[Nederlandtsche gedenck-clanck tweede helft (p. 140-278)]

+In dese droeve tijden heeft God de Heere verweckt * de Majesteyt van Engelant † die de Heeren + Staten heeft vertroost ende door expresse Ambassadeurs doen aenbieden haere hulpe/ met raed ende daed/ 'twelcke de landen sulcken blyschap heeft aen gebracht/ datmen terstont Ambassadeurs sent na Engelant om met hare Majesteyt in handelinge te treden/ ende te presenteren de opper-heerlickheyd der vereenichde Provintien/ op dat daer door den onderganck van soo veele schoone bloeyende Kercken/ die de Heere in dese eeuwe hadde belieft inde voorsz. landen zijnen Zoone Jesu Christo te versamelen/ mochten werden bewaert. Over dese aenbiedinge (streckende tot groote eere der loffelijcker Coninginne) werd groote danckbaerheydt bethoont; Maer om verscheyden redenen/ neemt haere Majesteyt in bedencken de selve t'aenvaerden/ met groote genegentheydt om de Landen te helpen beschermen tegens haeren wreeden vyand. Gelyck dan de selve daer over mette voornoemde gesanten verdragen haer te helpen ende te beschicken 5000 mannen te voet/ met 1000 peerden/ onder eenen Gouverneur Generael van haere Majesteyts wegen/ een aensienelick man/ doende professie der Gereformeerde Religie. Ende wert geconditionneert/ al wat de kroone van Engelant voor de Landen soude verschieten dat 'tselfde soude werden gerestitueert wanneer de Landen souden tot vrede gebrocht zijn; waer over/ tot verseeckerheyt der voldoeninge men haere Majesteyt in pantschap gaf de

stad van den Briel, in Holland, de stad Vlissingen mettet Casteel van Rammekens/ in Zeelant/ welcke + plaetsen met Engelsche souden werden beset/ die daer in gekomen zijn den 29. October 1585/ ende gebleven tot den Jare 1616 †/ als wanneer de kroone is opleg * van penningen gedaen ende betalinge van haer verschot. De Prins van Parma is mede niet ledig geweest om zijn regeringe te verseeckeren/ hy + bekomt Nimmegen/ Mechlen/ Brussel ende Doesborch. Doch de stad Arnhem heeft de Graef van Moers verseeckert voor de Heeren Staten. Daer waeren aenslagen op 'sHertogenbosch ende Steenwijck/ die misluckten. La Motte hadde op Oostende des gelycken eenen/ die oock niet voort en ging.

+Sir Robbert Dudlei, Graef van Leycester †, is by de Majesteyt van Engelant nae de vereenigde Nederlanden afgesonden/ ende voor Gouverneur Generael der Landen erkent/ op de conditien mette

kroone van Engelant aengegaen/ met hem afbrengende veel Engelsche guarnisoenen. Doch heeft evenwel elcke Provintie behouden zijnen besonderen gekoren Gouverneur. De Koning van Spanjen heeft dese daed van haere Majesteyt so ten ergsten genomen/ dat hy de selve tracht alle afbreuck daer voor te doen daer hy kan of mach. Hy doet alle der Engelsche koopluyden goederen in Spanjen synde/ aentasten/ confisqueeren/ ende de persoonen gevangen stellen/ die werpende op Galeyen/ tirannig daer mede om springende. Sijn oock d'Engelsche schepen by hem verbeurt gemaeckt. Hare Majesteyt doet + + hier tegens toerusten treffelicke oorlog-schepen die sy op de Spaensche kusten send/ om den Spanjaert mede afbreuck ter Zee te doen/ dewelcke treffelycke buyten bekomen; De Overste Schenck den Heeren Staten goeden dienst doende/ verovert voor de selve Blyenbeeck †/ Roeroort/ Ysseloort ende Berckhooft: sterckt het Eylandeken 'sGravenweerd/ daer van de schansse nu nae zijnen naem genoemt + werd/ de selve nu eene stercke Frontier plaets zijnde. De Graef van Mansvelt poogt inden winter met 4000 Spanjaerden yet besonders aen te rechten/ maer komende inde Bommeler-waerd werd daer benaerd * vanden Graef van Hohenlo/ die de dijcken doorsteeckt/ daer door al de Spanjaerts van honger souden moeten hebben sterven/ so daer niet een subite vorst hadde gekomen/ ende sy also over 'tys sHertogenbosch hadden geraect. De stad Nuys † is (na een hard beleg) by Parma gewonnen/ doende + aldaer den Gouverneur Cloet met den Predikant ende andere op hangen/ een groote moord aldaer aenrechtende. De steden Grave †/ Venlo/ Alpen/ Cracou/ ende Berck/ zijn mede onder 't Spaensch gebied geraeckt. Wanneer de Graef van Leycester nu te velde soude trecken/ om den vyand mede offensive oorlog aen te doen/ so werd der Staten macht te kleyn gerekent/ 'tselve wel te konnen uytrichten/ daer over men resolveert meerder volck aen te moeten nemen. Senden derhalven de Heeren Staten eenige

+ persoonen uyt met last ende geld/ nae Oostlant */ om aldaer aen te nemen 7000 paerden met 4000 voetknechten: 'twelcke Leycester seer qualick heeft genomen/ seggende/ datmen de vermeerderinge van volck hadde behooren t'ontbieden uyt Engelant/ alwaer men volcx genoeg konde krijgen. Eenige verre siende persoonen onder den Heeren Staten hebben hier over een groot achterdencken op Leycester gekregen/ + also datmen des op synen handel wat naerder insicht neemt. De stad Axel † is door seeckere verrassinge gekomen onder't gebied der Heeren Staten. De Graef van Leycester treckt te velde † met een + statig leger van 1500 paerden ende 7000 te voete/ ende verovert daer mede Doesburch/ ende Deventer mette buyten-schansse van Zutphen. Maer alsoo de selve in zijn veroverde steden ende plaetsen stelde niet dan Engelsche Gouverneurs/ oock eenige die te vooren den vyand hadden gedient/ ende daer en boven mede niet naer behooren in achtinge hadde de Gouverneurs van elcke bysondere Provintie/ daer beneffens alle hooge ampten in chrijgs-saken overgaf alleen aen zijne natie/ al vielen die onder de regimenten van andere natien; Dat oock d'Engelsche Compagnien niet soo compleet en waren als het behoorde/ + ende andere dingen meer: so hebben de Heeren Staten een groot naedencken op hem gekregen/ ende gepoogt hem te stutten in zijnen voort-gang/ hem besnijdende inde finantien ende andere middelen/ aen hem mede doende hare schriftelijcke klachte. De Grave belooft op zijn wederkomste uyt Engelant alles te verbeteren/ versoeckende dat den Raed van State † in zijn afwesen beliefden zijn ampt te bekleeden/ daer toe gevende speciale acte/ het welcke aengenomen werd. Maer den oproerigen Grave geeft mede een acte van gelijcke date aen eenige van zijne best-vertrouwde by de welcke hy wederriep den last aen den Raet van State gegeven/ volle macht de selve verleenende om eenige saken (geduerende zijn absentie) uyt te voeren/ ende sommige saken op te houden tot zijn wederkompste. Dese dobbele + daed/ kenbaer zijnde/ maeckt groote verslagentheyt onder de Heeren Staten/ te meer also Deventer/ Gelder ende de Zutphensche schans/ beset met Willem Stantley/ Roelant Jorck/ ende Patton/ gestelde Leycestersche Gouverneurs/ aen Parma waren gelevert † ende verraden. Hier over doen de Heeren

Staten hare klachte aende Majesteyt van Engelant †/ versoeckende de sake te mogen werden verbetert. Ondertusschen groeyden inde vereenigde Landen groote twisten ende oneenigheden; d'eene heeft voorgesproken Leycesters handelinge/ d'andere der Heeren Staten; Dewelcke haer gedrongen vindende/ + nemen eenen moet/ verkiesen (terwijlen Leycester in Engelant was) tot haren Gouverneur over al het volck ter oorloge/ den Vorst Mauritium, daer hen eenige Leycestersche Gouverneurs tegen stellen. De + Prins van Parma vind/ door desen middel/ gelegentheyd om op de vereenigde Landen voordeel te krijgen/endewerd hem 'tCasteel Woude † gelevert. De stad Sluys † werd by hem wel heftich belegert/ ende eyntlijck (hoe wel kloeckelijck gedefendeert) bekomen ende verovert. De Graef van Leycester nu komende met eenig chrijgschvolck uyt Engelant/ hebben die van zijne factie/ door zijn komste seer zijnde gestijft tot alsulcke onbehoorlijcke daden uytgebroken/ dat de Heeren Staten ende den gemelden Grave geraeckt zijn tegens malkanderen in groot misnoegen. Doch de wijse Coninginne heeft dit verhindert/ met Leycester t'huys t'ontbieden/ ende te belasten afstant te doen van zijne ampten. Ende is dus in Decembri 1587/ Leycester gescheyden uyt de Nederlanden/ met groote blyschap der selver/ het vyer van oneenigheyt allencxkens alsdoe uytgaende. (Wy stellen de Tablatuer * weer voor om het omslaen te vermyden.)

Het vyer des tweedrachts inde Nederlanden/ ontstaen door de Leycestersche factie †/ heeft soo haestlijck niet konnen werden gedempt of het heeft merckelicke schade voort-gebracht: want tot Medenblick/ Vlissingen/ ende ter Vere is daer door een groote moeyte ontstaen. De stad Geertruydenberg † + + is by't oproerig guarnisoen vercocht ende aen Parma gelevert. Bonna † wierd by den oversten Schenck gewonnen/ doch by Parma weder gekregen. Desen loosen Italiaenschen Vos/ heeft door hare + Majest. van Engelant doen versoecken/ om met de Heeren Staten vande vereenigde landen/ te komen in handelinge van vrede †/ maer de Heeren Staten hebben dadelick 'tselve afgeslagen: Hare Majest. hoogelijck bedanckende vande affectie ende aengenomen moeyte/ ende de selve met eenen Christelijck waerschouwende/ dat sy toch soude willen (neffens henlieden) wesen ernstig op haer wacht ende hoede/ alsoo men voor seker hielt/ dat in Spanjen toegemaeckt wierd soodaenigen stercken scheepsarmade als noyt te voren was gedaen/ die/ soomen vreesde/ op Engelant/ of op dese landen yets soude aengrijpen. Hier by doende hoe menichmael de Staten in gespreck zijn geweest metten Spanjaert/ daer uyt noyt niets was ontstaen dan alle onheyl ende swarigheyt. Daerom/ ende andere redenen meer/ sy niet geraden achten op dees tijdt met den Spanjaert in handelinge te treden. De Heeren Staten (ontslegen van Leycester) hebben malkanderen vermaent tot eenigheyd/ trouwe/ ende liefde/ + neerstigheyd ende wackerheyd/ op alle saken (die seer in confusie waren geraeckt) goede ordre stellende/ so om d'oorlog te lande ende te water te beleyden/ als ooc op de middelen vande Convoyen/ Licenten †/ contributien ende andere saken meer. Wanneer nu Parma by de Heeren Staten niet konde

+ uytrichten door zijn versochte * occasie van valschen Vredehandel; so heeft hy 'tselve te wege gebracht mette Majest. van Engelant/ die haer liet verleyden/ hare Ambassadeurs nae Vlaenderen sendende/ tot Bourborg † tracterende met de Spaensche gesanten van vrede. Ondertusschen werd' by Parma niet nagelaten alles gereed te maken om de Spaensche vlote † (die hy wist dat onderwege was) te helpen verstercken. Het gebeurde wanneer den Zuytwesten wind waeyde/ dat Parma inde vergaderinge mede synde/ tot d'Engelsche gesanten seyde: Mijn Heeren 'tis lange genoech van het tractaet van vrede gesproken/ sonder yets daer in te doen: De wint die daer waeyd/ sal ons haest een overeen-kominge doen maken. Dit en werd' by d'Engelsche Heeren in het eerste niet verstaen; maer gewaer + wordende 'theftig schieten der Spaensche tegens d'Engelsche armade/ zijn de selve Engelsche terstont na Engelant gekeert. De Spaensche vlote was onder Engelant/ sterck 134 groote schepen/ voorsien met 30000 mannen/ 2600 groote stucken geschuts/ ende van alle ander voorraet naer advenant. + De Paus Sixtus de vyfde †, hadde mede met zijne bulle verklaerd/ d'Engelsche Coninginne onwettich/ stellende hare Majesteyts onderdanen goederen tot prooye van een yder die de selve konde bekomen/ aflaet van sonden gevende alle die den Spanjaerden souden helpen/ daer en tegens verdoemende alle zielen die hen souden tegen staen. Parma hielt inde Vlaemsche havens gereet ontrent 25000 mannen met veel oorlogs-tuyg om den Spaenschen te helpen/ ende Engelant met gemeene-macht t'overweldigen. Doch de Heeren Staten hadden onder den Heer Admirael Justinus van Nassou †, de Vlaemsche Havens met dertig schepen van oorlog beset/ datter niemant van Parmas macht ofte volck dorsten uytkomen. Ondertusschen hebben d'Engelschen hen so mannelick gedragen in het gevecht met de Spansche vlote/ de goede God daer toe sendende zijne merckelijcke genadige hulpe/ dat de Spaensche vlote/ die eenige dagen tusschen Calis ende Douvres hadde gelegen/ ende door eenige Engelsche brand-schepen by nachte grooten schrick was aengebracht/ hebben moeten de vlucht nemen. Duc de Medina Sydonia haeren Admirael/ merckende zijne alreede-geleden-schade/ hopeloos vande hulpe die Parma hem soude bybrengen/ daer en boven siende dat het uyt den Zuytwesten seer hard stormde/

daer hem noch het meeste quaet stond van te verwachten/ sackt zijn spillen op */ ende neemt syn cours noortwaerts aen/ om achter Schotland na Spanjen t'huys te geraken; doch heeft evenwel onderwegen so veel schepen verlooren datter maer 53 in Spanjen zijn weder gekeert. Dit was voor den Spaenschen Koning sulck een groot verlies/ so van schepen/ geschut/ als van volck: dat in Spanjen niet een vermaert huys van adel ofte hoogheyd was/ of 'thadde zijne naeste vrienden in dese vlote tot 'sConings dienst meest verlooren. By d'Engelsche/ ende by de Nederlantsche oorlog-schepen zijn eenige Spaensche schepen bekomen. Over dese seer groote heerlicke victorie/ heeftmen so in Engelant als in Nederlant groote vreucht bedreven/ ende boven al God (die dese saken dus hadde ten besten gestiert) hertelijck gelooft ende gedanckt met openbare danckseggingen/ doende mede slaen sekere gedenckpenningen/ + met dit opschrift: Soli Deo gloria. Venit, ivit, fuit, 1588.

