[p. 609]
Afkortingen van de vindplaatsen
| A U B | Universiteitsbibliotheek van Amsterdam |
| B M | British Museum, Londen |
| B N | Bibliothèque Nationale, Parijs |
| G U B | Universiteitsbibliotheek van Groningen |
| K B | Koninklijke Bibliotheek Den Haag |
| L C W | Library of Congress, Washington |
| L U B | Universiteitsbibliotheek van Leiden |
| P B L | Provinciale Bibliotheek, Leeuwarden |
| P L N Y | Public Library, New York |
| St B Antw | Stadsbibliotheek van Antwerpen |
| Ton Mus | Toneelmuseum te Amsterdam |
| Thys. | Bibliotheca Thysiana, Leiden |
| U B Gent | Universiteitsbibliotheek van Gent |
| U B Leu | Universiteitsbibliotheek van Leuven |
| U U B | Universiteitsbibliotheek van Utrecht |
| U U B Moltzer | idem, collectie Moltzer |
| U U B Te Winkel | idem, collectie Te Winkel |
| U U B Vooys | idem, Instituut De Vooys |
In de scandinavische en duitse bibliotheken zijn Tengnagels aanwezig; bij een voorlopig onderzoek bleek het echter niet waarschijnlijk dat in deze landen exemplaren zijn van drukken die niet in deze lijst opgenomen werden. Daar opname slechts na autopsie mogelijk was, heb ik van een onderzoek verder afgezien. In de italiaanse bibliotheken zijn waarschijnlijk geen werken van Tengnagel te vinden.
Gebruikte tekens
| (g) | vóór en ná een tekstgedeelte: gothisch gedrukt |
| || | nieuwe regel |
| / | leesteken in gothische teksten, dat in het oorspronkelijk eveneens zo voorkomt |
| [-] | horizontale lijn |
| f | blad (wanneer geen paginering maar wel signatuur aanwezig is) |
| r | voorzijde van blad |
| v | achterzijde van blad |
| & | ongesigneerd blad dat niet tot een gesigneerd kathern behoort |
| 1/2 | (vóór r of v:) halverwege (voor- of rugzijde) |
Enkele voorbeelden van signatuur-weergave:
| A-B4 | twee volledige, gesigneerde kathernen van vier bladen |
| A-C8, D6 | twee volledige, gesigneerde kathernen van acht bladen, met slechts zes gesigneerde bladen van de volgende kathern |
| A-D12, &2 | vier kathernen van 12 gesigneerde bladen, en 2 ongesigneerde bladen daarna |
| 2A-2C4 | drie kathernen van vier bladen met signatuur A t/m C in een boek waarin deze signatuur voor de tweede maal voorkomt. |
[p. 610]
Algemene opmerkingen
Bij iedere druk wordt vermeld of deze in de bibliografie van Unger voorkomt. Daar Unger abusievelijk zowel Lindebladen als Frik onder nr 11,5 opneemt, heb ik de laatste als 11,5′ geciteerd.
Ieder der boeken wordt in de categorie Afzonderlijke werken opgenomen onder dezelfde afgekorte titel, die dit hele boek door gebezigd is. Een enkele maal zijn twee afkortingen gebruikt, bv. Frik en Frik in't veurhuys. De afkorting van de titel boven de betreffende afdeling van de bibliografie luidt in dat geval: Frik (in't veur-huys).
De volgorde waarin de drukken opgenomen zijn is die van het jaartal dat op de titelpagina staat, ook als ante-datering vaststaat. Dit laatste wordt in de voorkomende gevallen vermeld. Ongedateerd werk is achter alle andere drukken opgenomen.
