Hier begint die vierde boec vander vifter pertien
Van Alebrecht van Oestrike .j.
- Nu es die tijt so verre comen,
- Dat niemen gene dinc wilt gomen
- Daer gerechticheit leit an.
- Waer niet .i. vercrigen can
- 5
- Heerscapie, heerscap ende goet,
- Daer set nu elc an sinen moet,
- Ende niet en penst wat sal gescien,
- Opdat hi comen mach te dien.
- Merct nu an dit conincrike,
- 10
- Daer menich om wonderlike
- Gevaren es, diere quam ane.
- Het es altoes van irst tanevane,
- Ende metten swaerde te houden mede.
- Als .i. waent hebben pays ende vrede,
- 15
- So es hem nakende bi sijn toren,
- Ende heeft sijn conincrike verloren
- Eer hijs ye[m]ent weet .i. twint,
- tRike werd hem cume bekint
[p. 2,226]
-
- Derdeel, en come .i. ander saen
- 20
- Ende wilt hem trike ondergaen.
- Oec sijn so wandelbaer die stede,
- Die ten rike horen mede,
- Datsi keren metten genen
- Die hem dbeste donct hebben altenen.
- 25
- Dus heeft .i. trike na sine begerte
- Alse .i. ael bi den sterte.
- Al dese gelike die gesciede
- Coninc Alebrecht ende siere maysniede,
- Die nu te coninge werd gecoren
- 30
- Int jaer ons heren, als wijt horen,
- XIJc ende acht ende negentech.
- Vroem was hi ende crachtech,
- Maer niet lange duerde hem dat
- Dat hi met payse stille sat,
- 35
- Want sine grote machtechede
- Werd hem saen benomen mede,
- Alse gi selt horen wel hierna.
- [t']Aken quam hi, alsict versta,
- Met machte, ende belach die stede,
- 40
- Gelijc dat constume es ende sede,
- Tot dat sine wilden laten in.
- Hovesch was hi in sijn begin
[p. 2,227]
-
- Jegen sine liede, ende goet.
- Met geven sachti hem den moet,
- 45
- Want hi meldelike int irste gaf,
- Dies hi namaels stont al af;
- Want sijn sin verkeerden saen
- In vrecheiden, hebbic verstaen.
- Siere suster kinder, .ii. siere neven,
- 50
- Doen die moeder doet was bleven,
- Nam hi die kinder ende al haer goet,
- Ende daer met sinen willen oec doet,
- So dats die kinder om geen verdriet
- Van hem en mochten gebruken niet.
- 55
- Om dusdane dinc werd hi gehat,
- Waer hi quam, in elker stat.
- Hierna seldi oec horen wel
- Wat hem hieraf sint gevel.
- Dus voer hi weder in Oestrike,
- 60
- Ende waende daer verweendelike
- Hebben gelegen alse .i. groet here,
- Sonder striden vorwaerd mere;
- Want hi pensde dat niemen ware
- Die hem soude dorren openbare
- 65
- Soeken met stride nu ter tijt.
- Maer ic wil dat gi des seker sijt,
- Dats dat rike niet mach ontberen
- En moet altenen strijt anteren.
[p. 2,228]
-
- Dat kint vochte eer jegen den vader
- 70
- Eer si strijts ontbeerden algader.
- Dat seldi hierna wel verstaen,
- Daer die neve den oem sal slaen,
- Ende nemen dlijf in siere woet
- Eer hi gecrigen mach sijn goet.
- 75
- Maer die dinge gescieden daerbinnen,
- Moetic teersten die doen bekinnen.
Hoe die coninc Edeward van Ingelant in Vlaendren quam .ii.
- In desen tiden, dat es becant,
- Quam Edeward in Vlaenderlant,
- Die in Ingelant coninc was.
- 80
- Galoyse brachti, alsict las,
- Een groet deel, ende Ingelsce mede
- Tote Gint quamen in die stede,
- Daer die grave van Vlaendren lach
- Met menigen ridder optien dach.
- 85
- Die hertoge van Brabant lach oec daer
- Met vele volx, wet overwaer,
- Ute sinen lande, ende oec mere
- Vander Mase, oec menich here,
[p. 2,229]
-
- Ende oec vord vanden Rinc
- 90
- Warensi daer comen in scine.
- Wonderlike vore sach men daer
- Onder die Ga(y)loyse overwaer:
- Al barsser been liep daer tgene,
- Ende met enen roden rocke gemene.
- 95
- In midden den winter was oec dit,
- Ic weet wel dat niet sere verhit.
- Dat volc dat aldus daer ginc,
- Dat gelt, dat van den coninc ontfinc,
- Dat verteret al wel na
- 100
- In botermelke, alsict versta.
- Dat at ende dranc, waer dat vant.
- Van wapen en werdic nie becant
- Dat dit volx(e)ken anedroech.
- Nochtan merctick er om vele ende genoech,
- 105
- Ende wandelde onder hem oec daer
- Om van hem te weten waer.
- Maer dat si hem wapinen souden
- Oft si op yement striden wouden:
- Bogen, gescutte ende swaerd,
- 110
- Dit was aldaer haer ruwaerd,
[p. 2,230]
-
- Ende gavelote ende linen laken,
- Dit waren aldaer hare saken,
- Die si hadden te hare were.
- Van drinken warense gulsech sere.
- 115
- Si lagen oec sonderlinge daer
- In Sente-Petersdorp vorwaer.
- Qualike droegense overeen
- Metten Vlamingen, alst wel sceen,
- Want haer sout was hem te clene,
- 120
- Ende angreep somwile om tgene
- Dinge, die hem niene waren.
- Die wile dat dit was, so was twaren
- In Vrancrike, ende nam goem
- Mijn her Godevard, thertogen oem,
- 125
- Des coninc Philips van Vrancricke.
- Ander heren oec dies gelike
- Lagen daer, ende hadden raet
- Hoemen dit orloge best angaet.
- Haer raet droech aldus ineen,
- 130
- Sodat hem dbeste wesen sceen,
- Dat sise laten liegen alsoe
- Tot hoge opden somer toe:
- Dan selensi verteert wesen,
- Ende selen sceden aldus mettesen.
[p. 2,231]
-
- 135
- Ende wi selen altenen oec gebaren,
- Alse oft wi ute souden varen,
- Ende maken geruchte ende gescal:
- Dit salse houden te gader al.
- Aldus gevielt oec min no mere.
- 140
- Si bleven te Gint met haren here,
- Licgende alden winter daer,
- Ende verteerden hem so naer
- Dats den here daer verdroet.
- Dit dede dinnen haer conroet.
Van ere selsirre hagedochte, diemen te Rome vant .iii.
- 145
- In desen tiden vant men .i. wonder
- Te Romen, van selsenheide besonder,
- Bi ere groter steenroken,
- Die van ouden tiden was te broken.
- Ende dicke seide men wonder van desen,
- 150
- Dat daer voren hadde gewesen
- Binnen der roken, eer mense brac.
- Doe men hieraf te Romen sprac,
- Waren daer liede van vremder landen
- Die hieraf gerne die waerheit canden,
- 155
- Ende worden eenradich in haer gedochte:
- Hoe [s]i dit bevinden mochte[n]?
[p. 2,232]
-
- Ende daer hem dit gewijst was,
- Lach menig been, sijt seker das,
- Van parden ende van andren dieren,
- 160
- Want het was der stat manieren
- Dat sise daer villen daden.
- Nu worden dus diegene beraden,
- Dat si pijnres huerden in die stat,
- Die dese bene droegen van dat,
- 165
- Ende makeden suver die steenroken
- Al omme ende omme, binnen haren beloken.
- Doent geruemt was van den quaden,
- Daden si graven daer met spaden,
- Ende met b[re]k[i]se[r] stene opbreken.
- 170
- Niet lange en hebbense dus gesteken,
- Sinen quamen op een groet gat.
- Doen deden si vaste ontecken dat,
- So dat si quamen toten gronde.
- Daer vonden si ter selver stonde
- 175
- Een scone p[a]lais, in haer gedochte,
- Daer men wonder af tellen mochte.
- Hierin ginc doe menich man,
- Dese hagedochte te sien an,
- Die wonderlijc gemaect was.
- 180
- Een pilaer stont in midden das,
- Fijn marberijn herde goet,
- Daer tpalais ende hagedocht op stoet.
[p. 2,233]
-
- Ende om dat pylaer gincmen alomme
- Rechte vorwaerd, tere somme
- 185
- So verre, dat enen wonderen mochte
- Hoe dat pilaer so enen gebrochte
- Ende altenen hem dochte ront.
- Tselker stat .i. beelde stont,
- Van stene gemaect, groet ende clene,
- 190
- Ende dese waren alle gemene
- Ontwe[e] te broken ende geslagen
- Hier voermaels bi ouden dagen.
- Alsi daer noch vorwaerd quamen,
- Ene scone camer si vernamen,
- 195
- Die al gepaveit was onder en boven,
- Die men wel te rechte mach loven.
- Een scone pylaer daerin stont,
- In midden der cameren al ront.
- Daer om lach doe menich engijn,
- 200
- Dat niemen en wiste wat mochte sijn.
- Som seidense ende daden daer cont:
- Dat daerin bi ouden tiden stont
- Dat rat van aventuren, godweet,
- Daer die van Romen met dwongen gereet
- 205
- Die werelt al, gelijc dat ic nu
- Hier sal vertrecken nu.
- Te Rome stont wilneer .i. rat,
- Die in ene hagedochte was gesat;
[p. 2,234]
-
- Ende daer stonden alle die lande ane,
- 210
- In beelden gemaect na den verstane;
- Ende an elc beelde gescreven stont
- Des lants name, dat si u cont,
- Dor wies wille dat geset was daer.
- Ende welc tijt dat enich lant vorwaer
- 215
- Hem wilde setten jegen die stat,
- So keerde dat beelde oec na dat
- Den rucge den andren die daer stoeden.
- Hiertoe waren geset oec hoeden,
- Die dit wachten nacht ende dach.
- 220
- Ende alse men dit gevallen sach,
- So las men vore des beelden hoet
- Dlant datter vore gescreven stoet.
- Dan senden al heymelijc daerwaerd
- Die van Rome, met snelre vaerd.
- 225
- Een legioen volx, eert iet wiste.
- Geen lant, so haddensi se met liste
- Ondergedaen, ende hiermede
- Dwongense an hem die werelt gerede.
- Dit was gemaect met nigromancien.
- 230
- Nu seiden daer die meeste pertien:
- Dat hier wijlneer stoet dat rat,
- Daer die van Rome daden dat,
- Want men daer vele beelden vant,
- Dies die gelike doen becant.
[p. 2,235]
-
- 235
- Vord noch meer heeftmen vonden
- In die zale, ten selven stonden,
- Enen com, starc ende groet,
- Ende daerane gescreven stoet:
- ‘Van Julius sijn die bene
- 240
- Hierin geleit al gemene.’
- Dit las daer menich clerc,
- Ende hierom leidense te meren merc
- An alle die dinge die si sagen,
- Ende sijns te bat over .i. gedragen,
- 245
- Daer dese dinge sijn dus gesciet
- Alsic nu verstaen hier liet.
Hoe die hertoge van Brabant riddere werd, ende die coninc te Brusele quam .iiij.
- In desen tiden, seget die jeeste,
- So was te Gent grote feeste.
- Daer waren grote etentide gedaen
- 250
- Vanden heren, sonder waen.
- Die coninc van Ingelant hilt etentijt
- Tsente Baves, met groter delijt,
- Daer menich minsce binnen was.
- Ridderen haddi gemaect vor das:
- 255
- Den hertoge, ende oec andere mede,
- Daer ic hier af swige ter stede.
[p. 2,236]
-
- Na dese feeste hevet geset
- Die grave ene feeste te houden met,
- Die oec was scone ende groet.
- 260
- Daer toe quam menich genoet,
- Ende die hertoge oec daergelike.
- Dus hilden dese .iii. heren rike
- Feeste groet, van eten, van spele,
- Maer tconinc feeste was mere vele
- 265
- Dan enige vanden andren daer.
- Na dit gedaen, niet lanc daernaer,
- So voer die coninc in Brabant
- Siere dochter besien, ende oec dat lant.
- Te Brucele quam hi met groter eren.
- 270
- Daer ontfingene wel die heren.
- Die stat besach hi herde wale,
- Ende ginc daer spelen op ende tale.
- Daer waren doe vele graven twaren,
- Die alle thertogen man waren,
- 275
- Daer den coninc af wonderde sere
- Dat van hem hilt dlant so menich here.
- Om dit die coninc te blider was,
- Want hine waende niet vordas
- Dat Brabant waer half so groet.
- 280
- Niet lanc hierna die coninc bes[l]oet
- Weder te varen te Vlaendrenwaerd,
- Daer sijn volc lach onbewaerd
[p. 2,237]
-
- Ende sere was nu vervard in dat
- [L]egen die gemeinte vander stat,
- 285
- Want si wilden den lieden daer
- Hare copinge nemen over waer,
- Ende hare spise ende haren dranc
- Wildese ander liede ondanc
- Ontdragen, alsi hadden geten
- 290
- Onbetaelt, oft hem vermeten
- Dat sise doden selen daer.
- Met haren wiven wilden si daer naer
- Oft met haren dochteren lecgen.
- Ende wilden sijt hem dan ontsecgen,
- 295
- So dreigeden sise ende sloegense mede.
- Hieraf quam daer grote pijnlijchede
- Ende verdriet in beiden siden,
- Want siere om vochten ende striden.
- Dit, ende oec ander saken,
- 300
- Maect die stat sere tongemaken.
- Ende dit en minde daer oec niet,
- Maer ye lanc so meer verdriet
- Dadense daer ter meniger stat.
- Dies menigen verdroet, die om dat
- 305
- Gerne hadde vechten bestaen,
- En haddijt omden grave gedaen.
