[p. 240]

[168] Bruydt-Lofs-Gedicht,

Ter Eeren Gualtherus Henricus Gualtheri, Ende Catharina Haghen. *  

 't Is noch niet langh gele'en, dat uyt hun blauwe salen
 De Donder-Godt Iupyn, zyn soon gebood te halen
 De Goden al te saem, om met eerbiedigheyd 3  
 Te komen op 't Bancket, dat hy haer had bereyd, 4  
5
 't Welck doen het lose wicht, (myn oude Cameraetje,
 Dat my so menighmael verleyd heeft met een praetje)
 Geworden is gewaer, is hy om leegh gedaeld, 5-7   7  
 En heeft, naer syn gewoont, my weer om hoogh gehaeld;
 Tot in den Hemel toe, den Hemel vol van weelden,
10
 Den Hemel, die niet meer beduyd als sinne-beelden.
 Wel (seyd ick) soetertje, myn hartje, dien ick min, 11  
 Wat hebt ghy met u vriend nu weder inde sin? 12  
 Waer op het wichtje weer, de gantsche Rey der Goden 13  
 Is by den Donder-Godt op een Bancket ontboden:
15
 En wyl sy syn vergaerd, so kan het licht geschie'en 15  
 Dat ghy yet ongemeens sult tot u voordeel sien, 16  
 [169] Waer uyt ghy stoffe schept om eenigh dicht te dichten, 17  
 En daer de menschen mee naer u gewoonte stichten. 18  
 Ick was seer wel te vre'en, verheughd en onbevreest,
20
 Want in dien Hemel had ick menighmael geweest, 20  
 *  Gualtherus Henricus Gualtheri, geb. 1592, raadsheer in het Hof van Friesland, trouwde 26 dec. 1619 te Leeuwarden met Catharina Hagen.
 3  eerbiedigheyd: vertoon van eerbied.
 4  haer: hun.
 5-7  toen het listig schepseltje dit gewaar werd, is hij ...
 7  om leegh: omlaag, af-.
 11  soetertje: liefje; hartje: liefje.
 12  hebt inde sin: zijt van plan.
 13  wichtje: schepseltje.
 15  wyl: terwijl.
 16  yet ongemeens: iets bijzonders.
 17  eenigh: een; dicht: gedicht.
 18  stichten: te stichten.
 20  had geweest: was geweest.


[p. 241]

 
 Daer sagh ick hoe de Go'on in hare setels saten, 21  
 Blygeestigh van gemoed, sy droncken en sy aten,
 En Ceres brocht 't gewas, en Ganimedes schonck, 23  
 Een yeder greep de kroes, en elck om 't seerste dronck. 24  
25
 Ten laetsten, Iupiter verschudde trots syn hayren, 25  
 Waer op de Goden stil, en sonder spreken waren,
 Elck schickten hem ter zyd, een yeder sagh op hem, 27  
 Die haer aldus aensprack met een verheven stem: 28  
 Ick, die de Blixem schiet, en klater met het dond'ren, 29  
30
 Kan my (is 't niet wat vreemts?) nu nau genoegh verwond'ren 30  
 Van d'ongegronde pracht, en d'ydle grootsigheyd, 31  
 Die inde harssens van den mensch besloten leyd;
 Want ick vermercke, dat sich veel doen Edel noemen, 33  
 En van hun afkomst en hun staten dapper roemen, 34  
35
 Iae achten haer te syn soo grooten eere waerd, 35  
 Als of sy waren Go'on, ia meerder op der aerd: 36  
 En Goden syn nochtans besield met hoge Geesten, 37  
 Sy menschen maer in schyn, en in de daed vaeck beesten, 38  
 Daer in noch wetenschap, noch konst, noch eer, noch moedt
40
 Te stampen is, hoe eel sy worden opgevoedt. 40  
 Nu seght my groote Go'on, hert-kenners vande menschen, 41  
 Wie isser, die my sal vernoegen in myn wenschen? 42  
 [170] En seggen my waerom d'een mensche so veel lof
 Verdiend, en d'ander min? heb ickse uyt een stof 44  
45
 Niet al-te-saem gemaeckt? en ging Prometheus selven
 Niet eenderleije vyer in hare boesems delven? 46  
 Hoe komt dan dat den een nu d'ander overtreft 47  
 In afkomst, zaet en aerd? en d'eene sich verheft 48  
 Tot Edel? en also al syn geslachte noemt, 49  
50
 Daer hy tot Boeren vaeck veel wyser menschen doemt? 50  
 21  hare: hun.
 23  't gewas: de vruchten.
 24  om 't seerste: om 't zeerst, om strijd.
 25  verschudde: schudde.
 27  hem: zich; op: naar.
 28  haer: hen; verheven: luide.
 29  schiet: werp; klater: lawaai maak.
 30  nau: nauwelijks.
 31  van: over; pracht: hoogmoed; grootsigheyd: trots.
 33  vermercke: merk.
 34  staten: positie; dapper: zeer; van: over.
 35  haer: zich.
 36  meerder: meer.
 37  en ... nochtans: maar; jawel ... echter.
 38  in de daed: inderdaad.
 40  eel: edel ook.
 41  hert-kenners: harten-kenners.
 42  die my sal vernoegen in myn wenschen: die mijn wensen zal bevredigen.
 44  min: minder.
 46  eenderleije vyer: hetzelfde vuur; delven: verbergen, onderbrengen.
 47  komt: komt het.
 48  zaet: nakomelingschap.
 49  also: zo.
 50  terwijl hij mensen, die vaak veel wijzer zijn, als boeren betitelt.


