[p. 6]
+
+ 1) Theun. 2) opstaende. 3) Jaquemyn. 4) wat volgt ontbreekt. 5) Theunis uyt. 6) soud my. 7) longerpijpen. 8) Hij hoest. 9) Hij hoest en snuyt sijn neuse. 10) 'k en kander niet. 11) hoest en. 12) naer. 13) Flesje. 14) heel.

Eerste bedrijf

Teunis ⁽¹⁾ opgestaan ⁽²⁾ synde, bereyt sigh tot de feest. Hij geraekt met Jaquelijn ⁽³⁾ en Maey in twist over Kosen en Joren; ⁽⁴⁾ endelijk gebiedt naer de mert te gaen om te koopen wat noodigh is. 6

Teunis

Alleen uyt ⁽⁵⁾, al hoesten en rocchelen, syn sweetrock toerijgende met de muylen aen de voeten en slodderende koussen. 6

Spou uyt gij rotsak!... wat... het soume ⁽⁶⁾ wel verdrieten... 31

Mijn longepijpen ⁽⁷⁾ sijn gelijk versluysde rieten... ⁽⁸⁾ 32

Ick rocchel, en ick spouw, en daer en comt niet uyt... ⁽⁹⁾ 33

't Is schier een uer, dat ick mijn drooge neuse snuyt: 34

35
Mijn hooft is soo verstopt, dat ⁽¹⁰⁾ ick niet uyt can krijgen...

Wat last is 't oudt te sijn! 't is quijlen, snuyten, hijgen,

En hoe men quijlt, en snuyt, en rocchelt ⁽¹¹⁾ ende spouwt 37

't Is altijt even na ⁽¹²⁾... 38

(hij haelt een fles ⁽¹³⁾ uyt).

                Mijn hert is soo ⁽¹⁴⁾ benout...

6 [bladzijde 6]
de feest: het feest
endelijk: tenslotte
gebiedt = gebiedt hij
mert: markt

6 uyt: op
al hoesten en rochelen: hoestend en rochelend
sweetrock: wollen hemd, overhemd
slodderende: afzakkende

31 spou uyt: spuug uit
rotsak: in Zuid-Nederland een benaming voor iemand die aan een borstkwaal lijdt en veel moet hoesten (L.W. Schuermans, Algemeen Vlaamsch Idioticon geeft als synoniem ‘rochelpot’)
soume: zou me, moest me

32 versluysde rieten: verstopte pijpen

33 en (comt): ontkenningswoord, vaak met niet, niets, noch verbonden.
niet: niets

34 schier: bijna

37 hoe men [ook] quijlt...

38 't Is altijt even na: het blijft altijd hetzelfde, het helpt niets
uyt: te voorschijn

[p. 7]

  +

Me ⁽¹⁾ dunkt ik soude wel een brandewijnke ⁽²⁾ drincken... 39

40
Maer, ⁽³⁾ dat ons oude Maey mijn aessem niet riek stincken: 40

Sij is het vieste wijf, dat ick mijn leven sagh. 41

'k Wed, wort se ⁽⁴⁾ dit gewaer se preutelt gheel den dagh... 42

Maer preutelen of ⁽⁵⁾ niet... geen preut'len can in 't lijf gaen

Gelijk dit soopken ⁽⁶⁾ doet... 44

(Hij drinkt).

                     Dat doet mijn beenen stijf staen ⁽⁷⁾

45
'k Ben als een ander maen ⁽⁸⁾... 45

(Hij hoest uyt).

                          Daer rijst die taeye fluym,

Die in mijn gorgel sat, soo dik gelijk een duym... 46

Ick voele mij verlicht, door dese stercke kruyden,

De beste medecijn, voor sulcken ⁽⁹⁾ oude luyden, 48

Als ik en mijns gelijk... geen apotekers goet

50
En maekte mij soo fris, gelijk dit sloxie ⁽¹⁰⁾ doet... 50

⁽¹¹⁾ (Hij sit op een drijpeckel neêr, en trekt sijn koussen op).