- Dus bleef lange om dese sake,
- Dat namaels quam al ter wrake.
[p. 2,238]
-
Hoe die coninc van Ingelant moeste Gint rumen .v.
- 310
- Doen dit een stuc had gestaen,
- Droegen overeen, sonder waen,
- Die vander stede van Gent,
- Ende wildent aventuren omtrent,
- Ende begonden die Galoysc jagen
- 315
- Entie Inge[l]sce, die hem versagen
- Begonsten alsi dit vernamen,
- Want die Vlaminge hem so vergramen,
- Dat met pinen die ander ontgaen.
- Nochtan bleven daer, sonder waen.
- 320
- En had die grave benomen niet
- Si hadden gehat mere verdriet.
- Ja die coninc, dat wel verstaet,
- Hadde selve cranken toeverlaet
- Dat hi dlijf soude ontdragen.
- 325
- Doen hi sach, dat wilde wagen
- Die van Gent, dochten wel
- Dat hi hadde een herd spel,
- Ende smeecte ende voer uter stat
- Met sinen volke. Maer eer dat
- 330
- Heme dit daer mochte gescien,
- So waren alle sine liede besien
- Ende besocht, ende betast mede,
- Eer si ten porten mochten gerede
[p. 2,239]
-
- Ute comen, oft si enige dinge
- 335
- Hadden genomen sonderlinge
- In die stat oft scade gedaen.
- Dus was met vresen hem ontgaen.
- Aldus eest van menigen dingen:
- Die wile dat hem .i. laet dwingen
- 340
- Ende hem onder geeft, dat verstaet,
- So gevalt dicke datmenne slaet,
- Ende dattie gene oec hiermede
- Verfiert ende werd aldaer ter stede
- Ye so lanc so quader den man.
- 345
- Ende alse oec weder gevalt dan
- Dat die gene die tonder es
- Seker weet die waerheit des,
- Dat niet ne besciet, dat hi verdraecht,
- Ende hierom dan algader waecht
- 350
- Ende den genen wederstaet
- Starkelike met stouter daet,
- Ende niegerent omme achter en laet,
- Hine blive daer, oft hebbe gemaect
- Den genen die hem dede verdriet,
- 355
- So es dan dicke gesciet
- Dattie irstewaerf stout was,
- Sere smeect, sijt seker das,
- Dan die ander dede te voren.
- Dus was gesciet, alswijt horen
- 360
- Den Galoysen enten Ingelscen mede,
- Jegen die van Gent der stede.
[p. 2,240]
-
- Want int irste warense coene
- Ende daden vele quader ocsoene,
- Ende na, doense wederstonden
- 365
- Die van Gent, wordense vonden
- Alsic secge deser gelike.
- Die coninc voer wech haestelike
- In Ingelant, met sinen lieden.
- Nu hord van dingen die gescieden
- 370
- Voren dese, int ander jaer
- Dat dit den coninc gesciede daer.
Van den stride van Vorne .vi.
- Int irste jaer, sekerlike,
- Dat Alebrecht regneerde geweldelike,
- So was oec een (.i.) groet strijt
- 375
- Int lant van Vorne desgelijc,
- Alsic hier nu secgen sal.
- Daer waren dese heren al,
- Die ic u hier sal noemen:
- Mijn here van Gavere waser comen,
- 380
- Ende Willem van Guelke, dat dit gesciede,
- Met een deel vromer liede.
[p. 2,241]
-
- Die here van Gistele was oec ter stede,
- Entie borchgrave van Vorne mede,
- Dese quamen in die Vlaender side.
- 385
- Die grave van Artoes bander side,
- Ende Philips oec, sijn sone.
- Doen die gader quamen die gone
- Ende die strijt beginnen soude,
- So voer over, also houde,
- 390
- Die borchrave van Vorne gereet,
- Entie here van Gistele, godweet,
- Alsoe alst te voren gemaect was.
- Doe mijn her Jan geware werd das,
- Diemen van Gavere noemen hord,
- 395
- Sprac hi tot Willemme dese word:
- ‘Willem van Guelke, lieve kint,
- Wi werden alle nu hier gescint,
- Dese twe hebben ons verraden.
- Wi keren bat omme met staden
- 400
- Ende ontfaren dere noet,
- Ende doe wijs niet, wi bliven doet.
- Wildi, wi selen wel ontgaen!’
- Doen antwerde Willem saen:
- ‘In vlie niet, in gere stont.
[p. 2,242]
-
- 405
- Dan werd nemmermeer oec cont
- Dat ic vlie dor dese vresen.
- Men sout menichwerf na desen
- Verwiten mi ende minen geslechte.
- Ic hebbe liever dat ic vechte
- 410
- Dan ic scandelike dus vloe.
- Aldus begonste die strijt alsoe.
- Doen dit sach mijn her Jan
- En wildi niet sceden van dan,
- Entie liede die met hem quamen
- 415
- Gingen allen strijden tsamen,
- Ende van Cassele streden mede,
- Ende Cassele ambacht oec gerede
- Entie Vuerne ende Vorne ambacht
- Daden daertoe oec haer cracht,
- 420
- So dat die strijt daer werd groet.
- Daer bleef die here van Gavere doet
- Ende van Guelke jonchere Willem
- Ende die daer waren comen met hem.
- Maer eert daertoe quam, dat verstaet,
- 425
- Hadden si gedaen vrome daet,
- Ende menich had oec daer becocht
- Eer si worden tonderbrocht.
- Ende si oec verloren dleven
- En wilden si hem niet opgeven,
- 430
- Want men hadse gerne opgenomen,
[p. 2,243]
-
- Maer sine wildens niewet gomen.
- Dus blevense doet in dat striden,
- Ende al moest die van hare siden
- Bleven daer, sijt seker das,
- 435
- Dat jammer ende scade was.
Hoe die grave Gy in gevancnessen voer ende sine ridders met. .vii.
- Int ander jaer, alsict vant,
- Dattie coninc van Ingelant
- Van Gint was gesceden mede,
- (Alsic hier vore verstaen dede)
- So voer mijn her Gi die grave
- 440
- In gevancnesse, daer ic ave
- Nu een deel hier secgen sal:
- Ende wie met hem voren al,
- Ende niet en wilden ave gaen
- Dies hi selve wilden bestaen,
- 445
- Die salic u nu hier noemen,
- Ende waer si sijn henen becomen.
- Mijn her Gi gaf hem gevaen
- Vore sijn lant, sonder waen,
- Ende werd bi Compingen geleit,
- 450
- Ende Rosiers mijn her Giffreit.
[p. 2,244]
-
- Ende van Bethunen mijn her Robrecht,
- Die van Vlaendren doer es recht,
- Leget gevaen in een porprijs
- .VII. dagvarde boven Parijs,
- 455
- Bi Troes in .X. milen na,
- In Sy[n]one, alsict versta,
- Ende een ridder met hem,
- Van Ste[i]nhuse mijn her Willem.
- Mijn her Willem, graven sone,
- 460
- Te Ysodijn in Berri ter vaerd.
- Ende mijn her Henrijk Evelbaerd,
- Mijn her Willem van Mortaengen,
- Liet sine borge ende sinen montaengen,
[p. 2,245]
-
- Ende Jan van Rode desgelike,
- 465
- Ende mijn her Zege[r] van Cortrike,
- Ende mijn haer, Willem van Knesselare,
- Dese waren ene scare,
- Ende geleit ter selver wile
- In Beause, te [Y]emwile.
- 470
- Her Wouter van Nevele volgede herde,
- Ende mijn here van Oudenaerde,
- Ende van Robays die here, ter vaerd,
- Ende mijn her Rase Mulard
- Entie here van Bo[n]dues.
[p. 2,246]
-
- 475
- Dese worden geleit, sijt seker des,
- In Normendien, ter F[a]layse
- In enen starken palayse.
- Te Lodine, in Torreine dan,
- Leget Ber(n)age ende mijn her Jan
- 480
- Vanden Pole, ende mijn her Ghi
- Van Torout, ende oec daerbi
- Die here van Valencijn sekerleke,
- Ende her Michiel van Limbeke,
- Ende van (H)uce mijn her Willem,
- 485
- Dese waren al met hem.
- Van Var(n)ewike, ende mijn her Jan
- Ende mijn her Ywer voer vord an
[p. 2,247]
-
- Ende van Heyle mijn her Boudijn,
- Her Jan sijn broeder wilde mede sijn.
- 490
- Dese worden te (N)iord geleit,
- Alsic hier vore hebbe geseit.
- Te Valierge ter (N)on(n)ette
- Lach mijn haer Willem, in swerre letten,
- Van Nevele, ende oec lach hier
- 495
- Van Gistele, mijn her Rogier,
- Ende mijn her Philips van Expole,
- Hi lach mede in desen dole,
- Een starc ridder, mijn her Rikard,
- Diemen hetet Standart,
- 500
- Ende mijn her Bouden die Jonge, vorwaer.
- Dese lagen alle daer.
[p. 2,248]
-
- Te Toreme, te Montheleri
- Lach een ridder, van herten vri,
- Mijn her Geraerd die Moer,
- 505
- Hi volgede mede tgraven oer.
- Ende mijn here oec van Verboes,
- Ende mijn here Jan oec, totevoes,
- Van Lembeke, dese ridder vri
- Lagen te Montheleri.
- 510
- Mijn her Philips van Maldegem,
- Tsheren sone van Sot(t)egem,
- Lach te Parijs op Castelet,
- Ende mijn her Jan van Bel[l]e met
- Ende her Ywein Huemaer, ic merke.
- 515
- Ende haer Peter van Hutkerke,
[p. 2,249]
-
- Ende van Gent mijn her Jan,
- Her Diderijc die Vos, vord an,
- Ende her Jan van Wevel, also wale,
- Ende haer Bouden van Pascedale,
- 520
- Dese lagen in Castelet,
- Daer hem dat keren es ontset.
- Nu wouds God hoet sal vergaen,
- Of si levende nie[m]er ontgaen?
Hoe die coninc van [Vrancrike] Vlaendren sinde, ende ment hem opgaf. .viii.
- Doen die grave dus rumde Gent,
- 525
- Screef men .xiij.c omtrent
- Dat jaer ons heren, alsict versta.
- Niet lange leet oec daerna
- Die coninc en dede Vlaenderlant
- Besetten algader van siere hant.
- 530
- In alle die steden groet ende clene
- Voer hi ute ende in gemene,
- Sonder in Gent, dan was oec niet
[p. 2,250]
-
- Hem onderdaen, alsemen siet.
- Te Brucge drevense grote feeste
- 535
- Ende van behagelheiden groet oreeste.
- Dat belfroet was so geordineert
- Datter die coninc in logeert.
- Ten Male maecti oec daerna
- Sine woninge, alsict versta,
- 340
- Ende dede daer spise comen ende wijn,
- Omdat hi daer blide wilde sijn.
- Mijn her Carle was utgesant
- Om tontfane Vlaenderlant.
- Dander stede hem ondergaven saen,
- 545
- Sonder Gent, dat wilde bestaen,
- Ende trac daerwaerd met sinen here.
- Ende Gint hadde binnen grote were:
- Van Brabant ende vanden Rine
- Ende vander Masen, die in scine
- 550
- Stoute liede dochten wesen.
- Daer lach mijn her Carle vordesen
- Met sinen here gelogiert vor Gent,
- Ende recht .xiiij. nacht wel omtrent
- Vore Assentie dach, Godweet,
- 555
- So lietmen binnen Gent gereet
- In manieren dat hi ne dade
- Nieman daer engenen scade.
[p. 2,251]
-
- Die grave van Simpoel was oec mede.
- Hi voer in Vlaendren, wel gerede,
- 560
- Van stede te stede, ende sprac
- Ane hem, ende om sijn gemac
- Ende om sijn vordeel stont hi met.
- Doen Vlaendren dus was beset
- Ende den coninc was gegaen in hant,
- 565
- Bleef Simpoel dus in dat lant
- Ende conquereerde daer groten scat.
- Daerna leidemen hem ane dat
- Die heren, doen hi quam te Gent,
- Datmen ongelt name omtrent.
- 570
- Si souden hem dienen herde milde,
- Opdat hijt consenteren wilde.
- Hi consenteerde dese word,
- Maer hi wilde wesen uter pord
- Alsemen dongelt roepen soude,
- 575
- Daer hem menich ane bescoude.
- Dus waest geroepen binnen Gent,
- Daer der vele om bleef gescent,
- Vanden besten geboren lieden
- Diemen anteech datsijt berieden.
Hoe dongelt geroepen werd .viiii.
- Simpoel voer uter stede
- 580
- Eermen dongelt roepen dede.
- Ende doement oec riep om das
[p. 2,252]
-
- Al dat binnen Gent doe was
- Van gemeinte, cleine ende groet,
- Vergaderde doe over j. coenroet
- 585
- Om die ander te nemen dleven
- Die dese gebode uut doen geven.
- Die ander trocken op sgraven steen,
- Daer hem volgede menich een.
- Met pieken, met hantaexen, met swaerden
- 590
- Gingense tgraven steen anvaerden
- Ende optie porten slaen ende houwen.
- Die ander baden genade met trouwen,
- Maar dat besloet niet .i. pere.
- Si hadden verloren al die were,
- 595
- Want dat volc hem ane wies,
- Daerom dochtense te mere verlies.
- Ten lesten stakense daer binnen vier
- Ende wildense so verbernen hier
- Die dus quamen, of sine quamen uut.
- 600
- Daar horde men van ja[m]mer groet geluut,
- Int leste moestense hem opgeven.
- Som behildense dat leven,
- Ende som moestense dlijf daer laten.
- Doen liepense vord van strate te straten
- 605
- Daer elc wiste sinen viant,
- Dien dadense groten pant,
- Al waest over .x. jaer gesciet
[p. 2,253]
-
- Nochtan dadensc hem verdriet.
