[p. 554]
D'onbekende voerman van 't schou-burgh.+
Wonder, wonder, noch eens wonder!
't Gat leyt boven, 't hoofd leyt onder,
En het gaetter wel verkeert
Daer de knecht sijn meester leert.
5
Onse wagen die sou hollen,
Stont zy maer op rat, of rollen:6
Want mijn Ezels gaender voor,7
Sonder wetenschap van spoor.
D'eerste draeft vry wat hooveerdigh,
10
En de tweede gantsch oneerdigh,
Doch de derde valt so goet,
Dat ick d'Ezel prijsen moet.
'K ben met 't vierde heel bedroogen,
't Arme beest heeft glaesen-oogen,14
[p. 555]
15
En het kijckter niet meer uyt
Als een Vinck doet inde muyt:16
Maer het vijfde moest ick hebben,
Want de haver inde krebben
Wou aen 't wassen met gewelt19
20
Ofse stond op 't open velt,
Daerse swelt van dauw en regen,
Had ick Slock-op niet gekregen
'k Was nou al aen 't dorsen vast,
Daer ick nu van ben ontlast.
25
Maer wat dunckje van de leste?
't Is al vry wat veer van 't beste,
Daerom loopt hy oock voor speck
Sonder bitjen in sijn beck.
Yemant sou hier konnen vragen:
30
Kan een Ezel so hart jagen,
Dat hy met sijn snelle gangh
Kar en Voerman valt te bangh?
Daer de luyaert niet wil roeren,
Of men moet hem eerst soo voeren34
35
Met een hout dat wacker kleeft,
Dat hy bult of strepen heeft:
Hier op segh ick met de waerheyt,
Ondervindingh die maeckt klaerheyt.
Nodeloos word het bediet39
40
Datmen voor sijn oogen siet.
Heughtje noch wel Kameristen,41
Hoe sint Jacob plagh te twisten?42
[p. 556]
En hy had niet eene Schulp43
Die sijn vrome Meester hulp:
45
Iuyst quam Jantje met sijn Krullen45
Om sint Iacobs kap te vullen,46
En hy gaf hem sulcken hert,47
Dat de stumpert lachend' wert.
't Is geen nood, bedwinght jou klagen,
50
Moetje van de oude wagen,50
Seyde Iantje, ick weet raet
Dat het jou wat beter gaet:
Siet wy sullen t'samen lopen,
En een eygen wagen kopen,
55
Peerden heb ick al besteet,
Was de wagen maer gereet.
Yser-werrick heb ick mede,57
Benje sleghjes wel te vreden,
En wy sullen, soo ick meyn,
60
Dichjes by de Lombert zijn,60
Dat kan oock voor al niet schaden,
Vind' jy 't oock soo niet geraden
Iacob Oom? wat dunckjer van?
Wel dat gaetter dan op an.
[p. 557]
65
Daer mee gingh het op een bouwen,65
Op een hacken, op een houwen,
Datmen in een korten tijt
Al het yser raeckten quijt.68
En het gelt was mee te soecken,
70
Arme Iacob weer aen 't vloecken,
En de peerden opter loop.
Daer lagh 't alles overhoop.
Hadden die luy sulcken sotheyt,
En haer peerden sulcken botheyt;
75
Hoe sal 't met mijn wagen gaen,75
Daer maer Ezels trecken aen?
Maer dat wil ick wel bekennen,
Dat mijn wagen niet sal rennen,
Want hy is van Camper-hout79
80
Al te groot, en swaer gebout,
En met kalck en steen geladen,
Sonder rollen, sonder raden,
Soo men ergens rollen vont,
Die staen opwaerts in de gront:84
85
Dus en hoef ick niet te duchten
Om het hollen: maer ick suchte
Dat mijn Ezels g'lijckerhandt
Sullen met haer onverstandt,
[p. 558]
Daer geen reden is te scherpen,
90
Al mijn Wagen ommewerpen,
En als 't onderst boven leyt,
Dan is al mijn werck bekayt:92
En ick kan hem niet oprechten,
Want ick heb geen hulp van knechten:
95
Of ick schoon na Ioosje loop,95
Die en krijgh ick niet goet koop:
Want doe hy sijn dienst my gonde,
Hebben s'hem naer huys gesonden,
D'eerste Ezel van de ses
100
Wou niet luyst'ren na sijn les;
En de andere balckten Amen,
Want sy hoorden al te samen
Meer na d'Ezels bot gebrem,
Als na Ioosjes sweep of stem;
105
Die doe meed' de Wagen mende,
Doe hy noch stond over-ende;
Doch hy leyt noch niet heel neer:
Maer ick zie hem al omveer.
