[p. 41]
+
+ ⁽¹⁾ in 't beslag van de knechten. ⁽²⁾ op de weg naer huys. ⁽³⁾ doch 't voorstel van vier potten Wijns aen Taefel gestelt. ⁽⁴⁾ daernaer. ⁽⁵⁾ cleen ⁽⁶⁾ dikwijls. ⁽⁷⁾ hij. ⁽⁸⁾ Soo dat het mager dier, ick seg de bleecke doot ⁽⁹⁾ dorpel. ⁽¹⁰⁾ onmogelijck te. ⁽¹¹⁾ plaesters.

Derde bedrijf

Joren claegt over de smerten van sijne liefde. Maey ⁽¹⁾ is in beslagh met haere kokerij; den Keyser met Ambroos, op ⁽²⁾ weegh, naer Teunis. Hij wort ingelaten, en qualijk aengesproken, ⁽³⁾ dogh geraekt endelijk aen tafel. Sijne gasten slapigh geworden sijnde, hij vertreckt. Joren spot met den droncken Kosen en wort ⁽⁴⁾ ook gevat. 41

Joren (alleen)
Een elsen is seer fijn, en geeft een cleenen ⁽⁵⁾ steek, 537

Maer dikwils ⁽⁶⁾ volgen daer veel qualen op; dit bleek

Aen mijnen macker Klaes, wien, soo hij schoenen lapte, 539

540
In 't steken door de sool den elsen soo ontsnapte,

Dat sij ⁽⁷⁾, ter sijden af, dwers door sijn vinger schoot;

⁽⁸⁾ Waer een soo swaer geswel op volghde, dat de doot

Tot op den durpel ⁽⁹⁾ quam, om hem in 't graf te steken 543

Och! een veel minder scherp heeft mijne borst doorsteken 544

545
Soo hevigh en soo fel, dat geene smert, nogh pijn

Van onsen Klaes, daer bij can vergeleken sijn:

Een smert een pijn soo groot, soo ⁽¹⁰⁾ moeyelijk om stelpen 547

Dat geen aptekers salf nogh plaester ⁽¹¹⁾ mij can helpen 548

41 [bladzijde 41]
in beslagh: bezig
qualijk: boos
gasten: tafelgenoten
gevat: dronken

537 elsen: els

539 soo: toen

543 durpel: drempel

544 minder: kleiner
scherp: scherpe punt van een wapen, het wapen zelf

547 stelpen: stillen

548 plaester: pleister, heelmiddel

[p. 42]

  +

'k Dacht in 't begin, dat dien ervaren meester Jan, 549

550
Die, soo men seght, uyt 't graf, half doode trecken can,

En, door wiens wondre ⁽¹⁾ konst, mijn macker wiert genesen,

Ook wel, met papperij, mijn qualen af sou lesen: 552

Dies gingh ik hem te raed. Eerst tastte hij mijn hant; 553

Dan vraegd' ⁽²⁾ hij: heb je pijn in keel of ingewant?

555
Of schort het in de zij, of lenden ⁽³⁾, of gewrichten?

Of hebt gij u misschien t'Antwerpen, met de nichten, 556

Der Lepelstraet vervuylt ⁽⁴⁾? Ick ⁽⁵⁾ wiert, op dese vraegh 557

Tot achter d'ooren root, en sey hem neen... Wat plaegh,

Sprak hij dan wederom, magh u soodaenigh quellen?...

560
Hoe voelt gij meerder ⁽⁶⁾ wee, al liggen, sitten, hellen, 560

Of staen?... Wanneer?... bij daegh ⁽⁷⁾?... bij nacht ⁽⁸⁾?... waer sit de smert?

Toon ⁽⁹⁾ met de hant... Ick ley ⁽¹⁰⁾ de sijn', recht op mijn hert, 562

En riep: daer meester Jan... Hij trok mijn wambays open, 563

Hij sagh, hij tastte, en douw, al schreeuwen; g'hebt gesopen 564

565
Geloov' ⁽¹¹⁾ ik, Joren, of ge ⁽¹²⁾ sijt verdrayt van kop... 565

Hier onder streek hij eens sijn spaensche knevels op, 566

En vraegde hoe mij eerst de ⁽¹³⁾ pijn had overvallen?... 567

Ick wederom: 't is nu een jaer, dat ik al mallen 568

Met onse Jaquelijn, van haer, een oogslagh kreegh, 569

570
En ⁽¹⁴⁾ zint dien oogenblik was ⁽¹⁵⁾ ik noyt op mijn deegh. 570

'k Had nauwelijx Jaqlijn en oogslagh uytgesproken,

Of pik ⁽¹⁶⁾ en swavel scheen in sijn gesicht te koken; 572

Waer op hij tierde: bruy van hier naer Jaquelijn 573

Gij schobbejak, en vraegh van haer uw medecijn.

+ ⁽¹⁾ wack're. ⁽²⁾ vraegde. ⁽³⁾ leeden. ⁽⁴⁾ vermaeckt. ⁽⁵⁾ 'k wierd op de selve. ⁽⁶⁾ meest de pijn. ⁽⁷⁾ nacht. ⁽⁸⁾ dag. ⁽⁹⁾ toont. ⁽¹⁰⁾ leyde sijn' recht. ⁽¹¹⁾ geloof. ⁽¹²⁾ gij. ⁽¹³⁾ die. ⁽¹⁴⁾ Want s' in 't. ⁽¹⁵⁾ en wil nu noyt ter deegh. ⁽¹⁶⁾ Peck en Olye.

549 meester: heelmeester, dokter

552 papperij: zalven
af ... lesen: genezen door het lezen van een bezweringsformule

553 dies: daarom
ik (bij) hem
tastte ... mijn hant: voelde mijn pols

556 nichten: lichte meisjes

557 Lepelstraet: in de literatuur is herhaaldelijk sprake van de Lepelstraat te Antwerpen, waar de publieke vrouwen woonden
vervuylt: besmet

560 wee: pijn
al liggen ...: liggend ...

562 toon: wijs aan

563 wambays: wambuis, jasje

564 douw; duwde
al schreeuwen: schreeuwend

565 verdrayt van kop: niet goed snik

566 hier onder: ondertussen

567 eerst: voor het eerst

568 al mallen: gekheid makend

569 oog slagh: (lieve) blik

570 sint: sinds
op mijn deegh: in mijn sas, in mijn schik (het WNT vermeldt de uitdrukkingen ‘deeg hebben = gezond zijn, in zijn doen zijn’ en ‘geen deeg hebben = niet tevreden zijn’)

572 pik: pek

573 bruy: loop

[p. 43]

  +

575
Dit buld'ren sloegh, gelijk een donder, in mijn ooren;

Ick liep ten huysen uyt als voorts gejaegt met sporen;

Het ⁽¹⁾ docht mij dat't ⁽²⁾ geraemt', 't gen ⁽³⁾ in sijn winkel stont, 577

Met al de dieren en gedrochten, die in 't ront,

Van boven hingen, mij te saem, op d'hielen saten.