De Spaensche hebben dit verlies niet wel konnen lyden/ sonder den Prins van Parma grootelijck + te beschuldigen dat hy een groote oorsaeck had gegeven tot het selfde: hem naegevende dat hy geen behoorlijcke neerstigheyd hadde gedaen om zijne macht mette Spaensche te vervoegen */ alsoo de vlote daer door dese schade was overgekomen. Parma sich pogende hem weder eenen goeden naem te maecken ende yet groots ende voorderlijcx aen te rechten tot profijte zijns Konings/ heeft zijn leger/ uyt Vlaenderen brengende/ getracht te leyden met het leeg * water door het Vosmeer † in 't eyland van der Tholen; doch door den kloecken wederstant die hy daer vond/ is hem 'tselve belet; neemt derhalven + voor de stad Bergen op Zoom † te beleggen/ daer voor gebruyckende alle zijn macht/ volck noch geld sparende: Maer de stad is so wel beschermt geworden door den Colonnel Morgam, Gouverneur aldaer, ende ander kloecke chrijgs-helden/ dat hy met schanden/ geleden hebbende groote schade/ heeft moeten vertrecken den 22. November 1588. De stad Wachtendonck † heeft Parma den 20. December + + gekregen. In dese tijt is de Prince Mauritius (door het overlijden zijns Heeren Vaders) gehuld voor Marquijs der steden Vere ende Vlissingen †/ tot groote vergenoeginge der Inwoonders. Parma heeft mede/ door Monsieur Baligni †/ bekomen de stad Camerijck. De Ligue in Vranckrijck † heeft alle spijt/ oneere/ ende schade de Majesteyt aengedaen; daer over hy/ de stad van Parijs (daer uyt hem het meeste quaet quam) gaet beleggen. Gedurende dit beleg/ so heeft een Monnick (gehuyrt by die vander Ligue) den Coning Henricus de derde † vermoort/ zijne Majesteyt in zijn kamer steeckende inden buyck +

met een fenynig * mes/ int overleveren van seeckere brieven. De Koning hem gevoelende doodelijck gequetst/ willende voorsien (eer hem de dood overviel) dat dese heerlijcke kroone komen mochte aen den wettigen navolger: versoeckt dat by hem soude werden ontboden zijns susters wettigen man + Henry de Bourbon, Koning van Navarre, &c. dewelcke in presentie van vele edelen ende Princen vanden bloede de kroone wert op't hooft geset †/ ende belast het gouvernement van't rijcke op hem te nemen/ d'andere vermanende onderdanigheyd/ met ernstige recommandatien. De Koning is gestorven 22 uren nae dat hy gewont was/ ende den Koning van Navarre is (in spijt zijnder vyanden/ door haer lieder eygen moordadigheyd) sonder moeyte † aende kroone gekomen. De Konings-moorder werd terstont + doorsteken ende zijn lichaem gejustitieert. Ende de huyrders van desen moordenaer hebben dit snoode instrument tot een sanct gesteld onder hare heyligen.

Ick wil des Heeren toorne dragen; want ick hebbe tegens hem gesondiget: tot dat hy mijne sake uytvoere/ ende my recht doe: Hy sal my aen't licht brengen tot dat ick mijnen lust aen zijner genaden sie. +

De Prins van Parma verovert Hemert †/ Heyl met Blyenbeeck. d'Overste Schenck/ meenende de + + stad Nimmegen te verrasschen/ is verdroncken in Augusto 89. De Prins Mauritius van Nassou maeckt/

onder't beleyt van Joncker Charles d'Heranguiere †/ met 70 kloecke mannen/ een wel-bedachten aenslag + op de stad Breda/ door gelegentheyt van een Turf-schip/ daer het volck in verborgen lag/ 'twelck in het casteel gevoert zijnde/ 'tselve veroverden/ ende daer na de stad. Dit werd gehouden voor een seer goede sake voor de vereenichde Landen. De Prins van Parma 'tselve ter herten nemende/ bout een schans ter Heyden †/ om dese stad weder te beleggen/ doch te vergeefs also die by Prins Maurits haest wert gewonnen. Ontrent Sevenbergen hadden de Heeren Staten een schans/ die Parma oock meende te vermeesteren/ maer werd mannelick afgeslagen. De Provintien van Gelderlant ende Uytrecht/ + noodig van doen hebbende eenen Gouverneur †/ door het afsterven van haren voorgaenden/ hebben Prins Maurits daer met vereert/ als 'tselve waerdig zijnde/ die den selven last heeft aengenomen. De Ligeurs/ also de Koning van Vranckrijck/ Henrick de vierde/ de stad van Parijs so strenge benaut ende belegert hadde/ dat den hongers-noot daer seer groot is geworden/ syn genootsaeckt geweest hulpe te versoecken vanden Spaenschen Koning/ die haer tot ontset heeft toegeschickt den Prins van Parma, dewelcke uyt Nederland met zijn volck vertreckende na Vranckrijck de Parisianen heeft ontset † Onderwijlen + hebben de Heeren Staten/ in Mey 1590/ te velde gebracht onder haren Gouverneur een statich Leger/ ende heeft Prins Maurits daer door gebout/ onder de stad Nimmegen/ de schansse Knotsenburch/ ende de schansse vande Voren †/ voor de Heeren Staten bekomende Hemert †/ Elshout/Creveceur/ ende Heyl. De Grave van Mansvelt krijgt het beleyt van't Gouverneurschap in Parmas plaetse/ + gedurende zijn afwesen. De Keyser Rudolphus † heeft op dese tijt door zijne Ambassadeuren versocht dat de Heeren Staten wouden in handelinge van vrede komen met den Koning van Spanjen; van zijne Majesteyts wegen soude alles bygebracht werden dat tot eendracht ende een goet accoort soude konnen dienen; de byeenkomste daer toe ordonneerende te Ceulen. De Heeren Staten antwoorden: Wy bedancken zijne Majest. ootmoedelijck vande eere ende vrientschap ons bewesen/ doch hadden wel gewenscht dat zijne Majest. de kost ende moeyte van dese besendinge aen ons gedaen/ hadde

gespaert/ also daer geen vaste/ of geloof-houdende vrede met Spanjen voor haer te maken was/ 'tselve al te dickwils beproeft hebbende/ gelijck sy zijne Majest. met verscheyden bondige redenen daer van onderricht deden. Door de kloecke beleydinge vanden getrouwen wackeren Helt ende Gouverneur Mauritius, ende de voornemelycke + bestieringe Gods/ hebben de Heeren Staten desen Jare onder haer gebied ende macht gekregen/ eerst de Zutphensche schans/ daer na den 30. Mey de stad selfs. De + stad Deventer den 10. Junij daer aen. Delfzijl/ de schans vanden Opslag/ ende Immentil † zijn in korten dagen gevolgt. Oock is mannelick ontset Knodsenburch/ het welcke de Prins van Parma sterck hadde belegert; Parma daer ontrent (door middel van een stercke hinderlage die zijn Excell. hem maeckte) een groot verlies in zijn volck krijgende. Van Knotsenburch is desen victorieusen Prins/ in alder yl met 4000 voetknechten ende 7 vanen * ruyters getrocken na Zeelant/ ende sich landende int lant van Hulst/ heeft de stad ende 'tland van Hulst mede vermeestert den 24. Septembris. Van daer 'tselve volck met haren Gouverneur †/ weder optreckende na Nimmegen/ hebben de selve stad gedwongen den 22. October 91 oock over te geven onder 'tRegiment der Heeren Staten. Alle dese seer heerlicke victorien heeft God aende vereenigde Landen verleent in vijf maenden tijts/ waer door Gods Kercke ende 'tlieve Vaderlant is gebracht in een meerder ende versekerder staet.

Wanneer nu Parma uyt Vranckrijck nae Nederland was getrocken/ soo is den Koning van Vranckrijck/ + zijnde seer gesterckt ende gestijft/ door de hulpe † die hem de Majesteyt van Engelant/ ende de Heeren Staten der vereenigde Landen hadden toegeschickt/ andermael met zijn macht voor Parijs gevallen; de stad inde uyterste hongers-noot brengende: waer door de Ligeurs hulpe versochten aenden Paus † ende aenden Koning van Spanjen/ die den Prins van Parma † belaste om sich andermael

met macht te vervoegen nae Vranckrijck/ ende de benouwde te hulpe te komen/ gelijck hy dede/ stellende den Graef van Mansvelt weder in zijn plaetse. De Heeren Staten ondertusschen hebben seer noodig geacht dese gelegentheden waer te nemen/ onder 'tbeleyt van haren Gouverneur een Leger + + te velde brengende; waer mede sy bequamen Steenwijck den 4. Julij 92/ den 30. Julij Otmarsum/ den 12. Septembris Coevoorden. Is oock de stercke stad Geertruydenberg (die den landen te water veel ongemacken maeckte) in Martio 93 beleyt/ ende den 23. Junij daer aen mede by den Heeren Staten gewonnen/ niet tegenstaende dat Mansvelt met een machtiger leger/ als d'Heeren Staten daer vooren hadden/ quam om de selve stad te ontsetten. Inde maent van December 92/ is den Prince van Parma tot Atrecht overleden/ die lang' hadde gaen quellen */ ende soo men meende door een Spaensche vyge + vergeven was. De Koning van Spanjen sent in plaetse den Graef van Feuntes † tot Gouverneur; dewelcke een Spanjaert ende vanden huyse ende maegschap was van Duc d'Alve. Inden jare 93 heeft men doen brantschatten Lutsenburch ende Vlaenderen/ doende aldaer oock eenige tochten/ door 'twelcke alles de E. Heeren Staten eenige goede sommen gelts tot behulp haerder oorloge bequaemen. In Januario 1594 is hier te lande den Eershertog Ernestus van Oostenrijck † broeder des Keysers Rudolphi, + afgesonden van den Spaenschen Koning/ om de landen te dienen als Gouverneur in plaets vanden Graef van Feuntes, die te rugge ontboden werd. In't begin zijnder regeringe/ heeft hy de E. Heeren Staten Generael der vereenigde landen gesanten toegesonden/ om te treden in seecker acord ende handelinge mette selve/ waer op de Heeren Staten schriftelick den selven Ernesto antwoorden/ + dat sy in geenen deele van sinne waren in gespreek met den Spanjaert te treden/ also hen/ ende al de

werelt kenbaer was/ dat daer onder niet en schuylde dan bedrog/ gelijck sy dat meermalen tot haren ongelucke hadden vernomen; ende dat te min also alreede by den Spanjaert twee uytgemaeckte * afgehuyrde moordenaers † waren gejustitieert/ namelyck eenen Pieter du Four met eenen Michiel Renichon/ die den Vorst Maurits hadden voorgenomen te vermoorden. Van sinne zijnde van den God des Hemels te verwachten een goede gewenschte uytkomste deser strenger oorloge. De vrome ende + strijtbare Helt Graef Willem van Nassou † Gouverneur van Vrieslant etc. sterckt Belling-wolder-Zijl/ ende verovert Wedde/ ende den pas der Bourtange/ daer hy een fort op maeckt. Hier tegens wind den Spanjaert Otmarssum/ dewelcke belegert hebbende Coevoorden/ ende het nieu gemaeckte fort op de + Bourtange/ heeft door de kloeckheyt van den Prins Maurits met schande moeten opbreken. Den 23. Julij 94 is de groote vermaerde ende stercke stad Groeningen oock gekomen onder het gebied der Heeren Staten generael/ niet tegenstaende uyt de selve groote tegenweer werd gedaen/ de generaliteyt aldus seer versterckende met de stad ende ommelanden.