Och ick mach'er niet op dencken!
110
Want ick sou mijn sinnen krencken,
En ick ben mijn niet gelijck,
Als ick op mijn Ezels kijck;
Die in schijn van menschen trecken,
En mijn oogen soude decken,114
115
Seyde niet haer buyten schijn,115
Datse binnen Ezels zijn,
Op een nieuw fatsoen gebooren,
Sonder lange steyle ooren;
En 't is seker, want haer daet,
120
En haer woorden houden maet;
[p. 559]
En men kan in Ezels wercken
Sulcken plompheyt niet vermercken,
Als in dese ses haer doen,
Diemen menschen zou vermoen.
125
Want het beest, recht beest geschapen,
Is gemaeckt nu om te slapen,126
Dan te wercken na den eysch,
Anders krijght hy harde spijs.
Maer mijn Plompaerts moet ik voeren,
130
Beter als Moer Claters hoeren.130
Die wel lecker in 't gemeen131
Waren, maer oock licht te vreen,
En noch yemant voordeel deden,
Al was 't maer met open leden;
135
Maer myn Luyaerts wercken niet,
Als aen 't geen mijn schade biet:
En sy willen echter hebben
Suyver stroy, en volle krebben,
Ja in sulcken overvloet,
140
Dat myn blaes weer roocken moet;140
Die ick uyt de Schoorsteen haelde,
Want ick dacht niet dat ick dwaelde,
Maer ick meende, heel verblijt,
Hem te proppen metter tijt;144
145
En met duyten vol te garen,
Die ick nou begost te sparen,
En mijn jonckheyt vaeck ontnam,
Of de oude dagh eens quam,
Die soo menigh na laet jancken,
150
Alsser niet en is te bancken;150
[p. 560]
Luye Ezels waer je 't vroe,151
Hoe een out man is te moe,
Die wat leckers heeft te smullen;
'k Meen niet datje soo sout pullen,154
155
En de Pachters loopen aen,155
Die Zach'rias heten gaen,
Sonder eenigh Cijns te langen,
Wantje maekten 't haer soo bange,
Alsje lickte met malkaer159
160
Vaetjen voor, en vaetjen naer,
Doe Vrou Mari met haer Papen161
Alleman joegh in de Wapen:
Dan je klaerden 't doe so moy,
Dat je haver kreeght voor hoy:
165
Maer je ginghse haest misbruycken
Door de veelheyt van de kruycken,
Dat ick menighmalen dacht,
Dat het nutter was gebracht
In mijn blaes, en die te hopen,169
170
Om hier na te mogen kopen,
In een eygen stille kluys,
Warme kost in 't Mannen-huys;172
[p. 561]
En het overschot te senden
Na jou Meesters bonte bende,174
175
Daer jy Ezels selfs wel weet
Dattet beter is besteet.
Als jou holle Iaepse basten177
Met haer brockjes t'overlasten,
Die je dickwils overgaf,
180
Als een Vercken geeft sijn draf.180
Wijse Floris, sonder weten,181
Of die wijs wil zijn geheten,
Iy behoorde sulcken doen
Met oogh-luyckingh niet te voen,184
185
Maer veel eerder uyt te royen,185
Dan ick denck het klockend' poyen186
Had met jou oock sulcken val,
Als met yemand van haer al:
En het is oock vaeck gebleken
190
Door je droncken Hoofsche streken,190
Als de swarte Leeu sijn vat191
Seyde Hopmans Seun is nat:192
Maer hy is weer wel gewapend,
Want hy heeft mijn kracht al gapend',
195
En mijn vochtigh ingewant
Door sijn toogjens over-mant.196
[p. 562]
Wel wat nood was 't dat jou sinnen
Buyten bierigh, en van binnen
Maelden als een Water-wiel,
200
Als je 't soopje binnen hiel:200
Maer je moet je kracht stracks uyten,
En je hoovaerdy ontsluyten,
Die met sulcken bottigheyt
Al je malle doen beschyt,
205
Dat je knechten t'samen rotten,
En je Heerschappy bespotten,
En een yeder, die het hoord
Barst van lachen, en schreeuw moord!