580
Dus liep ick, sonder 't hooft te keeren, drij, vier straten,

Nogh min nogh meer, dan eenen ⁽⁴⁾ hont, wien aen de steert 581

Een fles gebonden is: noyt was ik soo verveert. 582

In die benautheyt quam ik aen den hoek gelopen,

Waer Cupido, gheel naekt stelt al sijn dingen open, 584

585
En, sonder stilstant ⁽⁵⁾, streult ⁽⁶⁾ als of hij, met dat vocht, 585

Vercoelen wou den brant, van ieders ⁽⁷⁾ liefde-tocht. 586

Dan dacht ik, of dat wicht ook, niet sijn heete voncken 587

In mij geschoten had, met Jaquelijnes loncken;

Dies ley ik muyl aen boort, en soop soo veel ik kon 589

590
Van 't water, dat hij stort, uyt sijne coele bron:

Maer ach! ick hadde schoon te suypen of ⁽⁸⁾ te drincken

Den brant bleef, aen het hert, en wou van daer niet sincken,

Waer over ik besloot te sien, of meester Jan 593

Mij wel geraden had; soo veele was daer van, 594

595
Dat, hoe ik Jaquelijn quam naerder ⁽⁹⁾ bij getreden, 595

Hoe meerder pijn, en smert ontstak, in geest ⁽¹⁰⁾ en leden;

Want, sagh sij soet door vreught was 't herte weghgerukt; 597

En, sagh sij suer, het wiert door wanhoop onderdrukt ⁽¹¹⁾...

Och! beter hadden dan tien elssens mij doosteken,

600
Als eens, van Jaquelijn, aldus te sijn bekeken. 600

Maey (van binnen)
Hou ⁽¹²⁾, Joren, Jaquelijn, Teun, Kosen... niemant niet?... 601

+ ⁽¹⁾ Mij docht dat. ⁽²⁾ 't hol geraemt. ⁽³⁾ dat. ⁽⁴⁾ een. ⁽⁵⁾ stilstaen. ⁽⁶⁾ stroelt. ⁽⁷⁾ iders. ⁽⁸⁾ en. ⁽⁹⁾ nader. ⁽¹⁰⁾ heel mijn. ⁽¹¹⁾ g'heel verdruckt. ⁽¹²⁾ Kom.

577 docht: leek
't gen: hetgeen, dat

581 nogh min nogh meer, dan: net als

582 verveert: bang

584 Cupido: minnegod; Joren ziet het Brusselse Manneke Pis als een cupido stelt al sijn dingen open: zijn geslacht toont

585 streult: plast

586 liefde-tocht: liefdesverlangen

587 dacht: vroeg me af
dat wicht: Cupido die zijn (vuur) pijlen (heete voncken) schiet naar wie hij wil verliefd maken

589 dies: daarom
leg ik muyl aen boort: legde, zette ik mijn mond aan de rand (van de fontein)

593 waer over: waarom, om welke reden

594 wel geraden: goede raad gegeven
soo veele was daer van: in zoverre was dat juist

595 hoe ik ... getreden: hoe dichter ik bij J. kwam

597 sagh sij soet ... weghgerukt: keek zij vriendelijk, dan werd het hart me van vreugde op hol gebracht

600 van: door

601 hou: hee!
niemant niet: (is daar) niemand

[p. 44]

  +

De drommel hael het volk; niet een die omme siet. 602

(uytcomende) ⁽¹⁾

Als alles is gereet elk comt seer vlijtigh eeten,

Maer niemant, die eens sorgt, naer potten, pannen, speeten. 604

605
...Hoe, Joren, sijt gij daer? ⁽²⁾ 605

Joren
                          Can ik u dienen vrou?

Maey
Com, dekt de tafel... tapt wat bier... besorgt de schouw 606

Van branthout... Draeyt het spit... Sa ras, snijd ⁽³⁾ roode kolen...

Loop... vliegh...

Joren
                Wat doe ik eerst? ⁽⁴⁾

Maey
                                    Het gen ⁽⁵⁾ u is bevolen.

Joren
Al had ik dobbel lijf, en handen seven paer,

610
Hoe wilt gij, dat ik dit volbrenge al ⁽⁶⁾ te gaer? 610

Maey
Wie seght u al te gaer? Eerst 't een, en dan weer 't ander...

Com, volgh... ⁽⁷⁾ daer slaet het ses... Ras, helpen wij malckander

(binnen)

+ ⁽¹⁾ uytcommende. ⁽²⁾ aen Joren. ⁽³⁾ snij. ⁽⁴⁾ 't eerste. ⁽⁵⁾ geen. ⁽⁶⁾ allegaer. ⁽⁷⁾ mij slechs maer naer en helpen.

602 omme siet: zich om iets bekommert

604 sorgt naer: zorgt voor

605 vrou: meesteres

606 besorgt: voorzie

610 al te gaer: alles te zamen, tegelijkertijd

[p. 45]
+

⁽¹⁾ Keyser. Ambroos
Uw soete boerterij behaegt mij soo, Ambroos, 613

Dat ik u, om ⁽²⁾ de klucht, uyt gheel het hof, verkoos; 614

615
Ik moet mij heden, op sijn lappers, wat vermaken.

Ambroos
Uw ⁽³⁾ wachten sullen, aen den hoek der strate, waken

Gereet, tot uwen dienst, in allerley gevaer.

Keyser
Ick ken hun ⁽⁴⁾ trouwigheyt, en goede sorgen ⁽⁵⁾; maer

Die sijn in dese stadt mij noodigh, slechts tot luyster,

620
Niet tot bewarenis: in 't klaer of in het duyster, 620

Met wacht, of sonder, 'k vind mij seker overal. 621

Een vorst, die liefde ⁽⁶⁾ voedt, en vreest geen ongeval, 622

Elk onderdaen is als een borghe, voor sijn leven:

Den troon, waerop mij Godts genade heeft verheven, ⁽⁷⁾

625
Vermogen, rijkdom, pracht, staet, glory, majesteyt

Vernoegt mijn ziele min, dan dese sekerheyt, 626

Van d'ondersatens trou: gerust, en, sonder wapen, 627

Sou ik in d'armen van den minsten borgher slapen. 628

Ook ben ik hen ⁽⁸⁾ soo lief, dat mij een ieder ⁽⁹⁾, niet

630
Als vorst en keyser, maer als sijnen vaer aensiet.

Maer segh, wat dunkt u van dees ⁽¹⁰⁾ à la mode kleeren? 631

+ ⁽¹⁾ Keyser Carel uyt met Ambroos. ⁽²⁾ in. ⁽³⁾ u. ⁽⁴⁾ u. ⁽⁵⁾ sorge. ⁽⁶⁾ vrede. ⁽⁷⁾ Hierna komen volgende verzen, die in het handschrift ontbreken:

Het goud dat Oost en West laet sacken in mijn schoot,

De wijd berichte macht van mijne Oorlogsvloot,

De fiere Leger cracht voor die de Ketters beven,

En die den Sultan self van Weenen heeft gedreven.

[bladzijde 45, noot 7]
berichte (= beruchte): befaamde
voor die: waarvoor
⁽⁸⁾ hun. ⁽⁹⁾ ider. ⁽¹⁰⁾ die.