O Dieu! ta Justice est comme hautes montagnes, tes jugemens sont un grand abisme. Combien est precieuse ta gratuité! aussi les fils des hommes se retirent sous l'ombre de tes aisles. +

De Ligeurs in Vranckrijck ziende dat sy met macht den Koning niet konden uyt 'tveld slaen/ + hebben hem gepoogt te doen ombrengen/ daer over eenen Jean Chastelet † afhuyrende om zijne Majesteyt te vermoorden/ dewelcke den Koning meynende de kele af te steken/ heeft den selven/ missende/ een van zijne voorste tanden met een mes uytgedout. De Koning onderricht zijnde dat de Jesuyten + hier van oorsaecke waren/ heeft hare geheele ordre uyt zijn rijck gebannen/ ende scherpelijck

gelast te moeten vertrecken den 29. Decembris 94; ende vooerders tegens den Spaenschen al om laten publiceren openbare oorloge †/ van wegen dat den Spanjaert/ daer de Ligeurs het meeste steunsel aen hadden/ de reden was der bloediger Inlantscher oorlogen van Vranckrijck. Door dese afroepinge der oorloge zijn veel plonderingen ende verwoestingen van landen ende luyden in Arthois ende Henegouwe + gevallen. Het Italiaensche Chrygsvolck des Eershertogs Ernesti, overmits hare groote achterstellige gagien/ zijn in mutinatie gekomen/ haer begevende onder de sauveguarde * der Heeren Staten + Generael. De Gouverneur van Breda/ Joncker Charles de Herauguieres krijgt/ met behendigheyd de stad Hoey † in't land van Luyck/ die de Bisschop wederom hard belegert ende weder krijgt. Op den 21. + + Februarij 95 is binnen Brussel overleden den Eershertog Ernestus, in wiens plaets uyt Spanjen afgesonden word den voorgenoemden Graef van Feuntes †. De Graef van Embden † verschil hebbende met de regeerders der stad Embden/ hebben de Heeren Staten Generael hen laten gebruycken als middelaers/ om de partyen te bevredigen/ tot des stadts verseeckerheyd 1000 soldaten daer in sendende. In dese tijdt heeftmen besloten uyt de Landen van Hollant ende Zeelant eenige schepen te senden/ + om daer mede Noordt-waerts op † te soecken den kortsten weg naer Oost-Indien: maer d'eerste schepen zijn onberichter saecken weder gekeert; doch daer toe andere gereet gemaeckt zijnde/ om de selve landen te beseylen voor by de Cabo de bonne Esperance †, is wel geluckt/ met groot profijt/ 'tsedert wanneer de selve vaerd in de vereenigde Landen seer heeft toegenomen. Wanneer nu de Legers der Heeren Staten/ als des vyants/ noch te velde waren/ ende dat de belegeringe van Grol † was gebrooc-

ken/ soo isser een hard treffen geweest tusschen de Nassouwsche Graven, Philips, Lodewyck, ende + Ernst, gebroeders †/ als den Jongen Graef van Solms, tegens des vyants troupen/ daer al de Graven voornoemt gevangen werden/ behalven Graef Lodewyck, die het ontreed */ de Graven, Philips van Nassou ende van Solms, (ontfangen hebbende sware quetsuren) zijn inde gevangenisse gestorven/ ende Graef Ernst is gerantsonneert * ende gelost geworden. Op den vierden † November 95/ is de stad Weerd by de soldaten der Heeren Staten gewonnen/ den Graef van den Berg † daer binnen vindende/ + die mede rantsoen * betaeld hebbende/ is ontslagen. De stad Liere † is door practijcke ende beleyd vanden + voorsz. Gouverneur Herauguiere ingenomen/ doch door de disordre die in het plonderen geschiede/ is der Staten volck weder daer uyt geslagen/ met verlies van de haere. Cameryck is by den + Graef van Feuntes ingenomen.

Car nous scavons que si nostre habitation terrestre de ceste loge est destruite, nous avons un edifice de par Dieu. +

In dese tijdt hebben haer verscheydene vyants schepen uyt Duyn-kercken in zee begeven/ daer van eenige/ groote schade aende Nederlantsche koopluyden ende schippers gedaen hebbende/ zijn bekomen/ ende de Capiteynen ende Boots-gesellen daer van opgehangen/ tot exempel van andere. In de Nederlanden is uytSpanjen gearriveert den Eershertog Albertus van Oosten-Ryck †, des Keysers

Rudolphi, ende des overleden Ernesti broeder/ Cardinael, Viceroy van Portugael; om het Gouverneurschap + te bedienen over de Nederlanden gelegen onder 'tSpaensch geweld. Met hem is mede af gekomen Philips, Prins van Oranjen †, Graef van Buren, &c. die Duc d'Alf Anno 1568 uyt de hooge schoole van Leuven/ met geweld wech geruckt hadde/ als hier voren verhaelt is. De Vorstelijcke Cardinael die wint de kroone van Vranckrijck af/ de steden Calis ende Ardres †. Daer na heeft hy in Augusto 1596 gekregen de stad Hulst in Vlaenderen/ met groot verlies van zijn volck. Verrast wijders de stad Amiens: doch zijne Majesteyt van Vranckrijck weder alle moeyte ende neerstigheyt aenwendende/ + krijgt de selve stad weder. Ende op dat desen Cardinael/ de bysondere lust ende yver die hy hadde totte Roomsche Religie/ de gantsche wereldt door mochte bekent maken/ bestaet hy een afgrijselijcke + daet int werck te stellen/ om den Paus ende den Koning van Spanjen als Opper-ketter-meesters ende Inquisiteurs te behagen: want hy toestaent dat eene seer eerbare Godvruchtige Jonge dochter/ genaemt Anneken van den Hove †, gevangen binnen der stad Brussel/ om haers geloofs bekentenisse/ + de Gereformeerde Religie belydende te zijn de suyvere ende oprechte leere des H. Evangelij/ levendig inde aerde werde gedolven.

Hare Majesteyt van Engelant neemt voor met groote courage den trotsen/ machtigen Spaenschen Coning in zijn eygen Lant te bevechten. Rust derhalven toe een schoone armade schepen ter Zee/ daer by de Heeren Staten haere Majesteyt tot hulpe schicken 24 wel gemonteerde schepen. Dese t'samen + zijn wel aengekomen te Calis Malis in Andolousie †/ alwaer gevonden werden een goet deel schoone + schepen die hen toerusteden na de West-Indien/ dewelcke alle werden vermeestert ende verbrant/ het geschut ende koopmanschappen daer af gehaelt/ ende de stad geplondert. Naer dat nu eenige dagen d'Engelsche mette Nederlanders hen hier hadden onthouden/ zijn victorieus met goeden buyt na huys gekeert. Sijn Princelijcke Excellentie Maurits krijgt te deser tijdt seecker onderricht dat den vyand een grooten hoop volcx by een vergaderde ontrent Turnhout †/ om mette selve eenen aenslag + te maken/ ende eenige plaetsen/ door middel van den harden vorst/ te vermeesteren. Waer door onse Prins bewogen werd' de selve te gaen besoecken/ sterck zijnde 4 regimenten voet-knechten ende 5 vanen ruyters. De vyand d'aenkomste des Princes vernemende/ is geweken; doch achterhaeld zijnde van de Ruyters der Heeren Staten/ zijn onder't beleyt van den hoog gemelden Prins so aengetast/ dat des vyands heele troupen geslagen werden/ ende den oversten van hen/ den Grave van Waracx ter

+ plaetse doot bleef/ veele gevangens bekomende. Sijne Majesteyt van Vranckrijck (van wegen de groote macht zijner vyanden) is in sulcken nood van volck ende geld/ dat hy vreesde perijckel te lopen/ sonder bystand/ om selfs gedempt * te worden/ 'twelcke de Heeren Staten verstaende/ zijn beweegt om zijne Majesteyt hulpe te senden van volck ende geld/ schepen van oorloge/ ende andersins; waer door met Gods hulpe de saecken zijns Majesteyts wel uytgevallen zijn. De selve daer voren willende danck-baerheyd bewijsen; heeft zijn recht d'Aubeyne * † quijt gescholden aen alle den Nederlanders onder der Heeren Staten gebied zijnde; een recht van sodanige kracht/ dat wanneer eenen vreemdeling in Vranckrijck quam t'overlijden/ alle de nagelaten goederen mosten komen aende selve kroone. De brieven van represalien werden oock opgehouden. De onop-houdelicke neerstigheyt/ de groote wetenschap/ als den sorg-dragenden yver tottet welvaren der vereenigde Provintien/ heeftmen desen Jare 97 besonderlijck + konnen bemercken in onsen Vorstelijcken Prince Mauritio, Gouverneur der vereenigde Landen/ als Capiteyn Generael ende Veldt-overste van het leger der Heeren Staten; want in drie maenden tijts heeft hy (door Godts segen) van den machtigen Spanjaert verovert/ den 1. Augusti Alpen †/ den 21. Augusti de stad Rijnberck/ daer nae de stad ende 'tCasteel Moers; Van daer/ over den Rijn getrocken zijnde mettet voorsz. leger/ den 28. Septembris Grol/ Breefort/ ende den 12. Novembris de stercke stad Lingen; Niet tegenstaende dat alle dese plaetsen wel voorsien waren van oorlogs-gereetschappen/ ende beset met oude kloecke guarnisoenen/ geacht sterck 5000 mannen/ onder 'tgebied staende van Graef Frederick vanden Berge †/ ende ander oude/ ervarene/ ende kloecke Colonnellen. Het geschut ende de schepen by de Heeren Staten aldaer bekomen zijn groot geld waerdig geschat/ alles goet om te gebruycken tegens haren vyand/ die hier door dapperlick verswackte. Hier door werd den doorgang des Rijns seer bevrijt/ als oock de Landen van Zutphen/ Overrysel/ Drenthe/ Twente/ Vriesland ende Ommelanden/ die daer naer seer hadden verlangt. Daer werd gegist dat de groote der gewonnen landen wel so veel was als het vierde paert * der xvii Provintien konde bedragen. Alle dese victorien

zijn des te grooter geacht geweest/ nadien den Vorstelijcken Cardinael van Amiens/ so victorieus † komende/ in zijnen dienst wel hadde 60000 soldaten. Hy vertoont hem voor Oostende om dat te beleggen +/ maer heeft het niet vervolgt/ daer weder aftreckende. Over dese groote weldaden heeftmen (buyten-gewoonte) Biddagen van danck-segginge gehouden/ Gode alleen d'eere gegeven/ oock gedenck-penningen geslagen/ welckers op-schrift waren: Venit, Vidit, Deus vicit, Victoria parta spatio + trimestri.

O que bien-heureuse est la nation de la quelle l'Eternel est le Dieu, & le peuple, lequel il s'est choisi pour heritage! +

De Koning van Spanjen te deser tydt nae de Nederlanden sendende 4000 Spanjaerden te water/ + is daer van een schip met 150 mannen gekregen by de schepen van oorloge der Heeren Staten/ die de selve alle verdroncken † De Nederlantsche Coopluyden/ poogende haer geluck ende fortuyne meer + en meer te bevorderen mette trafijcke * van de Oost-Indien/ senden langs hoe stercker hare schepen

derwaerts. Eenen Pr. * Panne/ hebbende voorgenomen zijn Excellentie te vermoorden/ is tot Leyden gerecht †. Desen Jare 98 is den vrede † getroffen tusschen Vranckrijck ende Spanjen. Heeft mede de Koning + van Spanjen Philips de tweede, goet gevonden zijn dochter d'Infante van Spanjen, Isabella Clara Eugenia, den Vorstelicken Cardinael † Alberto, ten houwelijck te geven/ draegt hem daer by over + de Nederlanden met Bourgonjen/ onder verscheydene conditien/ die des Konings Zone toestaet. De maniere van dese gifte werd geacht te stryden tegens 'slants vryheden ende Previlegien/ alsomen heeft gemerckt dat de vrye Nederlanden by den Spanjaert gehouden werden voor/ ende als een Spaensch-Leen; 'twelck eeuwelick onder Spanjen moet staen ende blyven. De Vorstelicke Cardinael (afgelegt hebbende zijn geestelijck gewaed) in de over-heerde Provintien alom als Heer (uyt den name zijns Bruyts) aengenomen zynde/ is daer nae terstont vertrocken na Spanjen om te trouwen; de Cardinael Andreas † van Oostenrijck (zijn Cousyn) als Gouverneur in zijne plaetse stellende. De Velt-Overste des machtigen Spaenschen Legers/ Don Francisco de Mendoza †, Admirant van Arragon, sich vervoegende met zijn volck op den bodem der neutrale Landen/ bekomt Orsoy, dat hy versterckt.

