[p. 3,1]
Hier begint die vifte boec vander vifter pertien
Hoe Heinric van Lusselborch keyser werd .i.
- Ghi hebt van vele dingen vernomen,
- Van groten wonder eer ic ben comen
- Tote desen tiden, maer noyt eer
- Sone lasic dat gesciede meer
- 5
- Daden no wonder in vromicheden
- Ende oec in corten tiden meden
- Dant Heinric dede, den goeden grave
- Van Lusselborch. Hier magic ave
- Met rechte dichten, want wel cont
- 10
- Der werelt es dat hi bestont.
[p. 3,2]
-
- Ghi ende dese syt vorwerd comen,
- Die .ii. oft .iii. cume sout nomen
- Ende die oec setten tharen rechte,
- Ende wilt dan dichten van gevechte
- 15
- Ende raept dit hier ende dat daer
- Ende slaet al te gader daer naer
- Gelike ende ongelike.
- Dits verdrietelyc sekerlike
- Den genen te horne diet al weet,
- 20
- Ende die van elken dat ondersceet
- Heeft ondervonden ende geproeft,
- Also alse telker dinc behoeft.
- Daerom geproefde dinge ende waer
- Die es men sculdich te volgen naer.
- 25
- Deen rijmt cort dander lanc
- Om met tontfane der heren danc,
- Maer ic wil dichten na dat gesciede
- No om daet no oec om miede.
- Sone willic niet laten staen
- 30
- Daer ic den rechten wech mach gaen,
- Dien willic na reden volgen.
- Mi ne horde noyt man verbolgen
- Dat ic nie op dichten sprac
- Tot deser tijt oft seide lac,
[p. 3,3]
-
- 35
- Maer nu werd mi die sin so gram,
- Om dat mi te voren quam
- Van so menigen rimen dword.
- Jan, Willem, Heinric, Gord,
- Al will[en] [n]u rime maken,
- 40
- Si scriven oec in haren saken
- Dat dode liede selen comen
- Ende levende werd[en] ende dlant begomen;
- Dit heeft men in selken rimen gelesen;
- Dander seit: en sal so niet wesen
- 45
- Ende maect een ander rime daer iegen;
- Die derde wil dese beide verplegen,
- Ende maket anders dan deerste twee.
- Dit doet mi int herte wee
- Alsic dit lese of seggen hore.
- 50
- Ic wilt mi meer en quame vore
- Ende ic mi nemmer oec ane name,
- Want ics mi te rechte scame
- Dat ics dus vele heb geseit.
- Ic waent anders hebben beleit,
- 55
- Maer alsic dan quam, daer ic dan horde
- Van menigerhande dinge worde,
- So werdic erre ende dichte gereet
- Dat mi namaels dan was leet.
- Maer alst gedicht was ende gescreven,
- 60
- Lietict staen den andren beneven.
[p. 3,4]
-
- Hiertoe hebbic genoech geseet:
- Hoedem dies hem te hoeden heet,
- In wil u nemmeer secgen toe,
- Ic laet aldus. In weet hoe
- 65
- Ic wil te mire materien vaen,
- Die ic hier vore liet stille staen.
- Heinric van Lusselborch die here
- Werd coninc gecoren ende quam ter ere
- Doe men screef ons heren iaer
- 70
- .xiii. hondert ende .ix. daer naer,
- Jonc was hi te coninc ontfaen
- Ende alle die(n) coren sonder waen
- Haddi van al den heren.
- tAken quam hi met groter eren,
- 75
- Daer hi eerlike gecroent werd
- Recht wel na een keysers ard.
Noch van den selven .ii.
- Een Willem van Aken doet ons verstaen
- Dat dese Heinric in sijn vortgaen
- Hadde dat beste toevaren
- 80
- Dat coninc hadde in .c. iaren.
- Alle die heren, seit hi gerede,
- Waren desen Heinric mede
- Wie oec datten mocht ansien
- Hi gelovede wel van dien,
[p. 3,5]
-
- 85
- Dat hi werden soude goet man,
- So goede manieren haddi an,
- Datsi elken mochten behagen.
- Als hem yemen wilde vragen
- Daer gaf hi toe wel sinen sin,
- 90
- Dan antwerdi daerop meer no min
- So gestadelic ende so sochte
- Dat elken diet horde daer an dochte,
- Dat hi wettelike ende wale
- Antword[e] op elc mans tale.
- 95
- Ende oec die worde die hi sprac
- Meindi int herte sonder lac.
- Dese Willem doet oec verstaen
- Dat coninc in langen was ontfaen
- Als[e] eerlike noch alse blidelike
- 100
- Van alle den genen die horen ten rike.