En men acht het voor een wonder
210
Somer-Vorst, en Winter-donder;
Maer dit wonder is noch meer,
Want de knecht gebiedt sijn Heer:
En de Meester die moet letten213
Op het kind zijn arme wetten:
215
Kloecke Schipper sonder schuyt:215
Heer je munt te bijster uyt!
Maer je gieter sel verderven,217
Siet hy rot al in de kerven:218
Want daer is niet eene dagh,
220
Dat hy eens weer drogen magh:
[p. 563]
Wou de steen van 't graf eens wijcken,
Dat zijn Maecker op mocht kijcken,222
Die belaen was met de surgh223
Van zijn opgeboude Burgh.224
225
'K meen hy zou zijn borst verscheuren,
En het arm gewelf betreuren,
Dat zijn maexsel ongescherpt,
Schandelijck te gronde werpt.228
Lieve Claes het is verkeecken,229
230
(Soo 't geoorloft is te spreecken
Metje schim die altijdt maeld,
En ontrent het Wees-huys dwaelt,
Daerje eertijts in je leven
Goede ordre plagh te geven,
235
Met een muer, wel hoogh en sterck,
Tusschen 't doeck en 't binne-werck,236
Dat malkander soo genaeckte,
Dat het kleyne kapjens maeckte;
Kapjens, die men met de kost
240
Wt de Pap-pot voeden most)
Had je doe jou eygen kater241
Oock een hockjen over 't water
[p. 564]
Achter jouwent opgebout,
(Dat jou koud gebeent nu rout)
245
Daer de Dick-kop sat bedwongen,245
Soo was 't Puysjen niet besprongen;246
En hy had oock, soo men gist,
In jou Schouburgh niet gepist,
Doe hy lagh by 't vat te dromen.
250
Maer wat sel ons hier opkomen?
Sacht wat! 't is de best van al
Die de uytspraeck geven sal;
Siet sy soecken al te malen
't Haerlems kind wat moy t'onthalen,254
255
Want dat is haer ooghmerck wis,
Dat hy Vaêr van 't broot-huys is,256
En hy kan haer schier of margen,257
Als s' hem om een lootjen vergen,258
Wel een vrientschap doen, soo 'k meen.
260
Datse dobbeld zijn te vreen.
Nou aen 't loopen sonder schromen,
Of het blinde beest sal komen,262
Jongens, segh ick, maeckt ruym stee,
Of hy neemtje daetlijck mee;
265
Voort na school toe! of de pocken
Selje halen, sonder jocken,
[p. 565]
Gut hy heeft soo grooten mont;
En daer by niet ongesont;
Wel! je meughter dan op letten,
270
'k Sweer hy selje heel opvretten:
Want hy komt wel op het spul,271
En hy maeckt het daer soo dul
Met sijn suypen, en sijn swelgen,
Daer de Wesen haer aen belgen,274
275
En 't Ouw-mannen-huys om knort,
Seker! 't kompter by te kort.
Maer die daer komt moet ick loven,277
Want hy gaetse al te boven:
'K bidje siet hem doch eens aen,
280
Lijckt het niet de volle Maen?
Die de heele zee kan dwingen:
Want hy treckt te sonderlinge
Wt het Rotterdamsche vat
Heele stroomen in sijn gat;
285
Daer hy wacker by kan smoocken,
Schijten, spouwen, grouw'lijck roken:
Letter op, jy holle vraet:
Dattet mee met jou niet gaet
Alsje broêr, die lest verdroncken
290
In 's Stadts-Herbergh sat te proncken;
[p. 566]
En in plaets van daer te zijn,
Was hy eerst te Loevesteyn.
