Nederlantsche Gedenck-klanck [eerste helft (p. 9-140)]

Openbarende kortelijck de voornaemste gheschiedenissen inde Nederlanden ontstaen/ metten aenvang der inlantsche beroerten/ tot ende metten Jare 1625

De waerdigheyt eeniger sake ende 'tgenot dat daer uyt spruyt/ zijn voornemelijcke dinghen die de menschen plachten aen te leyden om te wenschen ende oock t'ondersoecken/ soo wel de kennisse/ als het gebruyck der selver. Dese twee hoedanigheden werden merckelijck bevonden by alsulcke personen/ die met een herten-lust/ vierighe/ aendachtighe ende innerlicke beweginge/ met een on-partydigh oordeel lesen sullen 'tgene de vrye Nederlantsche Provintien/ ende ons lieve Vaderlant is overgekomen/ door haren erf-vyant den wreeden Spanjaert/ t'sedert hy zyne tirannighe regeringhe heeft gepoogt inde selve te stellen/ beginnende vanden aenvang der Inlantscher verwoestinghen/ tot den huydighen dage toe; ende de merckelicke bescherminghe daer teghens/ die Godt almachtig heeft belieft de zelve Landen te doen/ door hare wettige Overheden. Het ware een seer gewenschte sake dat alle d'Inwoonders der Nederlanden haer verkloeckten ende genegen vonden altyt hen als voor oogen te stellen den boosen-aerd der Spanjaerden/ haer loose vonden/ haer dobbel-treckige * handelingen/ onversadelicke gelt ende eergierigheyt/ onversoenelycken haet/ vyandig ende wrevelig herte/ met haere trouw-vergeten rancken */ die sy (van over lange Jaren/ ende noch ten huydigen dage) hebben aengerecht ende bethoont/ ende noch zijn plegende/ met verwoesten/ moorden/ ende schendingen in Koninckrijcken/ vrye Republycken/ landen/ steden ende plaetsen/ die sy connen met list oft geweldt verheeren */ tegens alle soorten van menschen/ soo Christenen (van wat ghesintheydt die zijn) als tegens wilde/ naecte/ ongewapende/ onnoosele Heydensche volckeren/ tegens Koningen/ Princen/ Hertoghen ende diergelycke personagien/ by God (tot zijnen dienste) in opperheerlicheyt gesalft/ als tegens de gemeene ende geringste luyden; op dat sy eyndlick mochten geraken ende komen tot eene over-al gebiedende macht ofte Spaensche Monarchie. + Het ware oock niet ondienstig datmen inde Nederlantsche scholen de Jonckheyt in scherpte ende in 'therte griffide/ wat haren

ouderen overgekomen is van den woedenden Spanjaerden/ tot welcken eynde eenige bequame boecken ende historien alreede gestelt zijn/ ende dit tegenwoordigh werck mede dienstig is. 'tSelve (beminde leser) soude veroorsaecken dat men met meerder eendrachtigheyt desen vyant (als eene gemeene peste) uyt ons Vaderlant soude pogen wegh te dryven; ende daer eenmael uyt synde/ hem daer uyt te houden/ ende hem selfs te gaen besoecken inde landen die hy/ tegens recht/ met geweld/ van andere Princen/ Heeren ende volckeren is besittende; 'twelcke de eyndelicke behoudenisse ware van Godts kercke in dese quartieren/ als mede een groot voordeel onses Vaderlants/ ende dempinge des machtighen vyandts. Maer om te komen tot de inleydinghe deser dinghen/ ende naerder des Spanjaerts betrachten t'ondecken/ sal den aendachtigen leser letten /hoe dat de heerlicke Nederlanden (die van ouden tyden plachten t'overtreffen in allerley hantwercken/ coopmanschappen ende neeringe vele andere landen/ ende boven maten bloeyden in welvaren) hen wel mogen metter waerheyt ten hoochsten beclagen/ dat Philippus van Oosten-Rijck †, eenigh Soon des Keysers Maximiliani, geboren uyt Maria, d'eenige Dochter ende erfgenaem van wylen Hertogh Carel van Bourgongen der Nederlanden Heer/ oyt trouwde + ende in echte namp Johannam Ferdinandi, des Konings van Spanjen dochter; door welck houwelijck 'tNederlant aen Spanjen is gecomen. Ende al hoe wel de selve Heerlicke landen quamen vande zijde des mans; so heeftmen nochtans van die tyt af beginnen te mercken dat de Spanjaerden die poochden tot een spaensch-leen te maken. De Spanjaert achtende de selve wel bequaem/ om daer uyt te konnen vermeesteren andere Landen ende Rijcken/ doch vondt synen Koning te seer goet aerdigh ende sachtmoedig †/ anders opgequeeckt ende onderwesen by vrome Princen/ zijn natuere den wreeden Spanjaerden gansch contrarie synde/ was derhalven 'tbelet van dat sy haren wille niet conden na haren wensch volvoeren. Desen Prins is tot Burgos in Spanjen ghestorven/ out 28 Jaren/ niet sonder vermoeden dat hy soude zijn vergeven geweest. + Twee soonen

heeft hy nagelaten †/ namelick Carolus ende Ferdinandus, die naden anderen tot Roomsche Keysers zijn gecoren ende gecroont geweest.

Om allenskens naerder te komen/ ende te bethonen dat des Spanjaerts oogemerck is tot een over-al gebiedende macht te geraken/ soo werd hier voorgenomen cortelick/ van 't een Lantschap tottet andere te gaen/ ende vervolgens den Spaenschen handel/ aldaer gepleecht/ t'ontdecken/ ende dan op de historie onser Nederlanden te blyven. Men soude mede mogen verhalen de snode/ valsche ende wreede vonden/ practijcken ende moorden/ by den Spaenschen Koning aen gerecht/ + inde Rijcken van Grenaden ende Arragon; als oock wat noch int Jaer 1610 by hem is ghepleecht aen de arme Moriskens *, om d'inwoonderen der selver Landen t'eenemael te dempen ende uyt te roeyen †: Maer alsoo die t'samen gerekent werden onder den Spanjaert te behooren/ ende aen zijn eygene Rijcken palende syn/ soo is de meeninge daer niet verder van te spreken. Wy beginnen dan eerst vande Landen van America, West Indien, ende Brasilien. Men leest in geloofwaerdige Historien dat wanneer inden + Jare 1496/ oock daer te vooren/ als daer naer/ de custen der selver landen zijn op gedaen oft ontdect † by den Spanjaerden/ ende gelant waren inde Provintien van Nicaragua, Nova Hispania, Mexico, Guatimale, Panuco, Jacatan, als inde Eylanden van Espaniola, Cuba, Jamaica ende andere plaetsen †/