- tAken oec in alder stede
- En quam in .c. iaren mede
- Nie coninc, daer si af mere
- Hoepten dat hem gescien sal ere.
- 105
- Alle die here[n] van allen landen
- Quamen t Aken sijns vanden:
- Hertogen, biscopen ende graven,
- Papen, abde met crommen staven,
- Clerken, portere van allen stede
- 110
- Quamen tAken binnen gerede,
- Daer men desen coninc soude cronen.
- In langen sach man so scone
[p. 3,6]
-
- Feeste, no so bliden dach.
- Alse daer elc minsce sien mach,
- 115
- Des conincs swager, die hertoge Jan,
- Was daer een vermogen man
- Ende oec ene goede helpe daer toe.
- Gecroent wordensi bede alsoe,
- Coninc ende oec coninginne
- 120
- Met vrouden ende met bliden sinne.
- Een Jan van Lusselenborch geboren
- Brinct ons nu hier voren
- Dat dese Heynrijc na die dinc
- Dat hi worden was coninc,
- 125
- En(de) seide noch en dede gerede
- Hine waender recht an hebben mede.
- Ende daer hi onrecht had, Godweet,
- Dat liet hi varen herde gereet,
- Ende wat hi geloefde na sine machte
- 130
- Dedi den raet dat hi volbrachte.
- Dit was sijn doen ende sijn sede
- Daer hi altoes in leefde mede.
[p. 3,7]
Een gescienesse van der coninginnen, ende hoe die coninc te Baselewerd voer.iii.
- Een Minderbroeder brinct ons te voren
- Die van Eversberge was geboren,
- 135
- Ende die der coninginnen als ict las
- Van allen stucken biechter was,
- Dese wiste al haer heymelycheit,
- Hi seget ons inder waerheit
- Datsi wel .x. iaer daer te voren,
- 140
- Eer haer man dus was gecoren
- Coninc te sine, seide vorwaer
- Dat ember soude gescien daer naer
- Dat haer man coninc soude sijn,
- Maer si en seide geen termijn,
- 145
- Weder cort soude sijn oft lanc,
- Maer si seide dit sonder wanc
- Dat ember van hem soude gescien.
- Dit sceen ember een teken van dien
- Dat sijt wiste bi Godlijchede,
- 150
- Ende dat oec was Gods mogenthede
- Dattie vrouwe lange vorseide.
- Dit hilt si in haer heymelijcheide,
- Dat sijt niemen dede verstaen
- Dan haren biechter sonder waen,
- 155
- Tot dat die dinc was gesciet.
- Dese Minderbroeder ons bediet
- Na datsi dus waren vercoren daer
- Coninc ende coningin vorwaer.
- Datsi hem hilden so suverlike
- 160
- Ende al dambacht datten keyserike
[p. 3,8]
-
- Stont ende horde, na haer macht,
- Hebben si altoes volbracht.
- Metten, getide hordensc mede,
- Waersi waren in elke stede,
- 165
- Ende messe mede oec alsoe,
- Daer hilt hi papen ende clerken toe.
- Dit waren haer seden, alsict las,
- Na dat hi coninc gemaect was.
- Willem van Aken seget vort
- 170
- Dattie coninc maecte acort
- Met alden heren van Aelmaengen,
- So dat hi wel ende sonder calaengen
- Varen mochte dlant al dure.
- Ridders, seriante, vremde gebure,
- 175
- Waer dat hi quam si warens blide
- In Aelmaengen wide ende side.
- Dus trac hi vort, dat verstaet,
- Overmids den gemeinen raet
- Met vele der gesellen sijn
- 180
- Tote Basele vort opten Rijn.
- Daer lach hi een stic nu terstont
- Ende dede weten ende maecte cont
- Sinen vrienden sinen wille.
- Daer quamen hem an lude ende stille
- 185
- Van Aelmaenge, van Oeseninge
- Van Brabant, Hennewiere, Vlaminge,
- Van allen landen vort alsoe
- Quamen hem ginder liede toe.
- Men sach nieman sonder scat
- 190
- Die mochte hebben gedaen dat,
- Dattie coninc ginder dede.
- Sekerlike daer was God mede,
[p. 3,9]
-
- Hine hads anders niet mogen doen,
- Waest banroest oft ridder of gersoen
- 195
- Dat hem ginder so trac an,
- Al ontfinct die edel man.
- Dat recht oec dat te Basele was
- Heeft ontfaen, sijt seker das.
Hoe hi sinen sone gehuwede ende vord trac .iiii.