[p. 242]

 
 Hier mede sweegh die Godt, en endighde syn reden. 51  
 Waer op Minerva uyt haer zetel is getreden
 Met Mars verselschapt, en heeft met eerbiedighe'en 53  
 Dus d'hooge Godt Iupijn geantwoord op syn re'en: 54  
55
 Eerwaerde Vader, dat den een eer op de trappen 55  
 Des lofs als d'ander styght, komt, of door wetenschappen,
 Geleerdheyd, wysheyd, deughd, ervarenheyd en konst,
 Of door de felle krygh, en door des kryghs-Godts gonst, 58  
 D'een word door syn verstand en wetenschap verheven,
60
 Tot heerscher van het volck, en inde hand gegeven 60  
 Den staf van 't grootsch gebied, waer in hy dan betoond 61  
 Of in syn borst een e'el of one'el harte woond;
 Want so hy in de deughd volhardt, en soo de Staten
 Die hy besit, bestierd, dat alle Ondersaten 64  
65
 In voorspoed leven en in rust door syn beleyd,
 En dat hy yeder recht, nae recht en billickheyd: 66  
 Die mensch word van elck een gehouden dan in waerden, 67  
 En voor een Godt ge-eerd, ia meerder op der aerden, 68  
 [171] En d'ander wederom word door syn grootsch gemoed,
70
 Wanneer hy onvertsaeghd het selve blijcken doet 70  
 Inde bebloede krijgh, in 't midden der gevaren, 71  
 Daer hy sich selven noch syn leven soeckt te sparen,
 Tot dienste van syn land, maer door zijn moedigheyd, 73  
 Het flauwe volck verstout, en tot de krijgh aenleyd: 74  
75
 Niet anders, of sy tot een blyde Bruyloft gingen, 75  
 En meer door syn beleyd, als door hun kracht, bedwingen
 Den Vyand van haer rust, die word met recht gevierd, 77  
 Tot Oversten erweeld, ge-Adeld, en Laurierd. 78  
 Dus synder op den Bergh der Eeren veel gestegen, 79  
80
 Op dese wys alleen word d'Adel eerst verkregen.
 En op dat hun geslacht, hun kind'ren allegaer,
 Oock souden treden in de spooren van haer Va'er,
 51  hier mede: hierop; reden: redevoering, woorden.
 53  met Mars verselschapt: in gezelschap van Mars; eerbiedighe'en: vertoon van eerbied.
 54  dus: aldus, als volgt.
 55  eer: eerder.
 58  felle krygh: wrede oorlog; gonst: genegenheid.
 60  inde hand: hem in de hand, in zijn hand.
 61  grootsch: trots; gebied: gebieden; betoond: toont, laat zien.
 64  bestierd: bestuurt; ondersaten: onderdanen.
 66  recht: berecht.
 67  van: door; gehouden in waerden: geëerd.
 68  voor: als; meerder: als meer (nog).
 70  wanneer hij laat zien dat dit onbevreesd is.
 71  bebloede: bloedige.
 73  moedigheyd: moed.
 74  flauwe: matte, uitgeputte; verstout: opwekt, moedig maakt; aenleyd: aanvoert.
 75  niet anders, of: precies als of.
 77  haer: hun; met recht: terecht; gevierd: geëerd.
 78  overste: aanvoerder; erweeld: gekozen; laurierd: gelauwerd.
 79  dus: zo, op deze wijze.