Kom jy binnen, sonder blijven,293
Ick en wil op jou niet kyven:
295
David buyr jy bent een man,
Die geen zonden doen en kan:
Maer ick wilje eer verschoonen;
Want je ginght jou goetheyt toonen,
Doe je lest na Wtrecht voer
300
Op de Hof-stee by jou moer,
Om het staegh verwijt te mijen
Datje 't Bataviersche vrijen302
Liever op 't Toneel liet sien,
Als het Spel van Messalien.
305
Holla! 'k zou my hier verpraten,
Maer ick magh het hier by laten,
En bevelen 't voort de tijt:
Die het harde yser slijt.
'K zie de Son is vast aen 't dalen,
310
En hy schiet zijn goude stralen
In het peeckel van de zee,
En zijn zuster komt in stee312
Met haer staet van Hof-gesinden:
'K mach mijn kooy in 't hoy gaen vinden;
[p. 567]
315
'T is koud weer, en ik ben moe.
Goeden nacht, tot morgen toe!
Nou aen 't lachen.
Aen de Voerman.
'K Helpje lachen, weytse Voerman
'K docht in 't eerst, hoe gaet die boer an?
Doe ick hoorde dat jou sweep
320
Elcken Ezel gaf een streep
Over rugh en langes lenden;
Maer doen ick mijn zinnen wenden
Naer de oorsaeck, en het stof
Riep ick bruytse, hebj' verlof:324
325
Sla zo lang tot dat het wel is.
Waer 's een Leerlingh van Apellis,326
Die zoo kunstigh schild'ren ken,
Als dees Voerman met zijn pen?
Schilders kunnent uyterst raken,329
330
En een tronys omtreck maken,
Maer s'en hebben geen verstant
Van een levend' ingewant.
En jy Voerman kunt van binnen
't Breyn met alle drie de sinnen,
335
En 't verstant, al ister niet,
Duyd'lijck schild'ren dat men 't siet.
Ja wel Voerman, get hoe kenje?
Hiet je Keesje? seght wie benje?
Dat ick jou naer d'oude wijs
340
Met een lof, of Klinck-dicht prijs?
Holla! dat was oock te olick,
Die je meld dat is een molick,342
[p. 568]
Daerom laet ick j' in je vree,
Lach maer louter,
Ick lach mee.
Die wijse Wetten soeckt in 't herseloose breyn,
Die maeckt de gecken groot, of acht de wijsheyt kleyn.
+Al bij vluchtige kennismaking is het duidelijk dat dit gedicht vol zit met toespelingen op bestaande personen en toestanden. Behalve Unger, in zijn reeds herhaaldelijk genoemde studie, heeft Worp zich diepgaand met D'onbekende voerman bezig gehouden (Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde, deel 34, Leiden 1915-16, p 83 vlgg.). Unger zegt weinig over de algemene interpretatie, en wat hij zegt is aantoonbaar onjuist. Worp probeert de bedoelingen tot in details na te speuren. Ik meen echter dat hij al in een vroeg stadium op een dwaalspoor is geraakt. Daardoor wordt zijn interpretatie grotendeels onhoudbaar. Tegenover de meningen van Worp stel ik in dit boek de mijne. Daar echter op enkele punten het feitenmateriaal niet geheel voldoende is om tot een volledig bewijs te komen, heb ik er de voorkeur aan gegeven, mijn interpretatie in een afzonderlijke analyse vast te leggen, die in de bijlagen opgenomen is (p 596 vlgg). De annotatie bij de tekst zelf is hoofdzakelijk niet-interpreterend, al is het een enkele maal onvermijdelijk geweest dat een conjectuur omtrent de gehele samenhang doorwerkt in de weergave van de betekenis van een detail. In die gevallen heb ik aan het eind van mijn notitie het teken [?] geplaatst.
6regel 6 rat: wiel; rollen: rolbalken.
7mijn Ezels: de hoofden, regenten, van de Schouwburg.
14glaesen-oogen: ws. toespeling op een bril.
16muyt: kooi.