De Grave van den Broecke †/ een Godvreesende neutrael Heer/ van den Admirant verheert * + zijnde/ ende zijn Casteel ingenomen/ wesende de Gereformeerde Religie toegedaen/ is door den Spanjaerden boven belofte * deerlijck vermoort. Vele moetwilligheden heeft dit volck aengerecht/ daer over de Rijcx-steden ende stenden † genootsaeckt waren haere klachte te doen aen de Keyser-

lijcke Majesteyt/ de welcke den Admirant expresselijck belast te vertrecken/ daer hy niet op passende/ mede spot/ latende de zijne in alle boosdaden voortgaen. De stad Rijnberck werd by de Spaensche vermeestert/ ende de stad Wesel/ heeft met 150000 guldens te betalen de Spaensche furie afgecocht. 'tSelve leger treckende over den Rijn/ heeft ingenomen Rees/ Deutecum/ Emmerick/ ende 'thuys te Schulenberg/ ende van daer vorder treckende/ heeft syn winterplaets gehouden in Westphalen; daer dese moordadige niet nagelaten hebben alles by der hant te nemen wat strecken mocht tot uytvoeringe + van haren boosen wille. Ondertusschen zijn de Heeren Staten met haeren Gouverneur seer sorgvuldig geweest haere frontier-plaetsen wel te voorsien/ goede wacht houdende dat haren machtigen vyand nergens in en braecke/ gelijck oock den al sorghdragenden God de vrye vereenigde Landen voor inbreuck haers vyants genadelijck bewaerde; daer van over al gemeene danck-seggingen ende + Bede-dagen gehouden werden. Hier en tusschen is de tydinge in de Nederlanden gekomen van de + doodt des Conings van Spanjen/ Philips de tweede †, oock vande gelegentheyt zijnder sieckte/ hoe dat die lang-durich ende deerlijck geweest was. Sijne Majesteyt hadde zijnen Zone/ geduerende syn indispositie/ in't rijck doen bevestigen/ genaemt Philips de derde †, ontrent twintich Jaren out zijnde/ die vele oude Raetsheeren afdanckt ende andere jonger in plaetse in zijn regeringe gebruyckt. Voor zijn eerste daed/ heeft hy met zynen Raed goet gevonden alle de Nederlanders ende haere goederen (onder zijn gebied zynde) aen te tasten ende te confisqueren †/ de koopluyden ende schippers/ seer mishandelende/ ende op Galeyen settende/ ende andere boosheyt aen haer plegende, 'tWelcke alles andere Coopluyden ende schippers veroorsaeckt de vaerd op de Oost-Indien te meer te doen aen gaen/ ende den Spaenschen Koning aldaer wederom vergeldinge te doen/ gelijck hy (God moet gedanckt zyn) syne vergeldinge daer gekregen heeft.

l'Homme né de femme, est de courte vie, & plein d'ennuy; Il sort comme une fleur, puis est coupé, & s'enfuit comme l'ombre, qui n'arreste point. +

+Den vijfden Septembris 99 is tot Brussel aengekomen/ den Eertshertog Albertus † met zijn nieugetrouwde Huysvrouwe. De Duytsche Vorsten ende neutrale Landen om met gewelt te stuyten de

groote verwoestingen van Landen Steden ende Menschen/ die de Spaensche in haere quartieren deden/ brengen een sterck leger te velde/ onder 'tbeleyt vanden Graef Symon van der Lip †/ doch den Admirant hier niet veel op passende */ heeft 'tselve leger alsulcken afbreuck gedaen/ dattet is gescheyden ende verdwenen met confusie. Ende op dat des vyants groote macht geen inval ende schade doen soude/ op de vereenigde Landen/ hebben de Heeren Staten met haeren Oversten Capiteyn †/ + een uytnemend meester in het stuck der fortificatien zynde/ haer Leger verdeeld inde noodigste plaetsen/ daer den vyand best een aenslag op konde maken. Alle de frontier-plaetsen behoorlijck mede voorsiende van bol-wercken/ trencheen */ ende noodige strijckweeren *. De vyand ondertusschen met zijn Leger op ende neder swierende/ is eyndlijck tusschen Kessel ende Marem † (een brug over de riviere gemaeckt hebbende) over gekomen inde Bommeler weerd. Maer den sorg-dragenden Prins + Maurits, een oog terstont in't seyl hebbende/ treckt persoonelijck binnen Bommel/ op alles goede ordre ende wacht stellende/ ende van daer naer Heusden/ doende daer oock 'tselve/ vreesende of den vyandt teghen dese steden yet wat mochte voornemen. Ondertusschen bekomt den Admirant de schansse van Creveceur/ ende doet alle geweld op Bommel/ maer door den kloecken tegenstant heeft daer van moeten wijcken/ met groot verlies van volck/ te meer naer dien zijn Excellentie/ door twee seer lange bruggen de Waerden van Tiel ende Bommel aen malkanderen te gebruycken hadde gemaeckt. Den Admirant/ niet tegenstaende hy zyn hooft aldus gestooten heeft/ vind evenwel goet/ voor zijn vertreck uyt de Bommeler waerd/ een royale stercke schans te maken by Rossum over de Lorregracht/ daer de selve Waerd een seeckere nauwte heeft/ die daer den Cardinael Andreas (voor die tydt in't leger zijnde) hadde goet ghevonden/ welcke schansse voltrocken zynde/ men geheeten heeft nae des Cardinaels naem. Dese schans maeckte seer onveyl de Maes/ de Wale/ ende hield de Betuwe in gedurigen allarm. Syn genade Graef Willem van Nassouw Gouverneur van Vrieslant/ ondertus-

+ schen niet ledig synde/ wint den Spanjaert af Deutecum † ende Schulenburg. De stad Emmerick is de Spanjaerd mede (door syn Excellentie †) afhandig gemaeckt; ende zijn de Legers ten wedersyden in hare guarnisoenen geleyt. In dese tijt/ den nieuwen Spaenschen Koning/ willende dat alle handelingen mette vereenigde Nederlanden ende zijne ondersaten souden ophouden/ heeft verboden dat geene + goederen op't Licent * meer mochten in syn land komen. 'Twelcke de Heeren Staten vernemende hebben aen hare zijde diergelyck verbot † gedaen. Hier en boven nemen de Heeren Staten voor/ tot afbreuck haers vyants/ mede yet wat te water aen te rechten/ latende toerusten een schoone vlote schepen/ daer over als Admirael stellende den kloeckmoedigen Heer Joncker Pieter Verdoes †/ dewelcke + d'eylanden van Canarien vermeestert/ als oock 'teylant van Sint Thome/ doch een groote sterfte onder 'tvolck komende/ is de vlote weder na huys gekeert met goeden buyt. d'Eertshertog Albertus, opgevoet in Spanjen/op de Spansche maniere de Nederlanders mede willende plagen/ maeckt een accort + met Don Frederick Spinola †, dewelcke inde Vlaemsche havens onder des Hertogs gebied brengen soude ses groote Galleyen/ om daer mede by stil weder te vermeesteren de schepen ende Zeeluyden die hy konde bekomen/ mits dat alle de gevangenen ende goederen desen Spinola souden eygen syn. Werden hem derhalven gesonden uyt Spanjen/ binnen de havens ende 'tgat van Sluys/ ses Galeyen daer mede hy verscheyden coopvaerdy-schepen onder-roeyt ende bekomt/ de schippers ende boots-luyden der selve op de Galleyen werpende/ voor geen rantsoen haer willende laten lossen/ ende de goederen voor buyt verklaerd ende vercocht; 'twelcke seer grooten schrick aende Zee-varende luyden + veroorsaeckte. Op den 16. Octobris syn dese Galleyen (gelegentheyd van weder waer genomen hebbende) dapper aen gecomen op't oorlog-schip van Capiteyn Legier Pieters/ met meyninge om 'tselve t'overvallen: maer zijn soo getreft geworden dat sy met schande ende schade mosten afwijcken. Eenige vrybuyters/ uyt de haven van Duynkercke/ mede groote schade doende aende Coopvaerdyschepen/ + syn oock by der Heeren Staten schepen beseylt ende verovert/ 'tvolck daer van opgehangen

werdende tot schrick van andere. Het groote leger des vyants/ niet tegenstaende 'tselve alle stroperyen + ende plonderingen aen rechtede op de neutrale landen/ is in mutinatie gekomen. Op den 23. January 1600 heeft den Jongen held Graef Lodewyck van Nassouw †, met verrassinge over het ys/ ingenomen + de stad ende 'tCasteel van Wachtendonck. Den vijfden Februarij is gevallen den harden velt-slag tusschen Monsieur Bruaute †/ Fransch edelman/ in dienst der Heeren Staten synde/ met 21 ruyters/ + tegens gelijck getal van Grobbendoncx Compagnie/ maer Bruaute/ verlaten vande zijne/ is gevangen/ ende daer na in coelen moede leelick vermoort. Ende alsoo Godes segen merckelijck heeft gebleken inden handel van de Oost-Indien/ soo hebben hier over de Heeren Staten Generael met veel treffelijcke + Coopluyden een vasten voet * beraemt/ met seer goede over een kominghe/ op dat desen geheelen handel bestonde in een treffelycke Compagnie †/ ende alles verricht mochte werden met behoorlyck octroy der gemelde Heeren Staten/ buyten de welcke niemant coopmanschap aldaer drijven soude. Dese Compagnie geeft een groot voordeel aende vereenigde Landen; daer tegens een merckelijcke schade aenden vyand. Ende als nu tydt synde/ dat de schans van Sint Andries †/ liggende in't hert der + vereenigde Landen eens aengetast werde/ overmits de mutinatie van 'svyants volck/ so hebben de Heeren Staten/ de selve omringende/ beleyd/ ende naderende door neerstigheyt ende kloeckheyt gedwongen te moeten haer overgeven onder het gebied der Staten voornoemt. Men betaelde de soldaten/ die daer binnen lagen/ 125000 guldens van verachterde gagien/ die haer den vyand schuldig was. Ende men bequam daer in veel schoon geschut met ander oorlogs-tuyg/ ende heeft het volck sich meest begeven in dienst vande E. Heeren Staten/ genoemt wordende: De Nieuwe-Geusen, daer nae het Walsche Regiment. +

Non point a nous, non point à nous Seigneur; mais a ton nom donne gloire & honneur, pour ta grace & foy seure. +

Incarnatie

+Ende also/ als voorgeseyt is/ vele van des vyants volck in mutinatie waren/ ende t'samen rotteden/ van wegen het groote achterstel * haerder soldye: so hebben de Heeren Staten Generael dit geval niet inden wind geslagen; maer/ met advys van haren Gouverneur/ als des Princen Henricx †/ jongste Broeder van zijn Excellentie (nu mede tot Raed van State ghekooren zijnde) ende d'ander Nassousche Vorsten/ voorgenomen in Vlaenderen te trecken/ ende met geweld aen te tasten de Zee-havens van Nieu-poort/ Duyn-kercke ende andere/ die als roof-nesten den vrybuyters dienden om de Nederlantsche schepen ter zee te beschadigen. Het leger der Heeren Staten is gevoerd met 2000 schepen/ oft daer ontrent tot Philippine †/ een fort op de Vlaemsche cust leggende/ al waermen te lande gestelt heeft 12000 voet-knechten ende 2000 ruyters/ ende naer voorgaende bid-dagen ende smeeckingen tot God/ + dat hy de saken der Landen wel wilde stueren ten besten van zijn kercke/ zyn de selve getrocken naer Oudenburg †/ Bredene/ Snaeskercke ende Plassendael/ de Spaensche dese plaetsen verlaten hebbende. Den eersten Julij is't leger voor Nieu-poort/ aen beyde zyden des stadts/ neder geslagen. Den Eerts-