dat sy de naecte/ ende ongewapende Inwoonders (die haer met alle beleeftheden ontmoeteden) lichtelijck hebben konnen onder haer gebiedt ende geweldt brengen; maer de gierige ende wrede Spanjaerden en zijn hier mede niet te vreden geweest; sy hebben de Koningen/ Vorsten ende Heeren der selver Landen (niet tegenstaende datse haer quamen met schoone presenten vereeren) met de Edeluyden ende de gemeene mans persoonen/ oock de vrouwen ende kinderen seer qualicken gehandelt/ ontnemende eerst alle haer costelijckheden/ van Gout/ Silver/ Gesteente/ ende andere waren/ daer nae de selve moordadelijck ombrengende door verscheydene manieren van onmenschelicke tormenten ende wreetheden. De selve wreede daden ende tirannyen en souden voor soo warachtig noch niet konnen aengenomen werden/ by aldien haere eygene schribenten † sulcx ons niet nagelaten hadden in hare boecken te lesen. Men ghelooft datter meer als 200000 persoonen by dese bloethonden aldaer zijn vernielt/ ende dertigh mael meer lants bedorven is dan al de Nederlanden groot zijn. Soo wie (beminde leser) hier van lust heeft tot breeder kennis te komen/ kan lesen de bysondere Historien hier van uyt gegeven/ sal bevinden dat de selve vervatten alsulcke schrickelicke/ onmenschelicke/ ende Barbarische daden/ dat een Christen hert moet weenen ende schreyen/ ende de hayren te bergen staen/ diet hoort ende leest.

De Paus Alexander de VI. + dese Spaensche grouwelicke daden voor goet aen genomen hebbende/ heeft den spaenschen stoel */ al dese gewonnen landen ende rijcken/ menschen ende goet/ toe geeygent/ door zijne bulle/ in date den 14. Meye 1493 †, verbiedende/ op pene van ban/ alle Coningen/ volckren ende natien de selve landen ende custen niet te mogen beseylen oft behandelen */ dan met expres

consent des spaenschen Conings. Den Heydenschen Coning Atabalipa † heeft dese daet bespot/ strydig zijnde (so hy seyde) tegens de natuere/ reden gevende; dat niemant macht heeft eenes anderen erfgoet/ by de rechte eygenaers vele hondert Jaren beseten/ eenen anderen te geven/ die het selve noyt en sach ofte en kende/ veel min met eenig schijn van recht daer op iet wat hadde te eyschen. Beminde leser/ let dat dese gout-rijcke ende van vele costelyckheyt overvloeyende landen/ den Spanjaerden seer dienstig zijn/ om tot haer trachten ende voornemen te geraeken (des Godt verhindere) want uyt de selve (als meester vande voorneemste plaetsen zijnde) vercrygt hy groote middelen van gout/ silver/ conchenillen †/ indigo/ huyden/ ende ander treffelycke waeren/ door de welcke hy can betalen ende onderhouden veel Chrygsvolck te water ende te lande/ met vele oorlogschepen tot syne Vaerden dienstig; oock om te vergiftigen * ende metten Gouden-stock te strycken */ so danige ongetrouwe-persoonen/ die in dienste van andere Koningen/ Princen ende republycken zijn/ op dat sy hen bedectelick tot 'sSpanjaerts dienst souden laeten vinden.

De Spanjaert is meester van het Koninckrijck van Sicilien/ + 'twelck hy besidt met macht van Kasteelen ende Forten: waer door hy wel strengelijck daer werdt ontsien */ te meer om dat de Sicilianen op den vesper-tyt/ in den Jare 1282/ al de Fransoysen/ die daer groote moetwilligheydt dagelijckx pleechden/ hadden omgebracht; des den Spanjaert te beter hem daer sterckt ende wacht houdt/ mitsgaders in noch andere landen/ geleghen inde Middelantsche-Zee †.

+Wanneer inden Jare 1502 den Spaenschen Koning met den Franschen/ onderlinghe hadden voorgenomen te verdryven den gecroonden Koning van Napels † Frederick, ende zijn lant onder hen beyden te verdeelen/ achtende haer beyder t'saemen gevoechde machten soodanigh dat den Napelschen Koning die niet en soude connen wederstaen: haer voornemen in 'twerck gestelt synde/ hebben den Fredericum verjaegt/ zijn Koninckrijck gepart */ ghedeelt/ ende tot haer beyder eyghen gemaeckt. Maer merckt hier/ beminde Leser/ den Spaenschen treck: wanneer de Fransoysen minst achterdencken hadden van eenigh nakende quaet/ soo zijn de Spanjaerden den Fransoysen op 'tlyf ghevallen/ hebben de selve met gewelt uyt 'tlandt verdreven/ ende alsoo gansch Napels voor den Spaenschen Koning alleen ingenomen/ behoudende 't selve noch ten huydigen daghe. Sy hebben stercke plaetsen die sy met soldaten beset houden/ ende 't landt wordt door eenen Vice-roy van Spanjen geregeert. Desen Spaenschen Koninck/ zijnde meester van dat eynde van Italien/ houdt daer in veele garnisoens met veele galleyen/ om hem aldaer niet weynig te doen ontsien/ ende ghelyck * Italien in thoom te houden/ tot synen dienste ende gehoorsaemheydt.

+Onder schijn van vrientschap heeft/ inden Jare 1512, den Spaenschen Koning Ferdinandus versocht door-tocht voor zijn leeger aen Koninck van Navarre † Jean d'Albert, om te mogen/ opt spoe-

digste in Vranckryck geraken. Dese versochte vrintschap heeft den goeden Navarrischen Koning (niet quaets vermoedende) toegestaen/ maer soo haest en was den Spaenschen Koning niet in het herte van dit Rijck/ of hy heeft vermeestert Pampelone, met andere voortreffelijcke plaetsen/ ende behout de selve noch met gewelt van de rechte eygenaers/ te meer door dien den Paus van Roomen † de selve daedt heeft gepresen/ ende den eygendom (door zijn bulle) heeft gegeven/ om dat (soo hy seyde) den Koning van Navarre een Ketter was/ niet waerdig een Koning geheeten/ veel min in daedt te wesen. In dese gelegentheydt vindt hem den Spanjaert ghesterckt/ om wanneer hy tyt ende stont bequaem acht/ uyt dese gewesten Vranckrijck te mogen aentasten.

Koning Philips de II. van Spanjen/ heeft int Jaer 1582 niet nae gelaten alle middelen te ghebruyken tegens zijnen seer nae bestaenden Bloedt-vrient Don Antonio, gecroonden Koning van Portugael † +, om den selfden met gewelt/ of met quaede practycken te doen dooden/ oft verjaeghen: Hier voor gebruyckte hy Duc d'Alba, met een leger te velde. Aende ander zijde had hy omgecocht den voornaemsten Adel des Lants/ soo dat eylaes! Don Antonio, met zijne kinderen/ nauwelyckx konden de bloedige handen der Spanjaerden ontwycken. Door het vercryghen van dit Rijck van Portugael, soo ist dat den Spaenschen stoel mede aen sich heeft genomen de profyten ende voordeelen die de

Portugesen hebben inde Oost-Indien ende Brasilien †. Voorwaer gheen cleyne versterckinge des Spanjaerts te waeter/ met vergrootinge zijnder thollen ende incomsten.

