, en gaf my op de straet, 188    Dicht by de waeg, daer sich de klap-school vinden laet, 189   190  Daer heb ick datelijck de tydinghe ontfanghen,  Dat Tiedtje Rhala had haer lieve Echt beganghen, 191    Ick vraeghde strax, met wie? men seyde dat het was 192    Een Hollander, ick docht, dit's juyst die Hans Abbas  [72] Daer my de liefde deed verganghen nacht van dromen: 194   195  Dies heb ick datelijck myn gangh naer huys ghenomen:  Om (volgens liefds bevel) een vrolijck Bruylofs-dicht,  Tot lof van 't lieve paer, te gheven in het licht. 197	166  betroud: vertrouwt op; kan: hem kan.  167  selfs: zelf; staegh: steeds.  169  met: van.  172  deftighe ghelaet: ernstige manier van doen.  173  reden: woorden, spreken.  175  soete: aangename; pryselijcke: lofwaardige, prijzenswaardige; ghesicht: blik;  177  brave: edele.  179  had verheven: vereerde.  180  gebaerd: gewekt.  181  dan: maar.  182  wil: moge; beraden: beschikken.  183  bladen: bladeren.  184  voldoet mijn eys: voldoe aan mijn verlangen.  186  glasen: ruiten.  187  blasen: sturen, dringen.  188  dies: daarom; yligh: ijlings; gaf my: begaf mij.  189  klap-school: leugenbank, centrum van nieuwtjes en kwaadsprekerij; vinden laet: bevindt.  191  had haer Echt beganghen: getrouwd was.  192  strax: dadelijk.  194  verganghen: verlopen; verganghen nacht: vannacht.  197  te gheven in het licht: (openbaar) te maken.
[p. 108]    Wel dan gewenste twee, dien God heeft willen voeghen 198    Ick wensch u beyden toe het opperste ghenoegen: 200  Dat Hymenaeus met de lieve Griecksche Maeghd,  Daer noch op dese dagh de gantsche Wer'ld van waeghd: 201    Noch oock Thalassus de Romeyn met syn Sabyne,  Hetwelck een lof gebaerd heeft hem, en al de syne,  So vredigh, heusch, beleefd, voor-spoedigh, aenghenaem, 205  Eendrachtigh, lieflijck, soet, gheluckigh en bequaem 205    Geleefd heeft, als ghy beyd te samen staegh sult leven: 206    Dit wil de goede God u uyt ghenade gheven. 207    Wel dan, o Bruydegom, op dat ick u niet hou  Te langh met mijn ghedicht, van u wel lieve vrou, 209   210  En haer van al haer lust, (schoon sy na de manieren 210    Van de geveynsde Bruyds, haer droevigh schijnd te tieren,) 211    Wensch ick u veel gelux en al des Werelds lust:  Hier op malcander eens uyt goeder herten kust,  De reste wijst sich selfs, daer moetmen niet van spreken, 215  Dies sluyt ick mijn ghedicht, en laet het daer by steken. 215                           Eynde	198  gewenste twee: geliefd tweetal; voeghen: samenvoegen, verenigen.  201  waeghd: gewaagt.  205  bequaem: behagelijk; rein.  206  staegh: steeds.  207  wil: moge.  209  wel: zeer.  210  al haer lust: wat geheel haar genoegen is; schoon: ofschoon; manieren: gewoonte.  211  geveynsde: huichelachtige; haer: zich; tieren: houden, gedragen.  215  steken: blijven.