19wassen: groeien.
34voeren met een hout: met een stuk hout slaan.
39het bediet: de uitleg (hele zin: een evidentie hoeft men niet nader uit te leggen).
41Kameristen: leden van de Oude Kamer, die in 1632 met de Academie verenigd werd. Dit gaf in 1634 Jan Harmensz Krul aanleiding tot het stichten van een nieuwe organisatie, de zgn. Musyk-kamer. Een van zijn bentgenoten was Mr. Jacob Dielefsz Block.
42sint Jacob: ongetwijfeld Mr. Jacob Dsz Block, zie vorige noot.
43hy had niet eene Schulp: St. Jacob Major wordt steeds afgebeeld met een mantelschelp. Op het attribuut van deze heilige kon des te gemakkelijker gezinspeeld worden waar ook in ons land zijn populariteit steeds zeer groot geweest is. St. Jacob Major is de heilige die in Santiago de Compostela zijn heiligdom had, een plaats waar de beroemdste middeleeuwse pelgrimsroute heen leidde.
45Jantje met sijn Krullen: Jan Hsz Krul (zie noot bij regel 41).
46de kap vullen: iets op de mouw spelden.
47sulcken hert: zoveel moed.
50Moetje van de oude wagen: wil je de oude kamer verlaten.
57Yser-werrick heb ick mede (nl. voor ‘de wagen’): slaat op de smidswinkel, die Krul in deze jaren dreef, naar men algemeen aanneemt. Zie ook Frik, p 351, noot 158.
60Dichjes by de Lombert: dit slaat ws. op de localisering van de Musyk-kamer, de ‘eigen wagen’ van Krul en Block. De bank van Lening bevond zich aan de Oude Zijds Voorburgwal, waar nu nog de Stads-kredietbank voor roerende zaken staat.
65bouwen: ws. aan de ‘wagen’, het gebouw van de nieuwe kamer. Of moet men er eerder iets in lezen van ‘tekeer gaan’, waardoor ook de betekenis van ‘hacken’ en ‘houwen’ anders wordt?
68Al het yser raeckten quijt: inderdaad heeft Krul zich in 1637 als makelaar laten inschrijven; zijn smidswinkel was aan het experiment ten offer gevallen. Ook in Frik wordt hierop gezinspeeld.
75mijn wagen: de in 1637 opgerichte Schouwburg, die op 3 januari 1638 officieel geopend werd met Vondel's Gijsbrecht van Aemstel. De rest van het gedicht gaat over deze nieuwe Schouwburg en zijn hoofden.
79hy is van Camper-hout: dit kan zowel betrekking hebben op Nicolaas als op Jacob van Campen. De eerste had namelijk het opzicht over de bouw van de Schouwburg, en wordt vaak de bouwmeester genoemd, de ordonnantie is echter van de tweede.
84Die staen opwaerts in de gront: Die rollen (= palen) staan rechtop in de grond, namelijk als heipalen.
92bekayt: bedorven.
95Ioosje: ws. (Joost van den) Vondel.
114de ogen decken: lett. de ogen bedekken, h. het oog bedriegen.
115niet, tekst: nier.
126nu: in tegenstelling tot Dan in de volgende regel, dus: nu eens (te slapen) dan weer (te werken).
130Moer Clater: ws. een bekende koppelaarster of bordeelhoudster.
131lecker: h. gulzig.
140Dat myn blaes weer roocken moet: Dat ik mijn geld er weer bij in schiet?
144te, tekst: re.
150niet: niets; bancken: feestvieren, goed eten en drinken.
151waer je 't vroe: als je er enig benul van had.
154pullen: drinken.
155En de Pachters etc.: deze regel en de twee volgende zijn niet duidelijk. Zach'rias, d.i. Zacharias Jansz. (de Veau) was acteur en tevens knecht van de Schouwburg. Hebben de pachters de hoofden zonder betaling te drinken gegeven? Of betekent ‘Cijns’ accijns?
159lickte: dronk.