[p. 611]
A Afzonderlijke werken
I (Amsterdamsche) Mane-schyn |
|
| 1 | (g) Amsterdamsche (g) || MANE-SCHYN. || Met een || BECLAEGH-LIEDT. || HORAT. ART. || Ficta, voluptatis causâ, sint proxima veris. || [Beer-vignet] || Ghedruckt in 't Iaer ANNO 1639. || 16 ongen. pp., 4o, sign. A-B4
Opmerkingen Niet in Unger. Op fB4v staat het Beclaegh-liedt, waarvan niet vast te stellen is of het van Tengnagel zelf is. Druk in twee kolommen. Exemplaar In: B M 11555 C 41 |
| 2 | (g) Nieuw kluchtigh || Amsterdamsche Maneschijn. || Gerijmt tot vermaeck voor Jonge Lieden. (g) || HORAT. ART. || Ficta, voluptatis causa, sint proxima veris. || Anno 1639. || 12 gen. pp., 4o, sign. &, A2-A5, & (twee één geheel vormende bladen om een kathern, A2-A5, heen). Opmerkingen Unger II,1,C. Volgens Unger een nadruk van zijn nummer II,1,A, waarvan ik geen exemplaar heb kunnen achterhalen. Het gehele boekje is in twee kolommen, met gothische letter, gedrukt. Exemplaar K B 489 D 23 |
| 3 | (g) Amsterdamsche (g) || MANE-SCHIIN. || HORAT. ART. || Ficta, voluptatis causâ, sint proxima veris. || [Vignet meerman-meermin] || Ghedruckt in 't Iaer Anno 1639. || 16 ongen. pp., 4o, sign. A-B4 Opmerkingen Unger II,1,B. Er is reden om aan te nemen dat deze druk van 1652 is; zie Tekstverantwoording, p 607 vlgg. Druk in twee kolommen. Exemplaren A U B z x 10; K B 489 D 21; in: K B 30 D 17; in: K B 10 G 34; in: K B 1350 B 122; in: L U B 1207 B 18; in: B M 11555 d 48 |
| 4 | (g) Nieuwe Kluchtighe (g) || Amsterdamsche || MANE-SCHYN, || Met het || QVARTIER || der selver, || Daer naer een duystere || SONNE-SCHYN. || [vignet stralende zon] || Ghedruckt in 't Iaer m.dc.xl. || 16 ongen. pp., 4o, sign. A-B4 Opmerkingen Unger II,1,D. Dit is ws. de druk van Van der Stichel, waar Hartgers tijdens de verhoren van 1640 over spreekt. Druk in twee kolommen. Op fB4v staat: (g) Jonghe-Dochters (g) || Nieuwe-Iaers Liedt, || (g) Van de (g) || SVVEETSCHE KOECK. || |
[p. 612]
|
Exemplaren
A U B 345 J 22; K B 759 D 11; in: L U B 1207 B 18; Thys. 2359 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
II (Amsterdamsche) Sonne-schyn |
|
| 1 | (g) Amsterdamsche (g) || SONNE-SCHYN. || Ovid. I. fast. || Conscia mens recti famae mendacia ridet: || Sed nos in vitium credula turba sumus. || [vignet satyrs] || Ghedruckt in 't Iaer ciɔ iɔ c xxxix.|| 20 ongen. pp., 4o, sign. A-B4, C2 Opmerkingen Unger ii,2,A. Druk in één kolom. Het gedicht van J.N. op fA1v komt alleen in deze druk voor. Exemplaren In: B M 11555 C 41; in: L U B 1207 B 18; Thys. 2357 |
| 2 | (g) Amsterdamsche (g) || SONNE-SCHIIN. || Ovid. I. fast. || Conscia mens recti famae mendacia ridet: || Sed nos in vitium credula turba sumus. || [vignet meerman-meermin] || Ghedruckt in 't Iaer Anno 1639. || 8 ongen. pp., 4o, sign. A-A4 Opmerkingen Unger ii,2,B. Druk in twee kolommen. Er is reden om aan te nemen dat deze druk in werkelijkheid van 1652 is; zie Tekstverantwoording p 607 vlgg. Exemplaren A U B Broch z x 9; in: B M 11555 d 48; K B 489 D 22; in: K B 30 D 17; in: K B 10 G 34; in: KB 1350 B 122; in: L U B 1207 B 18 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
III Grove-Roffel |
|
| 1 | Grove-Roffel || ofte || QVARTIER || des || Amsterdamsche Mane-Schijn. || Principijs opsta, Sero Medicina paratur || Cum mala, per longas invaluere moras. || [Beer-vignet] || Anno: 1639. || 28 ongen. pp., 4o, sign. A-C4, D2
Opmerkingen Unger ii,3,A. Druk in één kolom, achtereen doorgezet (dus zonder de verdeling in octaven). Beer-vignet niet hetzelfde als bij A, i, 1 (namelijk zonder voeten). Exemplaren A U B Br G e 25; in: B M 11555 C 41; K B 489 D 25; in: L U B 1207 B 18; Thys. 2358 (incompleet exemplaar, fD1 en f D2 ontbreken) |
[p. 613]