- Daer lach selc doe al naect,
- 610
- Die sij[pau]s vele hadde gemaect
- Daer vormaels, dat verstaet,
- Nu en haddijs andren raet.
- Si riepen alle om haer leven
- Die daer onder die swaerde beven.
- 615
- Die grote heren worden bed[w]ongen,
- Haer hande hebbense gewrongen.
- Die gevancnesse brakense daer naer
- Ende die donker cameren vorwaer,
- Ende lietense alle uut daer saen
- 620
- Van wat feite hi was gevaen.
- Van graven brucge also vord
- Opwaerd vorwaerd ter hoger port
- Stont dat volc daer menichfout,
- En sceen el niet dan .i. wout
- 625
- Met scarpen swaerden in beiden siden,
- Daer si doe dore moesten liden
- Die vanden stene quamen neder.
- Daer ne was no op, no neder,
- No so rike, no so vorbare,
- 630
- Hine moeste liden die wrede scare;
- Ende haddi daer vormaels yet mesdaen,
- Hi moeste daer die doet ontfaen.
- En was scoutheide, no baliu,
[p. 2,254]
-
- Noch here engene, dat secgic u,
- 635
- Hine was daer in groten vresen,
- Ende vander gemeinte oec onder[d]esen
- Die yet mesdaen had, werd gescent.
- Dus quam die werringe op te Gent.
Hoe te Brugge die werringe opquam ende van Petre den Coninc .x.
- Doen die van Brugge dit verstonden,
- 640
- Dattie van Gent waren ontbonden,
- En hordi noyt in uwen liven
- Volc alsulke joye driven.
- Een wever, Pieter die Coninc,
- Bracht eerst op al dese dinc
- 645
- Te Brucge, dat verstaet wale.
- Ende dits ene wonderlike tale,
- Dat een wevere, bina .i. naen,
- Dus sere onder hevet gedaen.
- Hets mere wonder, op mine ziele,
- 650
- Dan die hemel nederviele.
- Want dese Peter, die ic meine,
- Was van leden cort ende cleine,
- Ende ongebortich ende sonder goet,
- Die den coninc dus thachter doet.
- 655
- Dus quam te Brucge die werringe
- Onder die gemeinte sonderlinge.
[p. 2,255]
-
- Peter die coninc dede tgelede.
- Die swaerde trockense uter scede
- Ende trocken te Damme ende te Malen,
- 660
- En conste niement comen te talen.
- Willem van Guelke oec, .i. kint,
- Werd hem oec daerna bekint,
- Doen si den Damme hadden gewonnen.
- Dit heeft daer oec .i. wonder begonnen.
- 665
- Hieraf was dat v[o]l[c] verfroest,
- Dat hem dit kint quam van oest
- Te helpen jegen Vrancrike.
- Des danctense Gode van hemelrike.
- Sijn broeder bleef te Vorne doet
- 670
- Met Gavere, dat was jammer groet.
- Dese sal so den broeder wreken,
- Datmen ewelike af sal spreken.
- Dese Willem, die nu werd thoeft,
- Was van Maestrijct oec proest.
- 675
- Doen Simpoel vernam al dit,
- Met torne groet al verhit
- Rumdi Vlaendren oec vorwaer,
- Want hine dorste niet bliven daer.
[p. 2,256]
-
- Hi voer tote Oke daer omtrent.
- 680
- Daer ontboet die van Gent
- Vander gemeinte .i. deel nu,
- Ende sprac hem ane, dat secgic u,
- Fellike ende met scarpen worden:
- ‘Hoe dordi tconinc liede vermorden
- 685
- Ende sinen cnapen ende sinen serjanten?’
- Die van Gent lieten ranten
- Al uut ende uut sinen wille.
- Hi sprac hem ane lude ende stille
- Ende seide: si hadden gedaen alse doren,
- 690
- Datsi den coninc dlant hadden verloren.
- ‘Ghi hebt gedaen die dulste dinc
- Die noyt gemene volc aneginc.
- Gi hebt coninc gevancnesse te broken.
- Al sati in enen muer beloken,
- 695
- Die stalen ware ende ongemicke,
- Ende .c. voete hoge ende .l. dicke,
- Nochtan soude u die coninc winnen.
- Doen hi dit sprac hirenbinnen
- Stoet .i. odevaer op die kerke
- 700
- Ende ontede daer sine vlerke
- Ende besmelte daer wel onsoeten
- Vanden hoefden toten voeten.
- Doe riep hi lude: ‘Sciet! sciet!‘.
- Die odevare en achtes niet
- 705
- Ende leide thovet inden necke
[p. 2,257]
-
- Ende ginc clippen metten becke
- Quansijs: dit hebbic wel gedaen!
- Hier ombe werd confuus, sonder waen,
- Simpoel, ende reet van daer.
- 710
- Ende die van Gent oec, vorwaer,
- Reden enwech oec, sonder waen,
- Doen si haer betoech hadden gedaen:
- Hoe dat hem die coninc met gewelt
- A[f] hadde gedaen al ongelt,
- 715
- Ende die hem dat wilt afbreken,
- Dien willense sien, ende op hem wreken.
Hoe Simpoel hulpe sochten, ende van des paus geboden .xi.
- Dus voer Simpoel wech van daer,
- Dlange letten was hem swaer,
- Hem dochte tfolc al ontbonden
- 720
- Ende datsi hem lettel goeds onden.
- Hi hadde aventure genoech
- Dat hi daer sijn lijf ontdroech.
- Dus voer hi clagen sinen noet.
- Sinen broeder hi teersten ontboet,
- 725
- Van Artoys den grave te voren
- Dat lant van Vlaendren waer verloren.
- Die grave sprac: dat dus soude comen,
- Wistic wel, hi heeft genomen
- Den lieden haer goet ende swaerheit gedaen,
[p. 2,258]
-
- 730
- Hierbi eest hem dus vergaen.
- Of hijt brau drinct allene
- In onderwinds mi groet no clene.
- Nochtan dedijs namaels so vele
- Dat met hem ginc uten spele.
- 735
- Om dit mesval ontsach sere
- Simpoel den coninc, sinen here.
- Omdat hi Vlaendren hem heeft benomen
- En dorsti vor sinen ogen niet comen
- Ende voer al omme tsinen magen
- 740
- Over dit mesval clagen,
- Ende bat aldus den groten heren,
- Dat sijt hem souden hulpen keren.
- In desen tide die paus van Rome
- Sende in Vrancrike, om nemen gome
- 745
- Den eertscen biscop van Nerboenen,
- Enen stouten pape ende enen coenen,
- Dat hi den coninc soude castien
- Met sinen letteren ende sine pertien.
- Die biscop ontfinc paus macht
- 750
- Ende quam in Vrancrike, dus bedacht,
- Tote Parijs inder stede.
- Daer vant hi doe groten onvrede,
- Ende coninc hof al distrueert
- Ende jegen den paus gedisponeert,
- 755
- Met clerken vele uter stat
- Toech hi te hove saen na dat
[p. 2,259]
-
- Ende dede den paus willen verstaen
- Vore den coninc. Ende daerna saen
- Brachti die bulle getogen vord,
- 760
- Die hem daer genomen word
- Vanden grave van Artoys te handen
- Ende gincse scoren metten tanden,
- Ende daerna werp hise herde sciere
- Vor coninc ogen in enen viere.
- 765
- Doen hem die bulle werd genomen
- Es hi tonser vrouwen kerke comen.
- Daer dedi sijn gebot wel sterke
- Vore die prelate ende voer die clerke.
- Doen reet hi tsiere herbergen ward,
- 770
- Ende daer hi reet op sijn pard
- Liet hi brievekijn vallen
- (Daer die liede noch af callen)
- Ende daerin was gescreven verholen
- Die dinge die hem waren bevolen.
- 775
- Ende doen hi in sine herberge was
- Quam .i. bode met haesten om das
- Vanden coninc, ende geboet hem sware
- Dat hi Vrancrike rume dare
- Binnen .ix. dagen gereet.
- 780
- Gesciede hem daerna enich leet
- In Vrancrike, in enige stat,
- Die coninc en trect hem niet ane dat:
- ‘Ende rumt oec in alre wijs
- Binnen sonnenscine nu Parijs‘.
[p. 2,260]
-
Van des paus bode, die hi uutsinde .xii.
- 785
- Die goede man stont tinden rade.
- Dat riden dochte hem sijn spade.
- Hi soude, doement hem liet weten,
- Vanden avonde hebben gaen eten:
- Sine spise wasser toebereet.
- 790
- Hi lietse daer, ende voer, Godweet,
- Vastende henen, wat hi conde.
- Aldus reet hi so lange stonde
- Dat hi te Rome quam met lede,
- Daer hi sine clage oec dede
- 795
- Ane den paus swaerlike
- Over den coninc van Vrancrike
- Ende over den grave van Artoes,
- Alle die o[u]trage totevoes,
- Die hem in Vrancrike was gedaen,
- 800
- Liet hi den paus daer verstaen.
- Die hierom ontboet tien male
- Legate, biscoppe ende cardenale
- Entie prinsen vander stede
- Waren daer ontboden mede
- 805
- Om raet te hebben op dese sake.
- Doe werd dus gekent die sprake:
- Dattie coninc met sinen prelaten,
- Die met hem hilden, waren verwaten,
- prinsen, hertogen ende graven,
- 810
- Diere haren raet toe gaven.
[p. 2,261]
-
- Dit was in ene letter geset
- Ende vor die kerke gehangen met,
- Daerse papen ende clerke screven,
- Hoe dat vonnes was gegeven.
- 815
- Dies sindense copie tharen lande.
- Aldus brac ut des coninc scande.
- In dit vonnes was oec bescreven
- Dat alle die prinsen, die leven,
- Den paus sijn, wildijt verstaen,
- 820
- Met allen rechte sijn onderdaen,
- Alsoe wel in temporale,
- Alsi sijn in spirituale.
- Doen dese mare die coninc vernam,
- Werd hi tornech ende gram,
- 825
- Ende maecte ene letter daer jegen,
- Die den paus was gedregen.
Wat die coninc den paus weder ontboet .xiii.
- ‘Philips, coninc van Vrancrike
- Bider gracien van hemelrike,
- Tote Boenefacijs, die ongeraect
- 830
- Ende jegenrecht hem paus maect,
- Een cleine saluut oft negeen!
- Ic ontbied u, dat ic mijn leen
- Ende mijn rike, bi desen bode,
- Van niemen houde dan van Gode.
- 835
- In houde van u clein no groet,
- Dat ontbied ic u al bloet,
- Want wildi u boeke verlesen,
[p. 2,262]
-
- Du moets mi onderdanich wesen.
- Hierup so hebt uwen raet,
- 840
- Want, wildi uwen staet,
- Dat sal moeten wesen bi mi.
- Ic sal beneficien geven, secgic di,
- Alse verre alse mijn rike gaet
- Ende corrigeren der prelate mesdaet.’
- 845
- Ende doen geboet hi den prelaten
- Dat si alle stille saten,
- Ende si hem alle hulde sworen,
- Ende te Rome niet en voeren.
- Hi liet oec sinen prinsen weten,
- 850
- Die onder hem waren geseten,
- Datsi quamen te parlemente,
- Des coninc sone van oriente
- Haddi oec siere suster gegeven.
- In wane niet datsi nu leven
- 855
- Die noyt sagen tpleit so starc.
- Het stont al op: enen groten clerc,
- Die meester was in theologien,
- Die togede daer, met siere clergien,
- Datten paus moeste sijn elc lant
- 850
- Onderhorech, dat kersten es becant.
- Hi sprac den coninc herde naer
- Ende seidem sijn gebrec aldaer.
- Meester Justaes die Grant coert
- Hiet dese meester, maer dat hi roert
- 865
- Es om niet, want een jacoppijn
- Sprac hem daer ane in latijn.
[p. 2,263]
-
- Dese was coninc biechtere,
- Ende seide: ‘Meester, gi sijt uten kere,
- Dat gi sprect dus dese word,
- 870
- Gi secgt hierane meer dan mord.’
- Noch seide die meester dese tale:
- Dattie paus entie cardenale
- Heren vander werelt waren.
- Dies niet geloeft, saels mesvaren.
- 875
- Hier waren vele goeder clerke,
- Dit was in onser vrouwen kerke
- Dat dit parlement was gehouden.
- Doen si aldus hem onderscouden,
- Hiet die coninc daerna opstaen
- 880
- Peter Vloeten, ende dat hi saen
- Sinen wille nu liete weten
- Den heren, die daer waren geseten.
- Doen sprac Peter overluut,
- Ende warp daer sijn latijn uut.
- 885
- Hi seide: die paus had verslegen
- Manne, ende bi siere suster gelegen,
- Ende mort gesticht ende gevecht,
- Ende paus oec ware jegen recht,
- Want hi nam met baraet
- 890
- Celestinuse sinen staet,
- Ende oec heeft hine vergeven,
- Ende genomen dus sijn leven.
- Hine mach niet paus sijn, sonder waenen.
[p. 2,264]
-
- Wie soude sijn gebot ontfaen?
- 895
- Die prelate, die hier nu sijn,
- En hout u niet an dit divijn,
- Dat dese meester heeft geseit,
- Maer hout dit over ene waerheit:
- Die coninc hout u scadeloes,
- 900
- Opdat gi met hem blivet altoes,
- Hi sal den paus wel verdriven,
- Wildi dus met hem bliven.
- Dus was des coninc gebot ontfaen,
- Ende des paus achtergedaen.
- 905
- Hieraf was Peter Floete al raet
- Van algader deser daet.
Van Simpole ende Petre den coninc .xiiii.
- In desen tiden recht omtrent
- Dat gehouden was dit parlement,
- So es Simpoel al om gereden,
- 910
- Ende heeft vermaent ende gebeden
- Al dat hi verleesten can,
- Wel tote viftech hondert man.