161Doe Vrou Mari met haer Papen/Alleman joegh in de Wapen: zinspeling op de Gijsbrecht? Blijkbaar is er dan flink gedronken ter gelegenheid van de opening van de Schouwburg. Minder waarschijnlijk maar niet geheel onmogelijk is het dat hier gedoeld wordt op het bezoek van Maria de Medicis aan Amsterdam (1638). De festiviteiten waren niet gering, en de schouwburghoofden zullen er op hun eigen manier wel aan deel genomen hebben, - voorzover hier niet louter roddelpraat verkondigd wordt.
169en die te hopen: om zo te sparen.
172't Mannen-huys: het Oudemannenhuis, een van de twee instellingen die van de inkomsten van de Schouwburg profiteerden. De voerman spreekt blijkens deze en andere regels namens de oude mannen (hij wil graag zijn eigen plaats in hun inrichting).
174jou Meesters bonte bende: de wezen, met hun rood-zwarte kleding (het Weeshuis was de andere instelling waar het geld van de opvoeringen heenging).
177holle Iaepse basten: bevat zeker een toespeling op de naam van schouwburghoofd Jacob Bas Cornelisz.
180sijn, tekst: fijn.
181Wijse Floris: de enige Floris die in aanmerking kan komen is Floris Soop, hoofd vanaf 1638, evenals Bas.
184voen: voeden.
185royen: roeien.
186Dan: Maar; poyen: drinken.
190Hoofsche: ongetwijfeld toespeling op de naam van Willem Dirksz Hooft, regent vanaf 1637, al gaat dit fragment in de eerste plaats over Soop.
191de swarte Leeu sijn vat: mogelijk een zinspeling op de herberg Het Luipaard, aan de Oude Zijds Achterburgwal, waar een groot vat met een inhoud van 112 okshoofden in stond, dat als kamer was ingericht.
192Hopmans Seun: Soops vader was bij de schutterij, zij het volgens Worp niet als Hopman.
196toogjens: teugen, slokken.
200soopje: wat je gedronken hebt (bovendien zinspeling op de naam van Soop).
213de Meester die moet letten / Op het kind zijn arme wetten: deze passage slaat op Willem van Campen [?], en in de geciteerde regels mag men ws. een zinspeling lezen op het feit dat Van Campen regent van het weeshuis was.
215Schipper sonder schuyt: de gissing van Unger dat dit slaat op J.J. Schipper snijdt geen hout: Schipper had niets met de Schouwburg te maken. De veronderstelling van Worp in zijn analyse van D'onbekende voerman dat bedoeld wordt: ongetrouwd man, lijkt mij echter heel goed te verdedigen. Vooral omdat in het volgende Van Campen te horen krijgt dat hij iets met een weesmeisje gehad heeft! Hij vaart wel maar heeft geen ‘schuit’ (deze beeldspraak is alles behalve ongewoon). Overigens betrekt Worp deze passage zeker op de verkeerde persoon (zie Bijlagen p 597).
217gieter: geslachtsorgaan; het is niet duidelijk of hier op een geslachtsziekte gezinspeeld wordt of op het feit dat Van Campen zijn ‘gieter’ teveel gebruikt.
218kerven: naden.
222zijn Maecker: vader Nicolaas van Campen, die in april 1638 stierf.
223surgh: zorg.
224zijn opgeboude Burgh: kan zowel het Weeshuis zijn, als, waarschijnlijker, de Schouwburg. Nicolaas was regent van het eerste, en had het opzicht bij de verbouwing ervan in 1634, maar ook bij de bouw van de Schouwburg.
228te gronde werpt: te gronde richt; Willem (het ‘maexsel’ van Nicolaas) maakt ongedaan wat zijn vader opbouwde, en wel ‘ongescherpt’ (zonder werktuigen te gebruiken).
229Claes: Nicolaas.
236doeck: vrouw(volk), dus h. ws. meisjesafdeling. Na 1634 lag deze aan de buitenzijde (St. Luciënsteeg), zodat de jongens-afdeling ‘binne-werck’ genoemd kon worden. Nicolaas scheidde de twee afdelingen blijkbaar door een hoge muur, omdat zij ‘malkander soo genaeckte(n)’ dat er kleine ‘kapjes’ kwamen (pars pro toto voor weeskindertjes?). ‘Kap’ is ook het punt waar twee gewelven elkaar raken. De bouwkundige beeldspraak wordt dus volgehouden. De maatregel hield zoon Willem blijkbaar toch niet van de weesmeisjes af, maar die woonde dan ook elders; zie regel 241 vlgg.