- Doe men screef ons heren iaer
- 200
- .xiii. hondert ende .x. daer naer,
- So huwede die coninc sinen sone
- Ane ene ioncfer edel ende scone,
- Die ute B[o]ye[e]m es geboren,
- Des conincs dochter die hem te voren
- 205
- Dat conincrike met was geloeft,
- Dat hem sint wilde hebben geroeft
- Sijn swager, der ioncfer broeder.
- Des latic aldus, tes ics ben vroeder,
- Want ics niene hebbe vernomen.
- 210
- Dus sijn die saken so verre comen
- Dat hi coninc noch es bleven.
- Doe dus die vader hadde gegeven
[p. 3,10]
-
- Sinen sone des conincs dochter
- Van B[o]yeem, leefde[n] si vele te sochter
- 215
- Ende waes te stouter int herte mede.
- Hi pensde al voer hi nu ter stede
- Over berch die Lombarde schouwen,
- Dat hem te min selen mistrouwen
- Die van Aelmaengen, dat verstaet,
- 220
- Om dat hi sinen sone daer laet
- Die machtich es ende rike sere.
- Om dit ducht hem te min die here
- Van achtersco[u] in genen tijt
- Oft daer af te hebben enigen strijt.
- 225
- Dus heeft hi wiselike hem berect
- Ende es coenlike vort getrect
- Van Basele, daer hi heeft gelegen,
- Ten bergewerd es hi gecregen
- Met lieden een deel die vrome ware[n].
- 230
- Ende altoes in dit henenvaren,
- Waer hi quam met sinen lieden,
- Hoe groet hem anviel die meysnieden,
- Ende hoe groet dat hi dede den cost,
- Hi werd ember wel verlost.
- 235
- Dit wonderde menigen, die daer was,
- Wanen tgoet quam, sijt seker das,
- Maer men seit dat die heren
- Van Aelmaengen so begeren,
[p. 3,11]
-
- Ende oec som die steden van Lombardien,
- 240
- Ende so die heren van Romenien,
- Dat hi keyser mochte wesen
- Dat [s]i hem scat sende[n] te desen
- Die hi verteren soude in dien,
- Dor hem dat hem mocht gescien.
- 245
- Dus es hi so verre nu getogen
- Met sinen here so vermogen
- Tot anden voet van den berge.
- Daer bleef hi licgen om te merge[n]
- Ende liet daer sinen vrienden weten
- 250
- Sijn begeren ende sijn vermeten.
- Hi liet den grave van Savoye
- Verstaen heymelijc sijn vernoye
- Ende alle sine saken na das,
- Want die grave sijn swager was.
- 255
- So was hi an hem nu coene
- Van allen dies hi had te doene,
- So stont hem oec die grave bi.
- Dus lach die coninc, seit men mi,
- Daer ene wile nu ter uren
- 260
- Ende wachte daer der aventuren.
- Dus laticken licgen ginder al stille
- Sere nu iegen sinen wille
- Ende die wile dat hi daer leget
- Ward u ander dinc geseget
- 265
- Die gesciede binnen desen
- Dat hi coninc heeft gewesen.
[p. 3,12]
Hoe die biscop van Ludeke ende die grave van Henegouwe twisten .v.
- Int eerste iaer van Heinrics rike
- So werd een twest sekerlike
- Tuscen den biscop enten grave
- 270
- Van Henegouwen, daer ic ave
- Nu een deel sal secgen hier.
- Die biscop van Ludeke was herde fier
- Ende een stout pape, Godweet,
- Ende niet en sparde lief no leet,
- 275
- Daer hi recht toe hebben waent.
- Van den canonken was hem vermaent
- Dat hem die grave van Henegouwe
- Onrecht dade ende ontrouwe
- Ende sine rente hadde opgegeven.
- 280
- In u lant [dat] leit beneven
- Dit eyschte die biscop den grave saen,
- Die sine onscout heeft gedaen.
- Dat en bescoet den grave niet
- Dat hi hem mach onsculdigen yet,
- 285
- Hine geve den biscop dat hi eischt.
- Alse dit die grave gevreischt,
- Sprac hi: ‘Her biscop, swijcht van desen
- Ende en wildi oec, so laet wesen.’
- Dit nam die biscop hier aldaer
- 290
- Ende [vor]t seide den grave daernaer.
[p. 3,13]
-
- Vele dedinchs daerom was,
- Maer en bescoet niet een vlas.
- Die biscop wilde emmer te stride comen,
- Wient sal scaden ofte vromen.
- 295
- Alse dit die grave heeft verstaen,
- Quam hi ten hertoge daerna saen
- Om hulpe iegen desen strijt.