Maer, wat schort mijn frioen?... sou ⁽¹²⁾ 't beesie ⁽¹³⁾ nogh wel slapen?... 51

Dat is het niet gewent ⁽¹⁴⁾ 52

Hij schuyffelt en ⁽¹⁵⁾ spreekt het aen

                     Hoe sit ⁽¹⁶⁾ ie soo, al gapen,

Mijn soete bexke ⁽¹⁷⁾?... 53

Hij schuyffelt ⁽¹⁸⁾

                     Nu ^(l9) volgh uwen meester naer,

Mijn manneke... Hoe comt gij desen dagh soo swaer?... 54

+ ⁽¹⁾ Mij. ⁽²⁾ brandewijntie. ⁽³⁾ 'k vrees mijn oude Maey, mijn aessem soud licht stincken. ⁽⁴⁾ sij. ⁽⁵⁾ oft. ⁽⁶⁾ soopje. ⁽⁷⁾ Hij drinckt nog eens. ⁽⁸⁾ man. ⁽⁹⁾ sulcke. ⁽¹⁰⁾ soopje. ⁽¹¹⁾ Hij sit neer en treckt sijn Coussen op, spreeckt tegen sijn vogeltie. ⁽¹²⁾ souw. ⁽¹³⁾ beestje. ⁽¹⁴⁾ gewoon. ⁽¹⁵⁾ ontbreekt. ⁽¹⁶⁾ staye. ⁽¹⁷⁾ beckje. ⁽¹⁸⁾ ontbreekt. ⁽¹⁹⁾ Van af: Nu volgh... tot vers II der volg. bl komt voor:

           Com en volgt u meester naer

(Hij schuyffelt noch eens).

Hij kan niet; 't arrem beest; is 't mantie sonder eten?

Oft is 't plantijne saet al wederom vergeten?

't Is seker dat het beest is in sijn maeg verhit

Dat sijn de reên waerom het nu soo treurig sit...

Maer 'k salder in voorsien soo haest als ick gecleet sijn...

Waer sijt gij Jacquelijn, gij moest altijt gereet sijn,

Soodra gij d'eersten hoest van uwen Vaeyer hoort.

(Jacquelijn uyt.)

[bladzijde 7-8, noot 19]
mantie: mannetje

39 ik soude wel: ik moest maar

40 maer, dat ...: maar laat ik opletten dat ...
riek: ruikt

41 vieste: ongezelligste, humeurigste

42 preutelt: mort, moppert

44 soopken: teugje (Des Roches vertaalt zoopje door ‘coup d'eau-de-vie’)
stijf: sterk, stevig

45 maen: man
fluym: uitgespuwde slijm

46 gorgel: keel

48 sulcken: zulke

50 en: ontkenning
sloxie: slokje
sit ... neer: gaat ... zitten
drypeckel: driepoot, schoenmakersstoeltje

51 schort: mankeert
frioen: De Bo, Westvlaamsch Idioticon: soort vlasvink
beesie: beestje

52 schuyffelt: fluit
ie: je
al gapen: gapend

53 nu: wel! kom!
naer: na

54 swaer: treurig

[p. 8]

55
Gij placht van 's morgens vroegh altijt te tierelieren...

hij schuyffelt

O liefste vogelken! o bloem van alle dieren...

hij schuyffelt

Courage dan... ga' i' an... wat is 't dat U behoeft?... 57

Nogh drank... nogh saet... wat dan?... gij maekt mijn hert bedroeft... 58

Mij dunkt ghebt gisteren niet naer gewoont geeeten...

60
Of is 't plantijne-zaet al wederom vergeten?... 60

't Is zeker dat... het beest is in syn maegh verhit 61

Dat sijn de reên, waerom het nu soo treurigh sit... 62

Maer 'k sal daer in voorsien soo ras ik sal gecleedt sijn.

hij roept.

Waer sijt gij Jaquelijn?...

Jaquelijn uyt.

                     Gij moest altijt gereet sijn,

65
Soo dra gij d'eersten hoest van uwen vaeyer hoort.

Jaquelijn
Dagh vaeyer.

57 ga'i'an (ga je aan): begin, toe dan, vooruit

58 nogh: noch, of: nog (met vraag)

60 plantijne-zaet: zaad van de weegbree (Fr. plantain), een kruid uit de familie van de Plantaginaceae, met brede ellipsvormige bladen in een wortelrozet en met aarvormige bloem

61 verhit: branderig

62 reên: redenen
uyt: op
vaeyer: vader

[p. 9]
+

Teunis
           Jaquelijn, wel aen dan, com dan voort.

Brengh mijne ⁽¹⁾ sondagh ⁽²⁾ schoen... dat 's wel... gespt ⁽³⁾ mijne hosen... 67

Jacquelijn
Com vaeyer. 68

Teunis
           Wel, hoe gaet?... denkt gij niet meer op Kosen?