+Hoe het heerlijck Hertogdom van Milanen †, int Jaer 1525, door hulpe des Paus Leonis de X. † den Fransoysen is ontweldicht/ den eygenaer ontvreemt/ ende den Spanjaerden tot buyt geworden/ geven de historien te kennen/ als ooc d'overtollige/ onmenschelijcke overlasten die d'Inwoonders hebben moeten uyt staen. Dit wyt streckende Hertogdom is gelegen aende ander syde van Italien/ beset met een uytnemende sterck Kasteel ende andere forten/ den Spanjaerden seer dienstig om hun meester te + houden vande doorgangen ende passagien der Veltolinen †, soo dat daer door de Fransoysen/ Venetianen/ Duytschen/ Savoyen ende Switsers werden van malcanderen ghehouden/ om in tyde des noots/ geen hulpe van volck elcanderen te connen toesenden. Daer en tegen can den Spanjaert door desen middel (t'zijner beliefte) alle de selve Landen op 'tlyf vallen ende bespringhen.

+Door den loosen handel des Spaenschen Konings/ Carel de V. met Andrea Doria, is inden Jare 1527 de voortreffelijcke Republycke van Genua † gebracht onder andere regeringe/ gansch staende ten dienste des Spaenschen Konings.

+De oude vrye Republycke van Florencen †, is onder eenen Hertog gebracht Anno 1530/ door het listig beleydt des Paus Clemens de VII. met den Spaenschen Koning Carel de V. die syne bastaert Dochter Margareta †, ten houwelyck gaf aen Alexandro de Medicis, Neve des voorseyden Paus; t'sedert welcke tyt het Hertogdom altyt vervallen ende beseten is by het geslachte van de Medicis, die in een onverbrekelyck verbont staen met Spanjen.

+Niet min is mede den selven een groot verplicht vrient ende bloet verwant den Koning van Polen Sigismundus †, want hy/ door dispensatie des Paus/ heeft getrout twee Susters uyt't huys van Oosten--

Rijck/ nabestaende Nichten vanden Spaenschen Koning/ ende is den selven een iveraer des Jesuitschen leere ende leven/ den Spanjaert heel gelijck.

+De Koning van Spanjen/ alwaer hy de rijcken tot syn volkomen gebiet niet en heeft/ die poocht met alle middelen de selve daer toe te dwingen. Dit heeft het schoon-bloeyende Koninckrijck van Vranckrijck dicmaels gevoelt; want seer veel loose vonden syn op verscheyden tyden by den Spanjaerden aengeleyt geweest tegens de wettige Koningen des selfs/ off om 'tselfde heel te vermeesteren/ of om 'tselfde onder Spaensche gebiedende Heeren ende machten te brengen. Dit heeft den wysen + Franschen Koning Franciscus de I. † wel behertight: Want in vrede synde met Carolo de V. Spaensch Koning/ bevont alsdoe syn Rijck soo ontstelt ende vervult met twisten ende oneenigheden/ soo onder den Adel/ als oock onder den gemeenen Coopluyden ende Borgeren/ dat hy voor zijn Rijck profytiger ende noodiger achte met Spanjen in wettighe oorloge te wesen/ als metten Spanjaert in valsche vrede te staen/ nam daerom voor/ met d'uytlantsche/ oorlog tegens Spanjen te voeren/ ende syn inlantsche ruste alsoo wederom te bevestigen. Wat een groot behulp de Ligeurs †, in de Jaren 1587/88/ † ende

daer nae hebben bekomen uyt Spanjen/ is kennelyck. Wanneer oock den Koning Henricus de III. door eenen Grau Monick † doorsteken was/ ende het lant vol troublen stont/ heeft men alsdoe in Vrancrijck niet vernomen wat den Spanjaert al aen stelde om in't Konincklick ampt te brengen en te dringen syne naeste bloet-vrienden? als Ernestus van Oosten-Rijck syn Cosyn/ Isabella Eugenia † syne Dochter/ ende andere diergelycke personagen/ uyt Franschen bloede gesproten/ niet twyffelende tot sulcks aende seer goede ghenegentheden des Paus/ die haest syne toestemminge soude geven/ wanneer de Spanjaerden meester in Vranckrijck hen hadden gemaeckt. Heeftmen onlangs mede niet gevoelt hoe den Spanjaert syn personagie heeft gespeelt * door den Marquis d'Ancre †? Desen booswicht heeft weten 'srijckx schatten hem ende de zijne eygen temaecken/ den Koning Lodewyck de XIII. (door syne minder jaerigheydt in 'sRijckx saken alsdoe onbedreven) opgehitst teghens de voornaemste Heeren vanden bloede/ oorlogen verweckt/ verwoestinghen van Landen/ steden/ ende der menschen

veroorsaeckt/meenende alsoo met de syne desen Rijcke in sulcken verloop ende ghebreck van middelen te brenghen/ dat de Croone van Vranckrijck genootsaeckt soude werden/ hulp van volck ende geldt te + versoecken vanden Spaenschen Koning/schoon-Vader † des Konings van Vranckrijck. Door desen vont hadde den Spanjaert voet in 'tLant konnen krygen/ om syne rolle te beter te konnen uyt spelen/ maer de rechtvaerdige Godt heeft hem erbermt over dit Rijcke/ ende een rechtvaerdigh oordeel op den cop deses booswichts laeten vallen/ hy is omghebracht/ ende heeft loon nae wercken ontfanghen/ ende is hier door wederom het ghemelde Rijcke in vrede gestelt.

Het Koninckrijck van Engelant, is dat ooc so inwendig als uytwendig onbevochten vanden Spanjaert gebleven? +Och neent! Gedenckt met wat machtige vlote 'tselve den Spaenschen Koning Philips de II. heeft gepoocht te vermeesteren inden Jare 1588/ hier by komende de bulle des Paus Clemens de VIII. † die de Godsalighe Koninginne Elisabeth hadde in den ban ghedaen/ ende haer rijcke tot een prooye gestelt voor alle Spaensche gier-vogels/ doch Godts handt heeft de selve vlote verdaen ende tot