hertog Albertus met zyne voornaemste Heeren/ aen hare zyde den tydt mede willende waer nemen/ baden de gemutineerde seer/ met schoone beloften/ so zy syne hoogheyt eenen grooten dienst wouden doen/ dat zy haer nu souden vervoegen by zyne andere troupen/ om haren vyand/ die nu in haer eygen land/ ende gelyck in den knip gevallen was/ gemeender hand aen te vallen ende te verslaen/ daer door zy dan eenen eeuwigen lof ende name souden verkrijgen/ so by den Paus/ Koning van Spanjen/ als andere Heeren. De gemutineerde dit ter herten nemende/ zyn opgetrocken/ ende is des Hertogs leger gemarcheert/ sterck over de 4000 † mannen/ geleyt door d'Admirant van Arragon ende andere oude Chrijgs-Overste/ den Hertog † oock personelick mede treckende. Daer over de voornoemde gewonnen plaetsen weder quamen aen des Hertogs volck/ die (boven * belofte) een leelijcke moord begingen aende soldaten die in Snaeskercke hadden gelegen. De Heeren Staten Generael/ binnen Oostende zynde/ verstaende dat haren vyand op trock/ ende alreede in hadde genomen de voornoemde forten/ oock de moord aen de hare tot Snaeskercke begaen; hebben dit metten eersten * den Prins Maurits doen verwittigen; op dat hy ordre mochte stellen dat des vyants voortocht wierde belet. Sent derhalven + syn Excellentie terstont op dese tydinge af Graef Ernst van Nassou, mettet Zeeusch ende Schotsch regiment/ ende vier vanen ruyters/ doch quamen al te laet/ also den vyand alreede den pas † ingenomen hadde. Waer over de Spaensche macht gevallen is op dese twee regimenten voet volcx/ van hare ruytery verlaten werdende/ de selve seer haest vermeesterende ende veel gevangens bekomende/ die zy daer na (in koelen moede) hebben doorhouwen ende doorsteken/ niet tegenstaende dat onder andere/ veel kloecke Capiteynen haer rantsoen alreede hadden gemaeckt *. Dese dingen alles zijn Excellentie secretelick verstaende/ als mede dat synen moedigen/ victorieusen vyand naer hem toequam/ heeft zijne hoopen by een doen komen/ chrijgsraed gehouden/ ende de proviand-schepen/ die inde haven van Nieu-poort lagen (daer door eenige souden mogen willen vluchten) doen vertrecken/ het geschut reed maken/ ende op alles goede ordre gestelt/ alle Colonnellen/ Capiteynen/ ende Soldaten goeden moet gegeven/ seggende: nae dien sy nu daer op het strande sagen aenkomen haeren vyand/ dattet nu tyt was/ naer datmen God soude hebben gebeden om hulpe ende victorie/ sich kloeckelijck aen te stellen om vromelyck voor de goede saecke/ ende 'tvaderlant te strijden/ ende een dach van eere te behalen/

te meer also daer geene uytkomste was van te konnen wijcken; d'eene zijde des Legers omcingeld zynde vande Zee †/ ende d'ander van den vyand/ daer van geen genaede was te verwachten. D'eerste schermutsinge is gevallen op't strand tusschen de ruytery van weder syden. Eenige oorlogschepen der Heeren Staten zijn so dicht onder't strand gekomen dat sy het leger des vyants dapper beschadigden. Ende eyndelyck beyde de legers aen den anderen geraeckende */is Godes sorge † over de syne wonderlick + geweest/ also hy de selve Son ende Wind te bate gaf/ ende den vyant int aensicht. Daer werd lange heftig ende schrickelyck gevochten/ so dat de victorie eenigen tyt twijfelachtig stond. Maer wat + kloeck beleyt Prins Maurits gehadt heeft/ so in het aenbrengen/ als afvoeren ende ververschen van zyn volck/ heeft hier seer wel gebleken. Den hoop der gemutineerde deden groote tegenweer; maer door eenighe Staten ruyteren seer onvoorsiens aengetast synde/ na dat eerst 'tgeschut vry onder hen hadde gespeelt/ hebben zy beginnen te vluchten. Hier door hebben der Heeren Staten volck sulcken + moet gekregen/ dat den Spaenschen hoop t'eenemael op de vlucht geraeckte. d'Admirante van Arragon, + met veel Spaensche Dons ende Signoren/ Graven ende Edelen van alle natien/ ende seer veel gemeene soldaten zijn gevangen/ oock seer nae * den Eertshertog selfs. Daer werden bekomen vande vyand 105 vaendels/ vier Cornetten/ de groote standaert der gemutineerde/ verscheyden stucken geschuts/ ende veel bagage. De dooden werden geraemt te zyn 4000/ die daer gebleven waren. Ende is hier also Gods rechtvaerdigheyd merckelycken * gebleecken/ die daer heeft gestraft/ beneffens andere + boosheden/ het moordadige stuck dat de Spanjaerden hadden begaen/ soo aen den luyden tot Snaeskercke/ als aen de gevangene Zeeusche ende Schotse Capiteynen ende soldaten. Wanneer nu den slag geeyndigt was/ heeft zyn Excellentie gelast een gemeene dancksegginge † te doen aen God over +

d'ontfangene weldaed; 'twelcke achtervolgt zynde/ heeft hy zyn avontmael gehouden metten gevangenen Admirante. Den derden Julij † isser goet gevonden by de Heeren Staten/'tleger uyt Vlaenderen te voeren naer de quartieren daer elcx vaendel bescheyden was.

Cest Dieu le fort qui a duit mes mains au combat, tellement qu'un arc d'arain a esté rompu avec mes bras. +

De moordadigheyd ende wreetheyd der Spanjaerden/ noch geen eynde nemende/ hebben de Eertshertogen inde Noord-Zee afgesonden (onder 'tbeleyt van den Heer van Wacken † haren Admirael) twaelf schepen van oorloge/ dewelcke aldaer bekomende eenige schamele/ ongewapende Zuyr-broodwinnende Visschers/ verscheydene der selver hare schepen hebben verbrand/ ende andere doende beneden gaen in het ruym inden gront gehackt/ dat schepen ende menschen t'samen vergingen. Voorwaer een ongehoorde wreede daet/ strijdig tegens Godlijcke ende Wereltlicke rechten. Dese Zee-rovers ende moorders/ gesocht werdende vande oorlog schepen der Heeren Staten Generael/ zyn eyndlijck inder selver gesicht gekomen/ achtervolgt ende nagejaegt tot in Spanjen/ doch maer een van de twaelf gekregen/ daer van het volck opgehangen werde. Den Admirael Wacken/ in Spanjen zijnde/ is van ongenuchte * aldaer overleden. Den 29. November 1600 heeft den Admirael van Zeeland d'Heer + van Haultain †/ voor de stad van Antwerpen gehaelt/ ende afgebracht na Zeeland/ het Admiraels schip van den vyand/ voorsien van schoon geschut ende andere provisien. Het gebed ende 'tsuchten der + arme Nederlantsche gevangene Schippers ende Coopluyden/ soo in Spanjen als tot Sluys/ in banden op de Galleyen sittende/ is eyndelyck van den Heere verhoort/ die/ als een mensch-lievenden God/ een onverwacht middel der verlossinge hen heeft toegesonden; in de herten der Heeren Staten Generael stortende aen te gaen een accord mette Eertshertogen, als dat den gevangenen Admirant † met de zyne (onder eenige conditien) souden werden vry gesteld/ tegens al de onse die in boeyen ende gevan-

genissen by haer hier en daer waren/ 'twelcke een groote vreucht heeft veroorsaeckt aen veel bedroefde Weduwen met haeren kinderen.

Het leger der Heeren Staten/ onder't beleyt van zyn Excellentie/ weder te velde komende/ heeft + verovert/ den 30. Julij 1601/ de stad Rijnberck. De stad ende 'tCasteel Moers (des Princen eygen zijnde) heeftmen den Spanjaert mede afhandig gemaeckt/ alwaer zijn Excellentie als Heer is gehult ende aengenomen geworden. De stad van Oostende eenen scherpen doorne inder Vlamingen voet zynde/ also het meeste quartier van hare Provintie daer door werde onveyl gemaeckt/ ende in eenen geduerigen allarm gehouden/ ende den tocht des voorleden Jaers/ als oock de bataille daer uyt ontstaen was/ + versoecken de Staten van Vlaenderen aen hare hoogheden om de selve stad te willen beleggen ende te vermeesteren/ sy souden daer toe opbrengen extraordinare schattingen. Dit versoeck is by hare hoogheden so aengenomen dat haer leger daer voren is gebracht den 5. Julij 1602 †. De Heeren Staten het voornemen des vyants bemerckende/ hebben in alder haest binnen Oostende gesonden stercke besettinge van Crijgsvolck onder den kloecken Ridder Franchois Veer †/ die veel buyten wercken maeckte. Na den selfden den Oversten Frederick van Dort als Gouverneur. Daer na Joncker Charles vander Noot. Ende na den selven de Colonnel Gistelles/ die geschoten werd. Jonck-heer Johan van Loon/ ende de Colonnel Jacob van Berendregt/ malkanderen volgende/ syn mede geschoten. Na dese Heeren werde gesonden de Colonnel Uytenhove/ swaerlyck gequetst werdende; ende so uyt de stad gebracht zynde/is de Heer Daniel de Hautain/ Heer van Marquette/ den 10. Junij 1604/ als leste Gouverneur in Oostende geraeckt/ die den 20. September 1604 tot overgevinge des stads metten vyand heeft gehandelt/ door last vande Heeren Staten Generael/ ende syn Excellentie/ die alsdoe Sluys belegert hadde. Alles int besonder te verhalen wat/ gedurende het beleg van 3 Jaren ende 80 dagen/ buyten ende binnen is geschied/ als vande mannelicke daden/ subtyle vonden */ harde aenvallen/ dapper afslaen/ met vierige kogels te schieten/ remedie om die te blusschen/ afsnyden van aerde wallen/ opgravingen/ ende seer veelderhande andere wercken meer/ werd den bet-wetenden Leser

gesonden tot de Historie † hier van in druck uytgegaen. Noyt isser stad beter beschermt geweest dan dese. Men rekende datter wel 100000 menschen in dese belegeringe syn doot gebleven/ so binnen als buyten de stad. De Heeren Staten (als na gesegt sal worden) hebben gedurende dit beleg verovert vier steden †/ die haer tot frontier-plaetsen dienen, d'Eertshertogen syn selfs (wanneer de Heeren Staten volck daer uyt waren getrocken) daer binnen gekomen/ om dese stad besien; maer vonden die niet anders als een Mols hoop omme gewroet/ doorweyckt van menschen bloet/ ende opgehoopt vande lichamen der dooden.

+Om des vyants beleg op te doen breken voor de stad Oostende; soo is by den Heeren Staten goet gevonden te beleggen de stad 'sHertogenbosch †/ daer zyn Excellentie grooten vlyt toe gedaen heeft; maer nadien de tijt des Jaers 'tvoornemen hinderlyck was/ ende des vyants macht haer daer binnen had begeven/ so is't leger opgebroken/ ende zyn de soldaten wederom in haere guarnisoenen ver-

deelt. In Zeelant is wel te passe ingebracht een rijcke welgeladene Portugesche Carake * †/ by de schepen van Zeelant/ uyt Oost-Indien komende/ verovert. Door het aenraden vande Majesteyten van Vranckrijck ende Engelant †/ om de belegerde stad van Oostende te verlichten/ ende op hope dat den vyand van daer soude moeten wycken/ hebben de Heeren Staten voorgenomen te marcheeren met een machtig + leger door Brabant ende andere quartieren des vyants/ om dat te brant-schatten/ ende te brengen onder contributie *. Het leger is den tweeentwintigsten Junij 1602 over de Mase getrocken; maer niet verre van Thienen zynde/ heeft den Admirant, met een leger aldaer op zyn voordeel leggende/ alle de wegen onbruyckelijck gemaeckt om te passeren: is derhalven goet gevonden 'tleger weder af te brengen/ zyn Excellentie Helmont † met hem nemende; ende korts daer aen de stad Grave †/ in't gesichte + van het Spaensch leger/ veroverende/ ende gebracht onder 'tgebiet der Heeren Staten. De verwerringe ende mutinatie in 'svyants leger meer ende meer ontstekende/ is hier over den Admirant in na bedencken + * gerakende/ van zynen dienst ontslegen geworden/ die daer na vertreckt na Spanjen. Om dese gemutineerde te stutten */ hebben d'Eertshertogen doen afkondigen een onbermhertig placcaet † tegens haer eygene soldaten/ die zy vele gagien schuldig waren/ die beschuldigende begaen te hebben d'hoogste sonde der gequetster Majesteyt/ so zy haer binnen drie dagen/ na de verkondinge deser sententie/ niet en begaven onder hare vaendels; 'twelcke niet naer komende werd' een yegelyck volkomen last gegeven/ die te dooden ofte te vangen/ sullende ontfangen voor yeder hooft der gemeener soldaten

10/ der Officieren 100 kroonen/ vande Officieren der ruytery 200/ ende voor 'thooft vanden Electo * + 500 kroonen. Vele ende verscheydene soldaten zyn omgebracht/ ende is 'tbeloofde daer voor betaeld. Dese daed gaf den gemutineerden/ sterck zynde 1000 ruyters en 3000 voetknechten/ oorsaeck om tot haerder verseeckeringe te handelen mette Heeren Staten/ hen beschanssende te Hoogstrate †/ brantschattende de Landen der Eertshertogen/ ende dagelycx stercker werdende. Den achtsten October 1602/ zyn acht vanen ruyters geslagen by de ruyterye der Heeren Staten tot Bilsten †. Don Frederick + Spinola † heeft uyt Spanjen noch ontboden acht groote Galleyen/ om de vereenigde Landen daer mede te plagen/ met syn andere ses Galleyen die ter Sluys lagen/ doch in Zee achterhaelt zijnde/ zyn by de schepen van hare Majesteyt als der Heeren Staten: sommige omgebracht/ andere doen stranden ende ongebruyckelyck gemaeckt. In dese tyt is oock den Admirael van Duynkercke † gekregen vande oorlog + schepen der Heeren Staten. Het quartier van Lutsenburg werd mede gebrantschat door Graef Lodewyck van Nassou †, voor de Heeren Staten. De Spaensche hadden eenen aenslag op de stad Bergen op + Zoom †/ die aldaer met schade moste aftrecken. Desgelycx op Wachtendonck †/ 'twelck sy in kregen; maer syn door middel van't Casteel weder daer uyt gedreven. Elisabeth † Coninginne van Engelant + (oud 70 Jaren) is in Martio 1603 inden Heere Godsalig gerust */ hebbende 44 Jaren geregeert met wijsheyd/ voorsichtigheyd/ kloeckmoedigheyd/ sorgvuldigheyd/ deugt en eer/ met stantvastige liefde tot alle redelickheyt ende rechtvaerdigheyt: Hare Majesteyt is geweest een instrument/ 'twelcke God beliefde te gebruycken om zijne bedruckte Kercke inde Nederlanden te ondersteunen/ ende de woedende tyrannye der Spanjaerden ende hare toegedane te helpen stutten/ waer over hare doot by

vele vrome seer werd beklaegt. Jacobus de seste Koning van Schotlant †, &c. is in de krooninge gevolgt/ + voerende den tytel van Koning over groot Britanien; overmits de rijcken van Engelant/ Schotlant en Yerlant/ nu vredelick onder zijns Majesteyts regiment gebracht synde/ van ouden tyden Britania zyn genoemt geweest.