241doe: toen; kater: zoon Willem, die h. tenslotte aangevallen wordt.
245de Dick-kop: weer Willem.
246't Puysjen: eig. het poesje, dus: het meisje (vooral als sexuele partner). Het woord staat hier tegenover ‘kater’.
254't Haerlems kind: Jacob Bas [?], wiens vader kort na zijn geboorte naar Haarlem verhuisde.
256Vaêr van 't broot-huys: Bas was regent van het aalmoezeniersweeshuis, en had in die functie ws. zeggenschap over de broodloodjes, waarmee tegen een gereduceerd bedrag graan gekocht kon worden. In het volgende zou dan geïnsinueerd worden dat de andere hoofden van zijn positie zouden profiteren.
257schier of margen: vroeg of laat, als het zo te pas komt.
258vergen: vragen (met het oog op het rijm is het beter om ‘vargen’ te lezen, wat hetzelfde betekent).
262het blinde beest: Willem Dirksz Hooft [?]; tevoren werd al van ‘glazen ogen’ gesproken. Mooi schijnt deze halfblinde brildrager niet geweest te zijn want hij wordt hier beschreven als een bietebauw, waar men de kinderen mee dreigt.
271het spul: de Schouwburg.
274Daer de Wesen haer aen belgen: de wezen (en de oude mannen in de volgende regel) lijden schade van al dit geld verkwisten.
277die daer komt: Tobias van Domselaer. In Maneschyn regel 265 vlgg. (p 54) wordt ongetwijfeld op dezelfde persoon gedoeld als er gesproken wordt van ‘de volle Maen’. Ook daar wordt iets gezegd over een broer die ‘gezeten’ heeft, zoals hier in regel 289 vlgg. Met Worp neem ik aan dat Loevestein in regel 292 niet slaat op de staats-gevangenis, maar een uitdrukking is voor een van de Amsterdamse gevangenissen, mogelijk het Rasphuis, want de straf wordt volgens de Mane-schyn gegeven voor dronkenschap. In de lijst van Amsterdamse dichters in de Lindebladen wordt gesproken van ‘de Domselaeren’; dit slaat ws. op Tobias en zijn broer Eduard, die in het bovenstaande ook wel bedoeld zal zijn. Tobias werd ws. in 1612 geboren, Eduard in 1616. Over een jongere broer die er wel geweest moet zijn, is verder niets bekend (zie Worp, Voerman, p 103). Tobias was de bekende geschiedschrijver van Amsterdam.
293Kom jy binnen: bedoeld wordt David Ces.
302't Bataviersche vrijen: Rodenburg's Batavierse Vrijagiespel. Deze passage slaat op een bekend schandaal: In 1638 zou een stuk van Vondel, Messalina, in de schouwburg opgevoerd worden, maar toen bleek dat de spelers er toespelingen op Frederik Hendrik in zagen (en dat duidelijk lieten uitkomen ook!), verklaarden de hoofden zich tegen opvoering. Vondel zelf is trouwens van die interpretatie blijkbaar ook geschrokken, want hij heeft het stuk vernietigd. Wat wij er over weten, stamt van Vondel's levensbeschrijver Geeraerdt Brandt. Toen Messalina teruggetrokken werd, is in plaats daarvan Rodenburg's stuk opgevoerd (16 september 1638), in 1616 al in druk verschenen. Het belangwekkende van deze passage uit D'onbekende voerman is, dat men er uit zou kunnen opmaken dat de zaak niet zo met algemeen goedvinden is geschikt, als doorgaans aangenomen wordt. Ces zou zelfs de stad uitgegaan zijn om het verwijt te ontlopen dat hij er medeverantwoordelijk voor was dat Vondels stuk niet opgevoerd werd.
312zijn zuster: de maan (met de sterren).