Waer is uw ⁽⁴⁾ tongh?... wat 's dit? mij dunkt gij stueremuylt? 69

70
Siet ⁽⁵⁾ voor u, eer die ⁽⁶⁾ hant heur ⁽⁷⁾ aen ie vel ⁽⁸⁾ vervuylt 70

⁽⁹⁾ Niet spreken?... hé?... 71

Jacquelijn
                Och! doet mij eer in 't rasphuys steken.

Teunis
In 't rasphuys slok? wien? gij?... gij doet mijn bloet ontsteken. 72

Daer gaen geen dochters in van soo een man als ik...

sij huylt ⁽¹⁰⁾.

Hou ⁽¹¹⁾ op van huylen, of 'k geev u de schoonste klik 74

75
Die oyt een nieuwe sool heeft aan den blok gegeven... 75

+ ⁽¹⁾ mij mijn. ⁽²⁾ sondags. ⁽³⁾ geef mij mijn. ⁽⁴⁾ u. ⁽⁵⁾ sie ⁽⁶⁾ mijn. ⁽⁷⁾ sich. ⁽⁸⁾ niet aen u. ⁽⁹⁾ verzen 6 en 7:

Gij bothooft, wel hoe is 't? belieft u eens te spreken.

      (Jacquelijn huylt.)

Och Vaeyer swijg van hem oft doet m'in 't Rasphuys steken.

⁽¹⁰⁾ ontbreekt. ⁽¹¹⁾ houd.

67 sondagh schoen [zie 9]: beste schoenen
hosen: kuitbroek

68 gaet: gaat het
op: aan

69 stueremuylt: zet een stuurs gezicht, pruilt

70 siet voor u: pas op
eer die (= mijn) hant heur (= zich) aen ie (= je) vel vervuylt: eer je een pak slaag krijgt

71 rasphuys: tuchthuis waarin veroordeelden brazielhout, waarvan rode verfstof werd gemaakt, moesten raspen

72 slok: stumperd, bloed
ontsteken: koken

74 van: met
schoonste: ironisch gebruikt
klik: klap

75 blok: leest

[p. 10]

  +

Waer sijn wij?... sal ik u nogh moeten leeren leven? 76

Ik weet wel wat u schort; 't is Joren die u quelt, 77

En daerom is 't dat gij om Kosen ⁽¹⁾ u ontstelt... 78

Maer ik versta ⁽²⁾ dat gij sult mijn geboden volgen 79

80
En niet uw ⁽³⁾ sotten sin: of ⁽⁴⁾ maeck ⁽⁵⁾ je mij verbolgen 80

Vrees ⁽⁶⁾ voor mijn muylen... ga, en brengh mijn beste kraegh. 81

Teunis (alleen) ⁽⁷⁾
Ick houde met mijn volk, de ganse-feest van daegh, 82

Die ⁽⁸⁾ moet ick, naer gewoont, met mijne beste kleeren, 83

En lijwaet, ⁽⁹⁾ net gepapt, ⁽¹⁰⁾ gelijk 't behoort, vereeren... 84

85
Maer is 't niet droevigh dat de jonkheyt noyt den wil 85

Van haere ⁽¹¹⁾ ouders volgt, en altijdt na haer ⁽¹²⁾ gril, 86

Wil huwen ⁽¹³⁾? wat...il sou ⁽¹⁴⁾ van spijt mijn knevels branden... 87

Mijn Jaquelijn, soo flux van voeten, en van handen, 88

Een brave smulle tas daer manne-vreugt in steekt, 89

90
Sou die soo jeughdigh voor dien kalaert ⁽¹⁵⁾ sijn gequeekt?... 90

't Is waer den knecht is gauw, en schoon gewent te klappen, 91

Noghtans ⁽¹⁶⁾ de tongh belet sijn handen niet te lappen:

Maer, wat is gauwigheyt, ontbreekt er duyme-kruyt? ⁽¹⁷⁾ 93

Een blijk aan mijn gebeur ⁽¹⁸⁾, die blijft een aermen guyt 94

95
Bij faut van weynigh gelt om pik ⁽¹⁹⁾ en leer te koopen. 95

En daerom wil ick dat sij Joren laete loopen ⁽²⁰⁾,

Om Kosen aen te bien, het gen ⁽²¹⁾ een eerlijk man 97

+ ⁽¹⁾ alleen dat Koosen. ⁽²⁾ verstaan. ⁽³⁾ u. ⁽⁴⁾ oft. ⁽⁵⁾ maeckt gij. ⁽⁶⁾ vreest. ⁽⁷⁾ Jaquelijn binnen. ⁽⁸⁾ dus. ⁽⁹⁾ lijnwaet. ⁽¹⁰⁾ gestijft. ⁽¹¹⁾ sijne. ⁽¹²⁾ sijn. ⁽¹³⁾ trouwen. ⁽¹⁴⁾ soud. ⁽¹⁵⁾ kaelhart. ⁽¹⁶⁾ En oock belet syn tong. ⁽¹⁷⁾ duym-kenskruyt. ⁽¹⁸⁾ gebuer. ⁽¹⁹⁾ Peck. ⁽²⁰⁾ oock dat sy laet Joren loopen.⁽²¹⁾ Van af. het gen... tot en met vers 3 der volg. bl. staat:

want hij heeft ronde schijven,

En daar mé kan een vrouw haar huysgesin beclijven.

      (Hij siet om.)

76 waer sijn wij: wat zullen we nu hebben

77 schort: mankeert

78 u ontstelt: zich ontstellen = boos worden

79 versta: wil, eis

80 of maeck ...: ofwel, als je me kwaad maakt, vrees dan ...

81 kraeg: losse bedekking van de hals, vaak als sieraad, vroeger ook door mannen gedragen

82 volk: huisgenoten
ganse-feest: feestelijk maal, met gans als gerecht, op carnaval

83 die: dat, nl. ‘de ganse-feest’

84 lijwaet: linnen
gepapt: gesteven
vereeren: eren, eer aandoen, opluisteren

85 jonkheyt: jeugd

86 na: naar

87 knevels: snor

88 flux: flink, stevig

89 brave: schone, flinke, voortreffelijke
tas: vrouw, meid; smulle tas, naar analogie met smulkont, smulpaap (smul = smulgraag, snoepziek) of met smulbek (lekkerbek): lekkere meid daer manne-vreugt in steekt: waar een man vreugd aan kan beleven

90 kalaert: kale kerel, armoedzaaier (Teunis doelt hier op Joren)
sou die ...: zou die opgevoed zijn om haar zo jong aan die armoedzaaier uit te huwelijken

91 knecht: jongen
gauw: schrander, handig
schoon: ofschoon
klappen: praten, babbelen

93 duyme-kruyt: geld

94 een blijk aen mijn gebeur: dat wordt bewezen door het geval van mijn buurman
guyt: sukkel, schamel iemand

95 bij faut van weynigh: bij gebrek aan
pik: pek

97 bien: bieden
het gen: hetgeen, datgene wat
eerlijk: achtenswaard, fatsoenlijk

[p. 11]

  +

Van sijn aenstaende bruyt, met recht, verwachten can.

Al is sijn hooft wat plat, sijn beurs is ront van schijven, 99

100
Daer mede can een vrou een huysgezin beklijven. 100

Waer blijf ⁽¹⁾ ie Jaquelijn. 101

Jaquelijn (uytcomende) ⁽²⁾
                     Mijn moeyer con de kist

Niet open krijgen. 102

Teunis
                Is dat hooft al weer vergist ⁽³⁾?...

Met cleyne dingen sijn de wijven ⁽⁴⁾ strax ⁽⁵⁾ verlegen: 103

Soo veel beslagh als of het ⁽⁶⁾ vroedwijf was ⁽⁷⁾ gelegen, 104

105
En dat om eenen gans, of een kappoen te braên:

Daer mee is d'oude vrou in d'herssens meer belaen, 106

Dan ⁽⁸⁾ hertoogh Carel was om 't Luycksche volk te dwingen. 107

Jaquelijn (lacchende)
Maer vaeyer...

Teunis
           Wel? gij lacht!... behagen u die dingen

Meer dan voorgaende kout van Kosen?... Siet, daer staet 109

110
Dat ⁽⁹⁾ bakhuys weder scheef... hoor Jaquelijn, verlaet 110

U op dien Joren niet, nogh peys ⁽¹⁰⁾ niet op sijn vrijen, 111

Of 'k weet op wat manier uw ⁽¹¹⁾ koppigheyt ⁽¹²⁾ castijen: 112

Ik schik u Kosen toe: 't is Kosen wien ik min; 113

Soo steek ⁽¹²⁾ vrij Joren, met een spel uyt uwen sin. 114

(binnen)

+ ⁽¹⁾ blijft gij. ⁽²⁾ ontbreekt. ⁽³⁾ vergift. ⁽⁴⁾ vrouwen. ⁽⁵⁾ licht. ⁽⁶⁾ de Vroedvrouw. ⁽⁷⁾ waer. ⁽⁸⁾ als. ⁽⁹⁾ het. ⁽¹⁰⁾ peynst. ⁽¹¹⁾ u. ⁽¹²⁾ koppig hooft. ⁽¹³⁾ steekt.