+Den verwaenden Don Frederick Spinola een lichtvaerdigen eed gedaen hebbende/ als dat hy eenighe der Staten schepen soude vermeesteren/ ofte daer selve by blyven/ is den 26 Mey 1603 met al syne Galleyen/ smorgens vroeg op een stille weder uyt gekomen/ met groot geweld aenranssende * d'oorlogs schepen der Heeren Staten/ die op de wacht voor't gad vander Sluys waren leggende: Maer hy ende de zyne zijn so gewillekomt dat hare volcks schade ende der Galleyen so groot is geweest/

dat sy niet alleen met schande zyn te rugge gedreven/ maer den Oversten † daer selve gebleven is. De Gemutineerde † in naerder verdrag tredende met den Heeren Staten Generael/ trecken na de stad Grave/ + ende ruymen hare beschanssingen te Hoogstrate/ die sy (onder eenige conditien) der Heeren Staten volck over gaven. Dit heeft den moet ende courage so doen groeyen dat de Heeren Staten wederom voornemen de stad 'sHertogenbosch † te belegeren. Sijn Excellentie heeft 'tleger/ den 21. Augusti 1603/ + daer voor gebrocht/ ende den vyant/ zynde gesterckt met 4000 nieuwe Italianen/ sich aen de andere zyde des stads legerende/ is het leger van de Heeren Staten andermael van daer vruchteloos vertrocken/ ende aen beyde syden in hare guarnisoenen geleyt. Wanneer nu het Jaer 1604 was gekomen op + zyn bequaemste om een leger te velde te slaen/ so hebben de Heeren Staten Generael/ met den Prins haren Gouverneur/ ende de Nassousche Graven goet gevonden (gedurende des vyants belegeringe voor Oostende) yets merckelicx * aen te vangen tot afbreucke van haere partye. Is derhalven het leger der vereenigde Landen gevoert over water/ ende geleyt in't eyland van Casant †/ ende meester daer van geworden zynde/ als van Ysendyck ende andere forten heeft zyn Excellentie 'tselve leger (met groote verwonderinge ende door de merckelycke bestieringe van de goede Godt) gebracht over de soute ende versche * wateren/ daer mede de stad Sluys rontom is beleyt geworden. De Schorren ende Creken/ door de uytnemende neerstigheyt der Matrosen/ zyn soo bequaem gemaeckt om den belegerden te verhinderen/ dat sy geen hulpe van victaillie oft amonutien konden aen de stad krijgen. De vyand poogde met gansche macht op verscheyden stonden dese stad t'ontsetten/ doch te vergeefs/ alsoo de belegerde gedwongen zyn geworden haer over te moeten geven aende Heeren Staten. De Prins/ met d'andere Nassousche Graven/ hebben in dese gelegentheden gethoont haer wijsheyd/ mannelijck hert ende onophoudelijcke sorge/ die sy dag ende nacht hadden om het leger van buyten tegens den machtigen vyand te beschanssen; de Colonnellen/ Ritmeesters/ Capiteynen/ Officieren ende gemeene Soldaten mede trachtende de voetstappen van hare Overste te volgen/ gelyck daer van de Historien †/

die hier van bysonderlyck ende in't breede hebben geschreven/ syn getuygende. Daer werden met dese stad bekomen elf groote Spaensche Galleyen/ verscheydene fregatten/ 70 stucken grof geschuts/ ende 1400 slaven (meest Turcken) die verlost zynde/ na haer Vaderlant gesonden werden. Over desen merckelicken segen ende groote victorie heeftmen inde vereenigde Nederlanden grootelyckx verblyt geweest; danckseggingen tot Godt gedaen/ als wesende den aenleyder ende volvoerder des wercx/ ende gedenck-penningen geslagen/ alsoo dit is geweest een saecke daer aen de Landen ten hoogsten gelegen was/ hebbende nu een goede voet gekregen in 'svyants frontieren/ ende tot niet gemaeckt den schrick vande Galleyen/ die nu alreede veel quaets hadden aengerecht.

Cedunt triremes navibus victae perempto Spinola. - Beatus populus cuius adiutor Deus. - Traxit, Duxit, Dedit.

Want de Werelt is voor u (o God) als het tongsken aende weeg-schale/ ende als een drop des morgen-dauws die op der aerden valt/ wie kan de macht uws arms wederstaen? +

In Hollant is oock ingebracht een welgeladen Portegesche Crake †/ by de schepen van de Oost-Indische + Compagnie door den Generael Heemskerck verovert. Wanneer nu de Heeren Staten Generael

waren verdragen * om mette hoopen der Gemutineerde † eenige tochten te doen in 'svyants landen/ ende die te brantschatten ende onder contributien te brengen/ op halve deelinge/ so hebben d'Eertshertogen/ wetende wat een groote schade hare landen hier door stonden te verwachten/ alle middelen aengewend om met de selve te veraccorderen/ als eyndelyck geschiet is. Trecken derhalven de Gemutineerde + + uyt de stad Grave/ hen weder Hoogstraten leverende. Den 28. Augusti 1604 is den vrede † besloten tusschen de kroone van Engelant ende Spanjen. Inde maent Meye 1605/ hebben de Heeren Staten Generael eenen aenslag gehad op de stad Antwerpen †/ doch misluckt; doch het vermaerde roofnest + genaemt Wouwe †/ gelegen omtrent Bergen op Zoom/ vermeestert. Het Spaensche Leger/ treckende in Vlaenderen om yets uyt te rechten tot nadeel vande frontieren die de Heeren Staten daer inne + hebben/ doet zyn Excellentie voornemen het Leger der Heeren Staten mede daer henen te voeren/ beyde de legers liggende tot Water-vlied †. De Spaensche hadden daer en boven noch een grooten hoop + volcx inde opper-quartieren/ waermede sy bequamen ende wonnen Oldenseel/ Lingen †/ Wachtendonck/ ende Crakou. Het weynige volck dat binnen de stad Bergen op Zoom † in guarnisoen lag/ heeft vande

Spaensche moeten deurstaen twee seer sware ende groote aenvallen; d'eene den 21. Augusti 1605/ ende d'ander den 19. September daer aen volgende; ende al hoe wel de selve alreede vande stad eenige voordeelen hadden bekomen/ so is nochtans/ door de groote courage der borgeren ende soldaten den vyand mannelijck daer afgeslagen/ moetende de vlucht nemen met groot verlies. Dit selve jaer heeftmen de Duynkerckers afhandig gemaeckt ende benomen een van haer treffelycxste schepen †/ daer + van het volck werd opgehangen/ andere roovers tot een schrick. Is oock dit jaer een vervaerlyck ongehoord duyvels verraed/ door wonderlycke bestieringe van God Almachtig/ in Engeland aenden dag gekomen; eenige Spaensch-gesinde Jesuyten voorgenomen hebbende den Koning ende Koninginne met hare Majesteyts Kinderen/ ende den voornaemsten Adel ende Raetsheeren des Lands inde locht te doen springen door't buspoeder/ op alsulcke ure als wanneer het Parlement gehouden soude worden/ de Sale daer't voorschreven Parlements oude vergaderen/ ondermijnt hebbende/ ende met ses en dertig tonnen buspoeder gevolt. Dese verradery uyt komende/ zyn de schelmen daer van gevangen/ ende naer verdienste gestraft. Tot welcken eynde dese boeven dit schandelyck schrickelijck stuck sochten uyt te voeren/ kan den Leser int lange vinden by de History-schryvers †. Op de stad + Sluys † hebben d'Eertshertogen mede gehad eenen kloecken aenslag/ door middel van Petards */ maer God heeft de selve stad miraculeuselijck willen bewaren; want indien den vyand geene merckelijcke beletsels van den Hemel waren toegesonden geweest/ hy soude daer Meester van geworden hebben. De Spaensche brengen dit Jaer 1606 twee Legers in't veld/ d'eene onder't beleyt vanden Marquis Ambrosius Spinola, ende d'ander onder den Grave van Buckoy †, zijnde twee treffelycke Velt-Oversten/

ende al hoe wel de Heeren Staten alle Frontier-plaetsen van hare steden wel hadden voorsien/ so is + nochtans by de Spaensche verovert Locchum ende Grol. Doch wanneer de selve meenden in Maesterlant in te breken/ soo is hen 'tselve verhindert. Syn Excellentie/ vernemende dat onder eenige soldaten + des vyands weder mutinatie ontstaen was/ wend sich naer Locchum/ 'twelck hy weder verovert/ ende belegert hebbende Grol/ moste daer van aftrecken door de stercke aenkomste der vyanden. In dese tijt hebben eenige goede Patriotten voorgeslagen articlen om inde vereenigde Landen op te rechten + een Compagnie/ die handelen souden op de West-Indien †; maer daer en is doe ter tydt niet van gekomen. De Prins Graef Hendrick van Nassou, bekomende 'tstedeken Arckelens †/ vint daer binnen Graef Hendrick vanden Berg zyn Cosyn/ met 50 Ruyters/ die goeden buyt waren/ ende haer mosten + rantsonneren. De voornoemde Zee-ridder Jacob van Heemskerck, sich latende gebruycken in dienste vanden Lande/ de Heeren Staten Generael hem hebbende doen toe rusten 26 kloecke oorlog-schepen/ om den Spanjaert daer mede te gaen besoecken op zyn eygen kusten ende havens/ is met dese vlote schepen gekomen den thienden Aprilis 1607 ontrent Lisbona/ ende verstaende dat de Spaensche armade van daer vertrocken was voor Gibraltar †/ oock de quantiteyt der schepen/ ende haer qualiteyten/ soo heeft hy hem daer nae toegeschickt; ende naer dat hy op alles goede ordre gestelt hadde/ een yegelick Capiteyn tot zyn plicht ende behoorlyck devoir * vermaent hebbende/ is hy den Spanjaerden (binnen scheute * zynde van de stad ende 'tCasteel Gibraltar) op't lyf gevallen. De Spaensche waren sterck 10 Gallioenen/ by haer hebbende noch 11 andere kloecke schepen versien met 4000 mannen ende onder de selve 100 Cavalleros †. Ende naer een bloedig/ schrickelyck gevecht is de victorie gebleven

aen de zyde van de Heeren Staten Generael. De Generael Heemskerck, is ('tis waer) wel doot geschoten/ maer zyne doot heeft den Spanjaerden genoeg gekost/ also de Spaenschen Admirael met vijf gallioenen gantsch t'onder gebracht werd en verslagen/ de reste dapper ontstelt/ zyn aen't land gedreven/ de schepen veel geborsten/ een groote menichte volcx verdroncken/ ende veel van schrick gestorven/ men segt ontrent 2000 menschen. Vander Staten volck/ zyn ontrent 100 doode ende 60 gequetste geweest. Nae dese overwinninge zyn de schepen der Heeren Staten wederom t'huys wel aengekomen/ het doode lichaem van den Generael Heemskerck mede brengende/ 'twelcke tot Amsterdam heerlyck begraven werd/ ende door last der Heeren Staten tot een eeuwige memorie/ gestelt in een verheven graf †.