613 soete: vriendelijke, zachte
boerterij: humor

614 om de klucht: met het oog op de vermakelijkheid

620 bewarenis: bewaking, bescherming
in 't klaer: bij klare dag

621 seker: veilig

622 voedt: koestert (voor; of misschien liever: voedt bij zijn onderdanen, d.i. tot liefde inspireert)
en: ontkenning (met: geen)

626 min: minder

627 d'ondersatens trou: trouw van de onderdanen

628 minsten: geringste

631 à la mode kleeren: hier wel ironisch bedoeld: bij deze gelegenheid passende kleren

[p. 46]
+

Ambroos
Mijn vorst, gij sijt gelijk een van die groote heeren,

Die in het lant van Waes, de diensten doen van schout 633

Of boer balliuw. 634

Keyser
                't Is waer, Ambroos, maer segh mij, soudt

635
Gij ook wel racker sijn? want als ik schout wou wesen, 635

Denk, gij mij dienen moet, gelijk gij dee ⁽¹⁾ voor desen. 636

Ambroos
Seer geiren ⁽²⁾, heer, daer toe heb' ik all' eygendom; 637

Ick heb een bakhuys stijf als marmer; krom en slom 638

Staen mijne vingeren: ik loop gelijk een ⁽³⁾ hase.

640
Ick sie gelijk een valk: 'k ontsie ⁽⁴⁾ nogh slijk nogh wase: 640

Ey, laet mij, om de proef, eens uwen racker sijn;

Dan siet gij peerden in arreste, bij dosijn. 642

Keyser
Per ⁽⁵⁾ naesten; gaen wij eerst dat vet kappoen besoecken 643

(Joren en Kosen uyt ⁽⁶⁾, geladen met kruycken, vol bier. Keyser Carel en Ambroos ter sijden.)

Ambroos
Sie daer twee gasten soo gelaen, dat hunne broecken 644

+ ⁽¹⁾ ded'. ⁽²⁾ geerne. ⁽³⁾ de Haesen. ⁽⁴⁾ en kan geweldig blaesen. ⁽⁵⁾ Daer naer. ⁽⁶⁾ uytcommende.

633 schout: hoofd van het gerecht en de politie

634 balliuw: baljuw, ambtenaar met de rechtspraak in een zekere landstreek belast (boer balliuw: een boer die tegelijk het baljuwschap uitoefent)

635 racker: dienaar (van de schout)

636 denk, gij: bedenk, hou voor ogen dat gij
voor desen: voordien, vroeger

637 geiren: graag
all'eygendom: iedere eigenschap

638 bakhuys: gezicht
slom: scheef (de uitdrukking krom en slom bestaat nog in de streektaal)

640 ontsie: vrees
wase: modder (cfr. Frans vase)

642 arreste: beslaglegging; dan ... in arreste: dan ziet gij paarden in beslag nemen

643 per naesten: bij de eerstvolgende gelegenheid

644 gelaen: geladen

[p. 47]

  +

645
Van 't dragen kraken... Hoey!... sy stincken van ⁽¹⁾ 't out leer...

't Is van dat ⁽²⁾ volk, met wie gij eeten gaet, mijn heer.

Keyser
Stil, luystren wij, Ambroos... 647

(sij rusten en besien de kannen)

Kosen
                          Wat segh ie van die pullen?...

Och! Joren! niemant weet, hoe brave wij gaen smullen... 648

Gantsbloet! elk houdt voor 't minst een vaen. 649

Joren
                                    Die is voor mij

650
En dese voor den baes.

Kosen
                          Voor Kosen?

Joren
                                    Wel, sijt gij

Den baes, gij lompert ⁽³⁾?... 651

Kosen
                          Ick verstont u qualijk, Joren.

Joren
Ick weet, men magh er vrij een koppel aen ien ooren 652

+ ⁽¹⁾ naer. ⁽²⁾ het ⁽³⁾ lompen Kosen.

647 sij: Kosen en Joren
ie: je
pullen: bierkannen

648 brave: duchtig

649 gantsbloet: bastaardvloek (Gods bloed)
elk houdt: iedere (pul) bevat
vaan: maat voor drank (inz. bier) (1 vaan = 2 stopen = 4 mengelen of mingelen = 8 pinten = ± 5 liter)

651 qualijk: slecht

652 magh: kan
vrij: gerust
ien: je

[p. 48]

  +

Vast maken; want daer is geen bierbalgh in het lant 653

Als d'uwe. 'k Wed, gij wel een viertien ⁽¹⁾ op sijn kant, 654

655
Soudt stellen ⁽²⁾. 654-5   655

Kosen
                Met besprek van toebak ende pijpen?

Joren
Al schoonties ick en laet mijn neus ⁽³⁾ alsoo niet knijpen, 656

Wij kennen u wel vrient. 657

Kosen
                          Wel? moogh ie ⁽⁴⁾ dan niet sien,

Dat ick een potien drink? 658

Joren
                          Een potien? spreek van tien,

Dan ⁽⁵⁾ sit ge nogh soo koel, als eenen nuchtren reeuwer. 659

Kosen
660
Sa ⁽⁶⁾, Joren, is 't maer ⁽⁷⁾ dat? ie sijt een rechten schreeuwer. 660

Joren
Nu, hou ⁽⁸⁾ ie smoul, en drink van daegh, soo veel ie ⁽⁹⁾ wilt. 661

Kosen (de kan ⁽¹⁰⁾ omhelsende)
O mijne vreugt! mijn troost! mijn lust! mijn hoop!... 662

Ambroos ⁽¹¹⁾
                                    Wat brilt

+ ⁽¹⁾ quartien. ⁽²⁾ leggen. ⁽³⁾ neuse soo. ⁽⁴⁾ mocht gij. ⁽⁵⁾ Dat siet noch soo koel als eenen nuchtren reeuwer. ⁽⁶⁾ Jae. ⁽⁷⁾ waer. ⁽⁸⁾ houd u. ⁽⁹⁾ gij. ⁽¹⁰⁾ omhelsende de kanne. ⁽¹¹⁾ (stil).

653 bierbalgh: bierbuik

654 een viertien: viertje. De editie van 1718 vermeldt ‘quartien’ (= kwartje). Een kwartje is een kwart anker en een anker is 38,8 liter

654-5 op sijn kant ... stellen: leegdrinken (cfr. in het Frans: mettre la bouteille sur Ie côté = la vider)

655 met besprek van: met inbegrip van, met, de belofte van, op voorwaarde van (te geven)

656 al schoonties (= schoontjes): (het is) al goed
ick en laet ... knijpen: ik laat me niet afzetten (WNT: iemand in de neus knijpen = hem benadelen, in de nek zien)

657 ie: je

658 potien: potje

659 koel: nuchter
reeuwer: lijkbidder

660 rechten: echte (nog in het Westhoekse dialect)

661 smoul: smoel, mond

662 brilt: zanikt, kletst

[p. 49]

  +

Ons desen slobberaer ⁽¹⁾?... 663

Keyser
                          Ambroos, sluyt uwe kaken.

Kosen
Mijn lief, mijn toeverlaet, mijn opperste vermaken.

Joren
665
Bemin ⁽²⁾ ie dan de pul nogh meer, als Jaquelijn?

Kosen
Wien? uw ⁽³⁾ aenstaende bruyt?

Joren
                          Aenstaende bruyt van mijn?

Gij jokt ⁽⁴⁾, sij mint u meer dan haere beste krage. 667

Kosen
Is 't meuglijk ⁽⁵⁾! sou se mij soo groote liefde drage'?

Joren
Het is om u, dat sij bij dagh en nachte sucht.

Kosen
670
Om mij? 670

Joren
           Om u.