- Nu had gemaect ute desen tijt
- Der heren een groet coenroet,
- 300
- Met besworne ede groet
- Elken ander hulpe te doene
- In wat orloge, in wat ocsoene,
- Dat enich van hem waer bevaen.
- Alsic hier vore dede verstaen,
- 305
- Om dit sochte die grave nu
- Hulpe hierom, dat secgic u,
- Andre gene die daer te voren
- Onderlinge hadden gesworen.
- Dit was den grave een toeverlaet
- 310
- Herde groet, want elc prelaet
- Dede hem hulpe ende oec raet,
- Om dit hi te bat nu wederstaet
- Den biscop ende sine hulperen.
- Want vele der groter heren
- 315
- Waren metten grave getogen.
- Hier met was hi so vermogen,
- Dat hi den biscop te min ontsach,
- Die met een scone here lach,
- Maer tsgraven here was mere vele.
- 320
- Nochtan so was in een dele
- Die biscop versaecht vele min
- Ende trac altenen vorwerd in,
[p. 3,14]
-
- So na den grave ende sine lieden.
- Wat die heren daer iegen rieden,
- 325
- Hi wilde den grave logieren so naer
- Dat hine sien mach overwaer.
- Dus lagen dese twee heren daer
- Met overmoede so openbaer
- Dat een anderen mocht ansien.
- 330
- Die biscop onboet vaste nadien,
- Dat hi sanderdages wilt vechten.
- Hi willet metten swerde berechten
- Ende en willet niet langer beiden.
- Hi dede oec sijn volc bereiden
- 335
- Alse sanderdages sijn gere(e)it,
- Dit was vele der heren leit,
- Van beden siden, dat verstaet,
- Ende namen hierop enen raet.
Hoe hiertuscen die heren gingen ende nament op .vi.
- Nu werd ginder een geruchte
- 340
- Onder die heren, want elc duchte,
- Quaemt te stride, dat daer niet
- En mochte sceden sonder verdriet,
- Ja ende dat eer herde groet.
- Om dit so spraken die genoet
- 345
- Dies anders niet aneginc,
- Dan dat si om ene bedelike dinc
- Daer in beden siden comen waren.
- Si sijn aldus over gevaren
[p. 3,15]
-
- Deen ten anderen ende spraken daer
- 350
- Om die soene al heymelike vorwaer.
- Die hertoge van Brabant was die vorste,
- Die dit den biscop secgen dorste,
- Maer dit hadde nu so onwaerd
- Den biscop, datmen sone begaerd,
- 355
- Dat hi den hertoge daer sprac toe.
- Entie hertoge weder alsoe
- Ende seide, eer hi keerde vander stat,
- Men sal hem strijts maken sat,
- Sint meer dat gijt so begaert.
- 360
- Om dit sende weder achterwaerd
- Die hertoge om sine barone,
- Datsi dapperlike te desen doene
- Comen souden, alsi oec daden.
- Die hertoge sprac: ‘men sal hem saden
- 365
- Den biscop’, toten andren heren,
- Die van sbiscops side nu keren,
- Den hertoge ane spraken daer,
- Want si ontsagen openbaer
- Des hertogen macht, dat verstaet.
- 370
- Nu gedroech also die raet,
- Datsi tenen perlemente souden comen,
- Die daer was alsoe genomen,
- Alse sanderdages, sonder waen,
- Datsi elc soude doen verstaen
- 375
- Sijn gebrec, ende daerna dan
- Diegene diet onrecht had an,
- Sout den andren beteren nu.
- Dit ginc vort, dat secgic u.
[p. 3,16]
-
- Des ander dages quamen sij
- 380
- Ten perlemente, seitmen mi,
- Daer werd vertrocken also die sprake
- Wie dat hadde onrecht sake,
- Dat hi beternesse soude doen:
- Elc seide daer nu sijn [oc]soen;
- 385
- Deen clagede daer over recht
- Dat hem gedaen waer onrecht,
- Ende dander claechde daer oec saen
- Dat hem onrecht waer gedaen.
- Aldus stont daer tperlement
- 390
- Een lange stont daer omtrent,
- Doch int leste dat sijs daer
- In secgene bleven, over waer,
- Van al dat elc daer clagende was,
- Dus werd gepoent, sijt seker das,
- 395
- So datsi daer en vochten niet.
- Aldus al dat hem daer sciet
- Met bliscepen ende met minnen.
- Doen dit was ende hierenbinnen
- So had die Vlaminc een perlement
- 400
- Om Henegouwe oec omtrent
- Tasselgeerne. Ende dit benam
- Die hertoge, die daerombe quam
- Ten perlemente. Daer ne versprac
- Mijn her Lodewijc ende seide lac
- 405
- Des graven Robbrechts sone.