| 2 | Grove Roffel || ofte || QVARTIER || des || Amsterdamsche Maneschijn. || Principijs opsta, Sero Medicina paratur || Cum mala, per longas invalnere moras. || [Vignet meerman-meermin] || Ghedruckt in 't Iaer Anno 1639. || 16 ongen. pp., 4o, sign. A-B4 Opmerkingen Unger ii,3,B. Druk in twee kolommen, in octaven. Er is reden om aan te nemen dat deze druk in werkelijkheid van 1652 is; zie Tekst-verantw. p 607 vlgg. Fout in motto (invalnere i.p.v. invaluere). Exemplaren In: B M 11555 d 48; K B 489 D 20; in: K B 30 D 17; in: K B 10 G 34; in: K B 1350 B 122; in L U B 1207 B 18 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
IV St. Nicolaes |
|
| 1 | St. NICOLAES || MILDE GAVEN, || AEN || d'AMSTELSE || IONCKHEYT. || Ofte het laetste Quartier der Amsterdamsche || Mane-schijn. || [vignet twee heiligen, in enkele rand, met doorlopend, zwaard] || Gedruckt in 't Iaer, 1640. || 24 ongen. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Unger ii,4,A. Druk in twee kolommen. Kenmerk: fA2r eindigt met: uyt te (reklaam:) leggen/. Unger heeft de variaties in het vignet niet opgemerkt. Deze zijn herkenbaar aan: enkele of dubbele rand rond het gehele vignet; het al dan niet doorlopend getekend zijn van het door een boek gestoken zwaard dat een der heiligen in de hand houdt; het al dan niet gearceerd getekend zijn van het gedeelte van het zwaard dat aan de andere zijde uit het boek steekt. De drukken die door verschillende vignetten gekenmerkt worden, verschillen ook wat de tekst betreft sterk. Zie hierover verder Tekstverantwoording p 604. De hierboven beschreven druk is voor deze uitgave gebruikt. Er bestaan twee exemplaren van, die onderling sterk verschillen. De ene is duidelijk een latere drukgang van de andere; de latere is het ex. A U B 236 E 18. Exemplaren A U B 236 E 18; in: L U B 1207 B 18 |
| 2 | St. NICOLAES || MILDE GAVEN, || AEN || d'AMSTELSE || IONCKHEYT. || Ofte het laetste Quartier der Amsterdamsche || Mane schijn. || [vignet van twee heiligen, in dubbele rand, met doorlopend zwaard] || Gedruckt in 't Iaer, 1640. || 24 ongen. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Niet in Unger. Druk in twee kolommen. Kenmerk: fA2r eindigt met: dingen noch (reklaam:) beter. |
[p. 614]
|
Exemplaren
A U B Broch. L.s. 14; in: B M 11555 C 41; Thys. 2360 |
|
| 3 | ST. NICOLAES || MILDE GAVEN, || AEN || d'AMSTELSE || JONCKHEYT. || OFTE || Het laetste Quartier der Amsterdamsche || Mane-schijn. || [vignet van twee heiligen, in enkele rand, met niet-doorlopend zwaard, waarvan uiteinde wel gearceerd is] || De tweede Editie, verbetert. || 24 ongen. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Uitgave zonder jaartal. Niet in Unger. Kenmerk: fA2r eindigt met: voorstelt/(reklaam:) sy. Exemplaar Thys. 2361 |
| 4 | St. NICOLAES || MILDE GAVEN, || AEN || d'AMSTELSE IONCKHEYT. || Ofte het laetste Quartier der Amsterdamsche || Mane-schijn. || [vignet van twee heiligen in enkele rand, met niet-doorlopend zwaard, waarvan uiteinde wit is] || Gedruckt in 't Iaer 1640. || 24 ongen. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Unger ii,4,B. Druk in twee kolommen. Kenmerk: fA2r eindigt met: op te mercken/(reklaam:) en. Op fA2v staat het meerman-meermin vignet. Er is reden om aan te nemen dat deze druk van 1652 is; zie Tekstverantwoording p 607 vlgg. Exemplaren In: B M 11555 d 48; K B 448 L 218; KB 489 D 24; in: K B 30 D 17; in: K B 10 G 34; in K B 1350 B 122; in: L U B 1207 B 18 (tweede kathern van dit ex. vervangen door tweede kathern van ander werk, namelijk van Lindebladen, meerman-meermin editie, nr A, V, i van deze bibliografie. Zie Tekstverantwoording p 604. Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
V Lindebladen en (Afgeslagen) bloemsel |
|
| 1 | M.G. TENGNAGELS || Amsterdamsche || LINDEBLADEN. || Gaudia post tantos oriuntur tanta dolores.|| [vignet meerman-meermin] ||Ghedruckt in 't Iaer Anno 1639.|| 24 ongen. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Unger ii,5,B. Deze editie is zeker ge-antedateerd (zie Tekstverantwoording p 605); vermoedelijk moet zij op 1652 gesteld worden. De opdracht en de lofdichten van de gebroeders Heerde, die in de eerste druk na p 73 (ongenummerde pagina) voorkomen, ontbreken in deze druk. |