+ ⁽¹⁾ stobberaer. ⁽²⁾ Bemint gij. ⁽³⁾ uwe. ⁽⁴⁾ sot. ⁽⁵⁾ mogelijck.

663 slobberaer: drinker

667 jokt: schertst
krage: zie 81

670 genucht: een genoegen

[p. 50]
+

Kosen
                O ⁽¹⁾ maet! wat doet gij mij genucht!

Joren ⁽²⁾
Om u... (aen 't volk ⁽³⁾) Want om u is 't dat Teunis haer comt quellen.

Kosen
Och liefste Jaquelijn! wilt u niet meer ontstellen

Om mijnentwil, gij sijt versekert van mijn trouw.

Joren
Maer, Kosen, soo gij haer wilt hebben, tot uw vrou,

675
Gij moogt ⁽⁴⁾ voortaen nogh bier nogh brandewijnties drincken.

Keyser ⁽⁵⁾
Dat is een rechten snaek.

Kosen
                               Waerom?

Joren
                               Sij can het stincken

Van geenen stercken drank verdragen; voegt daer bij

Den toebak.

Kosen
           Toebak ook? dat ⁽⁶⁾ 's al mijn leckernij

Hoe sal ik, sonder bier, en toebak, connen leven?

+ ⁽¹⁾ Och. ⁽²⁾ (stil). ⁽³⁾ ontbreekt. ⁽⁴⁾ mocht. ⁽⁵⁾ (stil). ⁽⁶⁾ dat is mijn.

[p. 51]
+

Joren
680
Begeert gij Jaquelijn, gij moet dit al opgeven. 680

Soudt gij, om soo een meyt, niet willen afstant doen

Van dese lussies ⁽¹⁾?... Segh... gij sijt een rechten ⁽²⁾ loen. 682

Bijgommen, kost ik haer, soo veel als gij, believen, 683

Ick sou mij t'haerder min van t'onbijt ⁽³⁾ self ontrieven. 684

Kosen
685
Van 't onbijt ⁽⁴⁾?... 685

Keyser (stil)
                Sulk een spook sagh ik mijn leven niet.

Kosen
Van 't onbijt, Joren? stil... 686

Joren
                          Ja, en daer nevens liet

Ik haer altijt, voor uyt, d'helft eeten van de soppen. 687

Jaqlijn (al luystren uyt) ⁽⁵⁾

Kosen
'k Bemin Jaqlijne wel, maer moet mijn darmen proppen 688

Want anders valt mijn min ⁽⁶⁾ geheel in d'oude schoen. 689

Jaqlijn ⁽⁷⁾
690
't Is wel gij droncke-neus, gij laffaert ⁽⁸⁾, gij kappoen,

Com weer, ik sal u naer de pijp en 't glaesie stieren. 691

+ ⁽¹⁾ lustjens. ⁽²⁾ rechte. ⁽³⁾ ontbijt. ⁽⁴⁾ Neen, neen. ⁽⁵⁾ ontbreekt. ⁽⁶⁾ moet. ⁽⁷⁾ hier op uyt. ⁽⁸⁾ luyfter.

680 al: alles

682 lussies (= lustjes): pleziertjes
loen: lomperd

683 bijgommen: zie 115
kost: kon
believen: behagen

684 t'haerder min: voor haar liefde
self: zelfs
ontrieven van: ontzeggen

685 spook: lelijkerd (bedoeld is Kosen)

686 stil: zwijg daarvan
daer nevens: bovendien

687 soppen: De Bo, Westvlaamsch Idioticon: ‘een kooksel van brood met porei, rapen of andere groensels met water, tot voedsel van geringe lieden; [...] in dezen zin is het meest mv. [...]. Zoppe is arme kost, soepe komt op treffelijke tafels’ al luystren uyt: luisterend op (het toneel)

688 proppen: volstoppen

689 valt ... in d'oude schoen: komt ... terecht bij wat versleten is, bij wat weinig waarde heeft (cfr. iemand achten als een oude schoen; iemands oude schoen(en) = de vrouw die iemands minnares is geweest)

691 stieren: sturen

[p. 52]
+

Ambroos ⁽¹⁾ (aen den Keyser)
Daer is 't juweel.

Kosen
                Mijn lief...

Jaquelijn
                          Wegh vrijer van de bieren...

Kosen
Ey, sijt niet quaet.

Jaqlijn
                Van hier... licht dese pullen op...

Helpt Joren, vaeyer wort door dorst ⁽²⁾ gheel los van kop... 694

Joren
695
Ras Kosen. 695

Kosen
           Jaquelijn, sijt gij nogh gram op Kosen?

Jaquelijn
Dat Kosen brandewijn en Mechels bier gaet hosen, 696

Soo lange tot het ⁽³⁾ hem sijn blaeuwe neus uytloopt. 697

Kosen
Maer liefste...

+ ⁽¹⁾ altijt stil aen den Keyser. ⁽²⁾ heel. ⁽³⁾ dat 't.

694 gheel los van kop: geheel gek

695 gram: verbolgen

696 hosen: scheppen; vandaar ook: drinken, zwelgen

697 blaeuwe: blauwe kleur door de alcohol

[p. 53]
+

Jaqlijn
           Swijgh ⁽¹⁾ segh ik, eer ⁽²⁾ mijne gal meer ⁽³⁾ kookt.

Joren
g'Hebt ongelijk, ge sult haer galle ⁽⁴⁾ meer ontsteken 699

Jaqlijn
700
Daer tonnestrijcker, draegh, dat u de beenen breken. 700

(binnen)

(Den Keyser en Ambroos lacchen)

Neen in gheel Brussel is geen sulcke Jacquelijn

Ambroos
Mijn darmen splijten. 702

Keyser
                Volgh: 't vertoeven doet mij pijn;

Ick moet dat schoon gesin eens t'samen hooren prate' ⁽⁵⁾ 703

Waer woonen sij Ambroos? 704

Ambroos
                          Hier in de naeste strate.

(binnen)

Binnen ⁽⁶⁾ gordijnen open; vertoogh van den kelder. ⁽⁷⁾

Teun, Joren, Kosen
705
Soo! wellecom die brengt... is 't van een volle ton.

+ ⁽¹⁾ swijg stil. ⁽²⁾ eer dat mijn. ⁽³⁾ weer. ⁽⁴⁾ gramschap. ⁽⁵⁾ praeten ⁽⁶⁾ ontbreekt. ⁽⁷⁾ Joren, Kosen commen in met het bier.

699 g'Hebt ongelijk ...: Joren zegt dit tot Kosen

700 tonnestrijcker: drinkebroer

702 vertoeven: dralen, wachten

703 gesin; gezelschap

704 vertoogh; tafereel, decor

[p. 54]
+

Joren
Jae 't meester.

Teun
           Schenk, laet sien... 't is claer gelijk de son... ⁽¹⁾

Het smaekt spijt spaensche wijn... Comt, Jaquelijne... Maeye... 707

Waer sijt gij?... Brengt de spijs, gij doet mijn herte draeye'

Met wachten.

Maey (van binnen)
           Hebt gij haest loopt voren....

Teun
                                    Wat gedult

710
Heeft eenen man van doen met soo een wijf... Gij sult 710

U haesten, of ick sal het selver comen ⁽²⁾ halen.