- Die coninginne oec, sine nichte,
- Beval hem dat hi Vlaendren slichte,
- 915
- Ende wat hi vint boven der eerde
- Dat hijt al levere ten sweerde:
- Man, wijf ende oec kint,
[p. 2,265]
-
- Eer hi weder vor haer wint,
- Dat hi oge en late te live,
- 920
- Dits .i. raet van quaden wive.
- Dit geloefdi siere nichten,
- Dat hijt al soude slaen ende slichten.
- Dit geloefdi in haer hant,
- Dat hi soude al Vlaenderlant
- 925
- So dorriden ende dorbreken,
- Datmer geen diets in soude spreken.
- Die coninc beval, oec bander side,
- Artoyse, dat hi op Vlaendren stride
- Ende hi met hem name Fransoyse,
- 930
- Ende daermet Vlaendren dade noyse.
- Die grave bewant hem des ter steden,
- Omdats hem die coninc heeft gebeden.
- Dus dedemen gebieden herevard
- Vander Geronde nederward,
- 935
- Ende datsi Artoyse volgeden naren
- Waer hi henen wilde varen.
- Des selves dages dat gesciede,
- Dat Peter die Coninc die hoge liede
- Binnen Male onthoefden dede,
- 940
- Hadden die van Gent der stede
- Twee jonge cnapen van Gent
- Toter gemeinte gesent
[p. 2,266]
-
- Om te siene hoet daer stonde,
- Ende ontboden met brieve, met monde,
- 945
- Vrienscap ende saluut groet,
- Ende oft hi hulpen hadde noet,
- Dat deen dandren stoede in staden.
- Des Peter die Coninc scier werd beraden,
- Dus wast sijn hulpe alle dage,
- 950
- Een hoeft al metten crage
- Wildi hem over hebben gesent
- Over .i. sonderlinge present.
- Hi gaf den bode cleder ende gelt.
- Hi sende .i. orsse over Telt,
- 955
- Ende een ander oec over Leye
- Opten .xii. sten dach van meye.
- Alsi lange hadden gewacht,
- Quamen si vor Gent met herecracht.
- Ter Molenste[d]e ginc hi licgen,
- 960
- Tuscen Soete enter Brucgen.
- Daer Gent al omme werd verstord,
- Ende trocken jegen hem uter pord.
- Men dede die banclocke slaen,
- Het trac al uute, sonder waen.
- 965
- Doent Peter die Coninc hadde vernomen,
- Ontboet hi dat hi niet waer comen
- Noch om striden, noch om vechten,
- Maer bat datmen hem soude berechten
- Oft si in hant wilden gaen
[p. 2,267]
-
- 970
- Ende te gader verbinden saen.
- Deen gelovede, dander ontseide.
- Dus geduret daer, sonder beide,
- Vander noenen toter vespertijt.
- Peter keerde sonder respijt
- 975
- Entie van Brucge, danen si quamen,
- Alse liede die hem sere scamen.
- Doent mijn her Gi werd bekent
- Datsi dus scieden van Gent,
- Ende datsi niet en hebben gedaen,
- 980
- Ende thuswaerd trecken, voer hi saen
- Te Brabantwaerd, tongemake,
- Her Willem oec, om dese sake,
- Reet vaste te Maestrichtwaerd,
- Van herten herde sere beswaerd.
- 985
- Die dinge waren anders vergaen
- Dan men hem dede verstaen.
Hoe Simpoel te Brucge quam, ende hoe Peter gevaen was .xv.
- Doen Peter die Coninc thus es comen,
- Werd hi thans opgenomen.
- Men teech hem dat [h]i[se] hadde verraden,
- 990
- Omdat si te Gent geen orber daden.
- Hi was in gevancnes geleit,
- Daer ompays af quam ende groet leit.
[p. 2,268]
-
- Deen was met hem, dander niet,
- Tachterst datmen utliet.
- 995
- Om dit was Peter herde onblide.
- Hi hilt hem an die ene side.
- Om tfaits wille was hi vercocht
- Dat hi te Male hadde gewrocht.
- Vif dage daerna, alse wi lesen,
- 1000
- Datsi te Gent hadden gewesen,
- Quam Simpoel te Brucge binnen,
- Gelijc met vrienscap ende met minnen
- Ende dede den heren binnen verstaen
- Dattie gene die tfayt hadde gedaen
- 1005
- Ten Male ende elre voer desen,
- Men soutse metter hant utlesen
- Ende in gevancnes houden gevaen,
- Tot dat proeffenes waer gedaen,
- Ende die daer worden vonden besmet,
- 1010
- Soudemen nemen dlijf ende let.
- Hier mede soude al die stede
- Pays hebben ende goeden vrede.
- Die liede binnen waenden wars
- Ende hilden hem alle an dit vars,
- 1015
- Dat daer Simpoel hadde geseit
- Bi ridderscap over waerheit.
- Doen vloen diegene, ende swegen,
- Die daer waenden sijn bedregen.
[p. 2,269]
-
- Doen Simpoel daer was ontfaen,
- 1020
- Quamen dese daerna saen:
- Peter Floete ende Lauward.
- Dese riden Simpole ter vard
- Datmen die clocke lude gerede
- Om alt volc te vergaderen mede.
- 1025
- Dus quam tfolc daer met allen
- Op die plaetse tuschen die hallen.
- Die scelle men luden dede.
- Doen quaemt tvolc al uter stede,
- Alse liede die den pays begaren.
- 1030
- Daer was menich moederbaren
- Bloter hande ende onversien.
- Die Fransoyse quamen mettien
- Also alst was geordineert.
- Nu quamen si gebatelgeert
- 1035
- Binnen der stat met stouten moede.
- Hieraf waren sonder hoede
- Die vander stat ende versaecht,
- Ende hebben mijn her Jacob gevraecht
- Wat hi meinde ende wat hi sochte,
- 1040
- Dat hijt tvolc gewapent brochte?
- Wilt hi doen doen dat hi seide
[p. 2,270]
-
- Si ontfane sonder beide,
- Maer werdi andersins hegrepen,
- Si souden hem alle eer laten slepen
- 1045
- Ofte aldaer leveren ten swaerde,
- Eer si gedogeden sine hovaerde.
- ‘Wildi comen, ende comt hoveschelike,
- Oft (biden coninc van hemelrike)
- Daer soude gevallen die meeste mord,
- 1050
- Die noyt geviel in ene pord.’
- Dus wapende hem menich man.
- Doen Simpoel dit sach an,
- Smeecti weder, ende seide dat:
- Dat hi geen onrecht der stat
- 1055
- Noch verdriet doen ne soude,
- Anders dan hi hebben woude
- Die ten Male tfeit daden,
- Dat hi daer of waer ontladen
- Dat si hem niet en deren,
- 1060
- Om dit quam hi in siere weren.
- Dus bleef te niewete daer die strijt,
- Ende hi quam in ter selver tijt,
- Dus begonden die van binnen merken,
- Dat haer Jacob quaet sal werken,
- 1065
- Eer lijt die nacht, ende hoeder hem jegen.
- Ende sijn daer over .i. gedregen:
- Dat si ontboden heymelike
- Die vanden Damme, ende opten dike,
- Datsi te hulpe heymelijc comen,
- 1070
- Si hebben an Simpoel valscheit vernomen.
[p. 2,271]
-
Hoe Simpoel valscheit uutquam .xvi.
- Een ridder was daer, die Gode ontsach,
- Die stont op eert was dach,
- Ende dede sadelen doen sijn pard,
- Ende goud daerop sinen ward
- 1075
- Ende nam orlof an sine wardinne.
- ‘Here,’ seit [s]i ‘wat heeft dit inne,
- Ende wat node dwinct u nu te vaerne?’
- ‘Vrouwe,’ seit hi ‘in bin niet gaerne
- Binnen Brucge op dese tijt,
- 1080
- tFolc es al vercocht, des seker sijt,
- Ende men saelt al doen ten swaerde,
- Daerom varic mire v[ae]rde.
- Men sal hier doen die meeste mord
- Die nie geviel in ene pord.’
- 1085
- ‘Here,’ seitse ‘es dit waer?’
- ‘Jaet, vrouwe, dor els genen vaer
- Sone varic henen, maer dat ic niet
- En wil anscouwen tswaer verdriet,
- Want niemen es hier in die stede
- 1090
- Van ons die tnacht wapen uutdede.’
- Doen sende die vrouwe tharen magen
- Dat si heimelijc vor hem sagen.
- Dit ontboet si overluut.
- Aldus quam die mord daer uut
- 1095
- Ende die porten waren gesloten.
- tFolc quam uut, met groten roten,
[p. 2,272]
-
- Gewapent die Fransoyse soeken
- In husen, in straten ende in hoeken,
- Ende eer si te talen conden comen
- 1100
- Was hem somen dlijf genomen.
- Lettel ware[n] die ontgingen,
- Die daer der doet mocht ontspringen,
- Hine ontbeide des anders niet.
- Her Jacop, die dit al beriet,
- 1105
- Ende Floete ende Lauwaerd, die beroeren,
- Met groter anxt si daer ontfoeren,
- Si worpen die scilde achter rucge.
- Dese dach heetmen binnen Brucge
- Goet vridach om dese daet.
- 1110
- Hieraf es comen menich quaet!
- Daer worden verslagen inder stede
- Wel .xxiiii. baenroetse mede
- Ende ridderskinder ende serjante
- Van Vrancrike, ende van andren lande
- 1115
- Menicheen, daer ict tgetal
- Niet wel af en can genoemen al.
- Daer die coninc van Vrancrike
- Om es verstormt so vreselike,
- Dat alle diegene die nu leven
- 1120
- Hem ne daden genen pays geven
- Die van Brucge enten haren
- Die te desen fayte waren.
- Hieraf es die twest al comen
- Die menigen hevet dlijf genomen.
- 1125
- Om dit doen was menich blide
[p. 2,273]
-
- Diet vernam wide ende side,
- Dattie dinc aldus verginc.
- Doen quam in Peter die Coninc
- Metten andren, die uut waren
- 1130
- Doe haer viande lagen in baren,
- Diese wilden hebben doen hangen.
- Met groter bliscap waren si ontfangen.
- Des coninc li[lie] werd gestort
- Ende gesleipt al achter die port,
- 1135
- Ende si hieven op den liebart saen,
- Die onder was te voren gedaen.
Van Gent der stede ende van Artoyse met, ende van Willem van Gule(le)ke .xvii.
- Nu hebben die van Gent verstaen
- Hoet te Brucge es vergaen,
- Nochtan en wilden se keren niet
- 1140
- Dor gene noet, dor geen verdriet.
- Men sach nie so grote noet
- Alse te Gent was doe om broet.
- Si vochten daer om, mer no dan
- Sone wilden die backers niet vordan
- 1145
- Dat broet bringen om dese saken.
- Doe dedemen daer menige kiste craken,
[p. 2,274]
-
- Daer hadmen doe varinge vercocht.
- Dus ward scumen eerst opbrocht.
- Men heeft geseit te menigen tiden
- 1150
- Datmen om onrecht soude striden
- Ende om eten soudemen vechten,
- Ende dan soude geen baliu berechten.
- Het was so diere in die stat
- Alse deen den andren teten bat,
- 1155
- So ondersprakensi onderlinge
- Dat elc sijn broet met hem bringe,
- Ende soudi oec eten, hi moester of
- Hem versien, dit was neuwe stof.
- Artoys, die dus was ontfloen,
- 1160
- Penst nauwe wat hi mach doen,
- Daer hi hem best met wreken mach.
- Die van Brucge, die nacht ende dach
- Spieres senden, die dit begomen,
- Ende die nu wel hebben vernomen
- 1165
- Datmense stormen sal sonder genaden.
- Om dit si nu vesten daden
- Dapperlike dach ende nacht
- Jegen die Fransoyse cracht,
- Om dit vesten si ter vard
- 1170
- Doen Guelke des geware ward,
- Reet hi met rade te Brucge binnen,
- Daer hi ontfaen was met minnen,
- Ende grote ere mede gedaen,
- Ende hebben over here ontfaen.
[p. 2,275]
-
- 1175
- Daerna so dedemen hem weten daer
- Dat sijns oems wapen, vorwaer,
- Des heren van Morseke waren besloten
- In ene scrine. Met ere roten
- Ginc hi vaste daerward,
- 1180
- Ende sloech die scrine op ter vard,
- Ende nam die wapen diere in lagen,
- Ende seide hi woudse selve dragen.
- Die tijt es comen, hi hads te doene
- Jegen den here van Castelioene
- 1185
- Ende jegen heren Jacop van Simpole.
- Hi wilde gaen tere ander scole
- Ende leren metten swaerde houwen.
- ‘Ic wane het sal den coninc rouwen,
- Dat hi mijn oem nu hout gevaen‘.
- 1190
- Doen sprac Morseke sonder waen:
- ‘Gi wilt’, seit hi, ‘dulheit bestaen.
- Ic sal u vaen, gine latet te handen,
- Vans heren halven vanden landen.
- Waendi dus den coninc verdriven?
- 1195
- Gi selt uwen oem doen ontliven.’
- Dese worde worden daer ru.
- Dagematere was doe baliu,
- Die hem vele daer onderwant
[p. 2,276]
-
- Jegen Guleke, die doe sijn hant
- 1200
- Opdroech ende wilde d[o]rsteken,
- Om datter Morseke toe dorst spreken,
- Was hi daer welna bleven doet,
- Maer met crachte hi ontscoet,
- Ende Guelke trac te Bru[c]gewaerd.
- 1205
- Die wapen vordemen op .i. paerd.