schande ghemaeckt. Wyder/ wat verraderye heeft Spanjen niet gepoocht aenden persoon van dese weerdige Koninginne te leggen/ om haer te vergiftigen ende met andere quade middelen ter doot te brengen? Doch de Heere (die altyt hier over gedanckt moet zijn) heeft sulcks alles verhindert. Is ooc noch niet versch in onse memorien de wonderbare ontdeckinge van het schrickelijck voorgenomen verraet inden Jare 1604/ by eenige Spaensch ghesinde ende Jesuiten angevangen/ om Jacobus, Koning van groot Britanjen/ met syn Koninginne ende kinderen/ ende voornaemsten Adel ende Raets-Heeren (wanneer sy souden in het Parlement sitten) te doen opvlieghen door de cracht des buspoeders †? Let met andacht (lieve leser!) in dien het poghen deses verraders hadde gheluckt/ wat jammer dit schoone Rijck soude overkomen hebben/ 'tselve op eenen ooghenblick te sullen hebben berooft ghesien van zijnen Koning ende bloedt/ als oock vanden ghetrousten Adel/ ende voorsichtigste Raedts-persoonen: Soude 't ghemeene volck hier door niet vol ancxst ende vreese/ schrick ende twyfelmoedigheydt ghestaen hebben? Daer en teghens de Spaensche vol moets/ couragie ende gheweldts? vol hope van terstont groote hulpe te crygen uyt Spanjen/ als uyt de Landen/ staende onder 't Spaensche ghebiedt? daer toe alreede veel voorraedts in Vlaenderen ghereet lach/ om nae Enghelandt te stieren. De Heere moet eeuwigh lof hebben dat hy de boose hier in ghestut heeft. Den wederspannighen Grave van Tyron in Yrlant †, is mede alle hulp van volck ende geldt uyt Spanjen toegesonden geweest/ om hem te sty-

ven in d'oorloge tegens zijne wettige Coninginne/ ende alsoo nae des Spanjaerts wenschen (soo den selven Tyron had konnen meester werden in Yrlant) Engelant uyt die quartieren aen te vallen ende te beoorloghen/ doch alles is (door Godes beleydt) soo uyt ghevallen dat de vyanden zijn t'onder ghebracht ende ghevlucht.

+Wat de Spanjaerden hebben voor gehadt in Duytslant wanneer haren Koning Carel de V. Rooms Keyser was wysen de historien aen/ want sy den selfden Keyser hebben geraden alle strengigheyt soo over de gevangene protestantische Vorsten ende Heeren/ als over de Inwoonders des Lants/ te ghebruycken. Hier door is ghebeurdt dat d'andere Duytsche Vorsten den Keyser met zijne Spanjaerden uyt haer Lant-palen hebben verjaegt †/ 'twelcke reden gaf dat den triumpherenden Keyser (siende sich vande zijne nagejaegt/ ende dese haestige veranderinge) t'sedert in suffinge der sinnen is gekomen ende gebleven. Hedens-daechs werden oock ghewaer de wreede Spaensche mishandelinghen †/ de

Koninck-rijcken van Hongaryen, Bohemen, de Heerlicke Lant-schappen van Silesien, Moravien, + Pfaltz, ende andere daer ontrent liggende Landen. Men behoeft oock niet verde te gaen om te bewysen 't gene by de Spanjaerden is gepleegt/ inde Jaren 1598/99/ ende daer naer in de vrye ende neutrale Landen van Cleef, Berg, ende Gulich †, by den Admirant van Arragon; oock daerna wat overkomen + zijn de vrye steden Aken ende Wesel †, met andere steden meer. Godt de Heere believe hem te erbermen over de selfde/ op dat sy ontledicht mochten werden van dat snoode ghespuys/ die met seer groote menichte daer nestelen/ ende niet af en laten alle wreetheden te pleghen.

+De Spanjaert heeft altyt de Nederlanden voor hem seer dienstig gheacht/ om daer inne den stoel der oorloge te stellen/ te meer also hy de Inwoonders bevont cloeck ter Zee ende ter oorlooge: De Landen vol goede Reeden ende Zee-gaten/ als bequame havens: De steden scheep-rijck/ overvloeyende van allerhande waren ende voor-raedt/ ter oorlooge nut: Ende daerom uyt de selve conde beseylen ende bespringen/ niet alleen de naest gelegene Landen ende rijcken/ maer oock de verde afgelegene.

Hier toe heeft den Spanjaert de selve willen gebruycken: Maer naerdien (als voorseyt is) Philippus den I. der Neder-landen Heer †/ 'tselfde niet heeft willen toestaen/ soo en heeft zijnen navolger ende Soon Carel de V. oock niet willen lyden/ dat den Spanjaert soo volkomen gebiedt over dese heerlycke landen soude gebruycken. Dit heeft hy dan soecken te wege te brenghen door Philips de II. soon vanden + selven Keyser Carel de V. die nu tot redelijcke Jaren was ghekomen. Daer om hebben sy den Keyser haeren Koning geraden dat hem soude believen syn soone te vorderen * in zijne staten/ te meer zijne Majesteyt een Prince was die veel moeyten ende periculen hadde uyt gestaen/ daer door in gesontheyt seer geswackt synde/ ende nu tot den ouderdom van 55 Jaren gekomen: Daer en teghen syn soone kloeck/ghesont ende jong/ die den swaren last der selver regeringhe beter soude konnen dragen als syne Majesteyt/ met meer andere redenen. De Keyser dan bemerckende d'onghewilligheydt teghens + hem/ neemt voor synen soone in syne weerdigheden te stellen/ ende hem selven daer van t'ontslaen. Syne Majest. laet derhalven de vergaderinge der Heeren Staten Generael der 17 Provintien beschryven ende by een komen binnen Brussel/ al waer hy op den 25. Octobris 1555/ met weenende oogen/ syn afscheyt nam vande gemelde Heeren Staten/ met groote bedanckingen ten wedersyden/ vande goede diensten ende behulpen elcanderen veele Jaren met groote moyten/ ende lasten bewesen. Hier op syne Majesteyt versoeckende aende selve Heeren/ dat syn soone Philippus (die uyt Spanjen aengekomen was) in syn plaetse mochte aengenomen werden/ is hem 'tselve toegestaen ende korts daer aen + met weynig gevolgs/ vergeselschapt met syne twee susters †/ naer Spanjen gereyst/ al waer hy overleden is den 21. Septemb. 1558.

+Soo is dan Philippus de II. Koning van Spanjen in syns Heeren vaders plaetse ghehult * †/ mits dat hy de Landen moste eet doen als syne voorsaten altyt gedaen hadden/ ende derhalven ghetrocken in

alle de Hooft steden der Nederlantsche Provintien/ al daer openbaerlijck ende lyffelijck sweerende ende met gestaefden eede sich verplichtende/ alle de Privilegien ende rechten der Landen ende Steden/ plaetsen ende volckeren/ te hant-haven ende beschermen/ die wel vermeerderen/ maer niet verminderen/ gelyck hem daer op oock alle trouwe ende onderdanigheyt is belooft van wegen de Landen.