- Des balch hem die hertoge, om tgone
[p. 3,17]
-
- Keerdi onweerdelike van daer,
- Nochtan werd gepe[y]st daernaer
- Ende opgenomen; dat verstaet,
- 410
- Soe dat al te nieute gaet
- Dit orloge, ende dander mede
- Brac die hertoge alle bede.
Van tempeeste die gescieden in desen tiden .vii.
- Doe men screef ons heren iaer
- .xiii. hondert ende .x. daernaer,
- 415
- Gesciede in Brabant scade swaer.
- Loven een half milen naer
- So stocket een weder op, alsemen hort,
- Recht tot Vilvorden vort
- Ende oec uutwerd dat gaet
- 420
- Tote Vrouwen Perreke, da[t] verstaet.
- Dit was wel ene mile breet
- Ende drie lanc dat dore geet
[p. 3,18]
-
- Dit weder, dat so vreeslijc was,
- Dat niet bleef, sijt seker das,
- 425
- Noch rogge, noch enigerhande coren,
- Ende bleef altemale verloren
- Met enen hagel, die was so groet,
- Dat noyt man sach dies genoet.
- Het donderde so vreselike
- 430
- Met so groten wederlike,
- Dat elken dochte, sijt seker das,
- Dattie hemel ontsteken was.
- Men horde daer oec in die lucht,
- Daer menich af was sere geducht,
- 435
- Want dat geruchte was so sware,
- Oft in die lucht een strijt ware.
- Dit begonste na die noene,
- Ende duerde also in desen doene
- Toter vespertijt wel vord.
- 440
- (H)Elre hebbic oec verhord
- Dat dit weder scade dede,
- Want bi Tricht so hordemen mede
- Des gelijcs in die lucht.
- Maer die scade ende die vrucht
- 445
- En was daer niet so groet,
- Dat mense yet geliken moet
- Die scade die bi Loven was.
- Maer nochtan, sijt seker das,
- Was daer dat coren verslagen sere,
- 450
- So dats menich daer hadde dere.
- Te Hoye was oec een hagel groet,
- Die den lieden daer dede noet,
- Want daer werd die vrucht al doe
- Sere verloren, ic secge u hoe:
[p. 3,19]
-
- 455
- Metten hagel quam een wint,
- Die appel ende peren daer omtrint
- Ende dander oeft al sloech,
- Ende den corne dede ongevoech
- Metten hagel die mede vel,
- 460
- Die swaer was ende herde fel.
- In Vrancrike gesciede oec mede,
- Bi Mompelgier ende oec an ander stede,
- Scade groet in deser tijt,
- Van tempeeste, des seker sijt,
- 465
- Wijngaerd, vrucht ende coren
- Werd daer te vele steden verloren.
- In Ingelant ende in Yrlant
- Was dit weder oec becant,
- Ende dede daer scade te selker stat.
- 470
- Sekerlike ic houde wel over dat:
- Dat ute waren doe gelaten
- Die quade geeste, want utermaten
- Vele gesciede tempeest overal,
- Die ic hier niet vertrecken sal,
- 475
- Want het waer mi ongereet.
- Nu willic u vort dat ondersceet
- Van den keyser doen verstaen,
- Hoe sine sticken selen gaen.
Hoe die keyser Heynric te Melaneward trac .viii.
- Hier vore hebdi wel gehort
- 480
- Hoe die keyser was comen vort
- Tote[n] berge ane dien voet.
- Nu trac hi over met herten goet
[p. 3,20]
-
- Ende onversaget alst wel sceen,
- Want hem gene dinc en gereen,
- 485
- Diemen hem daer seide van stride.
- Hi getroesten als te dier tide
- Ende voer over condelike daer
- Als die niegere af heeft vaer,
- Ende quam tote Aest toe gereet,
- 490
- Dits in gene side berchs, Godweet.
- Daer gaderdi hem, des si u cont,
- Ende lach daer oec ene stont,
- Ende b[ei]de daerna die gone,
- Die hem hadde in desen doene
- 495
- Geloeft bi te stane vorwaer.
- Doen si vergadert waren daer
- Trac hi vord te Milane ward,
- Ende doe hi quam in die vard,
- Bad hi van Vlaendren mijn her Gy
- 500
- Dat hi vore vare daer bi
- Met enen dele vromer lieden,
- Ende verneme of si willen verbieden
- Hem die stat te verne in.
- Dus voer her Gi int begin
[p. 3,21]
-
- 505
- Met een here toter stat,
- Ende besochte dat eerste gewat.
- Hi reet al toter porten toe,
- Die waren besloten vaste doe.