- Ende mijn her Gi, doen hijt verstoet,
- Volgede den neve opden voet,
- Ende quam te Brucge binnengereden,
- Om te hulpen die vanden steden,
- 1210
- Diene ontfingen opdien dach
- So blidelike, dat u ne mach,
- Noch en can vertellen geen man.
- Si cosene tenen here vordan,
- Ende geloefden hem daer vord mere
- 1215
- Hem te dienen emmermere.
Van dien van Gent ende ander dinc .xviii.
- Die van Gent hadden honger groet
- Ende voren ute dor die noet,
- Ende scuemden dat si vonden daer.
- Doen was gemact .i. waen, di[ts]waer,
[p. 2,277]
-
- 1220
- Vanden lyebards, die waren uut,
- Die te Gent ontboden groet saluut,
- Alse oft die coninc selve dade.
- Also brachten si toe, met rade,
- Ende dat hi hem senden soude scat,
- 1225
- Omdat si hem vromelike hilden ter stat,
- Doen die van Brucge daer vore lagen.
- Ende dit en wiste die coninc niet,
- Datmen hem dit goet behiet.
- Die van Gent weder letteren senden
- 1230
- Ten conincwaerd, die [qu]a[m] ten inden
- An Simpole ende an Peter Flo(ret)ten.
- Dese slote[n]e daer ende ontsloten,
- Ende viseerden daer onder hem beden,
- Hoe si die stede mochten verleden.
- 1235
- Die Scelt was te Oudenaerde besloten,
- En mochte geen scip met corne vloten,
- Entie van Oudenaerde ende alt lant
- Gingen mettie van Brucge in hant.
- Die van Gent doe dicke screve[n]
- 1240
- Datsi die port op souden geven,
- En ware datse die coninc versagen
- Van vitaelgen in corten dagen.
- Doen waest hem weder scone ontbo(n)den
- Datmense soude hulpen uter noden
- 1245
- In corten dagen. Maer die coninc
- En wiste niet van dere dinc.
- Doen was van Haveldonc, Jan, gesent
[p. 2,278]
-
- Vander stede halven van Gent,
- (Een vroet cnape ende .i. wijs)
- 1250
- Tote coninc tote Parijs,
- Om te spreken mont jegen mont,
- Dat hi den coninc soude maken cont
- Hoet in Gent gescepen ware.
- Dit dede diegene wel openbare.
- 1255
- Ende doen die coninc dit verstoet,
- Werd hi droeve in sinen moet.
- Om dit dedi te gader comen
- Sine vroede liede, hebbic vernomen.
- Doen rieden si den coninc dat:
- 1260
- Dat hi sere dancte der stat.
- Die bode was daer wel ontfaen.
- Men ginc daer letteren scriven saen,
- Wat dat si wilden vander wet
- Was daer in ene letter geset,
- 1265
- Ende met sconen zegele besegelt
- Al haer vriheit ende haer gewelt,
- Die si hadden van ouden tiden.
- Doen ginc die bode thuswaerd riden.
- Dese letter was te Gent gelesen:
- 1270
- Dat si vord vri souden wesen,
- Dat hem dit die coninc ontbiet.
- Deen geloves, dander niet.
- Het maecte den lieden quaden mont,
- Datmen hem so crankelijc bistont,
- 1275
- Na tgescrefte ende na tgelof.
- Si waren vertroest, sine wisten waerof.
- Nu salic u secgen elre af vord,
- Dies gi noch niet en hebt gehord.
[p. 2,279]
-
Hoe die Artoys te Vlaendrenwaerd trect ende hoe mijn her Gi Winendale belect.xix.
- In desen tiden dat dit gesciede,
- 1280
- So hadde vergadert vele liede
- Die grave van Artoys, in Vrancrike,
- Om te comen geweldelike
- Op Vlaendren, ende dat onder te doene.
- Ende binnen desen selven ocsoene
- 1285
- Voer mijn her Gi te Winendale,
- Daer te belecgen menigen Wale
- Dire vans coninc halven in lagen.
- Ende doen si dit van binnen sagen,
- Dattie van Brucge op hem quamen,
- 1290
- Gingense te hant al omme cramen,
- Ende hem te stormen waerd gereiden,
- Ende leiden vaste in die hameiden.
- Daer was geworpen menich steen,
- Wel .iii. weken al achtereen
- 1295
- Was daer voren dus gelegen.
- Daerna was hem opgedregen,
- Ende waren alle opgenomen,
- Die in genaden wilden comen,
- Sonder .i., die werd albloet
- 1300
- In sinen roc geslegen doet.
[p. 2,280]
-
- Dit was die scoutheit van Thorout.
- Hi was opten coninc al te stout
- Ende was leitsman vanden Fransoysen,
- Hierom quam hi in dese noysen.
- 1305
- Dus was Winendale gewonnen.
- Daer quam doe menich ingeronnen,
- Wel gewapent, met goeden platen.
- Men ondede daer alle die gaten
- Entie wikette, entie porten.
- 1310
- Doen dit vernamen die Ypersse roten,
- Sendense hem .xiiii. gerede
- Om op te dragene daer haer stede,
- Entie slotel sendense met.
- Her Gy geboet doen ongelet,
- 1315
- Dat alle diegene die daer waren,
- Met hem tYpre souden varen.
- Hi dede Winendale besetten,
- Entie van Ypre, sonder letten,
- Daden die porte al op saen,
- 1320
- Ende hebben blidelike ontfaen.
- Hierna cort werd hem geseit
- Dat Cortrike waer beleit.
- Doen dedi gebieden herevard
- Dapperlike te Cortrikeward
- 1325
- Te wederstane die Fransoyse
[p. 2,281]
-
- Die daer licgen met Artoyse.
- Dit was tbegin vander stride,
- Daer menich sint om was onblide.
Hoe Guleke Cas[s]ele belach .xx.
- Binnen desen tide, met ere pertien,
- 1330
- Som van Brucge ende vanden Vrien,
- So hadde Willem van Guelke beleit
- Te Cas[s]ele den castele gereit.
- Doen die van binnen dat vernamen,
- Dattie van Brucge op hem quamen,
- 1335
- Gingense haren casteel sluten,
- Jegen diegene die lagen buten.
- Hi dede engiene stellen gerede
- Om den casteel te winne[n] mede.
- Diegene die daer boven lagen,
- 1340
- Doen si gene wapen sagen,
- Worden si sere te barenteert.
- Die van den Vrien, wien dat deert,
- Trocken vaste te mure toe.
- Die casteel werd bestaen alsoe,
[p. 2,282]
-
- 1345
- Datsi worden hantgemene.
- Gene quarele ende gene stene,
- Die van boven op hem vielen,
- Dadense som ter eerden cnielen
- Ende vanden berge vallen neder.
- 1350
- Maer si vercoeverden ember weder,
- So datsi ene porte braken
- Ende tvorprijs buten ontstaken.
- Sine lieten daer buten niewet staen.
- Daer was .i. starc assaut gedaen:
- 1355
- Mijns her Jans sone, her Jan,
- Van Meninc, een jonc man,
- Was geworpen met enen stene,
- Dat hem sine targe oec na tgene
- Stucken vloech in .iiii. quartieren.
- 1360
- Guelke riep daerna scieren:
- Datsi hem den casteel gaven saen,
- Ende sgraven teken op daden staen,
- Oft si soudenre doet in bliven,
- Hoe lange dat sijt willen bedriven.
- 1365
- Si seiden dat sijs niene daden,
- Noch vallen willen in genaden,
- Noch hem selven doen den lachter.
- Die van Brucge trocken achter,
- Ende gereiden hem ten stride.
- 1370
- Guelke trac ane dene side,
- An dander side Peter die Coninc,
- Met menigen sconen jongenlinc.
- Dus logierdense buter scoten,
- Haer targen dadense vor hem poten.
[p. 2,283]
-
- 1375
- Doen scoten die van binnen uut,
- Ende stichten letteren overluut
- Alse tote Guelke sonderlinge,
- Ende baden hem dat hise ontfinge,
- Alse Cortrike ware gewonnen,
- 1380
- Dat tasselgierne es begonnen,
- Niet eer en willense hem opgeven,
- Ende baden datmense liete leven.
- Sine waenden niet, die van binnen,
- Datmen Cortrike soude mogen winnen.
- 1385
- Men scoet gene lettere uut ende inne
- .xx. werven, na minen sinne,
- Van vreden ende van onvreden.
- Daer was menige lettere van beden,
- Datmen hem gave so lange respijt,
- 1390
- Si gaven hem op den grave Wijt.
- Alsi daer onderlinge streden
- Quam .i. serjant daer gereden,
- Die hem dede daer verstaen
- Dat Ypre waer in hant gegaen
- 1395
- Sinen neve, mijn her Gij,
- Ende Cortrike waer oec daerbi
- Vanden grave van Artoys belegen.
- Ende daer vard mijn her Gi jegen,
- ‘Ende bit u dat gi hem comt in staden.’
- 1400
- Dies werd Guelke sciere beraden,
- Ende liet den casteel dus varen,
- Dies die van binnen blide waren.
[p. 2,284]
-
Hoe Guelke te Cortrikewaerd voer ende hoe Cortrike belegen ward .xxi.
- Dus voer Guelke te Cortrikewaerd,
- Ende Peter die Coninc met snelre vaerd.
- 1405
- Daer lagen Walen inden casteel
- Te Cortrike binnen, inden casteel,
- Die die coninc hadde doen werken
- Naest Onser Vrouwen kerken.
- Dese waren vorsien van allen dingen,
- 1410
- Dies men daer conde volbringen,
- Van eten, van drinken, van engienen,
- Si souden gerne den coninc dienen,
- Ende behouden, mochtsi, dlant.
- Dese scoten u[u]t, ende maecten brant
- 1415
- Ende verberden met ere acort,
- tScoenste ende tbeste vander port,
- Ane die marct een groet vlac.
- Si scoten vier, dat gerne ontstac,
- Met vlieken, die gesplinte[t] waren,
- 1420
- Die clincten alse gespannen snaren
- Daer si ande wande vlogen.
[p. 2,285]
-
- Een Peter, die daer was wel vermogen
- Inden casteel, een Vlaminc fijn,
- Was daer metten gesellen sijn.
- 1425
- Die Vlaminge waren uut gesocht,
- Die hi met hem daer in had brocht.
- Hi had lange te Gent gewesen,
- Hi wilde sijn sout verdienen mettesen,
- Ende den coninc behouden dlant.
- 1430
- Dese dede der stat groten pant.
- West Vlaendren si oec ver[ri]eden,
- Om haelsone ende om mieden.
- Wie oec vanden paus spraken,
- Dat hi den coninc soude doen braken,
- 1435
- Dien wildi graven opter stat,
- Oft sijn lijf nemen omme dat.
- Dese lagen daer in dien casteel,
- Ende scoten ute menich quareel
- Optie van binnen ende worpen met
- 1440
- Menigen stene ongelet.
- Die daer binnen daer scoten liepen,
- Baden die ander, ende riepen
- Dat elc vor hem selven sage.
- Die sonne stont te middage.
- 1445
- Si daden haer porten sluten
- Ende die Fransoyse daer buten.
- Dus hadsi vrese buten ende binnen,
- Datmen die porte soude winnen.
- Ende binnen dese was geseit,
[p. 2,286]
-
- 1450
- Dat Dornecsporte waer beleit
- Vanden Vranken, ende si daer jegen.
- Daer bleef .i. Norman verslegen,
- Een ridder, die hiet Mertelet.
- Dese hadde sijn spere geset
- 1455
- Up enen Philips van Hoechstaden.
- Bede vorensi daer onberaden
- Deen opten andren joestieren.
- Daer moesten si bede faelgieren,
- Ende bleven oec lecgende int sant.
- 1460
- Van Aelst so was dese serjant.
- Die assaut, ende dese strijt,
- Geduerde al toter verspertijt.
- Dit was dies manendages die lach
- Vore sente Amelbergen dach.
- 1465
- Des ander dages, te vespertide,
- Daden die Vranken, met groeten nide,
- Vor Riselporte een ander assaut.
- Die wege waren hem so benaut
- Datter .v. bleven doet
- 1470
- Vanden Vranken, diemen scoet,
- Ende een Vlaminc blever verslegen.
- God moete siere sielen plegen!
- Daer bleef die here van Vliege doet,
[p. 2,287]
-
- Dies her Gi had rouwe groet,
- 1475
- Want hi was sijn maech ten derden.
- Artoes senden daer, sonder verden,
- Omdat hi den grave was belanc,
- Ende dat oec was an sinen danc,
- Ende in despite van sgraven kinderen,
- 1480
- Die hi gerne soude hinderen,
- Van goede, van live ende van eren.
- Dus bleef die ridder sonder keren,
- Noch en quam tcarijn niet vort.
- Het lach te Cortrike, buter port,
- 1485
- Op .v. bogescoten wel na,
- Op Mossenborch, alsict versta,
- Die nu heet die Berch van weelden.
- Daer lagen die Franken op, ende speelden
- In haren tenten ende pauwelgonen.
- 1490
- Si lieten vechten die garsoenen
- Ende assaut doen op Cortrike
- Tot ander dages tilike.
[xxii]
- Doemen screef ons heren jaer
- .xiii. hondert ende .ii., vorwaer,
[p. 2,288]
-
- 1495
- Op enen Goensdach, dat verstaet,
- So geviel .i. grote daet
- Den Vlaminge tegen die Fransoyse,
- Want menige brachtsi in die noyse,
- Die daer blidelike quamen.
- 1500
- Alsi te gader souden ramen,
- Tekenen sachmen daer mettien
- Boven die Fransoyse gescien.
- Daer vlogen swerte vog[e]le met alle,
- Die daer maecten grote gescalle.
- 1505
- Ende boven die Vlaminge vlogen daer
- Witte vogele, dit was waer.
- Oec sachmen daer ander tekine:
- Vele cleinre ster[r]ekine
- Sachmen daer inden hemel staen.