[p. 615]
|
Exemplaren
A U B 2007 G 10; in: B M 11555 d 48; G U B E E e 56/1 nr1, K B 448 L 219; in: KB 30 D 17; in: KB 10 G 34; in: K B 1350 B 122; in: L U B 1207 B 18. In een uitgave van St. Nicolaes (nr A,iv,4 van deze bibliografie) is in één geval, t.w. in het ex. in L U B 1207 B 18, de tweede kathern van deze druk van de Lindebladen opgenomen. |
|
| 2 | M: G: Tengnagels || Aemsterdamsche || LINDEBLADEN. || Gaudia post tantos oriuntur tanta dolores. || [vignet wapen van Amsterdam met leeuwen] || t'AEMSTERDAM, || [-] || Gedrukt by Nicolaes van Ravesteyn, || in 't Jaer 1640. || 73 genummerde pp., 1 ongen., 8o, sign. A-E5 Afgeslagen || BLOEMSEL || Van de || Aemsterdamsche || LINDEBLADEN, || Al vvandelende in de Zomer op- || geleezen, zonder orden by een || verzaemelt, en in den Winter || uitgegeven door den || zelven. || [ruitvormig krulvignet] || t'AEMSTERDAM, || [-] || Gedrukt in't jaer 1641. 54 afzonderlijk genummerde pp., 8o, sign. E6-H8 Opmerkingen Unger ii,5,A. Deze twee boekjes zijn weliswaar afzonderlijk gepagineerd, maar ondanks het verschil in datering, niet los van elkaar verschenen; de signatuur is dan ook doorlopend. Zie hierover verder de inleiding p 25 vlgg. Daar wordt ook betoogd dat het aannemelijk is, dat deze uitgave pas in voorjaar 1641 het licht zag. Van de exemplaren die ik onder ogen heb gehad, is er één (t.w. L U B 1199 H 24), die een afwijkende noot op p 34 heeft, namelijk bij de naam Damon slechts: Een trou- || we vriend. || Bij de andere exemplaren zijn nog toegevoegd, met wijziging van de punt in een puntkomma, de woorden: Zoo ook op || het 21 blad. Het leidse exemplaar is ongetwijfeld een vroegere drukgang. Exemplaren A U B 691 F 84; B M 11555 bb 33; B N 8o Yi. 106; K B 8 B 36; K B 8 B 37; K B 174 D 56; L U B 1199 H 24 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
VI Frik (in't veur-huys) |
|
| 1 | M, G, Tengnagels. || KLUCHT || (g) van (g) || FRIK IN'T VEUR-HUYS. || [vignet wapen van Amsterdam met leeuwen] || t'AMSTERDAM. || [-] || Voor Iohannes Iacott, Boek-verkooper by de Beurs op 't Rokin inde || Vergulde Chronijk, || Anno 1642. || 36 ongen. pp., 4o oblong, sign. A-D4, E2 Opmerkingen Unger ii,5′,A. De beschrijving van Unger is op grond van een veilingscatalogus. In zijn Nalezing bericht Unger dat het betreffende exemplaar nog bestaat en dat hij er een beschrijving van gemaakt of ontvangen heeft. Hij geeft dan een nieuwe beschrijving van het boekje. |
[p. 616]
|
De zin boven het gedichtje op fA1v: ‘Een verzoek in 't gemeen: maer inzonderherheid (sic) aen D'P'P', en zijn Zoonen:’ staat alleen in deze uitgave. Exemplaar B N Y i 1052 |
|
| 2 | M.G. Tengnagels, || KLUCHT || VAN || (g) Frick in 't Veur-huys. (g). || [vignet vosje met vis op schouder] || [-] || Gedruckt naer de Copye, In 't Iaer m.vic.xlii. || 28 genumm. pp., 4o, sigh. A-Ciiii, &2 Opmerkingen Unger ii, 5′,C. Druk grotendeels in gothische letter. Exemplaar In: L U B 1207 B 18 |
| 3 | M.G. Tengnagels, || KLUCHT || VAN | (g) Frick in 't Veur-huys. (g) || [vignet van boer en krijgsman] || [-] | Gedruckt naer de Copye, in 't Jaer m.vic.xlii. || 28 genumm. pp., 4o, sign. A-C4, D2 Opmerkingen Unger ii, 5′, B. Druk grotendeels in gothische letter. Exemplaren A U B P.T. 45-24; in: B M 11555 d 48; B N 8o Yth 66621; K B 447 C 201 |
| 4 | M.G. Tengnagels, || KLVCHT || VAN || FRIK IN'T VEVRHUYS. || [vignet van orde-keten met daarbinnen twee wapens onder kroon] || [-] || Gedruckt naer de Copye, In 't Iaer m.vic.xlii. || 28 genumm. pp., 4o, sign. A-Ciiii, &2 Opmerkingen Niet in Unger. Druk grotendeels in gothische letter. Exemplaren A U B P.T. 45-25; in: K B 30 D 17 |