99 schijven: geldstukken

100 daer mede: waarmee
beklijven: de woordenboeken verklaren als gedijen; hier is de betekenis veeleer laten gedijen

101 ie: je

102 vergist: van de wijs. Van vergisten = gisting (doen) ondergaan? Of, zoals J.J. Mak, Rhetoricaal glossarium (Assen, 1959), bij verghistigh aantekent: ‘van * verghist: verzuurd, bedorven (door te veel gist)?’

103 strax: dadelijk

104 beslagh: drukte
als of het vroedwijf was gelegen: alsof de vroedvrouw zelf in het kraambed lag (d.w.z. alsof de ergste dingen aan 't gebeuren zijn)

106 d'oude vrou: hier wel een familiare uitdrukking: moeder de vrouw (cfr. oudemoeder = grootmoeder; oudtante...)
belaen: bezorgd, gekweld

107 hertoog Carel: nadat hij de 600 inwoners van Franchimont, die 's nachts zijn legerkamp hadden pogen te overvallen, verslagen had, veroverde de Bourgondische hertog Karel de Stoute (1433-1477) op 30 oktober 1468 de stad Luik, die door de Franse koning tegen hem was opgeruid

109 voorgaende kout: ons gesprek daareven
van: over

110 bakhuys: gezicht

111 peys: denk
op: aan

112 castijen: bestraffen

113 schik ... toe: bestem

114 steek: zet
vrij: voor mijn part
met een spel (spel - grap, scherts): al spelend, luchtig, onbezorgd? Of: met een speld ('t is gestoken met een spelle = fijn geschikt) (C. Moeyaert)?
binnen: af

[p. 12]
+

Jaquelijn (alleen)
115
Bij gommen ⁽¹⁾! al moest ik mijn ⁽²⁾ rocks om broot verkoopen, 115

Gaan wasschen ⁽³⁾ voor de kost, ja ⁽⁴⁾ achter lande loopen 116

'k Begeire Kosen niet... mijn vaer doe wat hij wilt,

'k Waer liever levendigh gebraden, en gevilt,

Gekapt tot hutsepot, dan met dien mof te trouwen. 119

120
Wil vaeyer soo voortgaen ⁽⁵⁾ 't sal hem en mij berouwen,

Want ⁽⁶⁾, met een lossen sin, ⁽⁷⁾ bedrijft men dikwijls iet, 121

Het gene men daer na betaelt met groot verdriet...

Mijn herssens staen soo los dat ik niet weet waer keere'... 123

Ik sweere, waer het niet, uyt insicht van mijn eere, 124

125
Ik speeld' hem sulk een pert, dat hij wel tienmaal sou 125

Beclagen, mij gepraemt te hebben, tot die trouw. 126

Ik trouwen met dien mof?... ik Jaquelijn, met Kosen?...

Dien Jan?... dien koelt-de-pap?... dien cauwaert?.. dien vervrosen?.... 128

Met mij!... met Jaquelijn?... ik heb geen man van doen,

130
Die eene stoof behoeft om sijne leên te broen... 130

Met Kosen Jaquelijn?... 'k waer liever noyt gebooren

Dan ik, om Kosen, sou verlaten mijnen Joren... 132

Och Joren! 'k liet voor u tien sulcke Kosens staen;

En, soo gij maer begeirt, 'k sal liever met u gaen

135
Naer Keulen aen den Rijn, of waer gij heen wilt trecken,

Dan voor die tirannij mij selven neer te strecken. 136

Maer, of hij niet en wou, en soo mijn vaer ontsagh, 137

Dat hij, van liefde, mij voorts maekte geen gewach?... 138

Dat hij niet meer en quam, voor mijne deur verschijne'?...

140
Dat hij de leepe gaf, aen sijne Jaquelijne?... 140

+ ⁽¹⁾ gommel. ⁽²⁾ mijne Rocks. ⁽³⁾ schoyen. ⁽⁴⁾ en. ⁽⁵⁾ dit alsoo. ⁽⁶⁾ want ick waer liever doot. ⁽⁷⁾ van af: bedrijft... tot vers 16 der volg. bl. ontbreekt.