Jaqlijn ⁽³⁾
Daer is salaey...

Teun
           Dat 's wel; sit aen ⁽⁴⁾, niet langh te dralen,

Roep moêr.

Jaqlijn
           Sij comt terstont, begint maer vaeyer...

(Men klopt)

Joren
                                    Sacht

Ick hoore kloppen baes.

+ ⁽¹⁾ Hij drinckt. ⁽²⁾ commen. ⁽³⁾ uytcommende. ⁽⁴⁾ sit bij.

707 spijt: evengoed als; nog beter dan (?)

710 van doen: nodig

[p. 55]
+

Teun
                     Men lapt geen schoen bij nacht:

715
Laet kloppen... Is de deur ⁽¹⁾ te degen ⁽²⁾ toegesloten? 715

Joren
Jae 's ⁽³⁾ en gegrendelt. 716

Teun
                Goet...

(Men klopt stercker)

                          Wat... sijn dat esel-pooten?

Sij stampen om de deur te breken... Joren siet

Wie daer is. 718

Joren
           'k Wou dat hij bij 't hooft hingh tusschen 't spriet

Aen d'oude haven-poort... Wie daer?... Wie daer?...

Keyser (van buyten)
                                    Doet open...

Kosen
720
Ick wenschte dat dien guyt van gister waer versopen. 720

Keyser (incomende ⁽⁴⁾ Ambroos ter sijden.)
Och meester, set me ⁽⁵⁾ togh een lap op dese leers,

'k Ben natschoey ⁽⁶⁾ 722

+ ⁽¹⁾ deure. ⁽²⁾ ter degen. ⁽³⁾ Jae en ⁽⁴⁾ uytcommende. ⁽⁵⁾ mij. ⁽⁶⁾ nat voet

715 te degen: behoorlijk

716 jae's: ja

718 spriet: gevorkte staak (als straftuig)

720 van gister: gisteren

722 natschoey: ik heb natte voeten (doordat mijn schoenen stuk zijn)
brillen: kwellen, storen
bij de keers: bij avond

[p. 56]
+

Teun
                Wat comt gij ons brillen bij de keers?

Het is nu buyten tijdt, om leerssen te vermaken. 723

Keyser
Ick soude mergen ⁽¹⁾ vroegh nogh geeren ⁽²⁾ t'Alst geraken, 724

725
Ick bid's u, help ⁽³⁾ mij, 'k geev'u, wat gij vraegt, tot loon. 725

Joren (stil)
De drommel sla de vent. 726

Teun
                Uw ⁽⁴⁾ gelt, nogh uw ⁽⁴⁾ persoon

Nogh Alst, nogh reys, nogh wat gij vorder ⁽⁵⁾ weet te seggen, 727

Sal desen avont mijn servette neer doen leggen;

Bruy met uw leerssen heen.... 729

Kosen
                          Soo baes, dat 's wel geseyt.

Joren
730
Of ⁽⁶⁾ soo gij 't minste nogh daer tegen wederleyt... 730

Keyser
Och vrienden, 't is mij leet dat ik u ⁽⁷⁾ come ⁽⁸⁾ stooren

Maer seker 't is uyt noot.

+ ⁽¹⁾ morgen. ⁽²⁾ geirne. ⁽²⁾ 'k geef u al wat gij wilt tot loon. ⁽⁴⁾ u. ⁽⁵⁾ breeder. ⁽⁶⁾ En. ⁽⁷⁾ uw. ⁽⁸⁾ comme.

723 vermaken: herstellen

724 mergen: morgen
geeren: graag
t'Alst: in Aalst

725 ick bid's u: ik bid u erom

726 drommel: duivel

727 vorder: verder

729 bruy: loop

730 wederleyt: inbrengt

[p. 57]
+

Teun
                     Sa, drijf hem buyten, Joren.

Keyser
Ick bid's u. 733

Joren
           Kreunt gij nogh gijn ⁽¹⁾ kalen ⁽²⁾ Joncker? Sa

Naer buyten, of...

Keyser
                Waer wilt gij dat ik hene ⁽³⁾ ga?

Teun
735
Ga voor den hagel... 735

Kosen
                     Voor den regen en de winden....

Ambroos
Is dat de sausse ⁽⁴⁾ van dat schoon kappoen?

Keyser
                                    Maer vrinden ⁽⁵⁾

En sijt soo hevigh niet. Soo u den honger quelt 737

Ick sal vertoeven: eet, en sijt soo niet ontstelt; 738

Of soo gij mij als vrient aen tafel wilt gehengen, 739

740
Ick sal voor mijn gelach tien ⁽⁶⁾ potten wijn ⁽⁷⁾ doen brengen 740

⁽⁸⁾ (Sij staen alle op van tafel)

+ ⁽¹⁾ gij. ⁽²⁾ kaele. ⁽³⁾ henen. ⁽⁴⁾ cansse. ⁽⁵⁾ vrienden. ⁽⁶⁾ vier ⁽⁷⁾ wijn: ⁽⁸⁾ alle staen zij van Tafel op en vliegen den Keyser toe.

733 kreunen: klagen, jammeren
gijn: gij
sa: komaan

735 ga voor den hagel: loop naar de bliksem (voor de hagel is een verwensing; cfr. voor de donder, voor de bliksem)

737 en: ontkenning (bij niet)
hevigh: driftig, opvliegend

738 vertoeven: wachten
ontstelt: ontstemd

739 gehengen: gedogen

740 gelach: gelag, vertering

[p. 58]
+

Teun
Waer sijt gij, Maey, Jaqlijn, comt voort... wat seght mijn heer? 741

Keyser
Ick geef tien ⁽¹⁾ potten wijn ⁽²⁾, is 't dat ik bij u neer

Magh sitten.

Teun
           Sa ⁽³⁾, mijn heer, gij doet ons groote eere.

Ambroos
Hoe ras doet die beloft de lappers gramschap keere'!

Maey en Jaqlijn ⁽⁴⁾
745
Weest wellecom, mijn ⁽⁵⁾ heer.... 745

Teunis
                Ruymt jongens, ruymt ⁽⁶⁾, maekt ⁽⁷⁾ plaets.

Joren
Het kijven is nu uyt.

Kosen
                     Wij sijn de beste maets

Van Brussel.

Ambroos
           Groote maets, soo groot als olyphanten:

Wat heeft den Keyser daer eelmoedige trouwanten! 748

+ ⁽¹⁾ vier. ⁽²⁾ wijns. ⁽³⁾ Jae. ⁽⁴⁾ te samen. ⁽⁵⁾ Heer schout. ⁽⁶⁾ ontbreekt. ⁽⁷⁾ hem.

741 voort: te voorschijn, nader

745 ruymt: ruim op; of: maak plaats

748 trouwanten; dienaars, gezellen

[p. 59]
+

Teun
Com heerschop, set u neer aen mijne groene zij; 749

750
Gij Maey te ⁽¹⁾ rechter hant. 750

Keyser
                          Benaut u niet, voor mij,

'k Ben wel. 751

Ambroos
           Ja ruym soo wel als in een kuypers ⁽²⁾ setel;

't Is puer als of hij waer geseten op een ketel. 752

Teun
Jaqlijn, geef ⁽³⁾ een servet.

Ambroos (altijt ter zijden)
                     't Is van dat fijn damast.