| 5 | MATTHEUS GANSENEB || TENGNAGELS || KLUCHT, || Van Frick in 't | VEUR-HUYS, || [vignet van gezelschap in klassiek landschap] || Tot LEYDEN, || [-] || Voor Pieter Iansz. Anno 1654. || 48 ongen. pp., 12o, sign. A-B12
Opmerkingen Bij Unger slechts bij de verzamelbundels vermeld, en wel als onvindbaar, onder i A. Deze tekst is ingebonden bij de verzamelbundel die onder nr B ii in deze bibliografie is opgenomen. Daar hij echter afzonderlijk gesigneerd is, en bij het Harvard exemplaar (zie p 623) ontbreekt, heb ik hem ook onder de afzonderlijke uitgaven opgenomen. De andere teksten zijn doorlopend gesigneerd. Exemplaar In: B N Yi 1643-44 |
[p. 617]
| 6 | M.G. Tengnagels || KLUCHT || VAN || (g) Frick in 't Veur-huys. (g) || [vignet van man met vogel aan een stok over de rug] || [-] || Gedruckt naer de Copye, in 't Jaer m.vic. lxi. || 28 genumm. pp., 4o, sign. A-C4, D2 Opmerkingen Unger ii,5′,E en uitgebreider in Nalezing. Druk grotendeels in gothische letter. Exemplaar L U B 1091 B 114 |
| 7 | M.G. Tengnagels || KLUCHT || VAN || (g) Frick in 't Veur-huys. (g) || [vignet van soldaat met geweer en geweervork] || [-] || Gedruckt naer de Copye, in 't Jaer m.dc.lxxxi. || 28 genumm. pp., 4o, sign. A-C4, D2 Opmerkingen Niet in Unger. Grotendeels in gothische letter gedrukt. Exemplaren A U B P.T. 59-7a; B N Yi 1053 |
| 8 | M.G. Tengnagels || KLUCHT, || VAN || (g) Frick in 't Veur-huys. (g) || [vignet van feestvierenden op toneel] || (g) Gedruckt nae de Copye/in 't Jaer (g) 1686. || 28 genumm. pp., 4o, sign. A-C4, D2 Opmerkingen Unger ii,5′,H. Grotendeels in gothische letter gedruckt. Exemplaren A U B P.T 92-23a; B M 11754 g 44; B N Yi 1054; K B 541 E 26; U U B Vooys L, xvii, Teng, b, 1 (rar) |
| 9 | M.G. Tengnagels || KLUCHT || VAN || (g) Frick in 't Veur-huys || Die is den Bruygom // en dat ben ick. (g) || [Na het versje dat in andere uitgaven verderop in het boek te vinden is (‘Die de Dochters soeckt te booren’ etc.), volgt een vignet van man die hoed afneemt voor naaiende vrouw, met amortje in de hoek] || Gedruckt naer de Copye, in 't Jaer m.dc.lxxxvii. || 24 genumm. pp., 4o, sign. A-C4 Opmerkingen Niet in Unger. Grotendeels in gothische letter gedrukt. Gedichtje ‘Ai! oordeelt’ en voorwoord ‘Aen A.H.’ zijn in deze uitgave weggelaten. Exemplaar B N Yi 1055 |
| 10 | M.G. Tengnagels | KLUCHT || VAN || Frik in 't Veurhuys. || [kandelaber-vignet] || t'AMSTERDAM, || By JAN WINKEL, Boekverkooper in de || Lange-Brugsteeg 1731. || 48 genumm. pp., 8o, sign. A-C8 |
[p. 618]
|
Opmerkingen
Unger ii,5′,I en uitgebreider in Nalezing. Exemplaren A U B 691 C 88; B N 8o Yi 106; B N Yth 68752 (op groot papier); KB 448 L 19; L U B 1097 F 50; U B Gent B L 8139; U U B Te Winkel 790 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
VII Konstance en Spaensche heidin |
|
| 1 | HET || LEVEN || VAN || KONSTANCE: || VVaer af volgt het || TONEELSPEL, || De || SPAENSCHE HEIDIN: || Door M,G,T. || [vignet van tijdcirkel met rondom de woorden NOCH-TYT-NOCH-RVST, de cijfers i t/m xii, en in het midden een Fortuna-figuur] || t'AEMSTERDAM, Gedrukt by Nicolaes van Ravesteyn. || [-] || voor Iohannes Iacott, Boekverkoper by de Beurs, || Op 't Rockin inde vergulde Cronijck, 1643. || 171 genumm. pp., groot 4o, sign. A-X4, Y2 Opmerkingen Unger ii,6,A. In dit boek behoort een zestal gravures te zitten, die natuurlijk in een aantal exx. geheel of gedeeltelijk ontbreken. Konstance is te vinden op p 5-44; de Spaensche heidin begint op p 47. De muziek van Gerrit Bolhamer is te vinden op p 157-158. Op p 161 begint de opdracht aan Daniël Mostart. Exemplaren A U B 687 H 5; B M 11755 f 33; B N Yi 810; K B 788 K 13; L U B 1089 B 44; St B Antw C 14979; U B Gent B L 5057; U U B Moltzer vi, A, 51 |