Desen Koning in Spanjen Anno 1528 gheboren †/ met Spaensche melck opgevoet/ ende met Spaensche Raetsheeren voorsien/ nu als Heere aenghenomen synde heeft gepoocht terstont het Spaensch voornemen int werck te stellen/ doch vint hem als verstelt/ door dien (volgens synen onlangs gedaenen eed) alle vreemdelingen waren gesloten uyt des Lants regeringe het bewindt der selver saken verricht moetende werden by d'ingeboorene der Landen. Ende alsoo hy sonder de regeringe vande vreemde syn werck niet konde uyt voeren/ hebbende ten hoogsten gelt van noode/ 'twelck hy d'ingesetene sonder consent der Heeren Staten niet mochte af vorderen/ moetende gebruycken/ eensdeels veel vreemde soldaten ende oversten/ die mede nae 's Lants wetten niet mochten int Land komen sonder verloff der H. Staten; ten anderen/ hebbende te bouwen verscheyden Forten ende Casteelen/ hem oock ongeoorloft: Soo acht hy nodig eenighe gelegentheden voor hem uyt te vinden om der Landen + Privilegien ende voordeelen (by syne voorsaten/ om eenige merckelijcke redenen de Landen gejont *) te vernietigen; dies poocht hy de Nederlanden onder nauwer bedwang te brenghen voor syn vertreck na Spanjen †/ twelcke voor de handt was. Hy doet derhalven inden Jare 1559/ binnen de stadt van Gent eene vergaderinge † leggen der Heeren Staten generael der Nederlantsche 17 Provintien/ ghevende de selve te kennen de nootsaeckelijckheydt syner reyse/ met belofte van sich wederom met de eerste gelegenheydt na de Nederlanden te vervoeghen; ende verklarende/ al hoe wel de Fransche oorloge met hem was geeyndight †/ dat hy nochtans raetsaem vond de Nederlanden t'eenemael te willen versekeren/ soo voor alle invallen van eenige nabuerige Princen/ als voor inlantsche beroerten; daer toe nodig achtende eenige plaetsen (by hem te verkiesen) te voorsien met soldaten van syne getrouste; versoeckende/ ende niet te min begeerende dat de selve Heeren Staten eerstdaeghs souden op brenghen + soo veel penningen alsser van node waren om 4000 Crygsluyden voortaen in dienst te houden/ tot

betalinge van dewelcke hy soude stellen alsulcke Thesauriers als hem goet duncken soude/ verstaende het garnisoen te sullen wesen Spanjaerden/ die syne Majesteyt rekende syne beste ende getrouste † te syn; makende syne bastaert suster † Margareta Princesse van Parma, Gouvernante geduerende syns Majest. afwesen.

+Over dit onbillick versoeck ende bevel des Konings/ syn de Heeren Staten seer verslagen ende onstelt geweest/ als strydende in veele leden tegen 'sLants wetten ende des Princen onlanghs gedaen eedt: Want volgens den selven en behoefden sy niet te verstaen tot eenige lichtinge van penningen/ veel min om 4000 vreemde soldaten onder uytheemsche bevel-hebbers int Lant te houden/ nochte oock om Spaensche Thesauriers gestelt te werden over hare penningen: daerom ende om andere redenen meer/ +slaen sy ghemeender hant aff het ghemelde onredelycke versoeck. Maer dit weygeren heeft den Koning/ met synen Spaenschen raet/ soo qualijck ghenomen/ dat de selve Heeren Staten geoordeelt wierden de sonde der wederspannigheyt tegens syne Majesteydt begaen te hebben/ ende dien volgens, Crimen lesae Majestatis; weerdig synde als rebellen ghestraft te worden. Ende om tot dese straffe (over de Nederlanden voorghenomen) te komen/ mostmen de selve (seyde-men) sien te dwinghen tot een Spaensche ghehoorsaemheydt/ daer toe nodig achtende inghevoert de Spaensche Inquisitie †/ die niet en konde werden in treyn ghebracht * dan met louter geweld/ met loose practycken/ + ende opgesochte versierde * redenen/ om de Nederlanders by alle Princen ende Vorsten in verdachtheyt te brenghen/ ende alsoo by de selve mede geoordeelt te werden groote straffe weerdig te syn. Hier over

dan heeftmen bedacht ende goet gevonden datmen bedectelijck op alle hoecken der Nederlanden soude te werck stellen snoode menschen/ die de kercken souden plonderen †/ roven ende breken/ op datmen alsdan (de Nederlanders beschuldigt werdende sulcks te wege ghebracht te hebben) een groot ghetal van vreemd Crygs-volck onder desen schyn int Lant soude mogen aff senden/ om 'tselve te verheeren */ ende te brengen onder de ghehoorsaemheyt van Spaensche Gouverneurs/ die dat besitten souden als den Spanjaert besit de nieuwe gewonnen Landen van America.

+De Koning dan/ syne bastaert suster gelaten hebbende voor Gouvernante inde Nederlanden/ is vertrocken/ ende in Spanjen wel aengekomen/ van waer hy in alder haest herwaerts aff sont Spaensche gesanten/ mede brenghende harde ende strenghe placcaten/ soo tot invoeringe vande Spaensche inquisitie †/ als op't onderhouden van 'tConcilie van Trenten †/ daer toe stellende nieuwe Bisschoppen † ende Ketter-meesters (Granvelle d'opperste) ende int Lant brenghende een groot deel Spaensche soldaten/ om alsoo d'Inquisitie te beter in trein te brengen. Veele onbekende Lant-loopers hebben ver-

+ scheyden kercken geplondert/ de beelden affgebroken/ ende kerck-roof gepleeght. Daer op ghevolgt is (alsoo dit feyt d'arme Nederlanders/ doch ten onrechten/ wiert op den hals gedrongen) dat in 'tselve vrye Nederlant omgebracht syn veel duysent menschen †; d'eene uyt oorsake syns Gods diensts; d'andere uyt haet by eenighe geestelijcke persoonen op haer genomen; sommige om datse van groote + middelen waren/ dewelcke d'Inquisiteuren ende andere van aensien tot haer sochten te trecken. De ghewoonelycke ghevanghenissen waren soo vol eerlycke mannen ende vrouwen/ die in stocken ende blocken laghen/ datmen veel andere plaetsen daer toe moste ghereet maken. In alle Steden ende plaetsen en hoordemen niet dan van hanghen/ branden/ verdrincken ende jammerlyck ombrengen der + vroomer menschen. Alle 'twelcke oorsake gaff dat d'Inwoonders veel ende verscheyden klachten hebben ghedaen aende voornaemste Edelen ende Regeerders vant Landt; biddende ootmoedelijck dat hy haerder E. eenighen bequaemen middel mochte beraemt werden/ daer door by den Koning ofte Gouvernante te weghe wierde ghebracht de schorssinghe vande executie deser bloedigher placcaten/ immers voor eenighen tyt: tot dat den goeden Godt soude believen des Konings herte te versachten/ ende met meerder barmhertigheydt 't Nederlant aen te schouwen. Waer op de voornaemste Edelen tot + 400 int ghetal syn bewoghen geweest/ in Aprili 1566 ten hove te verschynen by Madame de Parma, met een seer beleefde ootmoedige requeste †/ hare hoogheydt ende den raet van state biddende/ dat de Landen ende steden/ mitsgaders der selver Inwoonders mochten behouden hare vryheden ende Privilegien; dat op der selver welvaren ende leven beter mochte werden ghelet/ ende de harde uytvoeringhe der bloediger placcaten opghehouden ende gheschorst/ op dattet Lant niet t'eenemael en verginge ende van inwoonders ontbloot wierde.