Ten minsten brengt een bak dat hij sijn handen wast.

Keyser
755
Ey, maekt togh geen fatsoen; best vallen wij aen 't schaffen. 755

Jaqlijn ('t kappoen brengende)
Daer is het feest-stuk.

Teun
                Soo, dat nu al d'honden blaffen,

Dat op de kelder klop, die wilt ⁽⁴⁾, geen ooren meer. 757

+ ⁽¹⁾ ter. ⁽²⁾ Conincks. ⁽³⁾ geeft. ⁽⁴⁾ wil.

749 heerschop: heerschap, heer
groene zij: linkerzijde

750 Benaut u niet: ga niet te dicht opeen zitten

751 'k Ben wel: 'k zit goed
kuypers setel: ton

752 puer: precies

755 fatsoen: drukte, omslag
schaffen: eten

757 geen ooren meer: (bevelend) er niet meer naar luisteren!

[p. 60]
+

Ambroos
'k Sey dit soo wel als gij, sat ick bij heerschop neer. 758

Keyser (gelt langende) ⁽¹⁾
Siet meester; doet daer voor wijn naer uw ⁽²⁾ smake ⁽³⁾ halen.

Teun
760
Neem Kosen... 760

Kosen
           Ik?... ja wel...

Joren
                          Du ⁽⁴⁾ Drijdarm van Westfalen...

Geef baes; ik ga daer mee, hier naest, in d'halve maen. 761

Teun
Dat Fransien ⁽⁵⁾ ons gebuer tap uyt de ⁽⁶⁾ volle kraen, 762

Seght dat 't voor mij is ⁽⁷⁾. 763

Joren ⁽⁸⁾
                          Goet.

Ambroos
                          Wat brilt ons desen snapper ⁽⁹⁾?

Teun
Ga Joren, segh aen Frans, het is voor Teun den lapper.

+ ⁽¹⁾ gevende. ⁽²⁾ u. ⁽³⁾ smaeken. ⁽⁴⁾ gij. ⁽⁵⁾ Vrouwtjen. ⁽⁶⁾ een. ⁽⁷⁾ gaet. ⁽⁸⁾ ontbreekt. ⁽⁹⁾ clapper.

758 heerschop: (hoge) heren
langende: gevend

760 du: jij
drijdarm van Westfalen: V. Celen in de editie Onze bibliotheek IV, p. 39: ‘slokker; de Westfalen gingen door voor de grootste plomperds onder de Duitschers’; M.C.A. van der Heyden, in de Spectrum -editie, p. 309: ‘zuiplap (Westfalen is bekend om het bier)’; drijdarm = draaidarm, kronkeldarm, volvulus (kronkel in de darm), maar het woord zou ook een verbasterde vorm kunnen zijn: W. Ziesemer, Preuszisches Wörterbuch geeft de vorm dreidämel met als verklaring ‘Dummkopf’

761 in d'halve maen: naam van een herberg

762 Fransien: Fransje
gebuer: buurman

763 brilt: zanikt, kletst
snapper: zwetser

[p. 61]
+

Maey ⁽¹⁾
765
Wat dunkt u, heerschop van dat waesterlants ⁽²⁾ kappoen. 765

Keyser
Ick at ⁽³⁾ noyt beter. 766

Kosen
                          't Is de feest van d'oude schoen.

Ambroos
Had ik mijn oude schoen, van daegh, meê aengetrocken, 767

Misschien proefd' ick nu ook van dese lecker broeken.

Keyser
Jaqlijn een glaesie bier.

Teun
                     Soo heer, dat 's naer mijn sin...

770
Wel, heeft 't wat smaeks ⁽⁴⁾?... 770

Keyser
                          Gij siet, ik lap het suyver in.

Ambroos
Dit lijkt geen Keyser meer, maer eerder Teunis macker.

Joren (incomende ⁽⁵⁾ met ⁽⁶⁾ den wijn)
Daer is van 't beste vat. 772

+ ⁽¹⁾ Joren binnen. ⁽²⁾ waeterlants. ⁽³⁾ sag. ⁽⁴⁾ smaeck. ⁽⁵⁾ incommende. ⁽⁶⁾ ontbreekt.

765 waesterlants: uit het Land van Waas

766 de feest van d'oude schoen: in die zin dat op vastenavond geen schoenen gelapt worden? Of duidt ‘d'oude schoen’ op de schoenlappers, waar nieuwe schoenen dan zouden verwijzen naar de schoenmakers (cfr. 793-794)? Of is de uitspraak van Kosen een zinspeling op het feit dat dank zij de oude schoenen (en de traktatie) van de bezoeker de avond extra feestelijk wordt (cfr. de reactie van Ambroos, 767)? Zie ook 842, waar Teun klinkt op de oude schoenen en de bezoeker

767 meê: ook

770 ik lap het ... in: ik giet het ... naar binnen
suyver: puur, helemaal

772 wacker: flink, vlug

[p. 62]
+

Teun
                     Com Joren, schenk ons wacker

In 't ronde... Sa, dat gaet op uw ⁽¹⁾ gesontheyt, heer... 773

Keyser
Ervatten ⁽²⁾ wij dit, op uw welvaert, nogh een keer... 774

Ambroos
775
'k Wou, dat dien feyaert ⁽³⁾ waer verkocht in 't lant van Kempen 775

Ick leed nu geenen dorst terwijl, die lappers slempen.

Teun
Wat segh ⁽⁴⁾ ie van dien wijn? 777

Keyser
                          Gij hebt een leckre ⁽⁵⁾ tongh.

Teun
Dat is mij meer geseyt, mijn heer: ick was nogh jongh ⁽⁶⁾

En lapte met Paskier, compeer van Klaes den kuyper 779

780
In welckers kelder ick al menigh stiller sluyper 780

Gemaekt heb; ook kreegh ick daer kennis van den wijn.

Keyser
Gij dunkt mij, meester, van goey borgershuys te sijn. 782

+ ⁽¹⁾ u. ⁽²⁾ Hervatten. ⁽³⁾ reckel. ⁽⁴⁾ segt gij. ⁽⁵⁾ lecker. ⁽⁶⁾ jonck.

773 dat (rondje) gaet ...

774 ervatten: herhalen
welvaert: welzijn

775 feyaert: (vei: Zuidnederlands voor vet) vetgemest dier

777 ie: je
leckre tongh: fijne tong, fijne smaak

779 compeer: makker

780 sluyper: sluiptochtje, strooptochtje

782 borgershuys: burgermans afkomst

[p. 63]
+

Teun
Den hertoogh ⁽¹⁾ Maxmiliaen is ⁽²⁾ van mijn vader lange 783

Geschoeyt geweest; ook heb ik somtijds d'eer ontfange' 784

785
Van Prins Philippus schoen te passen aen sijn voet. 785

Maer als dien jongen vorst moest trecken, met'er spoet,

Naer Spagnien, om van daer een spaensche vrou te halen,

Mits niemand van ons huys kon ⁽³⁾ spaensche talen, 788

Men liet ons achter, en men nam een vreemden ⁽⁴⁾ aen. 789

790
Mijn vaeyer wiert hier door met droefheyt, soo bevaên, 790

Dat hij 't bestierf ⁽⁵⁾, en liet, naer hem, vier jonge weesen. 791

De tollen ⁽⁶⁾, om ⁽⁷⁾ die reys, dier ⁽⁸⁾ tijdt seer hoogh geresen, 792

Die maekte ⁽⁹⁾ ons ⁽¹⁰⁾ soo aerm, dat ick schoenmakers soon,

Tot lappen wiert gepraemt, en dat voor kleynen ⁽¹¹⁾ loon. 793-4   794

795
Men wilde mij als dan 't mosket in handen geven; 795

Maer ick, die altijt had bemint het borger-leven ⁽¹²⁾

Was 't eerlijk van gemoet, om hant daer aen te slaen: 797

Den edlen elsen stont mijn oogh veel schoonder aen. 798

Ambroos
Wat of ⁽¹³⁾ dien schoenlap sigh laet voorstaen. 799

Keyser
                                    Eens gedroncken

800
Eer gij vorder ⁽¹⁴⁾ gaet. 799-800   800

Maey
                     Ick rake ^(l5) wel aen 't roncken

Soo dit nogh ⁽¹⁶⁾ lange duert.