- Doen pensdi wel al openbare
- 510
- Datsi der keyser viande waren.
- Nochtan wildijt anders verstaen,
- Met spreken heefti dit anevaen,
- So dat hi een andwerde gewan:
- Datmen daer liete genen man
- 515
- In comen van skeysers lieden.
- Dit dede mijn her Gi gebieden
- Den keyser, die doe daerward quam.
- Tornich was hi des ende gram,
- Nochtan en toendijt niet aldaer
- 520
- Ende sprac al lachgende daernaer:
- Si selen anders werden beraden,
- Ende wilt oec God des niet gestaden
- Ende oec yet es iegen trecht,
- So moet hi mi vertonen echt
- 525
- Enige zake, daer ic bi weet
- Oft hem dit lief es of leet.
- Aldus in desen gepense nu
- Quam hi gereden, dat secgic u,
- Vore die stat met sinen here
- 530
- Ende hadde wille ende gere
- Daer te bliven nu so lange,
- Dat hi die stat met bedwange
- Hebben sal, oft hi sal daer
- Verslagen bliven, wet vorwaer.
- 535
- Dus dedi sine engiene rechten
- Als oft hi thans wilde vechten.
[p. 3,22]
-
- Hi dede gereiden sine stucken al
- Datten stride behoren sal.
- Ende mijn her Gi was getogen
- 540
- Vor een porte wel vermogen.
- Vier scaren dede men maken
- Ende dede elken na desen saken
- Licgen om die stat alsoe,
- Datter niemen van binnen ontvloe.
- 545
- Doen dit sagen die van binnen,
- Lieten si den keyser bekinnen,
- Wildi den scat van hem ontfaen,
- Si gavense hem op, sonder waen,
- Behouden elken man sijn lijf.
- 550
- Dus ward die stat al sonder blijf
- Opgegeven ende ingelaten.
- Ende na her Gi, die utermaten
- Dit hadde gewerd, want hi daer
- Die meeste here was overwaer,
- 555
- Hi hiete Van den Tor her Ghi,
- Oec screef hi hem selven daer bi
- Vica[ri]s van der goeder stede.
- Dese quam vor den keyser mede
- Ende heeften metten andren ontfaen,
- 560
- Maer dit was verraetnes, sonder waen,
- Dat hi ende dander daden al,
- Alsic u hier nu secgen sal.
[p. 3,23]
Hoe mijn her Gwi van den Torre den keyser wilde verraden .ix.
- Nu hort, eer men wilde ontfaen
- Den keyser wat daer was gedaen
- 565
- In die stat. Die mijn her Gy
- Van den Torre ende mede daerbi
- Die van der stede algader
- Hadden gesworen met desen verrader,
- Alse die keyser in ware comen,
- 570
- Dat si hem dan souden begomen
- Met haren wapen stillekine,
- Ende als die keyser ende die sine
- Ongewapent alle waren,
- So soudensi clagen hem daer naren
- 575
- Over enen, die si sochten ter stede
- Ende die oec dit lovede mede,
- Dat hi een ketter ware groet
- Ende verdient hadde wel der doet.
- Ende als die keyser daer over wilt rechten,
- 580
- So sele wi coenlike op hem vechten
- Ende slane doet, so si[n]wi vri.
- Dus hadden geordineert daer sij,
- Eer die coninc was ingelaten.
- Nu quamen si vort met desen baraten
- 585
- Ende wroechden genen van ketterien,
- Entie sco[ut]heit van skeysers pertien
- Vinc den genen daer ter stede
- Ende wilder varen uutwerd mede
- Ende verbernen den genen alsoe.
- 590
- Doe scoten die gene alle toe
[p. 3,24]
-
- Die met haren Gwien daer,
- Ende waenden den keyser wel daernaer
- Hebben vermort ende verslegen,
- Maer daer waren die heren iegen.
- 595
- Mijn her Gi van Vlaenderlant
- Ende menich vrome seriant
- Entie s[c]outheit keerde oec doe
- Optie gene. Doen si alsoe
- Die dinge sagen gescepen daer
- 600
- Trocken si alle achter daer naer
- Ende gebarden oft were niet,
- Dat si wilden doen. Nu siet
- Wat groeter wondere hier gesciede,
- Dattie keyser met lettel goet liede,
- 605
- Som gewapent ende som niet,
- Een stat altemale vor hem vliet.
- Dits een wonder te telne groet,
- Dat hi met so cleinre conroet
- So sterke stat dwingen mochte.
- 610
- Diene binnen met stride versochte,
- En had onse Here kinlijc gedaen,
- Hine hadde van daer niet ontgaen.