[p. 243]

 
 Die noemt men Edel-lie'n, om dat sy souden mercken 83  
 Op d'Ouders Edeldom, en volgen hare wercken: 84  
85
 Maer soo dat niet geschied, en soo sy van haer aerd
 Afwycken, zijn sy gonst, noch eer, noch Adel waerd. 86  
 Want Deughd baard Edel, die alleenich inde daden 87  
 Lof-waerdigh uytgerecht bestaet, of wyse raden.
 Dit syn de redenen (o groote God!) waer uyt
90
 Den rechten Adel in, en van de menschen spruyt.
 Wel wyse Dochter, ghy hebt treflijck op mijn reden 91  
 Geantwoord (sprack Iupijn) waer door ick wel te vreden
 En dapper ben vernoeghd, dies schenck ick u tot loon 93  
 Een beed; 't sy wat ghy eyscht, ick sweer u by mijn throon 94  
95
 [172] En by den Blixem self, dat ghy die sult genieten 95  
 In spijt van die 't benijd, en wie het mach verdrieten. 96  
 Ick danck u heuscheyd seer, sprack doe Minerva weer. 97  
 En dees' is dan de beed dien ick van u begeer:
 Het rusteloose wicht heeft met syn heete schichten 99  
100
 Een lesscheloose brand doen inde boesems stichten 100  
 Van twee gelievekens, die beyde syn gedaeld 101  
 Van sulcken Adel als ick voren heb verhaeld. 102  
 Den eenen een Iongman, die wijslyck in de sporen
 Der deughden van syn Vaer treed, (dien hy heeft verloren)
105
 Sijn Vader, segh ick, die door af-komst noch door gonst
 Gestegen is tot staet: maer door syn eygen konst: 106  
 Wiens treffelijck verstand, wiens kloeck en deughdigh leven 107  
 Geleerd' ervarentheyd, hem waerdigh heeft verheven, 108  
 Tot roer en stuerman der Regierders vande Stad,
110
 En hem, en syn geslacht bekroont met eer en schat: 110  
 Van wien soo menigh mensch, met swarigheyd beladen 111  
 Ontlast is en vertroost, door syn versmetste raden, 112  
 Wiens gryse hayren noyt de schand een vleckjen gaf, 113  
 83  die noemt men: noemt men die; om dat: opdat. mercken: letten.
 84  wercken: daden.
 86  gonst: genegenheid.
 87  alleenich: alleen; daden lofwaerdigh uytgerecht: op loffelijke wijze verrichte daden.
 91  wel: zeer; treflijck: voortreffelijk.
 93  dapper: zeer; vernoeghd: tevredengesteld; dies: daarom.
 94  beed: (de vervulling van een) wens; 't sy wat: wat ... ook.
 95  genieten: verwerven.
 96  in spijt van die: trots ieder, die.
 97  danck: dank voor.
 99  wicht: schepsel; schichten: pijlen.
 100  lesscheloose: niet te blussen; stichten: ontstaan.
 101  gedaeld: afgestamd.
 102  voren: hiervoor, eerder.
 106  gestegen is tot staet: tot aanzien gekomen is; konst: vermogen.
 107  deughdigh: deugdzaam.
 108  geleerd' ervarentheyd: beproefde ervaring; waerdigh verheven: waardig bevonden.
 110  schat: rijkdom.
 111  swarigheyd: zwarigheid, moeite.
 112  vertroost: geholpen; versmetste: schrandere; raden: adviezen.
 113  de schand: onderw.


[p. 244]