+ ⁽¹⁾ Hertog. ⁽²⁾ heeft. ⁽³⁾ kost. ⁽⁴⁾ vremde. ⁽⁵⁾ toen stierf. ⁽⁶⁾ Te queken. ⁽⁷⁾ en. ⁽⁸⁾ dien. ⁽⁹⁾ maecten. ⁽¹⁰⁾ dat ick doen arm. ⁽¹¹⁾ cleenen. ⁽¹²⁾ borgers-leven. ⁽¹³⁾ dan. ^(l4) voorder. ⁽¹⁵⁾ raeckte. ⁽¹⁶⁾ ontbreekt.

783 hertoogh Maxmiliaen: Maximiliaan I (1459-1519), aartshertog van Oostenrijk, werd ten gevolge van zijn huwelijk met de jong gestorven Maria van Bourgondië - dochter van Karel de Stoute - voogd en regent van de Nederlanden. In 1493 volgde hij zijn vader op als keizer van het Duitse Rijk. Karel V was zijn kleinzoon

784 geschoeyt: van schoenen voorzien

785 Prins Philippus: Filips II (1527 - 1598), koning van Spanje, zoon van Karel V. Tijdens zijn regering zouden de Nederlanden in opstand komen en de Verenigde Provinciën hun onafhankelijkheid verwerven

788 mits: omdat
kon: kende

789 achter: in de steek
nam een vreemden (schoenmaker) aen: nam ... in dienst

790 bevaên (= bevangen): vervuld

791 liet naer hem: liet achter bij zijn dood

792 tollen: belastingen
om die reys: omwille van, ten gevolge van die reis (naar Spanje)
dier tijdt: toentertijd

793-4 een schoenlapper stond blijkbaar minder in aanzien en had ook een lager inkomen dan een schoenmaker

794 gepraemt: gedwongen

795 mosket: musket, vuurwapen; men wilde ... geven: men wilde me musketier, soldaat maken

797 eerlijk: rechtschapen, fatsoenlijk
om hant daar aen (= aan het musket) te slaen: om dat (d.i. het militaire leven) aan te vatten

798 elsen: els

799 sigh laet voorstaen: zich (wel) inbeeldt

799-800 Eens ... gaet: laten we eens drinken, voor je verder vertelt

800 roncken: snorken, slapen

[p. 64]
+

Ambroos
                     En ick verstik van dorst.

Joren
Soo, Kosen, kloestert ⁽¹⁾ wel ien ⁽²⁾ oude coude borst. 802

Kosen (aen den Keyser)
Ick breng 't ie ⁽³⁾ speciael 803

Ambroos
                     Wel speciael van 't bakhuys!

Och! moet dien schoonen wijn gaen ⁽⁴⁾ in dat stinckend bakhuys?... 804

Keyser (aen Kosen)
805
Sa Kosen, 'k groet ⁽⁵⁾ u weer

Jaqlijn
                          Mijn heere den balliuw...

Ambroos
Heb ik 't niet wel geseyt? 806

Jaqlijn
                     Mijn moeyer brengt ⁽⁶⁾ het u.

Keyser
Ick brenge ⁽⁷⁾ 't moeyer weer. 807

+ ⁽¹⁾ cloester. ⁽²⁾ u. ⁽³⁾ u. ⁽⁴⁾ ontbreekt. ⁽⁵⁾ 't gaet uw. ⁽⁶⁾ bringe 't u. ⁽⁷⁾ bringe.

802 kloestert: koester, vertroetel
ien: je

803 Ick breng 't ie: ik drink je toe, op je gezondheid
speciael: goede vriend, vriendlief

804 bakhuys: mond

806 Heb ... geseyt: een verwijzing naar 632-634

807 Ick ... weer: ik drink op mijn beurt (je) moeder toe
met open monde: met volle overtuiging, volmondig

[p. 65]
+

Teun
                               Sa, sa, met open monde...

Joren
In uw goe gratie, heer. 808

Teun
                          Men drink nogh eens in t' ronde.

Keyser
Met uwen oorlof, baes, 'k versoeke ⁽¹⁾ dat Jaqlijn ⁽²⁾ 809

810
Uw dochter, drincken magh met mij, een glaesie wijn...

Ick breng 't u Jaquelijn.

Jaqlijn
                          Godt segen ie ⁽³⁾ mijn heere.

Maey
Gij botte moet gij u ⁽⁴⁾ soo voor de lieden keere' ⁽⁵⁾? 812

Ambroos
Wat dat de swerte ⁽⁶⁾ kauw ⁽⁷⁾ de bonte kraey ⁽⁸⁾ verwijt... 813

Kosen (een glas voor Joren nemende) ⁽⁹⁾
Ick blaes u Joren. 814

Joren
                'k Blaes u mee op sijnen ⁽¹⁰⁾ tijdt.

+ ⁽¹⁾ versoeck. ⁽²⁾ Jaquelijn. ⁽³⁾ u. ⁽⁴⁾ uw. ⁽⁵⁾ keeren. ⁽⁶⁾ swarte. ⁽⁷⁾ schouw. ⁽⁸⁾ raef. ⁽⁹⁾ ontbreekt. ⁽¹⁰⁾ mijnen.

808 In uw goe gratie: op uw vriendschap (bonnes grâces = bienveillance ou amitié d'une personne à l'égard d'une autre)

809 oorlof: toestemming

812 botte: domoor
u soo voor de lieden keere': u zo tegenover de mensen gedragen

813 Wat ... verwijt: te begrijpen als: Wat wil de pot de ketel verwijten dat hij zwart ziet

814 Ick blaes u: blaesen betekende in gemeenzame taal ‘drinken’, maar ook, als uitdrukking aan het damspel ontleend, ‘iets wegkapen, voor de neus wegnemen’ (E. Littré, Dictionnaire de la langue française: souffler une dame, l'ôter à son adversaire [...]. On dit aussi: souffler le joueur même [...]; je vous souffle. Fig. et familièrement: souffler quelque chose à quelqu'un, le lui enlever, le lui dérober). blaesen is hier dan te omschrijven als ‘iemands glas voor zijn neus leegdrinken’ (nemende in de voorgaande regel betekent dan ‘wegnemende’)
mee: ook

[p. 66]
+

Ambroos
815
Wat drommel sou ik niet een glaesie connen blasen,

Soo wel als desen loen ⁽¹⁾?... mijn ijdle darmen ⁽²⁾ rasen, 816

Als dol, mijn maghe knort gelijk een volle seugh... 817

Och sellement! daer sie ick sulk een schoone ⁽³⁾ teugh 818

Voor Kosen. 819

(Ambroos ⁽⁴⁾ licht het glas sonder gesien te worden)

Kosen (aen den Keyser)
           Speciael, ⁽⁵⁾ hebt gij mijn wijn gesopen?