115 bij gommen: bastaardvloek (bij de God-Mens)
rocks: kleren

116 achter lande loopen: door het land zwerven; vandaar allicht ook: bedelen

119 mof: lompe kerel, opschepper

121 met een lossen zin: in onbezonnenheid
iet: iets

123 keere': draaien

124 uyt insicht van: met het oog op

125 ik speeld' hem sulk een pert: ik bakte hem zo'n poets

126 gepraemt: gedwongen

128 Jan: sukkel, slappeling
koelt-de-pap: iemand die bang is zich de mond te verbranden, slappeling cauwaert: (Frans) couard = lafaard, of kaluwaard = kaalkop vervrosen: koukleum

130 leên: leden, ledematen
broen: broeden, warmhouden

132 dan = dan dat

136 neer te strecken (voor): te onderwerpen (aan)

137 of: als
ontsagh: zou duchten

138 voorts: voortaan

140 de leepe gaf: niet in de idiotica; niet bekend in de Westhoek. C. Looten interpreteert als ‘s'il venait à donner des coups, à maltraiter sa Jacqueline’.
Veeleer toch: de bons gaf

[p. 13]

  +

De leep aen mij!... sijn lief?... sijn troost?... sijn ziel?... (sijn hert?...

Maer dat sijn woorden, die de vrijers in hun smert,

Soo los versieren, als lichtveerdelijk uytspreken: 143

De tonge praet van 't gen, in 't hert, noyt heeft gesteken; 144

145
Uytwendigh is 't al soet, maer, wat van binnen schuylt, 145

Ontdekt men niet voor dat de vrijheyt is geruylt, 146

En dat den vrijer eens, tot meester, is geworden. 147

Dan is het: wijf, pas op... blijf daer... ga... volgh mijn orden... 148

Soo lange naer de mart... soo lange hier... dan daer.... 149

150
Wasch dese hosen... schreep mijn schoenen... kamt mijn haer.. 150

Waer blijft gij platmuts?... is mijn kraegh wel uytgestreken?.. 151

Sa fraey dan... knort gij slok... wacht u van tegenspreken, 152

Of gij krijgt desen vuyst wel dapper tegen 't hooft... 153

Och! sou dit ook soo gaen met Joren, die belooft

155
Mij aen te bidden?... mij als sijn meestres te vieren?... 155

Sou hij dit, tot hij mij in 't nettien heeft, versieren? 156

Dan waer ik liever doodt...

(sij huylt)

Maey (uytcomende) ⁽¹⁾
                          Wat schort u Jaquelyn?...

Wat is er?... spreek... sult gij voor mij gesloten sijn? ⁽²⁾

Voor mij, die u bemin als d'appels van mijn oogen?...

Jacquelijn (al snicken)
160
Ach, moeyer!... 160

Maey
                Lieve Meyt!...

+ ⁽¹⁾ uytcommende. ⁽²⁾ sij blijft huylen.

143 los: lichtzinnig
versieren: verzinnen

144 't gen: hetgeen, wat
heeft gesteken: heeft gestoken, aanwezig is geweest

145 al: allemaal

146 voor dat de vrijheyt is geruylt: voor men getrouwd is

147 en dat; en voordat

148 orden: bevelen

149 mart: markt

150 hosen: zie 67
schreep: poets

151 platmuts: muts als scheldnaam voor een vrouw vindt men ook in Znl. zottemuts
kraeg: zie 81

152 slok: zie 72

153 wel dapper: krachtig, flink

155 vieren: eer bewijzen, het hof maken

156 in 't nettien (= netje) heeft: in het netje van het huwelijk gevangen heeft
versieren: verzinnen

160 al snicken: snikkend

[p. 14]
+

Jaquelijn
                          Och ⁽¹⁾ hebt met mij meedoogen!...

Maey
Waer over?... och Jaqlijn wat leet is u geschiet?...

Jaquelijn
Och! vaeyer wil ⁽²⁾ dat ik met Kosen... ⁽³⁾

Maey
                                    Geensins niet...

Is 't daerom dat gij huylt?... hou ⁽⁴⁾ op, droogh uwe kaken...

Dat sou ⁽⁵⁾ ik moeten sien... wien? hij den meester maken? ⁽⁶⁾ 164

165
Hij mijne Jaquelijn doen knoopen met een vent, 165

Die schier geen onderschil van man en vrouwe kent? 166

Sou moeyer u daerom soo langh gekloestert hebben, 167

Besorgt, van op tot neer, met wol- en linne-webben? 168

Soo deughdelijk geleert, navolgens onsen staet?... 169

170
Soo rijckelijk voorsien, met allerley cieraet?

Met ringen aen de hant, aen d'ooren met pendanten, 171

Met kraegen sonder ploy, en neusdoecken met kanten?... 172

Sou 't voor dien dikkop sijn, dat uwe jeught soo bloeyt?