+ Het ghebeurde nu/ wanneer dese aensienelijcke Edelen in goeder ordre nae iders qualiteyt/ ten

D'onvrome die veracht met spotten, schimpen, smaden
Die hoogste van gheboort en edelst syn in daden.
So gaetet meest altyt. Doch 'tvroom volck achtet niet,
Maer dragen in gedult haer lyden en verdriet.
En hoemen haer meer druckt en perst, en uyt wil roeyen
Hoe sy door Godes hulp, meer groeyen ende bloeyen.
God is haer vaste burcht in voor en tegenspoet
Dus is der Geusen naem den goeden altyt goet.

hoove quamen/ dat Madame de Parma haer daer over seer ontsettede/ 'twelcke Granvelle † ende Barlaimont merckende/ hebben hare hoogheydt eenen moet aenspreckende/ gheseydt: Voila Madame aprocher a vostre Ex^e un tas des Geux †, dat is: Siet daer Madame tot uwe Ex^e komen een hoop beedelaers ende schavuyten. De Heeren Edelen dese smadelycke ontmoetinghe ter ooren ghekomen synde/ in plaetse van haer daer over seer t'ontstellen/ seyden seer geerne den name van Geux ofte bedelaer te willen draghen/ ten aensien vande ghetrouwigheydt die sy Gode/ den Koning/ ende 'tlieve Vader-lant sochten te bewysen; gelijck dan eenighe haerer de goetwilligheydt van het draghen desselven naems lieten blycken door openbare tekenen/ dragende medalien van Gout/ sommighe van Silver/ ende andere van slechter * stoffe/ daer op staende twee handen, malcanderen trouwe aenbiedende met een Nap ende Male *, ende dese omschryvinghe: Fidel a Dieu & au Roy jusques a porter la Besace: Dat is: Ghetrou Gode ende den Koning tot den Bedel-sack toe. Eenighe hadden het opschrift: Pro lege, Rege & grege. Dat is: Voor de Wet/ den Koning ende de ghemeente. Andere nader hant: Vive les Geux.

Het seer vierig ende ernstig versoeck deser aensienelycker Edelen Madame de Parma met haren raet wat doende achterdencken/ heeft so veel gedaen dat de straffe executien/ voor eenen tyt/ wat syn geschort †/ doch niet dan uyt loutere geveynstheyt/als naderhant wel gebleken is: ende vreese van meerder quaet. De voortreffelycke Heeren van Montigni ende den Marquis van Bergen †, Ridders van

de ordre des gulden Vlies †/ syn gelast naer Spanjen te vertrecken/ om syne Majest. mondelinge voor te + dragen den droevigen stant der benouder Nederlanden/ ende van wegen de selve/ den Koning ootmoedelyck te bidden tot versachtingen der harde vervolgingen/ ende ophoudinge van het menichvuldig bloetstorten der onnoseler menschen. Ondertusschen hebben Madame, Granvelle †, Barlaimont, ende andere Spaensch gesinde na Spanjen den Koning alle dingen ten ergsten overgheschreven/ dienende meer om syne Majest. te verherden als tot versoeninge te raeden; 'twelcke veroorsaeckt heeft/ dat de gemelde twee affgesondene Heeren in Spanjen (naer dat sy lange sonder eenig bescheyt te konnen verkrygen waren opgehouden) syn omgebracht ende gedoot.

Boven dit alles/ is Madame de Parma in Spanjen geoordeelt geweest niet strenghe genoech tot straffe der Nederlanders gehandelt te hebben; neemt der halven den Koning voor/ na de selve Landen aff te senden/ in plaetse van die eenige versachtinge aen te doen/ den wreeden/lang bekenden bloet-hond Duc d'Alva †, den selven bevel gevende/ sich met veel Crygsch-volck naer 'tNederlant te vervoegen; + ende Madame †, dat sy hare commissie ende staet soude aff leggen; 'twelcke sy gedaen hebbende/ treckende naer Italien by haren man/ is Duc d'Alf int Landt aen gekomen.

Gelijck een harde stroom geweld doet op de dycken,
En niet en rust of gaet daer deur en over strycken,
Doet onderlopen 'Land, verderft mensch, vrucht, en vee,
Soo ist nu met dees Prins, die als een dolle Zee
Verlaet vecht, plicht, natuer, doet kracht aen syn gewisse,
Die (volgens synen eed, wat seg ick eed! waer isse?)
Den dyck behoord'te syn voor alle schendery,
Verplet de Vrye Leeu nu selfs door tiranny,

1. De Paus van Roomen.
2. De Coning van Spanjen.
3. Gouvernante
4. Duc d'Alva
5. Don Frederico.
6. Cardinael Granvelle.
7. Vergas {Spanjaer.
8. Delrio {Spanjaer.
9. Bisschop van Ypren.
10. Broer Cornelis.
11. De parsse van verdruckinge.
12. Nederlantschen Leeu.
13.Geschondene Leeus krone.
14. Gebrokene Vrydom.
15. Gescheurde Privilegien des Lants.

+Soo haest en is Duc d'Alva niet gheweest in 't afkomen met zijn volck nae Nederlant/ of men heeft seeckere tijdinghe daer van vernomen. Hier door is Wilhelm, Prins van Oranjen &c. (by den Coning gestelt tot Gouverneur † van Hollant, Zeelant, &c.) bewogen geweest hem te laten vinden by Lamorael, zijnde Prince van Gavere, Grave van Egmont, ende Gouverneur van Vlaenderen, &c. als oock by den Grave van Hoorn, ende andere vande voornaemste Heeren in hooge ampten gestelt zijnde/ haerder E. te kennen gevende dat hy secretelijck hadde verstaen den Spaenschen last ende sententie + die over alle de Nederlanden by den Coning ende zijnen Raed was besloten; ende dat Duc d'Alva (wiens wreeden ende bloet-dorstigen aerd hy van over lange hadde gekent) nu herwaerts over marcheerde/ met een grooten hoop vreemde ende strenge beulen ende soldaten/ om dese harde sententie uyt te voeren/ tot 'tuyterste verderf van't gansche Land: de selve Heeren daer over in bedencken gevende/ + of het niet raetsaem ware/ ende met 's Lants Wetten over een en quame/ datmen al de Nederlantsche macht soude by een brengen/ ende die leggen op de uyterste frontier-plaetsen †/ alwaer men den Duc d'Alf met zijne hoopen soude mogen ende connen stuyten/ op dat hy door alsulcke middelen in't Vaderlant/ tot des selven verderf niet in en brake. Desen voorsichtigen ende wijsen raed des Princes is by den meestendeel der Heeren verworpen/ ende bysonder by den Grave van Egmont, 'twelcke den selven Heere Prince merckende seyde dat hy niet en woude verwachten d'aencompste ende genade