- 1510
- Tachterst so quam vortgegaen
- Onder hem ene grote sterre,
- Daer die cleine om worden erre
- Ende gingen haer alle toe.
- Die grote verginc, men wiste hoe.
- 1515
- Dit waren teken tontsiene wel,
- Maer het dochtem algader spel.
- Nu hort vanden stride tbegin:
- Van [Brabant] ter zeewaerd in,
- So quaemt al te hulpe den grave,
- 1520
- Elc met enen gepinden stave,
- Sonder alomme die van Gent
[p. 2,289]
-
- Ende dien .iiii. Ambacht ende Waes omtrent,
- Dese en waren ten wige niet.
- Maer Jan Bo[r]luut, wats gesciet,
- 1525
- Hadde cnapen gecoren uut Gent,
- Die daer waren met genent,
- Ende hi was oec uut Gent geboren.
- Die nacht leet, die dach quam vore,
- Ende recht wel te sonne opstane
- 1530
- Sachmen .i. vier beginnen te gane
- Uten casteel. Dat ginc menich merken
- Wat dit vier soude werken.
- Si meinde[n], als ict sal bedieden,
- Ende wijsden buten haren lieden,
- 1535
- Die castelein entier waren binnen,
- Waermen die stede best mach winnen.
- Nu hort hoe sijt omme droegen
- Ende hoe sijt vier nedersloegen.
- Ende droegent omme in der gewoude,
- 1540
- Alse der storm na naken soude
- Met enen starken blakenden brande,
- Ende bleven staende jegen die viande.
- Alsijt omme hadde[n] gedregen,
- Recht ten Grauwen Nonnen jegen,
- 1545
- Scoten sijt neder jegen hagedochten
[p. 2,290]
-
- Alse verre alsijt scieten mochten.
- Dit was .i. teken, sonder decken,
- Datmen daerwaer moeste trecken
- Soudemen hem in hulpen comen.
- 1550
- Artoys heeft dit teken vernomen,
- Ende trac bat omme ter sonnenwaerd.
- Noch droegende alle bloet .i. swaerd
- Ende togeden datsi in node lagen
- Den Fransoysen die daerwaerd sagen.
- 1555
- Si waenden wel hebben gedaen
- Ende wijsden se daer se niet conden ontgaen
- In .i. n[e]d[er]inge vol van grachten,
- Daer si hem niet jegen en wachten,
- Daer si in haer doet oec varen,
- 1560
- Alst hierna sal openbaren.
- [xxiii]
- Vor desen strijt, die nu begonde,
- So hadden die Here[n] lange stonde
[p. 2,291]
-
- Een ordinanse onder hem gemaect:
- Mijn her Godevaerd (wat holpt mes[s]aect?)
- 1565
- Soude Gent, die goede stat,
- Met alder balgien hebben gehat,
- Ende haer voget hebben gewesen,
- Hier toe haddi uut gelesen
- Ridderen van Brabant ende cnapen
- 1570
- Die goet ende coene ware ten wapen,
- Die hier na som sal noemen
- Als ick er te rechte toe sal comen.
- Sonder sparen van daer si trecken
- Te Gentwaerd, alsijt mecken:
- 1575
- Maer haer micken es al verloren,
- Si hebben in den voet den doren
- Die hem oec gebut sal werden
- Eer si te Gentwaerd overterden.
- Om dit te vorderne, dat verstaet,
- 1580
- Angingen se feestelike grote daet.
- Want doe si die viande sagen
- En costen sijt langer niet verdragen
- Sine gereiden hem te stride.
- Die sonne stont te prime tide,
- 1585
- Si ne waenden so na niet hebben gestreden.
[p. 2,292]
-
- Artoys es al om gereden
- Ende besach der Vlaminge scare,
- Daer hi toe hadde groten gare,
- Ende alle die Prinsen die met hem [waren].
- 1590
- Die Fransoyse daden hem scaren
- In .ix. bataelgen starc ende groet
- Sine wonscen niet die Vlaminge doet,
- Wevers, volres entie spoelen,
- Si soudenre haren moet over coelen.
- 1595
- Die irste scare van desen dan,
- Daer in waren .iiii. [hondert] man,
- Op ors geseten, goet ende diere,
- Dit waren alle soudeniere.
- Mijn here van B[ur]las, die was
- 1600
- Diese metterhant uutlas,
- Ende wasser leytsman af vercoren.
- Hi was ute A[quita]nien geboren.
- Die voetgangers, die noch hilden
- Met scachten, met glavien, met scilden,
- 1605
- Dier en was er geen getal:
- Het sceen bedect daer berch ende dal.
[p. 2,293]
-
- Dander scare had mijn her Gye
- Van Nele ende Reinout van Trie;
- Dese hadde[n] tote .v. [hondert] platen
- 1610
- Die alle op starke orsse saten.
- Die derde scare leide gelike
- Die conincstavel van Vrancrike.
- Het was heren broeder van Nele,
- Hi hadder daer te sinen dele
- 1615
- .vi. [hondert] wel opgeseten.
- Met overmoede liete hijt weten
- Artoyse, [op]dat hi wilde striden,
- Datment here liet ute tiden.
- Die dach ginc op, het waer tijt
- 1620
- Dat men begonste den strijt.
- Die baenroetse, die met hem hilden,
- Ontect alboet met haren scilden:
- Dat was her Heinrijc van Lingi,
- Ende mijn her Willem van Valeri,
[p. 2,294]
-
- 1625
- Ende die Castelein d(i)e Lile,
- Ende her Suriens de Sevile,
- Van Beaunes, van Aveskerke.
- Dit waren die, op orsse sterke,
- Metten Constavels hilden,
- 1630
- Die den wijch beginnen wilden.
- [xxiiii]
- Die vierde scare, die daer na quam
- Dat[s] Artoys, als ict vernam.
- D[o]e versach hi al sonder letten
- Hoe hem die Vlaminge ondersetten.
- 1635
- Die grave dade hem wapen saen.
- Doe quam daer een wolf gegaen,
- Daer si Artoyse wapenen souden,
- Dien hi lange hadde gehouden
- Menigen dach, die Brune hiet.
- 1640
- Ende alse die wolf dit siet
- Dat hem sijn here wapene dede
[p. 2,295]
-
- Jegen desen groten onvrede,
- So spranc hi binnen inden rinc.
- Dit was een wonderlike dinc:
- 1645
- Temet datmen hem die wapen anstac,
- Quam die wolf diese emmer ave trac
- Metten clauwen ende metten tanden.
- Hartoys werdene metten handen,
- Ende sprac: ‘Brune, wats u gesciet?
- 1650
- Deser constumen en plaechdi niet,
- Des en hebbic van u niet gesien!’
- Die wolf(s) en wilde altoes niet vlien.
- ‘Brune, Brune!’ sprac hi mettesen,
- Wi sellen onlange te gader wesen.’
- 1655
- Alse Brune sach, dat niet bescoet
- Wat hi op sinen here scoet,
- So trac hi wech na desen keer.
- Men wiste van hem daer nemmermeer.
- Noch gesciede daer .i. wonder:
- 1660
- Artoys wilde messe horen besonder,
- Ende deet te weten sinen caplaen
- Dat hi Gode wilde ontfaen,
- Eer hi vard ten wigewaerd.
- Die priester die las messe ter vaerd,
- 1665
- Ende alse messe was gehent,
- Ende alse Artoys soude ontfaen tsacrament,
- So was dit sacrament verloren.
- Dies had die pape groeten toren
- Ende sprac: ‘Here! wats ons gesciet?
[p. 2,296]
-
- 1670
- Gods lichaem en vindic niet!’
- Dies was Artoys te barenteert,
- Ende sprac: ‘Dat ic heb geordineert,
- Dat salic inden op desen dach,
- Comer mi af dat comen mach!
- 1675
- Ic sal Gode op een andren tijt
- Ontfaen, alse gehent es die strijt.’
- Des mach hi sijn al sonder hope.
- Het quam oec .i. padde gecropen
- Al grau, uten Vlamscen here.
- 1680
- Men lietse crupen al sonder were,
- Te siene wat het soude bedieden.
- Si croep al dore die lieden
- Recht vort toten Vranken.
- Daer stontse ende blies metten lanken
- 1685
- Optie Waloys .i. lanc termijn
- Ende scoet op hem haer venijn.
- Van danen keertsi ter hagenward
- Uten wege metter vard.
- Een ors oec, daer hi selve op sat
- 1690
- Hi hads .M. pont gehat
- Ende .C. liber scattes al sijn leven,
- Haddijt den coninc willen geven.
- Het was .xiiii. voete lanc
- Doe hijt metten breidele dwanc.
- 1695
- Hi sater op met groten dangiere.
- Ende doemen ontbant sine baniere
- Sloech hi dors metten sporen,
[p. 2,297]
-
- Daer .ii. wige te voren
- Met siere cracht hadden verwonnen.
- 1700
- Doen hijt waende hebben geronnen
- So stortet toter eerden neder
- Drie werven vort ende weder.
- Hi riep: ‘Morel! Wats u gesciet?
- Derre constumen en plaechdi niet!
- 1705
- Ghi hebt mi gedragen in swaren stride,
- Gaet di mi nu af te desen tide?
- In quam noyt in genen doene
- Daer ic uwes had so wel te doene!’
- Dit waren teken van ongevalle,
- 1710
- Die hem hier gescieden alle.
- [xxv]
- Die Vlaminge lagen tesen tiden
- Op .i. plaetse daer besiden,
- Vaste in een ende al te voet,
- Met pieken starc ende wel behoet,
- 1715
- Ende gewillech genoech te stride.
- Doe sende Artoys bander side
- .i. iraut te nemen ware,
- Oft hi [von]de, int Vlaemsce h[a]re
- Enegen here van groten prise
- 1720
- Die wesen soude te desen pongise.
[p. 2,298]
-
- Sine gedochten waren mettien
- Dat hi hem vaen soude laten dien,
- Ginct hem qualike inden strijt.
- Die gene reet wech ter selver tijt
- 1725
- Ende bescouwet achter ende voren
- Ende quam weder, ende liet daer horen
- Artoyse, wat hi had gesien:
- ‘Her Grave!’ sprac hi doe mettien,
- ‘Al dat ic sie dat sijn crayolen
- 1730
- In die wapen, ende scietenspolen.
- En sach niemen van valoer
- Daer ic theer alom voer,
- Sonder Willem van Juleer,
- Ende mijn her Gi, .i. bacheleer,
- 1735
- Wijts sone van Dampiere.
- Si staen te voet op .i. riviere,
- Van achter mach mer niet in raken.
- Ene baniere sagick er blaken,
- Den Lupart van [sabel], gebatelgeert,
- 1740
- Int v[el]t van goude geordineert.’
- Van Brabant sprac doe her Godevard:
- ‘Die ridder, die draecht den Lupart,
- Dats die gene, dat secgic die,
- Daer ic mi meest af ontsie:
[p. 2,299]
-
- 1745
- Hets mijn her Jan van Rinesse.
- In die werelt en esser niet sesse
- Omgaens wijt ende breet,
- Die bet van orloge weet.’
- Hi riet doe Artoyse, opdat hem dochte
- 1750
- Nuttelijc, dat hi niene vochte,
- Ende beiden soude metten stride
- Tote sander dages, wel betide
- Dat van der margenstonde daecht,
- Si selenre alle al sijn versaecht.
- 1755
- Nemmermeer selen si micken
- Dat si bat ordinoerden al sticken
- Dan si nu hebben gedaen,
- Ende morgen laet ons op hem slaen.
- Hets al arm vole te voet,
- 1760
- Ende sal dan [t]setten sijn vermoet.’
- Artoys balch hem deser word,
- Ende was er sere om testord,
- Dat hi hem desen raet vorleide.
- Hi verhief hem int gereide
- 1765
- Ende sprac: ‘Na dien dat gi ontsiet,
- Ic rade wel, Godevaerd, dat gi vliet
[p. 2,300]
-
- Ende gi sijt up uwe hoede!’
- Dit sprac Artoys met overmoede:
- ‘Ic belge mi dat gi dit doet,
- 1770
- Wi sijn tors ende si te voet.
- Hondert orsse ende .M. man,
- Dats alleens. Wat ontsiedi dan?
- Drayt omme u ogen ende besiet:
- Dit vrome volc faelgiert u niet.
- 1775
- Ende hilt u noyt over ontsaecht,
- Mi heeft wonder dat gi dit vraecht!
- In wilde niet, Godevard, dat si lagen
- Vor ons gebonden, en soudse jagen
- Die ginder over staen te voet,
- 1780
- Ende daer met coelen minen moet!’
Heren Godevards antworde, ende vanden andren scaren [ende] wie se leide.xx[vi.]
- Her Godevard antworde den Grave sciere:
- ‘En wane niet, dat ic mi yet sciere,
- No dor vrese, no dor noet,
- Al hadsi there noch also groet,
- 1785
- Waer gi vaert, ic volge u na,
- En vreest niet dat ic u ontga.
- Ic sal heden, sonder begeven,
- Met u sterven ende leven.’
- Artoys hilt hem dat gepayt.
[p. 2,301]
-
- 1790
- Hi droech den scilt met lilien gesait,
- Met goude upheven in asure,
- Den scilt van Vrancrike pure;
- Van kelen, met enen palestene,
- Ende drie castellekine clene
- 1795
- Van goude, inden palesten geset.
- Die grave van Bonen hilt hem met
- Ende sprac: ‘Ic sie wel dat ic sal
- Minen wille hier vordren al.’
- tGraven sone van Henegouwe,
- 1800
- Jan sonder Genade, heeft dit gebrouwen
- Sijn moeder, met hare groter cracht,
- Dat hi jegen den neve vacht,
- Mijn her Gi, dien hi daer vint
- Opt velt, die was siere moyen kint.