| 2 | HET || LEVEN || VAN || KONSTANCE: || Waer af volgt het || TONEELSPEL, || De || SPAENSCHE HEIDIN: || Door M,G,T. || De tweede Druk. || [vignet van krulornament] || t'Amsterdam, gedrukt by Nicolaes van Ravesteyn. || [-] || Voor Iohannes Iacott, Boekverkoper by de Beurs, || op 't Rockin, inde vergulde Cronijck, 1643. || 140 genumm. pp., 8o, sign. A-H8, I6 Opmerkingen Niet in Unger. Konstance staat op p 3-41. Op p 43 begint de Spaensche heidin. Op p 131-140 de Opdragt aan Mostart. Eerder dan een tweede druk in de moderne betekenis, zie ik in deze uitgave een ‘goedkope editie’ van de voorgaande. Zie Tekstverantwoording p 606. Exemplaren B M 11758 a 6; St B Antw C 144017 |
| 3 | HET || LEVEN || VAN || KONSTANCE, || Waer af volght het || TOONEEL-SPEL || DE || SPAENSCHE HEIDIN: || Door M,G,T. |
[p. 619]
|
|| [vignet van gelauwerd hoofd] || t'AMSTERDAM, || [-] || Voor Gillis Valckenier, Boeck-verkooper op || 't Water, Anno 1657. || 171 genumm. pp., groot 4o, sign. A-X4, Y2
Opmerkingen Unger ii,6,B (a.d.h.v. notities van anderen, niet beschreven). Deze uitgave, voorzien van de zes gravures, is een titeluitgave van nr. 1. Zetsel en papier zijn identiek, behalve bij titelpagina. Blijkbaar waren er nog gedrukte vellen van Ravesteyn's uitgave over, die Valckenier veertien jaar later met een ander titelblad op de markt bracht. Exemplaren A U B 1047 B 12; K B 893 A 86; Ton Mus 3 B 17; U U B Z. oct. 2647; U U B Vooys L, xvii, Ten, b, 2 (rar) |
|
| 4 | HET || LEVEN || VAN || KONSTANCE: || Waer of volgt het || TOONEELSPEL, || De || SPAENSCHE HEIDIN: || Door M.G.T. || [vignet van zwaard met krans en paard daarboven, hoornen des overvloeds en verstrengelde handen] || Tot AMSTERDAM, || By GILLIS VALCKENIER, 1657. || 140 genumm. pp., 8o, sign. A-H8, I6 Opmerkingen Niet in Unger. Titeluitgave van nr 2, zonder twijfel, zoals nr 3 een titeluitgave van nr 1 is. Valckenier heeft dus ws. beide edities van 1643 in vellen gekocht. Exemplaren A U B P.T. 38,8; B N 8o Yi 106; B N Yi 2858 |
| 5 | DE || SPAENSCHE || HEIDIN, || BLY-SPEL, || gerijmt door || M'G'TENGNAGEL. || Vertoont op d'Amsterdamsche Schouwburg. || [vignet van draak(?) in vlammen en zinspreuk PERSEVERANTER] || t'AMSTERDAM, || By Jacob Lescailje, Boekverkooper op de Middel- || dam, naest de Vismarkt, 1671. 68 genumm. pp. gevolgd door 3 ongen. pp., 8o, sign. A-D8, E4 Opmerkingen Unger ii,6,C. Ungers beschrijving is onvoldoende, al was het alleen omdat hij niet gezien heeft dat er drie drukken zijn, die alleen het titelblad gemeen hebben, met één kleine variatie in lettertype. Het kenmerk van de eerste is: laatste twee regels van het voorwoordje ‘Kunstlievende || LEZER’ luiden: .....Desen || 12 van Herfstmaant, 1671. || De andere twee volgen hieronder. Exemplaren A U B P.T. 60-23; U U B Moltzer 6 F 49 |
| 6 | Beschrijving titelpagina en samenstelling gelijk aan voorgaande. Opmerkingen Zie voorgaande nummer. Kenmerk: laatste twee regels van het voorwoordje ‘Kunstlievende || LEZER’ luiden: .... Dezen 12. van || Herfstmaand, 1671. || |
[p. 620]
|
Exemplaren
A U B P.T. xvi, 11 (op groot papier); B N Yi 2553; G U B E E h i, 1 nr 9; K B 448 K 71; U B Leu A. 31.152 |
|
| 7 | Beschrijving titelpagina en samenstelling gelijk aan nr 5. Opmerkingen Zie nr 5. Kenmerk: laatste twee regels van voorwoordje ‘Kunstlievende || LEZER’ luiden: .... leest, en || Vaart wel. Dezen 12. van Herfstmaand, 1671. || Exemplaren A U B 691 F 84; G U B E E h viii nr 3; K B 28 A 57; L U B 1095 D 20; St B Antw C 37524; Ton Mus 13 D 58; Ton Mus 13 A 21; U B Gent B L 5005; U U B Te Winkel 927 Of het ex., dat in de New Yorkse Public Library aanwezig is, déze druk is dan wel één van de twee voorgaande, heb ik niet meer kunnen nagaan |
| 8 | DE SPAANSCHE || HEIDIN || BLYSPEL. || Zo als het zelve op de Leidse en Haagse || Schouwburgen werd vertoond. || [vignet met wapens van Leiden, Holland, Den Haag en zinspreuk Nulla Quies; verder toneelattributen als masker, harp etc. Op voorgrond landschap met bloemen en bijen, op achtergrond Pegasus op Helikon met hengstebron] || TE LEYDEN, || Gedrukt voor de LEYDSE en HAAGSE || SCHOUWBURGEN, 1718. || 67 genumm. pp., 8o, sign. A-D8, E2 Opmerkingen Unger ii,6,E. Slot: Hier werd door een Spanjaard en een Spanjolet gedanst. || EINDE. || Exemplaren B N Yth 69633; L U B 1088 F 39; L U B 1096 B 32 (op groot papier); TonMus 13 E 32 |