van Duc d'Alf, maer voorgenomen hadde sich te begeven nae Duytschlant/ verklarende dat Egmont + soude wesen de brugge daer over Nederlant tot verderf soude geraken. Daer op den Grave van Egmont als zijnen spot drijvende de vroome Prins antwoorde: Wel/ de wyle ghy vertrecken wilt/ A dieu Prins sonder Lant †. Daer op hem de Prince van Orangen weder seyde: A dieu Grave sonder hooft, hem aldus voorseggende wat hem gebeuren soude. Dus is de Prins van Orangen uyt Antwerpen nae Duytschlant † getrocken inde maent van April des Jaers 1567/ 'tWelcke een groote verslagentheyt maeckte onder die vande gereformeerde Religie/ ende oorsaecke gaf dat hy van veele duysent menschen wiert gevolgt/ die haer mede op de vlucht begaven. Ter contrarie * soo heeft den voornoemden Grave van + Egmont, hem geopenbaert dat hy vyand was vande gereformeerde Religie/ sich te vooren gethoont hebbende de selve toegedaen te zijn; ende om in des Spanjaerts goede gratie te geraken/ ende te bethoonen dat hy een yveraer was vande moeder de H. Roomsche Kercke/ soo dede hy veele menschen ombrengen inde quartieren van Vlaenderen †. Ondertusschen is (sonder slach of stoot) Duc d'Alf met groote menichte van uyt heemsch Crijgs-volc in het Nederlant aengecomen/ als voorseyt is/ aldaer + terstont oprechtende een collegie van verscheydene snoode menschen; bestaende soo uyt Spanjaerden/ als Spaensche gesinde Nederlanders/ ende wierden genaempt Le Conseil des troubles ofte Bloet-raet †/ waer over Duc d'Alva presideerde/ hebbende volkomen macht om alsulcke vonnissen te wijsen/ van

+ arresten ende andersins over alle de Nederlanders leven ende goederen/ hoe hoog ofte laeg van state die oock waren/ dat daer van geen appel aen hoger Collegien en mochte vallen: Liet dienvolgende seer wreede placcaten uytroepen/ straffe/ ende ongehoorde sententien ter executie stellen ende uytvoeren/ veel weduwen ende weesen makende/ Landen ende Steden bedervende/ groote schattingen instellende/ ende het gansche Nederlant in een jammerlijck bloet-bad brengende/ om also des Spanjaerts voor-nemen te uyten/ ende tottet invoeren der inquisitie/ ende 'tonderhouden des Conciliums van Trenten te geraken. Dit snoode Collegie heeft hier en boven tot stijvinge haerder daed/ ontfangen uyt Spanjen eene barbare ende schrickelijcke sententie †/ den 26. Februarij 1568/ tot Madrit by den Coning over de Nederlanders uytgesprocken/ daer by verklaert wierdt/ dat alle de inwoonders der + + selve/ van wat qualiteyt die waren/ hadden verbeurt lijf ende goet/ als inde hoogste sonde der gequetster Maj. vervallen zijnde: D'een om dat hy quaet gedaen hadde, d'ander om dat hy sulcx niet en hadde belet: oock dat alle de previlegien/ vryheden ende wetten der Landen/ Steden ende plaetsen wierden vernieticht/ ende d'inwoonders niet weerdig waren sodanige voordeelen ende vryheden meer te genieten. Doch den Spanjaert sonderde daer uyt eenige zijner getrouwer ondersaten/ die hy ter gelegender tijdt soude bekent maken.

Het jammerlick geklag/ daer mede het Nederlant vervult is geweest/ heeft hem seer wijt verspreyt/ ja is tot inden Hemel opgeklommen. De menichte der vromer luyden die omgebracht wierden/ is groot geweest †. De gevluchte/ alle haere middelen hebbende moeten verlaten/ ende met oude swacke + + leden/ huysvrou ende kinderen/ in grooter armoede lancx de Landen suckelende gaende/ waren noch meer. D'omliggende Landen ende Rijcken wierden vervult met gevluchte Christenen/ die haer daer

inne met allerhande eerlijcke coopmanschappen ende hantwercken begonden te generen; Waer over de gemelde plaetsen Godes milden segen † (door het herbergen van dese verdreven schapen) niet weynig en hebben gevoelt ende vernomen. Evenwel heeftmen by den Coning van Spanjen (van wegen den Nederlantschen Adel/ steden/ ende inwoonders) noch al aengehouden om te komen tot versoeninge; maer zijne Majest. is altydt van quaet tot erger uytgevaren/ alle hope van vergevinge (soo daer yet wat waere misdaen geweest)afslaende/ ende heeft voorts ende voorts getracht om volle macht te bekomen over de zielen/ goet/ ende bloet der Nederlanders. Alle 'twelcke veroorsaeckt heeft/ dat vele gevluchte Edelen ende + inlanders †/ eenen moet grijpende/gebracht hebben eenen schoonen hoop volcx te velde/ soo onder het beleyd des Graven Lodewijcx ende Adolfs van Nassouwen gebroeders/ als onder Graef Joos van Schouwenburg. + Dese helden hebben den Graef van Arenberch, overste des Spaenschen Legers/ mannelick aengevallen in het Lant van Groeningen/ tusschen Heyliger Lee † ende Wijnschoten/ alwaer dapper gevochten wiert/ ende de Nassousche de victorie verkregen/ veroverende ses stucken geschuts met veel bagagie/ den oversten Arenberg mede ter plaetsen doot blijvende. Doch wert dese triumphe dier gecocht door het verlies + van den hoog gemelden Graef Adolf: Nochtans heeft den moet deser vromer luyden soo aengewassen dat sy in haere vendels voerden dese devise: Recuperare aut mori. Dat is: Wederkrijgen oft sterven.

+In het eerste (soo het scheen) heeft Duc d'Alva hem wat willen veynsen/ om metten voornaemsten adel des Lants /sich te beraden/ nopende der Landen regeringe/ waer over hy de selve te Hove by hem heeft doen roepen/ sulcks al van den Spaenschen besteken zijnde/ om de Heeren vast ende int net te krijgen/ gelijck't hem daer nae verthoonde. De Graven van Egmont, Hooren, Batenburgers, met verscheydene edelluyden zijn te Brussel verschenen/ maer die voorsichtiger waren zijn t'huys gebleven/ ende sommige uyt het Land getrocken. Soo haest en zijn de Graven ende Heeren by den Duc d'Alva niet aengekomen/ of hy heeft de selve doen versekeren ende gevangen nemen/ ende wel nauwe doen opsluyten. Ende met dat de tijdinge te Hove quam dat den Grave van Arenberch was gebleven/ zijn geschut verloren/ ende 'tSpaensch Leger verstroyt; soo heeft den Spaenschen Raed haer daer over willen wreken. Sijn derhalven op den eersten ende 5. Junij 1568 binnen Brussel onthooft de voornoemde Graven/ Heeren ende Edeluyden † + +; sommiger hoofden ende lichamen op staken ende raderen gestelt. Dit hebben dese aensienlicke ende groot-geachte persoonen moeten lijden/ als te veel vertrout hebbende de Spaensche geveynsde trouwe ende vriendelijckheyt. Ende hoe wel het dooden der + voornoemde Graven (Heeren zijnde van de hooch-beroemde ordre des gulden Vlies †/ by geene andere

mogende veroordeelt werden als by hare met-broeders) strect tegens recht ende reden/ alsoo den Bloet-Raed over de selve (als geseyt is) geen macht en hadde/ heeft evenwel Duc d'Alva, hier op niet passende/ maer de selve ordre als met voeten tredende/ daer mede deur gegaen. Heeft mede desgelijcken het Prevelegie van Brabant ende der vermaerder Academie van Leuven schandelick geschent/ alsoo hy uyt de selve heeft gevanckelick doen wech voeren (dat niemant vermach te doen) Philippus Grave van + Bueren †, outsten Sone des Princen van Oranjen, studerende binnen Leuven, hem naer Spanjen bestellende/ zijne ouders ontvreemdende/ ende daer als ghevangen gehouden tot den Jare 1599 toe/ als wanneer hy met den Cardinael Alberto in't Nederlant is gekomen.