La voix de l'Eternel est sur les eaux, Le Dieu fort fait tonner, l'Eternel est sur les grandes eaux. +

Des Konings van Spanjen groote nederlage ter Zee/ op zyn eygen kust/ onder zyn stad ende kasteel/ + aen zyne groote schepen/ so wel voorsien van volck ende geschut/ geleden; ende de vreese die hy hadde vanden voortgang vande West-Indische Compagnie in de vereenigde Provintien; van gelycken zyn groot achterstel * van gelde; de mutinatie † syner soldaten/ ende ander swaricheden meer/ heeft + hem zynen hoog moet so doen sincken/ dat hy hem gedrongen vind' door d'Eertshertogen secretelyck te doen versoecken om in gespreck te mogen komen met de Heeren Staten Generael der vereenigde Nederlanden/ nopende * eene handelinge tot vrede ofte schorssinge van Wapenen; met presentatie datmen de Heeren Staten souden alsulcke voorderlycke conditien laten hebben/ als sy souden konnen wenschen; ja/ datmen haer pampier/ pen/ ende inct soude in de hand geven om te stellen by geschrifte sodanige voordeelen als zy souden begeeren. Met welcke schoone presentatien zy de Heeren Staten voornoemt hebben beweegt tot gehoor te komen; Al voren dese swaer-wichtige sake wel ende rijpelick overleyt hebbende/ haerder E. niet onbewust synde wat ongemacken ende nadeelen hare voorsaten ende den landen overgekomen waren/ gehoor te geven ende in gespreck van accoort te treden met hare onversoenelycke vyanden; wetende wyders eenen generalen regel te zyn/ dat wanneer een meerder met zyn minder in onderhandelinge komt/ den minderen altydt moet toegeven; Ende den + Koningen seer gemeen is/ niet langer eed ende belofte te houden/ als zy die achten haer Rijck ende staet voorderlyck te zyn. Dat volgens * een Prins handelende met eenige zynder rebellen (daer voor den Spanjaert de Nederlanders is houdende) niet langer zyn woord ende accoord na komen sal als hem dat sal profytig zyn/ met meer andere redenen. 'tGene den kloecken Sextum Pompejum † was weder-

varen/ handelende van vrede metten Keyser Augusto/ daer van hadden haer Ed. mede kennisse genoech uyt de Historien. Evenwel om gewichtige redenen hebben hare Ed. Mog. op den vierthienden Junij 1607 toegestaen/ eerst voor 8 maenden/ een trefves * met d'Eertshertogen aen te gaen onder sekere + bepalinge. Pater Jan Nai † Provintiael vande Minnebroers/ ende Biecht-Vader der Eertshertogen, werd als gesante in dese treffelycke sake gebruyckt. Daer na eer de Ed. Mog. Heeren Staten hebben willen toestaen datmen voor langer tydt ende over alle de landen/ ten wedersyden de schorssinge van Wapenen soude onderhouden/ hebben zy eerst hier over willen hooren 'tadvijs der Koningen/ Vorsten ende Heeren/ met de welcke zy in verbond waren; gelyck zy dan aende selve versochten/ dat hare Ed. Ambassadeurs/ van wegen dese sake inde Nederlanden mochten werden afgesonden/ als geschied is. Ende wanneer nu de Heeren Staten verstonden de grondige genegentheyd haerder partye/ om in voorder handelinge van vrede of trefves te treden/ soo hebben hare Ed. Mog. daer toe + noch niet willen resolveren/ voor en al eer dat den Koning van Spanjen met d'Eershertogen de vereenigde Nederlanden verklaerd souden hebben voor Vrye-Landen, het welcke de Eertshertogen gedaen hebbende/ ende acte daer van overgesonden/ onderteeckent ende versegelt by hare hoogheden/ daer nae met aprobatie van den Koning van Spanjen/ erkennende de landen/ onder der Heeren Staten gebied gelegen/ voor alsulcke vrye landen/ daer op zyne Majesteyt nochte hare gemelde hoogheden niet en hadden te pretenderen/ heeftmen daer op in naerder onder-handelinge getreden. Vele trouhertige + + Nederlanders hebben eenige epigrammata gemaeckt/ op dese gelegentheyt des tydts: want zy vreesden dat Pater Jan Nay eenen vreemden naed den lande soude naeyen/ die niet licht soude werden ontarrent */ ende dat Justi Lipsy raed † (den Spaenschen Koning overlanghe gegeven) door desen handel soude werden int werck gestelt/ ende de vyanden (die met macht de vereenigde Provintien niet hebben

konnen overheeren) aldus komende te nestelen in het binnenste vande landen/ het herte veler inwoonderen souden innemen/ omsetten ende verkeeren/ secreten ondersoecken/ tweedrachten saeyen/ landen ende steden verspieden/ ende voorders alles doen om tot haer meeninge te komen/ ende dat (gelijck het spreeck-woord segt) den Lupaert zyn vel/ den Wolf zyn boosheyt/ ende den Vos zyn loosheyt niet suode veranderen.

Eternel! condui moy par ta Justice, à cause de mes ennemis: dresse ton chemin devant moy; car tu beniras le Juste & l'environnas de bien-Veuillance comme d'une rondelle. +

BASSUS.

N. Om den aert van dit voysken niet te benemen, en konnen hier wel de woorden onder den Bas gebracht worden, ofte men moste de selve geheel op een ander maniere componeren.

Wanneer nu de Gemutineerde soldaten des vyants meer en meer vermenigvuldigden/ haer tot + Diest sterck makende/ soo hebben d'Eertshertogen raed geschaft om die te doen betalen: maer so haest en hebben sy haer geld niet ontfangen/ of zy en hebben moeten op lijf straf binnen vierentwintich uyren † vertrecken uyt des Hertogen Landen/ veele der selver dootslaende/ volgens der Eertshertogen last/ die voor elck hooft noch betaelden 25 Kroonen. Inde vereenigde Provintien is een algemeenen bede ende danck-dag † gehouden/ op dat God Almachtich dese handelinge die nu begonnen was met den + Spaenschen Koning ende d'Eertshertogen soude willen segenen/ ende dat alles dienen mochte tot zijns naems prijs en eer/ opbouwinge zijnder Kercken/ ende welvaren van ons lieve Vaderlant; de genadige God danckende van zyne verlossinge. De gesanten die de Spaensche na den Hage toesonden hadden om met de Heeren Staten te spreken/ waren den Marquys Ambrosius Spinola, den Spaenschen Secretaris Mancidor †, den President Richardot †, Pater Jan Ney, ende den Greffier † Verreycken,

die alle den eersten Februarij 1608 soo by den Prins Maurits/ als de Graven van Nassou/ ende de Gecommitteerde + van de Heeren Staten Generael seer heerlyck * syn ingehaelt ende gewellekomt. Vele verre-siende † Vader-landts-liefhebbende Patriotten oordeelden dat het bedriegelycke Troyaensche Paerd ingehaelt werd/ 'twelcke het Land naemaels wel mochte veel schade toebrengen; gelyck dan vele een quaet naebedencken * hadden. Oock werd seer veel gesproken dat de afgesondene Gesanten alle/ vreemde natien waren/ ende datter geen Staten van Vlaenderen/ Brabant/ van Arthois of Henegouwe/ etc. in bekent of bemoeyt waren. Doch is evenwel eyndelyck naer een lange t'samen spraeck/ den Trefves voor twaelf achter-een-volgende Jaren besloten op den negenden Aprilis 1609 †/ daer van + de articulen/ hier te lang zynde/ inde Historien te lesen zyn. Men heeft de seventien Provintien door met grote blydschap ende vieringen doen afkondigen/ den lieffelycken Vrede/ behagelyck voor God ende den Menschen/ de selve gewillekomt/ ende God daer over gedanckt.

Garde moy o Dieu fort: car je me suis retiré vers toi, l'Eternel est la part de mon heritage, & de mon beuvrage: tu maintiens mon lot. +

De Koning van Spanjen met d'Eertshertogen/ haer acte in Julio 1609 gegeven hebbende/ dat + zy de vereenigde Provintien bekenden voor Vrye-Landen; zijn de Heeren Staten Generael (als haer na rechte toekomende/ haer vry hebbende gevochten) voor sodanige oock erkent by de Majesteyten/ so van Vranckryck/ Engelant/ Denemarcken/ Sweden/ als by andere Vorsten ende Republycken/ ende zyn volgens dien hare Ambassadeurs/ in allen Hoven der voornoemde Rijcken voor sulcks gerespecteert ende aengesien; haer voortaen derhalven noemende ende titulerende †: Hoog-Mogende + Heeren Staten Generael der Vereenigde V R Y E Nederlanden. Johan Willem †, Hertog van Gulig,

+ Cleve, Berg', &c. deser Werelt overleden zynde den vijfentwintichsten Marty 1609/ sonder Kinderen na te laten/ heeft de Keyser Rudolphus last gegeven den Eertshertog Leopoldo hem van dese Landen te versekeren/ gelyck hy gedaen heeft mettet Chrijgsvolck der Eertshertogen Alberti ende Isabellae. De Keur-vorsten van Brandenburg ende Nieuburg (nabestaende vrienden des overledenen) hebben hier over hare klachten gedaen aen de Majesteyten van Vranckryck/ ende Engelant/ mitsgaders oock aen andere Heeren/ ende mede aen de Hoog Mog. Heeren Staten Generael; by dewelcke goet gevonden is de stad Gulig (met Spaensch guarnisoen beset) te beleggen ende te vermeesteren/ gelyck dan + de selve stad ende 'tCasteel is berent/ daer na beleyt ende dapper bevochten door den Prince Mauritium, met der Hoog Moog. Heeren Staten Leger/ ende eenige Fransche troupen hun daer by voegende/ is alsoo de stadt ende tCasteel gewonnen/ ende aende rechte Erfgenamen gelevert. In dese tydt gebruyckte + den Koning van Spanjen Philips de derde, sulcken over groote tyrannye tegens alle de Moriskens † die in Spanjen woonden/ de welcke oude ingeborene ende inwoonders des Lants waren/ haer benemende alle hare goederen/ vele vermoordende/ ende de meeste uyt zyn lant voerende nae de kust van Barbaryen/ dattet gejammer ende droevig geschrey deser bedruckter menschen vele mylen verde * gehoort werd/ ende nemmermeer uyt des menschen herte geraken en sal; D'historien † (hier van beschreven) meldende d'ongehoorde tyrannische onbermherticheden over dese arme/ ongewapende/ + geduyrig arbeydende menschen gebruyckt/ zyn daer vol van. Den viertienden Mey 1610 heeft eenen snooden/ boosen/ overgegeven * Mensch genoemt Franchoys Ravaillack/ verradelyck binnen de stad Parijs vermoort den Koning van Vranckryck, den grooten Henricus de vierde, zijne Majesteyt sittende op zijnen Koets-wagen. De Moordenaer bekende/ dat hy tot dese grouwelycke daed is bewogen geweest door het lesen des Boecx Marianae des Jhesuyts †/ ende 'tselve bestaen te hebben/ om den Paus ende de Roomsche Kercke eenen dienst te doen/ ende zyn eygen-werckende saligheyd * te verkrygen.

Diabolus non invalesceret contra nos, nisi ei Vires ex vitiis nostris praeberemus, & locum ei dominando nobis peccato faceremus. +

David sprack tot zijne mannen: Dat late de Heere van my zyn/ dat ick dat doen soude/ ende myn hand leggen aen mynen Heere den gesalfden des Heeren; want hy is de gesalfde des Heeren. +

Al hoe wel de Vorst van Nieuborg in zyn land' en eere (beneffens den Vorst van Brandenborg) + was gestelt ende gehult */ door besondere hulpe ende toedoen vande macht der Hoog Mog. Heeren Staten Leger/ ende 'tgoet beleyt des Princen Maurity †; so heeft hy hem/ onaengemerckt alle 'tselve/ laten verleyden door de Jhesuyten; ende verlatende de Gereformeerde Religie/ begeeft hem tot de Paepsche/ verkiesende de zyde des Eertshertogen, tot groot herten leed van zyn Heer Vader/ als vele andere vrome luyden; Ende laet hem misbruycken met den Marquis Spinola op te trecken/ met de welcke hy/ in Septembri 1614 wint/ gesterckt zijnde met het Spaensche Leger/ de vrye rijcx stad Wesel + †/ die in de heetste vervolgingen des bloet-honts Duc d'Alve, is geweest een schuyl-plaets der ge-

vluchter Christenen. Daer zyn noch eenige andere plaetsen meer by vermeestert. Tot Santen † is seker + accoort getroffen tusschen de twee t'samen eysschende Vorsten/ belangende haer aenbestorven heerlycke goederen/ doch 'tselve is korts daer aen gebroken. Binnen Bordeaulx is den achtienden Octobris

+ 1615 gehouden dobbele Bruyloft † tusschen Louys de dertiende, Koning van Vranckryck, met Anna Marie Mauricette, Infanta van Spanjen; ende Dominicus Victor, Outste Zoon des Konings van Spanjen, + met Elisabet d'Outste Dochter van Vranckryck. d'Hertog van Savoyen † ende daer nae de Seigneurie * van Venetien/ in openbare oorloge komende/ so metten Koning van Spanjen/ als tegens d'Hertog Ferdinand van Oostenryck van Graits/ etc. hebben de selve hulpe van volck ende geld versocht aende Hoog Mog. Heeren Staten Generael/ dat haere hooge Ed. is toegestaen ende gesonden geworden. Die van Ceulen hebben den 30. Septembris deses jaers een leelicke daed begaen aen de stad + Mullem †/ omwerpende des selven stads schoone geboude huysen met alle de voornaemste groote wercken/ ende anders meer. Het verschil * datter was tusschen den Hertog van Bruynswijck † met zyne borgeren/ die oock zijne stad Bruynswijck had belegert/ is geeyndigt/ door de goede middelen die de

Hoog Mog. Heeren Staten derwaerts hadden toegeschickt. Tusschen de Koningen van Denemarcken + ende Sweden/ mitsgaders de Hanssische steden/ ende de Hoog Mog. Heeren Staten Generael is op dese tydt een naerder verdrag gemaeckt/ door d'Ambassadeuren/ van haere Majesteyt. In Junio 1616 zyn de steden Briel †, ende Vlissingen, alsmede 'tCasteel Rammekens ontlast vande Engelsche Guarnisoenen/ + die 'tsedert den Jare 1585 daer in hadden gelegen/ als verpand zynde geweest aende kroone van Engelant/ voor sodanige penningen als hare Majesteyt alsdoe verstreckt hadde en d'oorlog te voeren tegens den wreeden Spanjaerden/ alsoo alle de achterstellen * by hare Hoog Mog. aende selve kroone volkomentlyck nu betaelt ende voldaen waren; Het welcke geen kleyne oorsaecke van blydschap ende vreuchde gaf aen allen getrouwen Patriotten/ haren staet nu vry ende onbelast vindende van uytlantsche Princen.