| 9 | De || SPAANSCHE || HEIDIN; || BLYSPEL. || Door M.G. TENGNAGEL || Zo als het zelve op den Amsteldamschen Schouwburg || vertoont word. || [vignet allegorische voorstelling met Faam, hengstebron, wapen van Amsterdam, bloemen met bijen] || TE AMSTELDAM, || By IZAAK DUIM, boekverkooper op den hoek van de || Voorburgwal en Stilsteeg, 1753. Met privilegie. || Opmerkingen Unger ii,6,F. Slot: Dans van Heidens en Heidinnen. || EINDE. || Exemplaren A U B 689 E 28; L C W PT 5497, T 6, vol 27, no 1; B N Yi 2554; G U B EE f 216 nr 3; KB 848 D 15; L U B 1099 D 22; L U B 1096 B 33 (groot papier); TonMus 3 G 157; U U B Te Winkel 752 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
[p. 621]
VIII De geest (van Tengnagel) |
|
| 1 | DE || GEEST || van || MATTHEUS GANSNEB TENGNAGEL, || In d'andere werelt by de verstorvene || Poëten. || [vignet meerman-meermin] || Tot ROTTERDAM, || By Iohan Neranus Boeckverkoper. 1652. || 32 ongen. pp., 4o, sign. A-D4 Opmerkingen Unger ii,7,A. Op fC4r begint het gedicht D'ONBEKENDE || VOERMAN || VAN'T || SCHOU-BURGH. ||, dat een gesloten geheel vormt, maar als onderdeel van De geest fungeert. De Voerman wijkt af van de rest van de tekst, in zoverre dat hij niet in octaven verdeeld is. Het gehele boekje is in één kolom gedrukt, behalve de laatste pagina van de Voerman. Exemplaren In: B M 11555 d 48; K B 447 G 180; in: K B 10 G 34; in: K B 1350 B 122; in: L U B 1207 B 18 |
| 2 | DE || GEEST || Van || MATTHEUS GANSNEB TENGNAGEL, || In d'andere wéreld by de ver- || storvene Poëten. || [maskervignet] || Tot AMSTERDAM, || [-] || By GERRIT JANSZ, Boek-verkooper in den Engel. 1652. || 32 ongen. pp., 4o, sign. A-D4 Opmerkingen Niet in Unger. Deze uitgave is een titeluitgave van nr 1. Het zetsel is geheel hetzelfde. Exemplaren KB 447 G 179; in: KB 30 D 17 Zie verder onder Verzamelbundels hierna. |
B Verzamelbundels
| i | DE || GEEST || Van || MATTHEUS GANSNEB || TENGNAGEL, || In d'andere Wereldt by de || Verstorvene Poëten. || Als mede || Alle zijn Boertige Poëtische Werc- || ken, van Hem selven, en verschey-||de andere Persoonen, haer || leven en bedrijf. || [vignet van typografische figuurtjes] || Tot HAERLEM, || Voor Arent Pietersz. 1653 || 240 ongen. pp., 12o, sign. A-G12, 2A-2C12
Samenstelling Na fG12 begint de signatuur opnieuw. In dit tweede gedeelte van het boek dat er voor het overige integraal bij behoort, zijn Frik en Bloemsel opgenomen. Zie Tekstverantwoording p 608. Opmerkingen Niet in Unger. |
[p. 622]
Opgenomen werken, met opmerkingen daarover
KB 5 D 42 |
|||||||||||||||||||
| ii | DE || GEEST || VAN || MATHAEUS || TENGNAGEL, || In d'andere Werelt by de ver- || storvene Poëten. || Mitsgaders, || Alle sijn Boertighe Poëtische || wercken. || [vignet gelauwerd hoofd] || TOT LEYDEN, || Voor Jan Pietersz. 1654, 180 ongen. pp., 12o, A-G12, H6 en 2A-2B12 Samenstelling Frik is afzonderlijk gesigneerd. De drukker is Pieter Jansz., terwijl alle andere teksten door Jan Pietersz. gedrukt zijn. Aangenomen mag dus worden dat Frik afzonderlijk (of later) bij de zoon gedrukt werd. Omdat op grond van het door Harvard gekochte exemplaar (zie p 623) aangenomen mag worden dat Frik niet integraal tot het boek behoort, heb ik deze titel zowel in het verband van deze verzamelbundel, als bij de afzonderlijke drukken (onder nr vi, 5) opgenomen. Er staan een aantal gravures in dit boek, die blijkens de datering uit een ander werk afkomstig zijn. Opmerkingen Door Unger als onvindbaar vermeld (IA) Opgenomen werken met opmerkingen daarover
|
[p. 623]
BN Yi 1643-1644. In 1965 kocht de Harvard bibliotheek een exemplaar van deze uitgave, maar zonder Frik, bij een Nederlands antiquariaat; registratienummer mij onbekend. |