- 1805
- Her Jan van Viersoen, van Brabant,
- Was oec onder Artoys pant,
- Met alden andren van Artoys.
[p. 2,302]
-
- Den Vlaminge naecte vele vernoys,
- Hem mochte wel therte faelgieren,
- 1810
- Alst al op hem quam pongieren,
- Met .vii. [dusent] orsse groet,
- Si mochten vresen wel die doet.
- Die vifte scare brochte Simpoel.
- Om sijn helm stont .i. fagoel
- 1815
- Van sinen teken, als hem betaemde.
- Hi was, die hem sere scaemde,
- Dat hi uut Vlaendren was verdreven
- Wilt hi hem nu te kinnen geven.
- Mijn her Ra[v]eel die Vlaminc
- 1820
- Wilde oec dienen den coninc,
- Hi wilde prijs bejagen, na der macht,
- Ende hilt onder Simpoels cracht.
- Mijn her Gilijs van Haelgi
- Hilt oec Simpole nu bi,
- 1825
- Ende die here van Kerki
- Maecte int here groet gecri,
- Entie here van Sailgi
[p. 2,303]
-
- Was oec daer Simpoel bi,
- Ende hem Nichasis van Rechtfort.
- 1830
- Hi sprac: ‘Wane horte[n] wi vort?’
- Dus begonden die viande naken.
- ‘Men sal hier mogen doden maken,
- Vrouwen wedewen, kinder wesen.’
- Die Vlaminge stonden in vresen.
- 1835
- Jegen die vreselike ontmoet.
- ...
- Sine mogen achterwaerd niet ontgaen
- Ende vore eest tvlien gedaen.
- Elc sprac sine biechte opter stat,
- Ende droegen vaste ineen na dat.
- 1840
- Deen ginc inden andren dringen.
- Si gingen hem al ommeringen
- Gelijc enen steinijn mure
- Te wederstane dese aventure.
Hoe die strijt begonste .xx[vii.]
- Her Gi vermaende daer sine scaren,
- 1845
- Datsi hem niet souden vervaren.
- ‘Onderset u vast ende sterke!
- Die sonne dect haer met enen swerke,
- Wine hebben geen noet vander sonnen.
- Ic sie den wijch te voren gewonnen!
- 1850
- Opdat gi seker ende vaste staet,
[p. 2,304]
-
- Ende gi grote slage slaet,
- Edele Vlaminge, siet vor u selven!
- Si selen op ons comen welven
- Met enen vreseliken gemoete,
- 1855
- Vaste staet ende uwe voete!
- God sal ons helpen, ende staen in baten.
- In wils hem heden niet verlaten!
- Roept op Gode, clein ende groet,
- Dat hi ons hulpe uter noet!’
- 1860
- Guelke sinc vane [o]ntwint.
- Hi troest sijn volc daer omtrint.
- Daer stonden bi clerke ende papen
- Ende van Gent stoute cnapen.
- Een canonc van Maestrecht
- 1865
- Stont bi hem, alse .i. cnecht
- Metten andren daer te voet.
- Dese pensde in sinen moet:
- Hi sal sinen pays bejagen
- Mids den steken ende den slagen,
- 1870
- Die hi [vor] hem daer sal ontfaen.
- Hi hadde jegen Guelke mesdaen,
- Dat hi hem noyt wilde vergeven
- Alse lange alse hi mocht [leven.]
- Dese liet hem kinnen niet
- 1875
- Wanen hi was oft hoe [hi hiet.]
- Onvermaent ende son[der miede]
- Quam hi tot desen [stride.]
[p. 2,305]
-
- Met al dat hi con
- Hi was ene v[rome
- 1880
- Tusscen Mase
- Dese wilt hi
- Sine mesda[e
- Dat hi mesd[ede mijn her Gi]
- Dat beterde [. . . sekerlike]
- 1885
- Dat daer niet was sine gelike.
- Maer hi was daerna bekent,
- Doe die strijt was gehent.
- Dus vergaf hem Guelke den evelen moet,
- Omdat hi woet inder Sarrasijn bloet.
- 1890
- D[aer was her Heinric van Pietersam,
- Die dus daer over die dode clam,
- Sijn broeder bleef an dander side.
- Een ridder d[aer] te desen stride,
- Mijn here Jan van Renesse.
- 1895
- Las den sinen oec een lesse:
- ‘Dat si hem niet lieten dorbreken,
- Ende haer biechte souden spreken,
- Ende sijt nu niet vervart,
- Rodelt al man ende pard.
- 1900
- Vlaendren ende Leu! es onse gecri.
- Alsi slaen op mijn her Ghi,
- Sele[n] wi van achter op hem dringen,
[p. 2,306]
-
- Het blijft al hier dat si bringen.’
- Doe dede men crayeren int Vlaemsce here,
- 1905
- Dat niemen om goet hadde gere.
- Wie dat daer nichte om goet,
- Al sage hijt liggen onder voet,
- Men souden van achter slaen te doet:
- Dit was datmen hem geboet.
- 1910
- Ridderen maecte Guelke ende Ghi,
- Ende dat was oec ghedaen bedi
- Dat si te stouter souden wesen,
- Ende die waren oec uutgelesen,
- Die vroem waren, arm ende rike.
- 1915
- Pieter die Coninc werd daer gelike
- Ridderen daer, met twee sier sonen,
- Omdat hi te meer soude verco[n]en.
- Dus staensi daer, ende beiden, ende haken
- Na die viande die hem naken.
Van den bataelgen ende heren Janne van Namen .xx[viii.]
- 1920
- Diet u al hier soude verclaren,
- Hoe si hieten ende wie si waren
- Die met Artoyse quamen ten stride,
- [H]ine quaems niet af in lange tide.
- [Van] die bataelge salic u vort
[p. 2,307]
-
- 1925
- [Dit seggen] hier in corter wort.
- [Die seste] b[a]taelge, es mi cont,
- [Leide her] Lodewijc van Cleremont.
- . . . . . . . . in waren
- [Op orsse] geseten sonder sparen
- 1930
- [Die sevende] scare, wildijt weten,
- . . [h]em .iii. [hondert] opgeseten
- . . . . leide die grave van U.
- Dachtende bataelge leide nu
- Ferijn, een tsa[m]penoys,
- 1935
- Ende Mathijs sijn broeder, een Fransoys.
- Dese hadden .v. [hondert man
- Op orsse geseten, in den dan.
- Die .ixde. b[a]taelge, wel beward,
- Vorde mijn her Godevard
- 1940
- Hem .iii. [hondert] soe opgeseten,
- ...
- Van Brabant ende van andren steden,
- Die hire toe hadde gebeden.
- Binnen desen dat dit gesciede,
[p. 2,308]
-
- So sende her Jan van Namen liede
- 1945
- Sinen broeders te hulpen dan,
- Met platen wel .vi. [hondert] man.
- Hi hiet des sinen broeder gomen,
- Dat hi selve te stride wil comen,
- Met algader sinen lieden,
- 1950
- Ende bat, datmen hem soude ontbieden.
- Nu was die strijt so saen beheten,
- Datmen hem niet conde laten weten
- Te tide, want si, sdages daer naer,
- Striden moesten over waer
- 1955
- Dies so haddi rouwe groet,
- Datment hem in tide niet ontboet.
- Binnen desen dat dit was,
- Die here van Moreul, alsict las,
- Seide ten here van Aspermont:
- 1960
- ‘Here, seit hi, es u yet cont,
- Wie [es] die here, die hiet Rinesse,
- Dat ic sijns niet en messe?
- Ic hore vele van hem spreken,
- Ic wil .i. scacht op hem steken,
- 1965
- Ende met orsse op hem riden.’
[p. 2,309]
-
- Aspermont sprac tot dien tiden:
- ‘Laet ons worden .ii. gesellen,
- Diene tierste mach gevellen,
- Hem so blive die aventure.
- 1970
- Ic salne bestaen nu ter ure
- Dien genen die ic ginder sie,
- Ensi dat hi mi ontvlie.’
- Edel bloet, mijn her Jan!
- Dese tale gaet di nu an.
- 1975
- Ward u vaste, gi sijt verraden,
- Gi comt noch tavont in swaren gewaden!
- Dese Aspermont was geboren
- Ute Noyeine scone. Uutvercoren
- Was hi doe sekerlike,
- 1980
- Men wiste niet sijns gelike.
- Wi vinden van hem dat gescreven,
- Dat menich stont na sijn leven.
- Op enen tijt was hi dorsteken
- Met enen scachte, sonder breken
- 1985
- Ende sonder quetsen vanden darmen.
- Hi doetse uutwinden, sonder carmen,
- Vor sijn ogen tusscen sinen dien.
- Hi wilder selve toesien
- Of hi yewerint ware gequets?
- 1990
- Hi wasser lettel af te wets.
[p. 2,310]
-
- Noch dedi meer. Daer hi lach
- Sijns selves herte dat hi sach
- Met .i. spiegle in sinen buuc,
- So wel haddi sijn gebruuc.
- 1995
- Hi was die stoutste ridder in twiste,
- Diemen noyt levende wiste.
- Die van Ypre, een groet deel,
- Lagen binnen ende hoeden den easteel,
- Tot .xii. [hondert]. wel te gereke,
- 2000
- Met swerten rocken. gelike peke,
- Soedat si niet uut mochten,
- Wat behindichede siere toe sochten.
- So wel waersi van buten gewacht,
- Die wile datmen te velde vacht.
Dat irste pongijs van den stride, ende dat inriden .xx[ix.]
- 2005
- Nu hort vanden stride vort,
- Daer in gesciede groet mort.
- Doe Artoys sach sijn volc gereet,
- Ende al te spronge, lancs ende breet,
- So riep hi lude ende bitterlike:
- 2010
- ‘Die mi minnen getrouwelike
- Die volgen mi na ter vard!
- Ic sal in ter bataelgen ward,
- Nadien dat ic die Vlaminge zie,
- Dus bliden dach en sag ic nie!’
[p. 2,311]
-
- 2015
- Menichtfout riep hi: ‘Mon[tj]oye!
- Elc sie heden om sine proye,
- Daer ic den Liebard op sal doen,
- Het es edel venisoen!’
- Deser was wel bi getale
- 2020
- .vii [dusent], die trocken ten dale,
- Ende .xxiiii. dat wel wet,
- Swaerd in hant op hem geset,
- Ende elc een ors, met groten leden.
- Ende met scarpen sporen bestreden.
- 2025
- Der voetgangers was sonder getal,
- Die op die Vlaminge quamen al.
- Her Ghi ende Guelke voren al omme
- Op .ii. scone beesten stomme
- tFolc ordineren ende setten:
- 2030
- ‘Die viande comen! Hier om geen letten!’
- Dit riepen si beide ontfermelike:
- ‘God sende ons hulpe van hemelrike
- Tot deser anxteliker noet!’
- Als hi oec dede, seidemen albloet,
- 2035
- Want menich daer optien dach
- Sente Jorys vane sach.
- Ende alsi dit dus hadden gedaen,
- Gingen si bede te voet staen,
- Metten andren met enen sta[v]e,
- 2040
- Alse te scedene daer niet a[v]e,
- Men ginc gene pesen trecken in,
- Het was dat vreselijcste begin
- Dat noyt man met ogen sach.
- Die pilen vlogen op genen dach
[p. 2,312]
-
- 2045
- Datmen den hemel cume van dien
- Van dickeden niet conde gesien,
- Maer tFlaemsce heer datter stont
- Was noyt gequets no gewont.
- Nochtan waer si so dorscoten
- 2050
- Haer halseberge ende hare [sor coten,
- Bokelare, targen, helme, scilden,
- Die si jegen die scoten hilden.
- Dese staken so vol clare pinnen
- Men conster niet ane bekinnen
- 2055
- Al van den hoefden toten voeten
- Dan scichte. Dus began mense groeten.
- Elc Vlaminc hadde, des geloeft wel,
- .ii. orsse op hem comende snel.
- Het was .i. ongedeelt spel.
- 2060
- Nochtan diere toequamen lieten tfel.
- Si sagen oec over die Walen vliegen
- .i. brant, .i. vogel, sonder liegen.
- Doe riep Ghi ter selver stont:
- ‘In wilde niet om ducent pont
- 2065
- Dat hi over ons ware leden!
- Wi selen victorie hebben heden!’
- Doe die Vlaminge met groten roten
- Haer scichte uut hadden gescoten,
- Doe sloegense haer pesen ontwee,
- 2070
- Daer meniger herten of werd wee.
- Si worpen onder dorsse haer bogen
- Jegen h[a]er scenen, sodat si vlogen
[p. 2,313]
-
- Ende deisden achterwaerd ten vrienden,
- Daer si vele prijs verdienden.
- 2075
- Artoys riep met groten dangiere:
- ‘Fu[yès], me[r]daelge, treis arière,
- Fa[u]s cler(c)s die [Ju leer,
- Rendé v[o]s sa[n]s reposeer!’
- Dus hadde Guulke grote porsse.
- 2080
- Men reet op hem met menigen orsse.
- Simpoel riep, ende Artoys
- Menich werven in fransoys.
- Doe werd die wijch starc ende groet,
- Daer was die menich in groter noet.
- 2085
- Die van den Vrien hem scoffierden,
- Die Fransoyse die niet en vierden
- Maer dapperlike daerwaerd traken.
- Daer hordemen menige glavie craken.
- Die van den Vrien lagen neder.
- 2090
- Maer si vercoeverden staphans weder,
- En was maer goet, wat so men sprac.
- Dat dit here dus achter trac,
- Want, wat datter binnen quam
- Bleef al doet. Doe dit vernam
- 2095
- Mijn her Jan van Rinissen,
- Doe trac hi over toter perssen,
- Van achter welvende met siere scaren.