In de vermaerde stad Aken †/ zynde geweest een opgaerster/ vlucht-plaets ende Magasyn der gevluchte + Christenen/ wanneer de Spaensche tyrannige regeringe in de Nederlanden hard aengesteken ende uytgebroken was/ is in dese tydt ontstaen een harde vervolginge ende wreede executie over de gene die vande Gereformeerde religie waren/ alsomen aldaer ingestelt heeft Spaensch gesinde Regeerders/ die met hard-druckende wreetheden de God-salige luyden seer hebben geplaegt. In Vranckryck by na tot d'hoogste macht/ neffens den Koning/ ingekropen zynde eenen Cochino Cochini † Italianer/ Marquis d'Ancre/ geduerende de minder jarigheyt zyns Majesteyts/ is de selve/ zyne boose daden nu + totten oppersten trap geklommen zynde/ door schoten geworden/ met syn lichaem daer na verdienste handelende. Door welckers doot d'Inlantsche troublen /die in Vranckryck dapper * geresen waren/ zyn geslist *; Syn Huysvrou daer na/ by sententie zynde verklaerd de doot oock weerdig te zyn/ is mede geexcuteert. Binnen de stad Brussel is den tienden February 1618/ overleden Philips + Prince van Oranjen, &c. † sonder wettige kinderen na te laten; in wiens plaetse de Vorst Mauritius, Gouverneur der vereenigde Vrye-Nederlanden, &c. als outste broeder ende rechte Erfgenaem (by Testamente vanden overledenen) is gekomen/ ende gehult. Over dese voortreffelycke erffenisse hebben de vroome seer verblyt geweest/ als zyn Excellentie 'tselve waerdig zynde/ van wegen zyne Godsaligheyt/ ervarentheyt/ deuchden ende kloecke daden/ de heele Wereld door bekent/ die nu door zyne groote middelen de rycxste ende geeerste Prins der Nederlanden werd geacht; te meer door dien/ zyne Excellentie met groote magnificentie */ vanden Koning van Groot Britanien al in't begin des Jaers 1613 vereert was met de Koninglycke ordre der Jartiers ofte Caussebants †.

Les cieux racontent la gloire du Dieu fort: & l'estendue donne a cognoistre l'ouvrage de ses mains. +

Tot wechneminge der Kerckelicker droeviger misverstanden/ ende swarigheden die nu eenige + jaren inde vereenigde Nederlanden waren opgeresen/ hebben de Hoog Mog. Heeren Staten Generael/ mettet goet vinden van haren Gouverneur den Prince van Oranjen, &c. noodig geacht een Sinodum Nationalem te doen houden/ van vele God-salige geleerde Mannen/ gelyck dat binnen de stad Dordrecht † is begonnen inden Jare 1618/ ende in Meyo 1619 geeyndicht; hebbende gemaeckt onderlinge ende over een stemmende resolutien ende besluyten/ tot hanthavinge ende voortsettinge van de ware Gereformeerde leere. Anna † de Huysvrou des Konings van Groot Britanien is gestorven den twaelfden +

+ Marty 1619; ende den twintigsten der selver Maent den Keyser Mathias †, in wiens plaetse by de meeste stemmen in't Keyserlicke ampt gekoren is Ferdinandum † Hertog van Oostenryck ende Graits, &c. te vooren Koning van Hongeren ende Bohemen. Om dese verkiesinge wille/ mitsgaders om andere + redenen/ die de Hongeren ende Bohemen in druck verspreydeden/ hebben die van Hongeryen ende Bohemen den gemelden Ferdinandum verworpen/ ende hebben de Staten van Hongeryen/ Moravien/ Silesien ende andere aengrensende Landen voor haren Koning aengenomen den Prins Bethlem Gabor †. Die van Bohemen verkoosen voor haer/ Fredericum de vierde †, Palsgraef op den Rhyn, &c. getrout hebbende de Dochter des Konings van Groot Britanien/ de welcke met zyn Huysvrou voor Koning ende Koninginne des selven Rijcks mede verklaert ende gekroont is. De Keyser/ gestijft * zynde door den Paus †/ den Koning van Spanjen ende andere Papistige Heeren/ met macht van volck ende geld/ steld hem hier tegens met een Leger/ geleyd door den Grave van Buckoy †/ die d'Eertshertogen van

Brabant/ etc. hem hadden bestelt */ in't Koningryck van Bohemen/ desgelycken mede door een leger + vanden Velt-Oversten Marquis Spinola/ bestelt in de Palts ende Duytschlandt. Ende neemt de Keyserlycke Majesteyt also voor de Hongeren/ Bohemen/ ende de Duytsche Vorsten/ die hem tegens waren/ te dwingen tot zyne gehoorsaemheyt. Hier tegens hebben sich eenige Duytsche Heeren met groote hoopen volcks by den anderen gevoegt/ hebbende verkregen tot haer hulpe van de Hoog Mog. Heeren Staten Generael een hoop goede Ruyterye/ die den Prins Henrick van Nassou, &c. † commandeerde. + Daer op vele ende verscheydene schermutselingen ende slagen in Bohemen tusschen de Keysersche ende des gekroonden Konings van Bohemen zyn gevolgt ende gevallen/ doch heeft eyndlyck des Keysers macht d'overhand behouden/ ende 'tLeger des Konings van Bohemen inde vlucht geslagen; de stad Prage † (de hooft-stad des Rijcx) ingenomen/ veel moorden ende allerhande moetwilligheden + daer in bedreven; Syne Keyserlicke Majesteyt daer en boven latende doen een schrickelycke harde te vooren-noyt-gehoorde executie †/ over sodanige treffelycke Heeren des Lants die in bedieningen van eenige offitien * haer hadden laten gebruycken/ de Gereformeerde leere alom uytroeyende/ ende de Paepsche instellende. In Junio 1620 is in den Heere gestorven Graef Willem van Nassou †, + Gouverneur van Vriesland, &c. wiens doot seer beklaegt werd/ zyn plaetse ende heerlyck ampt is gegeven aen Graef Ernst Casimir † Broeder vanden overledenen. Die van Venetien † hebben in dese tydt + eenen extraordinaren Ambassadeur afgesonden naer de vereenigde Landen/ die seer heerlyck alom (door ordre van de Hoog Mog. Heeren Staten Generael) ingehaeld ende getracteert * werd. +

O Dieu fort! Je t'invoque, d'autant que tu as accoustumé de m'exaucer: encline ton aureille vers moi, escoutemon dire. +

Het 12 Jarig Bestant ofte stilstant van Wapenen/ gemaeckt in den jare 1609 tusschen den Koning van Spanjen mette Eertshertogen ter eenre/ ende d'Hoog Mogende Heeren Staten Generael der vereenigde vrye Nederlanden/ ter anderer syden/ uytgaende ende te verschynen * komende den eenentwintigsten Aprilis 1621; hebben den Koning voorsz. met de Eertshertogen afgeveerdicht na 'sGraven-Hage d'Heer Petrus Peccius † als haren Ambassadeur/ ende Herault. Den drieentwintigsten Marty 1621 heeft den selven zijne propositie/ soo mondelinge als schriftelijcke gedaen/ inde vergaderinge der Hoog Mog. Heeren Staten Generael; wesende vol van onbeschaemde stoutigheyd */ ende Spaenschen hoogmoet beneffens groote kleyn-achtinge der Hoog Mog. Heeren Staten. Ende also de selve gedenck-waerdig is; ende een nieu fondament van oorlog legt/ so sullen wy den Leser de selve hier kortelyck verhaelen. Den inhout was: hoe dat d'Eertshertogen (uyt ingeborene medelydenheyd over haere ondersaten) ingenomen zynde met een yverig gemoet om alle oorlogen ende swarigheden die nu voor de deure stonden/ te vermyden/ ende voor te komen; de Hoog Mog. Heeren Staten aenradende waren (om tot eene vaste vrede te komen) dat zy souden/ een overslag * maken/ hoe sy alderbest wederom haer souden willen begeven (met d'andere partyen ende leden van Brabant/ Vlaenderen etc.)

in een lichaem/ ende onder een hooft; daer door sy (gelyck zy voor de Nederlantsche beroerten waren) mochten in vreedsame eenigheyd ende gerusten voorspoet komen/ onder de bekentenisse * van hare natuerlicke Princen: tot 'twelcke hare Hoog Mogentheden gesint zynde/ ende in voorder handelinge van accort also willende treden/ souden hare Hoogheden verstaen tot alle billicke/ ende redelicke conditien/ ende bethoonen hare goede genegentheden/ ende oock versekeren des Konings van Spanjen harer Hoogheden Broeders toestemminge van alle 'tgeene verhandelt soude werden. Op dit onverwacht ende vermeten voorstel/ hebben de Hoog Mog. Staten Generael mondeling ende schriftelick den selven Peccio geantwoord/ den sesentwintigsten der selver Maent: Dat de Hoogheyd ende souverainiteyt van't vereenigt-vry-gevochten-Nederland/ ongetwijfelt ende buyten alle dispute ende wederseggen/ was in elcke Provintie in't besonder; ende hebben haere Hoog Mog. 'tselve altyts tegens eenen ygelyck die sulcx in twijfel wouden trecken houden staende; Gelyck sy oock by den Keyser/ Koningen/ Chur ende Vorsten * als andere Potentaten ende Republycken daer voor erkent waren/ in wat handelingen ende verbonden zy mette selve getreden zyn; jae by d'Eertshertogen selfs in't verdrag van't twaelf-jarig-haest-verschynende bestant/ daer van oock de acten onder hand ende segel met alle vastig-heden/ so des Konings als der Eertshertogen/ hare Hoog Mog. zijn overgelevert. Dat derhalven/ dewyle dit voor al de Werelt so klaer is als den heldren dag/ dese voorstellinge hare Hoog Mog. vreemt/ onredelick/ ende by nae onlydelyck * dacht te wesen; harer Hoogheden meyninge (om wederom in handelinge van vrede te treden) bevindende soodanig te syn/ dat de selve/ in plaetse van vrede/ veel eer oorsake gaf/ ende den weg baende om't vyer der oorloge veel heftiger ende brandiger t'ontsteken als oyt te voren/ ende 'tgantsche Land in vier ende bloedt te stellen. Alsoo desen handel regel-recht gaet/ ende stryd tegens de te vooren-bekende/ ende besegelde souverainiteyt/ ende de Hoogheyd deser Vryer Landen/ die hare Hoog Mog. tot noch toe so loflyck in so swaren oorlog/ met so veel bloets/ ende periklen hebben houden staende/ ende (met Godts hulpe) hopen te blyven houden/ daer vooren zy oock noch bereyt zyn ende blyven sullen/ haer goet ende bloet op te stellen. Daerom alsoo haer Hoog Mog. so een onverwachte/ onrechtmatige/ ende onnabuyrlicke propositie niet en konnen toestaen; als smakende naer een onlydelicke wreetheyd/ aldus doende over haer hooft hangende/ beneffens een groote oneere voor alle Monarchen/ Koningen/ Potentaten/ ende Republycken die mette selve/ als met eenen souverainen staet/ hebben gehandelt: soo ist dat zy oock nootsakelick moeten rond uyt verklaren: Alle die d'opperheerlyckheyt deser Landen willen bestrijden/ of andre Princen toe eygenen/ ende maer eenigsins naer yet wat desgelycx is smakende/ sullen werden

gehouden inhabil * ende onbequaem om in eenige handelinge met haer Hoog Mog. toegelaten te worden. Peccius voor't lest aenseggende: hoe dat d'Eertshertogen op de menigvuldige rechtvaerdige klachten by haer Hoog Mog. gedaen; geen vergenoeginge noch was geschiet; Dat het tractaet van Trefves punctuelick by hare Hoog Mog. was nagekomen/ doch by den Spaenschen Koning ende d'Eertshertogen niet: Met welcke antwoorde Peccius nae Brussel vertrocken is.