|||||||||||||||||||
| iii | DE || GEEST || VAN || TENGNAGEL, || Inde andere Wereldt by de || verstorvene || POËTEN. || [vignet gelauwerd hoofd] || Tot LEYDEN, || [-] || Voor Ian Pietersz. Anno 1658. || 282 ongen. pp., 12o, sign. A-L12, M9 Samenstelling In veel opzichten sluit dit boekje aan bij het vorige (nr B ii van deze bibliografie), maar er zijn sterke afwijkingen, zoals: andere volgorde, andere gravures, signatuur loopt door (dus Frik inbegrepen). Opmerkingen Unger i A. De vignetten zijn bij de diverse titelpagina's verschillend. Lindebladen, St. Nicolaes en Frik hebben echter hetzelfde vignet. Opgenomen werken en opmerkingen daarover
P B L 2519 TL; U B Gent B-L 7418 (dit exemplaar wijkt in zoverre van het andere af, dat enkele prenten op andere plaatsen staan, en dat fK2 en fK3 gesigneerd zijn als A2 en A3. Daarna volgt verder K4 etc.) |
||||||||||||||||||
| iv | DE || GEEST || VAN || TENGNAGEL, || In de andere Wereldt by de || verstorvene || POËTEN. || [vignet van ramskop en vogels] || Tot AMSTERDAM. || [-] || Gedruckt in 't Jaer 1660. || 312 ongen. pp., 12o, sign. A-N11 |
[p. 624]
|
Samenstelling
De Frik is in de signatuur opgenomen. In veel opzichten sluit dit boekje aan bij het vorige. Echter geen gravures. Vignet bij alle stukken gelijk. Opmerkingen Waarschijnlijk gelijk aan Unger i, B (Ungers beschrijving is zeer kort). Opgenomen werken met opmerkingen daarover
U U B Moltzer 6 E 17 |
|||||||||||||||||||
| v | De Geest van || TENGNAGEL || Inde andere werrelt by de verstorven || Poëten. 254 ongen. pp., 12o, sign. A-L10 Samenstelling Geheel doorgesigneerd, Frik inbegrepen. Geen gravures. Frik wijkt in zoverre af dat daar een complete titelpagina, met plaats en datum etc. aan voorafgaat; deze wordt hieronder volledig beschreven. Op grond van de titelpagina van Frik mag aangenomen worden dat hele boekje uit Leiden en van 1662 is. Opmerkingen Niet in Unger. Titelprent van figuur met fakkel bij glazen bol met dichters. Opgenomen werken en opmerkingen daarover
|
[p. 625]
B M 11555 aa 34 |
|||||||||||||||||
| vi | De Geest van || TENGNAGEL || Inde andere werrelt by de verstorven || Poëten. || 264 ongen. pp., 12o, sign. A-L12 Samenstelling Geheel doorgesigneerd, Frik inbegrepen. Geen gravures. Alleen Frik heeft een gedateerde titelpagina (hieronder afgeschreven); op grond daarvan mag wel aangenomen worden dat het hele bundeltje te Leiden uitgegeven is, in 1668, al kan het zetsel gedeeltelijk ouder zijn. Opmerkingen Niet in Unger. Titelprent van figuur met fakkel bij glazen bol met dichters. Opgenomen werken en opmerkingen daarover
A U B 1150 H 20 |
||||||||||||||||
| vii | De Geest van || TENGNAGEL || Inde andere werrelt by de verstorven || Poëten. || 264 ongen. pp., 12o sign. A-L12 Samenstelling Geheel doorgesigneerd, Frik inbegrepen. Geen gravures. Frik heeft wel uitgebreide titelpagina die hieronder afgeschreven wordt, maar die is niet gedateerd. Waarschijnlijk overgenomen van nr vi hierboven. |
[p. 626]
|
Opmerkingen
Unger i,C. Titelprent van figuur met fakkel, naast glazen bol met dichters. Opgenomen werken en opmerkingen daarover
A U B 1241 H 1; L U B 1199 H 22; L U B 1199 H 23 |
C Aanvulling
Unger vermeldt nog enkele drukken die mij niet onder ogen gekomen zijn. Daarvan zijn er twee (een van Frik, 1753 en een van Heidin, 1677) waarvan Unger de beschrijving zelf ook weer van anderen overneemt. Het bestaan ervan lijkt mij hoogst twijfelachtig; ik laat de niets zeggende beschrijving van Unger ervan weg. Alleen van het volgende werk heeft Unger blijkbaar zelf een exemplaar in handen gehad (ik volg zijn beschrijving letterlijk):
(Unger II, 1, A) Amsterdamsche || mane-schiin. || Horat. Art. || Ficta, voluptatis causâ, sint proxima veris. || x Vinjet: ruitvormig krulornament || Ghedruckt in 't Jaer Anno 1639. || 32 blz. in 4o.
Op blz. 6 staan 2 Latijnsche citaten uit Ovidius en Horatius.