Soo quam' er Kosen al gekoust in en geschoeyt, 174

175
Soo soud' al het geluk voor dien Jan-hen wel wesen. 175

Neen dochter, houd u stil, en wilt daer voor niet vreesen

Soo lang ik leven sal, en sal dit noyt geschien: 177

'k Sou liever u gestrekt voor bey mijn oogen sien, 178

+ ⁽¹⁾ Hebt met mij doch medogen. ⁽²⁾ wilt. ⁽³⁾ sij huylt. ⁽⁴⁾ houd. ⁽⁵⁾ soud. ⁽⁶⁾ Verzen 6 tot 10 der volg. bl. ontbreken.

164 den meester maken: de baas spelen

165 knoopen: trouwen

166 onderschil (van): onderscheid (tussen)

167 gekloestert: gekoesterd

168 besorgt, van op tot neer, met wol- en linne-webben: van hoofd tot voeten voorzien van wollen en linnen weefsels

169 navolgens: overeenkomstig
staet: stand

171 pendanten: oorbellen, oorhangers

172 neusdoecken: zakdoeken

174 al: helemaal
Soo quam' ... geschoeyt: te begrijpen afs: Dat zou voor Kosen wel een schitterende zaak betekenen

175 Jan-hen: sukkel

177 geschien: geschieden

178 gestrekt: levenloos uitgestrekt

[p. 15]

  +

Ja schey eer van uw vaer, dan dit te moeten lijen. 179

180
Wat laet dien ouden grol hem voorstaen?... Wie van beijen, 180

Dat is, van mij, of hem, heeft 't meeste deel in u?

Of ik, die soo vol pijn (waer van ik nu nogh gruw)

U in mijn lichaem droegh; met meerder smerten baerde; 183

Opvoedde met mijn sogh; voor ongeluk bewaerde; 184

185
Gekuyst, geegent heb tot huyden desen dagh; 185

Of hij, die noyt naer u, hoe seer gij klaegde, sagh;

Bij nacht de hant niet eens wou naer de wiegh uytsteken;

En als gij kreet nie dee dan onverduldigh spreken?... 188

Bij git! is 't dat hij nogh daer ⁽¹⁾ van sijn tonge roert 189

190
'k Wil dat den hagel... ⁽²⁾ 190

Jaquelijn
                     Och ⁽³⁾!

Maey
                          Mijn ⁽⁴⁾ kop is soo ontroert,

Dat ik me ⁽⁵⁾ selven sou in gramschap overloopen... 191

Teunis (uytcomende)
Wat voor getier is dit?... wat is hier te verkoopen

Dat gij soo roept en schreeuwt?... 193

Maey
                          Com hier, eerwaerde ⁽⁶⁾ Teun,

Is 't gij, die Kosen kiest, voor uwen liefsten ⁽⁷⁾ seun?... 194

+ ⁽¹⁾ hier af. ⁽²⁾ (sij maeckt eenige grimacen) ⁽³⁾ Och! Moeyer! ⁽⁴⁾ 'k Ben. ⁽⁵⁾ mijn. ⁽⁶⁾ eerweirde. ⁽⁷⁾ lieven.

179 Ja (ik) schey ...
eer: eerder, liever

180 grol: brompot
wat laet ... voorstaen: wat matigt ... zich aan
beijen: beiden

183 meerder: (nog) meer

184 opvoedde: voedde
sogh: moedermelk

185 gekuyst: gewassen
geegent (= geëgent): als m'n eigen, als mezelf verzorgd (?)
huyden: heden

188 kreet: schreide
nie: niets'
onverduldigh: boos, ongeduldig

189 bij git: bastaardvloek (bij God)

190 'k Wil dat den hagel ...: ... hem sla (een verwensing)
ontroert: in de war gebracht

191 me selven ... overloopen: te ver gaan

193 eerwaerde: hier spottend gebruikt

194 voor: tot

[p. 16]
+

Teun
195
Wien beter? 195

Maey
                     Die hem 't woort alrede hebt ⁽¹⁾ gegeven?

Teun
Met reden... 196

Maey
                Die hem stelt voor Joren en voor Steven?...

Teun
Soo is 't. 197

Maey
           Die Jaquelijn wilt binden aen dien knecht?...