- Doen die keyser dit vernam
- Dat aldus die sake quam
- 615
- Enten te besten aldus verginc,
- Doen dedi daer om gene dinc
- Den genen, die daer was gevaen
- Optie marct verbernen saen,
- Waest lief of waest hem leet.
- 620
- Dit was den genen een quaet beheet,
[p. 3,25]
-
- Die hem willens daer liet vaen
- Ende hem wroegen liet oec, sonder waen,
- Omdat men den keyser [teser] sprake
- Vers[l]aen soude. Nu es die wrake
- 625
- Over hem gegaen hier al nu,
- Haere alre ondancs, secgic u,
- Die nu te Melanen waren binnen,
- Maer sine dorstens niet doen bekinnen.
Hoe hi gecroent werd te Milane ander werve .x.
- Dus bleef hi licgende daer al stille
- 630
- Een stic iegen haer somer wille,
- Maer hem somen waest oec lief,
- Ende daden hem al sijn gerief.
- Die Gibbeline waren hem hout
- Ende waren oec op hem stout,
- 635
- Maer die Gelfen waren hem fel.
- Nu hadde die keyser sine dinc so wel
- Geordineert ende so behendelike,
- Dat niemen en was in alden rike,
- Die van sinen rade wiste yet,
- 640
- Noch in sijn here en wist men niet,
- En geen tijt no vroech no spade,
- Wat sijn wille was in rade,
- Vor alsmen die dinc doen soude.
- Dan lietment weten also houde,
- 645
- So dede men dan dit sonder sparen.
- Om dijt en consten niemen te waren
[p. 3,26]
-
- Verspien waer hi henen wilde.
- Nu hadde dese keyser milde
- Al hemelike ende sonder geluut
- 650
- Enen cardinael comen uut,
- Diene te Melane cronen soude.
- Hi hadde gemaect also houde,
- Alsi Melane hadde gewonnen,
- Dat daer dan sonder yemans connen
- 655
- Een cardenael soude incomen.
- Dit haddi van den paus van Romen
- Al hemelike so begaet,
- Dat hem des wel was gestaet,
- Want haddyt openbaer gedaen,
- 660
- En hadde so niet mogen vergaen
- Om sine vianden die waren int lant.
- Die coninc Philip stac oec die hant
- Jegen dien keyser diegelike.
- Dus moet sine dinc heymelike
- 665
- Doen, die hi wilde angaen,
- Datse niemen soude verstaen,
- Die hem belette mochte yet.
- Aldus alse gi nu hier siet
- Es dese cardenael daer comen,
- 670
- Wient sal scaden ofte vromen,
- Om den keyser te crone daer.
- Die Gibbelinge, wet vorwaer,
- Maecten grote feeste ginder;
- Man, vrouwen ende die kinder
[p. 3,27]
-
- 675
- Hadden tspel ende bliscap groet.
- Daer was vergadert menich genoet,
- Daer men den keyser cronen soude,
- Die bliscap hadde ende grote vroude.
Hoe hi te Crimone voer ende dat wan .xi.
- Dus werd die keyser gecroent daer,
- 680
- Ende es wech getogen daernaer
- Met menichte groet, wet dat wale,
- Want die van Melaen altemale,
- Die perde hadden voren uut
- Om hem te gereiden. Groet geluut
- 685
- Was in die stat, daer si wech reden.
- In cant u alle[n] niet wel besceden
- Dat daer was in die stat gedaen,
- Maer dat doe ic u verstaen:
- Doen die keyser te velde quam,
- 690
- Sciere hi daer orlof nam
- An die van der stat, vorwaer,
- Ende som vorense met hem daer
- Altema[le] te diene heme.
- Dus vor ut nu, alsict verneme,
- 695
- Te [Cr]emone, oec ene stat,
- Ende alse die keyser quam vor dat,
- Entie vander stede vernomen
- Hoe Meylane es ondercomen,
[p. 3,28]
-
- So wordensi daer af versaec[h]t
- 700
- Ende heeft daer een den andren gevraecht
- Wat si doen mogen daer mede.
- Si hadden te voren een quade zede
- Den Gibbelinge oec gedaen,
- Om dit warense te mer ontaen
- 705
- Ende versaec[h]t, wet dat wel,
- Ende waenden dattie keyser fel
- Hem soude wesen om dese saken.
- Nu droegensi overeen met spraken
- Datsi te genaden, als ende als
- 710
- Ende elc enen strop om sinen hals,
- Den keyser souden te genaden comen,
- Hem te eren ende te vromen
- Van dien datsi hadden mesdaen.
- Vore die keyserinne sijn si gestaen
- 715
- Ende baden haer vriendelike,
- Datsi baden den keyser rike
- Dat hi ontfinge te genaden.