 
 Maer die met eer en roem gedaeld is in zijn graf,
115
 Nalatende tot lof, syn kinderen ervaren
 In talen veelderley, en des geleerdheyds baren, 116  
 In wysheyd opgequeeckt, tot sedigheyd gewend, 117  
 In gulsigheden vreemd, in soberheyd bekend, 118  
 Met schatten soo versien, dat sy in 't heerlijck leven 119  
120
 Een Edel-man van staet niet hoeven toe te geven. 120  
 [173] De Dochter wederom gedaeld van soo een man, 121  
 Wiens tweede men nu nau in Friesland toonen kan. 122  
 Die van syn kindsheyd af, niet wetende van rusten,
 Wt de bebloede krijgh geschept heeft al syn lusten, 124  
125
 Die, als een Iongen Mars, heeft dickwils onvertsaeghd
 Den vyand van syn land een koorts op 't lijf gejaeghd, 126  
 En mannelijck in 't veld zyn eere heeft verkregen, 127  
 Die tot den hooghsten top der Eeren is gestegen,
 Niet door syn vrienden gonst, niet door de Cuypery 129  
130
 Gelijck nu menigh doet: maer heerlijck, door waerdy, 130  
 Door mannelijck in 't veld voor 't Vaderland te stryden,
 En, als een ys'ren beeld des vyands last te lyden, 132  
 Door nut, door lof, door roem, voor 't Vaderland behaeld,
 Die hy met wonden en weer-wonden heeft betaeld. 134  
135
 En soo op 't laetst met eer bepeerld syn gryse hayren, 135  
 Als Capiteyn geweest ruym acht en dertigh jaren,
 Als een die Colonel, als een die Gouverneur
 Geweest is, daermen had de vyand voor de deur: 138  
 Dit 's Adel in der daed, dees twee, als die te samen
140
 Versamen, mogen recht haer kinders Edel namen, 140  
 Als overtreffende in af-komst en waerdy 141  
 Veel snuyvers, die 't geweer doen binden op de zy, 142  
 Die suypen dagh en nacht, en houwen, steken, kerven,
 G'lijck of den Adel waer door drincken te verwerven.
 116  baren: vertoon.
 117  tot sedigheyd gewend: aan zedigheid gewoon.
 118  in: wat betreft; bekend in: bekend met.
 119  versien met: voorzien van; in: wat betreft; 't heerlijck leven: hun leven als heer.
 120  staet: positie.
 121  wederom: aan de andere kant; gedaeld: afgestamd.
 122  tweede: gelijke; nau: nauwelijks.
 124  bebloede: bloedige.
 126  koorts: doodsschrik.
 127  mannelijck: door zijn mannelijk gedrag.
 129  syn vrienden gonst: de begunstiging van zijn vrienden; cuypery: omkoperij.
 130  menigh: menigeen; heerlijck: op voortreffelijke wijze; waerdy: verdienste.
 132  lyden: verduren.
 134  wonden en weer-wonden: wonden en nog eens wonden, wond op wond.
 135  bepeerld: bepareld.
 138  daermen: toen men.
 140  versamen: zich verenigen; recht: met recht; namen: noemen.
 141  waerdy: waarde.
 142  snuyvers: snoevers; geweer: wapen.


[p. 245]

 
145
 Maer als ick recht aenschou dit lieffelijcke Paer, 145  
 Het is of ick syn Moer en Mars haer Vader waer.
 [174] Derhalven Hemel-vooghd versoeck ick dat u Godheyd
 Niet achtend' op het wicht noch syn verwaende sotheyd, 148  
 Die garen minnaers plaeght, gund, datmen haer verleend 149  
150
 De gonst, dat Iuno hun beyd in 't huwelijck vereend, 150  
 't Sal soo (sprack Iupiter) geschieden desen dage, 151  
 Om dat ghy hebt soo wel geantwoord op mijn vrage.
 Terstond verdween den hoop, en ick was metter vaerd 153  
 Al eer ick daerom docht weer by mijn eygen haerd. 154  
155
 Doen onderstond ick my de straten door te jagen, 155  
 Daer hoorden ick hoe dat Gualterus zijn be-Hagen
 Gevonden had in 't oogh van d'Ed'le jonge Maeghd
 Die in des schoonheyds roem de hooghste Croone draeght,
 Wtstekend' in de deughd, uytmuntend' in manieren
160
 Die nae haer wil en wensch haer wesen weet te stieren, 160  
 En dat sy wederom op syne deftigheyd, 161  
 Geleertheyd, staet en schat haer sinnen had geleyd. 162  
 Wel dan, geluckigh Paer, met alle heyl begoten,
 Wiens huwelijcx verdragh in d'Hemel is besloten, 164  
165
 Ick wensch u veel gelux, en dat ghy meught te saem
 Vermeerderen de lof van uwe ouders naem,
 Leeft vrolijck, leeft gerust, bly-geestigh in u vreughden,
 Voorspoedigh in u Echt, volstandigh in u deughden. 168  
  
      Eynde.
 145  recht: goed.
 148  wicht: schepsel.
 149  garen: gaarne; gund: vergunt; haer: hun.
 150  vereend: verenigt.
 151  desen dage: vandaag (nog).
 153  hoop: troep; metter vaerd: onmiddellijk.
 154  aleer: nog voor.
 155  onderstond ik my: ondernam ik, begon ik.
 160  wesen: gelaat; stieren: sturen, regelen.
 161  wederom: van haar kant; deftigheyd: ernst.
 162  staet: positie; schat: bezit; geleyd: gezet.
 164  besloten: gesloten.
 168  volstandigh: volhardend.