- Die Fransoyse worden in varen,
[p. 2,314]
-
- Doen si dus belopen waren
- 2100
- Van haren vianden tusschen .ii. struken
- En waren el niet dan clare [b]uken
- Van desen lieden, daer si opliepen.
- ‘Vlaendren ende Leu!’ dat si riepen.
- Dus bleef een wonder in grachten doet,
- 2105
- Daer d'een over den andren scoet.
Hoe die wijch staende ward .xx[x.]
- Van Brabant mijn her Godevard
- Reet in die Vlaminge selken scart,
- Dat hi Guulke, eer hijt weet,
- Mettien orsse ter neder reet,
- 2110
- Ende velde oec sine baniere.
- Dors keerden over die c[r]upiere,
- So starc was die wederstoet,
- Dat man ende pard bleven doet.
- Doe werd menich man ontorst.
- 2115
- Guelke was op sine borst
- Gescoten so, met enen quarele
- Sonder quetsen, dat Here van Nele
- Was daer van den irsten gevelt:
- Si hadden Vlaendren dicke gequelt.
- 2120
- Die stave scorden entie borsten,
- Daer si de prinsen mede ontorsten,
- Van den pinnen toter hant.
[p. 2,315]
-
- En bleven niet in [A]lisant
- Te genen wige, daer Rolant vacht
- 2125
- Te Roncevale, met groter cracht.
- Alsi vor Cortrike daden.
- Den Vlaminge badensi genaden,
- Dedelste prinsen van den landen,
- Si leiden te gader daer [haer] handen,
- 2130
- Ende hilden daer in een naect swaerd
- Metten appelen ten vianden waerd:
- ‘Wi willen, seidensi, ons opgeven,
- Edele Vlaminge, laet ons leven!’
- Roelant riep, so dat sijt horden,
- 2135
- Alle die hem toebehorden:
- ‘Dapperlike volget mi an!’
- Dese velden al ors ende man.
- Deen gaf daer, die ander nam.
- Wat daer onder die stave quam
- 2140
- Dat bleef doet in dit pongijs.
- Rinesse ontfinc daer groten prijs.
- Men sach nieman dat doen
- Om te hulpen den Lyoen.
- Dus was hi, in menigen wegen,
- 2145
- So diepe in die viande geslegen,
- Dat hi nieman bi hem kinde,
- Maer God, die hem helpe sinde.
[p. 2,316]
-
- Halp hem dat hi henen quam,
- Ende vriende bi hem vernam.
- 2150
- Guelke was vermoet van slagen
- Datmenne uut moeste dragen,
- Dbloet hem uter nese spranc.
- So vreselike was geen bedranc!
- Sinen standard droech .i. serjant
- 2155
- Crachtelike, een Jan Ferrant.
- Dor genen anxt wildi vlien:
- Hi was gevelt op sine cnien
- Vier werven al achter een,
- Ende emmer weder op sine been.
- 2160
- Daer was .i., Jan die Vlaminc hiet,
- Gule[c]s cnape, ende alse hi siet
- Dat sijn here dus was vermoyt,
- Werd hi gram, ende hi vernoyt
- Dattie viande souden verbliden.
- 2165
- Hi trac wech ten selven tiden,
- Ende dede sijns heren wapenen an.
- Daer maecti menigen bliden man,
- Alsi Gulecs wapen sagen
- So diepe in den storme dragen.
- 2170
- Die cnape was der viande gier,
- Ende riep: ‘Noch es Guelke hier!’
- Si sloegen doe achter ende voren,
- Ic wane hi noyt was geboren
- Di so vele volx sterven sach,
- 2175
- Alsemen dede op desen dach.
[p. 2,317]
-
Hoe dander bataelge inquam [.xxxi.]
- Nu quam dander bataelge daerbi,
- Vreselike slaende op mijn her Ghi,
- Dat hem there delven dochte
- Metter cracht die si brochte.
- 2180
- Het was dat vreselixste opbreken
- Daer men noyt af horde spreken.
- Men seit vele van Roncevale,
- Maer dits die jammerlixste tale,
- Diemen yegeren af tellen mach,
- 2185
- Of daer men noyt af horde, of sach.
- Mijn her Gi sette hem ter were,
- Recht ten midden vanden here,
- Onder dien cloester van der Nonnen,
- Daer een gracht comt geronnen
- 2190
- Vander Leye, te wege ward,
- Daer was dat Vlaemsce here gescard.
- Nu doet u selc logen verstaen,
- Ende secgen van dere gracht saen:
- Datse die Fransoyse en wisten niet,
- 2195
- Ende datsi daerombe hadden tverdriet.
- Dat es sceren ende groet spel.
- Si wisten alle dese gracht wel,
- Ende warense oec wel overleden,
- Maer also alsi achterwaerd treden
- 2200
- Met haren orssen, daer si deisden,
- Daer hem vanden slagen eysden,
- Daer vielen si in die gracht altoe,
- Ende bleven daer versmort alsoe.
Van den Vlaminge noch .xx[xii.]
- Mijn Her Boyden van Poproden
- 2205
- Hadde daer sine vrient ontboden,
- Ende hilt daer in den storm te midden
- ...
- Met enen mechel sterken stave.
- Van Aelst was hi borchgrave,
- Ende .i. die beste geviseert
- 2210
- Entie beste Vlaminge conforteert,
- Naest Renesse daer was opt velt.
- Hi dranc dore met gewelt
- Ende alre naest na h[e]ren Gie.
- Hi halp dorbreken die partie.
- 2215
- Dese machmen met eren nomen,
- Waer dat ridders te gader comen.
- Daer Vlaenders ere yet an gelach
- Daer was hi gereet nacht ende dach.
- Seger Lonke werd oec gevelt,
- 2220
- Die den Ghenscen standert helt,
- Vier werven op sine cnien.
- Dor genen anxt wildi vlien,
- Ende ember op, met groter cracht,
- Daer men boven sijn hovet vacht.
[p. 2,319]
-
- 2225
- Uten Vier Ambachten wasser .i. deel,
- Die optie Vranken waren geel.
- Daer vacht oec mijn her Willem,
- Met groter cracht, van Boenhem,
- Een donvervarste die leeft,
- 2230
- Dats Vlaendren noch te bat heeft
- Van siere daet, die hi wrochte,
- Dat menich Fransoyse becochte.
- Al hebbic vander [i]e[r]sten bataelgen
- Gesproken aldus, van hare faelgen,
- 2235
- Ende oec van hare bagelhede,
- E[e]ric van den andren .ii. dede:
- Si sloegen met sporen alle d[r]ie
- Op ene ure, gelovets mie,
- Dene ontbeide anders niet.
- 2240
- Si riepen alle: ‘Merdaelge! Vliet!’
- Elke bataelge coes die sine,
- Maer in vele corter termine
- Waren si alle gescoffiert
- Ende hare bataelge gestoffiert
- 2245
- Dan gi sout wel vollike lesen
[p. 2,320]
-
- .i. Pater Noster. Ende mettesen
- Doen si sagen dese mescance
- Riep[en] si alle: ‘Roy die Franse!
- Waer sidi nu? Wi sijn verloren!’
- 2250
- Die den rouwe had mogen horen,
- Hine hadde nemmerme vergeten
- Ende hoese haer hande te gader smeten.
- Waer sidi? Grave van Artoys?
- Endi gi Jacob van Ternoys?
- 2255
- Dankervile ende Aspermont
- Lagen ter eerden so gewont,
- Sine conden hem niet in staden staen,
- Haer grote roem was nu gedaen.
- Deen beval den andren Gode
- 2260
- Bitterlike in groter node.
- Daer bleef die bloeme van Kerstenhede,
- Vore volc te voet ende sonder stede.
- Het wilde God, het moeste wesen.
- In horde noyt singen, no lesen,
- 2265
- Van selken jammer, alse dit was.
- Daer lach van doden menich tas.
- Si wrachten alle jegen Gode
- Ende jeghen des Paus gebode.
- Baugelijn vacht daer menichfout,
- 2270
- .i. vroem ridder ende .i. stout.
[p. 2,321]
-
- Hine fineerde, no hine [ver]onste,
- Van dien dat die wijch begonste
- Toten inde, van groten slagen,
- Hem allen wondert diet ansagen.
- 2275
- Mijn her Geraert Ferrant
- Was so bese[ch] metter hant,
- Het boech al dat onder hem quam.
- Mijn her Cortals [ogen] sagen gram
- Ende was so diep met hem indrongen
- 2280
- In den wijch, met Slijcb[aer]ds jongen,
- Dat menne daer seide over doet.
- Dies was int here jammer groet.
- Hi werd les[t]ent, daer hi stont,
- Onder die viande sere gewont.
Hoe die Grave van Artoes doet bleef, ende van den monc [.xxxiii.]
- 2285
- Een [F]errijn van Campenoys
- Hilt hem achter met Artoys.
- Met .i. sterker stemme hi riep:
- ‘Edel prinse! Die gracht es diep.
- Hout op, Heer! Hoet er u jegen.
- 2290
- Onse v[ri]nde liegen daer in verslegen.’
[p. 2,322]
-
- Eer Peter Flote oec verstarf
- Bat hi genade menichwarf,
- Maer en mochten niet besluten.
- Gene trompen gincmen tuten
- 2295
- Omtrent Artoyse menichfout.
- Hi sach al om: wat hi scout
- Waren alle gepynde martsen.
- Hi riep: ‘Ariète, om tebbene p[lats]e!’
- Morèl, sijn ors, dedi lanchieren.
- 2300
- Hem volgenden na sine helmewieren,
- Met sterken orssen, sonder telt,
- Over die dode, die lagen opt velt.
- Artoys riep al dat hi mochte,
- Dat hem die hersenen scoren dochte:
- 2305
- ‘Paterne die[u]! Wats ons gesciet?
- En weet nu God van ons niet?’
- Artoys sach tspel verloren.
- Nochtan sloech hi dore met sporen,
- Neven der gracht, op enen cant,
- 2310
- Daer hi sijn volc verdowen vant.
- Sijn ors hadde so grote cracht
- Dattet vloech over die gracht.
- Her Ghi. die sine wapen kent,
- Trac jegen hem, ende die som van Gent
- 2315
- Genendelike ende onvervard.
- Hi sloechen af, den meesten scart
[p. 2,323]
-
- In dat volc dat met hem quam,
- Dat nie wijf no man vernam.
- Artoys was so diep gereden
- 2320
- Opt d)ors, dat hi hadde bestreden,
- Overmids die grote cracht
- Van den orsse, dat hi den scacht
- Van den standarde gegreep
- Mijn her Gijs. Sijn stegereep,
- 2325
- Daer hi hem sere op verliet,
- Vergat hi. Daerom liet hijs niet,
- Wat datmen op hem sloech ende stac,
- .i. stic hi uter banieren trac
- Met beiden handen, ende scorde.
- 2330
- In liege u niet van enen worde.
- Eer menne velde het was lanc.
- Hi gaf ende nam, ende oec dranc
- Dor die viande stormelike.
- Op hem brac menich pike.
- 2335
- Daer waren mede die van der Goes,
- Ende .i. monech oec van der Does
- Quam op .i. merie gereden.
- Hort hoe hise nu sal besteden!
- Enen cnape daer hise gaf,
- 2340
- Ende barenteerde om .i. staf
- Daer quam .i. carmer oec inden hoep,
- Die ute siere ordine sloep.
- Men conste haers gelike niet vinden,
- Elc soude enen bere binden.
[p. 2,324]
-
- 2345
- Dese .ii. waren daer te wige,
- Ende gingen houwen te prige
- Al met enen starken stave,
- Dor die minne vanden Grave.
- Het waren .ii. sterke gesellen.
- 2350
- Ic hebbe dicke horen tellen,
- Dattie monec Artoyse velde
- Van den orsse, dat hi helde
- Met enen slage die hi sloech,
- Morel viel oec over sijn boech.
- 2355
- Doe sijn ors dus was gestort
- Ende selve had gehadt menich hort,
- Ende onder hem stont te voet,
- Ende menich ombehindech cloet
- Tsinen hoefde sach geheven.
- 2360
- Doe wilde hi hem Guelke opgeven,
- Ende seide: Ic lever u mijn swaerd!
- Ic geve mi op! Wacht mijn paerd,
- Dat gijt niet ne quets no slaet,
- Maer dat gijt neemt ende vaet!’
- 2365
- Die Vlaminge riepen: ‘Wi ne kinnen u niet!’
- Die Grave riep al in Fransoys:
- Ic ben die grave van Artoys!
- Neemt mi op, ic swige stille,
- Ghi selt dan hebben al uwen wille!’
- 2370
- Die Vlaminc riepen: ‘Gi moet sterven,
- Al waerdi grave anderwerven!’
- ‘Laesse! riep hi, wat wildi dan?
- Waer hier enich edelman
[p. 2,325]
-
- Die mi opnemen wilde?
- 2375
- Ic biede hem scerpe vanden scilde.
- Nemt mi nu op te deser noet!
- Ghi hebt die bloem van Kerstenheit doet.
- Uwen pays van al bejagen
- Gi selt, wildi mi verdragen!’
- 2380
- Si riepen: ‘Hiers geen edelman,
- Noch die u tale verstaen can!’
- Die Vlaminge stoeden vol haers moet[s],
- Ende getrouden hem lettel goets
- Dor al tbelof dat hi daer dede,
- 2385
- Ende sloegen doet opter stede.
- Aldus werd Artoys gevelt.
- Die tonge hem uten monde swelt,
- Ende .i. van Brugge was gereet
- Diesem uten monde sneet.
- 2390
- Ende na den stride had dese man
- Van der Marct mijn her Jan,
- Ward dat hem stonde te doene,
- Hi souden geven van enen venisoene
- Dat edelste daer nieman af at.
- 2395
- Dat venisoen daer hine toe bat
- De[d]e per rivele die Bru[z]oeys,
- Dats die tonge van Artoys.
[p |