Ambroos (wegh ⁽⁶⁾ gaende)
820
't Can wesen speciael.

Keyser
                De glasen staen wijdt open,

Hij magh vervlogen sijn. 821

Joren
                     Sa ⁽⁷⁾, Kosen, blaest nogh eens.

Keyser
Ga i ⁽⁸⁾ an dan, meester Teun, gij peuselt altijt beens, 822

Spoelt uwe tanden wat.

Teun
                     't Is wonder, ouwe kaken

Beminnen niet soo seer, dan peuselen en kraken. 824

+ ⁽¹⁾ doen. ⁽²⁾ dermen. ⁽³⁾ schoenen. ⁽⁴⁾ Hij kruypt en licht het Glas. ⁽⁵⁾ Wel speciaal. ⁽⁶⁾ ontbreekt. ⁽⁷⁾ Jae. ⁽⁸⁾ gae aen.

816 loen: lomperd
ijdle: lege

817 volle: drachtige

818 sellement: bastaardvloek (uit element, met voorvoeging van een mogelijk uit Gods overgebleven s)
licht: drinkt; of: neemt ... weg

819 speciael: vriend

821 magh: kan
blaest: drink

822 ga i an: zie 57
altijd beens: altijd maar op de botjes (voor het meervoud op -s, zie 337)

824 niet: niets

[p. 67]
+

Ambroos
825
Gelijk de kreupele ⁽¹⁾ geduerigh willen gaen... 825

Maer ginder lacht mij nogh een helder glaesien aen, 826

Ick moet het lichten, al sou ⁽²⁾ mij den vorst ontdecken. 827

⁽³⁾ (Ambroos licht het glas voor Maey, met een talioor)

Maey
Wel vaeyer Teunis, dat sijn ommers loose trecken; 828

Mishaegt u dat ik drinck? hebt gij nogh niet genoegh?

Ambroos
830
Geen mussches ⁽⁴⁾ poeper oyt soo als mijn herte sloegh... 830

Teun
Wat seght gij Maey? 831

Maey
                Quansuys ick heb den man belogen.

Keyser
Den uwen is misschien ook in den wint ⁽⁵⁾ gevlogen, 832

Schenkt, Joren, weder vol... 833

Ambroos (van sijn buyt eetende) ⁽⁶⁾
                          Bloet, dat 's een ⁽⁷⁾ lecker beet,

En weert dat sulckx de wacht van Keyser Carel eet ⁽⁸⁾ 834

+ ⁽¹⁾ kreupelen. ⁽²⁾ moest. ⁽³⁾ ontbreekt. ⁽⁴⁾ menschen proefden oyt hoe dat. ⁽⁵⁾ in de locht. ⁽⁶⁾ ontbreekt. ⁽⁷⁾ en. ⁽⁸⁾ weet.

825 gelijk: zoals

826 aen: toe

827 lichten: drinken, wegnemen
licht: moet hier wel ‘neemt ... weg’ betekenen
met een talioor: samen met een bord

828 ommers: beslist, toch
loose: gemene
trecken: streken

830 Geen mussches poeper ... sloegh: in de druk van 1718 luidt dit vers: ‘Geen menschen proefden [ervoeren] oyt hoe dat mijn herte sloegh’ - Het WNT geeft, uit de aantekeningen van G. Gezelle, het woord blutsepoeper in de betekenis van ‘pas uit het ei gekropen vogeljong’ en De Bo, Westvlaamsch Idioticon, vermeldt de uitdrukking ‘zoo bloot of zoo blutsch (kaalhoofdig, zonder pluimen) zien als eene mussche’. Zou mussches poeper ‘mussejong’ betekenen? Zodat het vers zou geïnterpreteerd kunnen worden als: Geen mussejong was ooit zo bang als ik nu. Poeper kan echter ook de betekenis hebben van achterste, aars; daaraan denkt V. Celen blijkbaar, als hij in Keurbladzijden, p. 78 noteert: ‘Thans wordt in de volkstaal nog gebruikt: mijn hart klopt als een hennengat’

831 Quansuys ick heb den man belogen: De Bo, Westvlaamsch Idioticon verklaart quansuys als zonder erg met de Franse omschrijving sans mauvaise intention; Des Roches omschrijft beliegen als ‘valschelijk beschuldigen’. - Ongewild heb ik de man vals beschuldigd (Maey zegt dat blijkbaar tot zichzelf)

832 den uwen; bedoeld is: uw drank (cfr. 820-821)

833 bloet: kerel

834 weert: waard(ig)

[p. 68]
+

Maey
835
Sa, Joren, danst ⁽¹⁾ een reys met mijne Jaquelijne 835

Ter eer van onsen gast.

Joren
                     Com: singt de grideleyne ⁽²⁾

Van Schotlant. 836-7   837

Maey
           Sa

(Maey singt, ⁽³⁾ sij danssen)

(Hier onder can gespeelt worden) ⁽⁴⁾

Keyser
                Dat is een halve bale ⁽⁵⁾ weert.

Ambroos
Pots tausent ⁽⁶⁾, Joren danst gelijk een engels peert. 838

Keyser
Sa vrienden elk eens ⁽⁷⁾ ront het glaesien opgenomen; 839

840
Daer mede keer ik weer van waer ⁽⁸⁾ ik ben gecomen.

Joren
Uw leerssen heerschop. 841

Keyser
                     'k Denk nu op geen leerssen meer.

+ ⁽¹⁾ danckt. ⁽²⁾ gordelijne. ⁽³⁾ ontbreekt. ⁽⁴⁾ ontbreekt. ⁽⁵⁾ Daelder. ⁽⁶⁾ Dien gauwen lapper. ⁽⁷⁾ in 't. ⁽⁸⁾ daer.

835 een reys: een keertje

836-7 grideleyne (de editie van 1718 vermeldt gordelijne) van Schotlant: hiermee moet een Schots danslied bedoeld zijn, maar het woord komt elders niet voor

837 sa: welaan
bale: bal, danspartij (aan het hof)

838 pots tausent: Duitse bastaardvloek: drommels
danst gelijk een engels peert: het WNT vermeldt ‘dansen als een paard: zoo lomp’; engels omdat het om een Schotse dans gaat?

839 ront: ful, hartelijk

841 heerschop: heer(schap)
op: aan

[p. 69]
+

Teun
Sa, viva d'oude schoen, en gij daer bij, mijn heer. 842

(Dit ⁽¹⁾ veers erhaelt ieder en drinkt er op)

Ambroos
De schoey ⁽²⁾ moet voren ⁽³⁾ staen, 't is tienwerf meer dan reden ⁽⁴⁾, 843

Maer eer wij heenen gaen, ick kruyp nogh eens beneden. 844

Keyser
845
Nu vrienden, goeyen ⁽⁵⁾ nacht; ick dank u van de ⁽⁶⁾ feest. 845