+De seer sware executie over so groote Heeren van den Lande/ Ridders des gulden Vlies/ by onwettige rechters gedaen (als voorsz. is) heeft noch meerder schrick ende verloop in de Nederlanden veroorsaeckt. 'tWelcke Duc d'Alve (soo het scheen) heeft willen voorkomen/ op dattet Lant niet t'eenemael van inwoonders soude werden ontbloot. Hy doet derhalven een listig pardon uyt Spanjen †

komen/ daer mede de fauten ende feylen der Nederlanders souden vergeven werden: Doch 'tselve werd' by vele vrome gemerckt vol bedrochs te zijn/ hun maer te meer vreese ende achterdencken gevende. Andere/ in religions saken wanckelende/ om haer goet niet te verlaten/ haer gemack te houden/ ende hare luye buycken op te mesten/ zijn by den Spanjaerden niet alleen gebleven; maer hebben hen alle behulp ende bystant gedaen/ ende hare daden toegestaen. Na d'afcondinge van 'tselve valsch + pardon/ heeft Duc d'Alf versocht met geweld ende tegen danck der Heeren Staten (die in hare Prevelegien versochten gestijft te worden) in te voeren den l0./20./ ende 100. penning †/ met andere ongehoorde schattingen/ om daer mede zijne Spaensche trawanten/ als oock d'ontrouwe Spaensch-gesinde Nederlanders te verrijcken; ende de Landen (die alreede van't meeste haerder neeringen ontblood waren) van middelen soo arm te maecken ende uyt te putten/ datmen geen voorraed van gelde in tydt des noots soude vinden om de tyrannen tegen te staen.

De uytgewekene Nederlanders hebben niet opgehouden seer ernstig de Prins van Orangien, Gouverneur + van Hollant ende Zeelant, nu in Duytschlant gevlucht/ te versoecken hem te willen begeven na't Nederlant (dat nu vol oproers was door de mishandelinge van Duc d'Alve), met een goede versamelinge van volck; om de verdruckte Nederlanden te verlichten ende te rucken (door Godes hulpe) uyt der Spaenscher handen. Men heeft hier toe den Prince/ die de saecke seer behertigde/ merckelijcke sommen van penningen beschickt/ die dan een sterck Leger vergadert/ ende in Octobri 1568/ daer mede de Mase passerende/ den Duc d'Alve onder de oogen kompt. Ondertusschen/ Duc d'Alf hem dapper vreesende/ soeckt al omme te verhinderen dat den Prins, nochte zijn Leger eenighen toevoer werde ghedaen; Laet derhalven de Meulens over al af breecken/ ende de schuyren ende stallen/ van veelderley voorraet versien/ afbranden. Houdende hem oock altydt in zijne voordeelen/ sonder te willen int Velt komen ofte slach leveren. De Prins hadde korts voor zijn aencompste laten in druck gaen de

redenen van zijnen tocht †; op dat alle Magistraten Ed'len/ ende Inwoonders des Landts/ kennisse daer van hebbende/ haer mochten dragen (door voorvallende gelegentheden) als goede Vader-lants-liefhebbende Patriotten behoorden te doen. Doch in het Landt komende/ heeft niet voorderlicx */ tot der selver verlichtinge/ connen uytrichten/ van wegen de voorverhaelde redenen. Vind dan best geraden zijn volck te voeren op de frontieren * van Vranckrijck/ alwaer hy zijn Leger afdanckt/ ende van daer weder nae Duytschlant persoonelijck verreyst. De Spanjaerden (hebbende geweest eerst vol schricx/ nu siende haren vyand/ sonder slag of stoot/ verstroyt) bedryven hier over binnen Brussel groote vreucht met tournoyen ende vieren; Latende ondertusschen d'arme Nederlanden vol van oproer ende moord/ vol schoffieringen van vrouwen ende maechden/ vol gewelts/ overlast ende groote schattingen/ de Wetten ende Previlegien gebroken/ ende de nieuwe onlangs ingevoerde Bisschoppen seer stijvende/ om de inquisitie uyt te voeren. Den bloet-raed mede niet nalatende int werck te stellen/ alles wat tot verderf der Landen mochte strecken. In somma de jaren 1569/ 1570/ ende 1571/ zijn seer + uytnemende bedroefde tijden geweest/ de gantsche Landen door.

+Also in het Coninckrijck van Engelant een groot deel Nederlanders waren gevlucht †/ so edele als gemeene luyden/ die haer stillekens en eerlijck daer sochten te geneeren/ om haren cost te winnen; so

hebben de Coning van Spanjen ende Duc d'Alf so veel (door haren Ambassadeur) weten te wege te brengen/ uytstrooyende vele valsche beschuldingen tegen dese goede luyden/ dat hare Maj. van Engelant hun dede gebieden/ haer rijcke niet te mogen langer gebruycken dan voor sekeren gestelden tijt/ als waer nae sy het selve mosten ruymen. Dit gaf oorsake den edelen Graef van Lumey/ met andere Heeren ende gevluchte/ om middelen te soecken waer sy hen best souden mogen nedersetten. De Prins van Orangien als Gouverneur van 's Conincx wegen over Hollant ende Zeelant, &c. gaf onderwijlen vele bestellingen uyt tegens de Spanjaerden/ die het Nederlant aldus plaegden/ om de selve te stutten in haer boos bedrijf. Ende de gemelde Grave van Lumey, hem met een tamelicke vlote schepen/ in zee begeven hebbende/ is de Mase ingelopen/ zijn volck opstellende in't Landt van de Voorn; ende heeft alsoo de stadt vanden Briel (uyt den name des Princen van Orangien in voornoemde qualiteyt) ingenomen †/ ende de selve versekert/ den 1. Aprilis 1572. Dese sake heeft den bedruckten Nederlanders vry groote hoope gegeven om tot vordere verlossinge te geraken; want nu het treffelick zee-gad de Mase open stont/ om hulpe van daer te connen becomen/ ende den vyand also afbreuck ter zee te doen.