Teun
Voorseker. ⁽²⁾ 198

Maey
           Die haer wilt ⁽³⁾ bedwingen tot dien ⁽⁴⁾ echt...

Teunis
'k Beken 't. ⁽⁵⁾

Maey
           Die haer bedreygt ⁽⁶⁾ met schelden en met slagen?

Teun
200
't Is waer... 200

+ ⁽¹⁾ heeft. ⁽²⁾ 'k Bekent. ⁽³⁾ met cracht wilt dwingen. ⁽⁴⁾ den. ⁽⁵⁾ Voor seker. ⁽⁶⁾ dreygt.

195 woort: jawoord, toestemmend antwoord
alrede: reeds

196 met reden: terecht
voor: boven

197 knecht: man, kerel

198 bedwingen: dwingen

200 al: allemaal

[p. 17]
+

Maey
           En die dit al doet sonder mij te vragen?...

Teun
Ick loochen 't niet.

Maey
                En die wel weet, dat ik niet wil?...

Teun
'k Heb daer niet tegen... 202

Maey
                          Ick uw vrou ⁽¹⁾?

Teun
                                    Ick swijge stil...

Maey
Haer moer?...

Teun
                En ick haer vaer?...

Maey
                          Gij koos uw ⁽²⁾ soon een vrouwe

En ick wil, naer mijn sin, Jaqlijn mijn dochter trouwe'!

⁽³⁾ Teun
205
En ick wil dat se mij hier in gehoorsaem blijf.

+ ⁽¹⁾ wijf. ⁽²⁾ u. ⁽³⁾ Hier komt volgend vers:

Al soud' het mij op eet, mijn leven dagen rouwen.

202 'k Heb daer niet(s) tegen ... (in te brengen)

[p. 18]
+

Maey
En ick verbie 't haer op verbeurte van haer ⁽¹⁾ lijf. 206

Teun
Swijgh... Bij den ackerment gij sult uw ⁽²⁾ backhuys sluyten Of... 207

Maey
Dreygh niet, of ik loop met Jaquelijn naer buyten,

En laet u ⁽³⁾ hier alleen, met Kosen, uwen baes,

210
Kookt dan soo g'eeten wilt. 210

Teun
                          Houd op van dit geraes,

En wacht u desen dagh, mij nogh daer van te spreken, 211

Of ick sal dochters mal, op moeyers rok-lijf wreken... 212

Trekt aenstonts naer de mert ⁽⁴⁾ en koopt wat ons behoeft, 213

't En sy gij liever, van mijn taeye spanriem proeft. 214

(Teun binnen) ⁽⁵⁾

Maey
215
Ga, knorpot, trek ⁽⁶⁾ vrij heen: wij lacchen met uw ⁽⁷⁾ dreygen

Com, gaen wij Jaquelijn, mijn hoogste troost, mijn eygen

Afbeeltsel, peys ⁽⁸⁾ niet meer op vaeyers nortse ⁽⁹⁾ kop; 217

Wij geven ⁽¹⁰⁾ met' er tijdt dien koelt-de-pap de schop. 218

+ ⁽¹⁾ het. ⁽²⁾ dat. ⁽³⁾ uw. ⁽⁴⁾ mart. ⁽⁵⁾ Binnen. ⁽⁶⁾ trekt. ⁽⁷⁾ u. ⁽⁸⁾ peyst. ⁽⁹⁾ norsche. ⁽¹⁰⁾ gaen.

206 op verbeurte van: op straffe van verlies van
lijf: leven

207 bij den ackerment: bastaardvloek (bij het Sacrament)
backhuys: mond

210 van: met

211 wacht u (ervoor): pas ervoor op
desen dagh vandaag

212 mal: malligheid, gril
rok-lijf: kort bovenkledingstuk; ook: keurslijf
Of ick ... wreken: te begrijpen als: Ik zal de moeder laten boeten voor de gril van haar dochter

213 wat ons behoeft: wat wij nodig hebben

214 spanriem: zie 17

217 peys ... op: denk ... aan
norts: nors

218 wij geven ... de schop: wij danken ... af, wij sturen ... weg
met' er tijdt: op zijn tijd
koelt-de-pap: zie 128

[p. 19]
+

Jaquelijn
Och moeyer! sonder u mijn hope viel in duygen.

Maey
220
Ick sal dien stijven hals naer mijnen wil ⁽¹⁾ doen buygen. 220

+ (1) sin.

220 stijven hals: stijfkop