- Die keyserine werd des beraden
- Dat si met hem ginge ter steden
- 720
- Vor den keyser ende bat ene bede
- Vor dese liede, dat hi daer
- Quite scoude, si souden daernaer
- Hem dienen ende in staden staen.
- Dit was ginder saen gedaen,
[p. 3,29]
-
- 725
- Want gene dinc hi haer ontseide,
- Van daer si haer herte an leide,
- Ende oec wassi so wetende mede,
- Datsi en bat engene bede
- Die hem oneerlijck mochte wesen.
- 730
- Nu sijn si blide ende keerden na desen
- Die van Crimone in haer stat
- Mettien keyser, wet wel dat,
- Ende hadden bliscap ende yoye.
- Si vergaten al haer vernoye,
- 735
- Om dat si waren gescouden quite.
- Si dienden den keyser met groten vlite
- Van desmen vant daer in die stede.
- Die keyser geboet daer sinen vrede,
- Ende besette die stat van siere hant.
- 740
- So dedi oec allomme dat lant.
Hoe die keyser te Bri[t]swerd voer ende hoe hi enen strijt hadde .xii.
- Nu es die keyser wechgevaren
- Van Cri[mo]ne met sinen scaren,
- Ende wilde trecken ten Britsward.
- Daer hi quam op dese vard,
- 745
- Vant hi een deel lantliede
- In sinen wech, daer ic bediede
- Te seggen ave wonder groet,
- Want si daden wederstoet
- Meerre vele den keyser daer
- 750
- Dan hi yegeren hadde vorwaer.
[p. 3,30]
-
- Dese liede lagen vergadert nu
- Up een berch, dat secgic u,
- Ende hadden hem begraven daer
- In een veste starc daernaer.
- 755
- Die keyser emmer moeste liden,
- Soudi te Britsward tiden.
- Nu alse die keyser dit vernam,
- Niet wel het hem int herte bequam,
- Doch getroesti hem alre dinc,
- 760
- Ende hiet datmen dade varinc
- Wapen[en] ende gereden te stride.
- Doen sachmen daer ter selver tide
- Die lantliede comen uut,
- Ende maecten een groet geluut,
- 765
- Ende bestreden den keyser nu.
- Die keyser trac vort, dat secgic u,
- Met sinen lieden coenlike.
- Selve vacht hi vromelike
- Ende sijn broeder, her Walraven,
- 770
- Stac daer van den berge ave
- Selken dat hem die hals brac,
- Ende mijn her Gye oec mede stac
- Ende sloech slage herde groet,
- Daer ter stede af vel oec doet
- 775
- Selc, dat hi [t]umede neder.
- Dat geviel op ende weder,
- Groet ende scone in beden siden,
- Maer die keyser en verloes int striden
- Nieman daer men yet om gaf.
- 780
- Doen togen die gene saen af
[p. 3,31]
-
- Ende achterwerd in hare veste,
- Want het dochten daer de beste.
- Het was oec den avonde bi,
- Om dat meeste so cregen sij
- 785
- Hem te doene daer binnen gemac,
- Om dat hem die dach gebrac.
- Die keyser ende oec entie sine
- Lagen daerom bi hem in scine,
- Ende oec so na dat si ne mochten.
- 790
- Al werd dat syt sere rochten,
- Niet ontvlien uter vesten.
- Dus selensi moeten dwesten
- Eersi mochte van daer ontgaen.
- Des anderdages, sonder waen,
- 795
- Sijn si vroech getogen uut,
- Sonder te maken enich geluut,
- Ende waenden heymelike alsoe
- Den keyser geslagen toe.
- Maer neensi niet, dat verstaet,
- 800
- Die keyser hadde des wel raet,
- Dat sine bestricken niene conden.
- Dus bestonden in der margenstonde
- Daer die strijt dus onder hem,
- Mer ic deren wel seker bem,
[p. 3,32]
-
- 805
- Dat hi sciere was gedaen,
- Want dat here ward al ondaen
- Ende gescoffiert opter stede.
- Daer vloe elc die conste gerede
- Te Britswerd, dat wet vorwaer,
- 810
- Want en was niet verre van daer.
Hoe hi Bri[t]s belach ende die van Pergama hem navolgeden
- Dus es die strijt vortgetogen.
- Alse een here wel vermogen
- Met sinen scaren te Britsward
- Stoutelike ende onvervard
- 815
- Toech licgen vore die stat.
- U ne mochte niemen getellen dat
- Hoe coenlike alle die heren
- Mettesen keyser daerwerd keren,
- Men sach daer nie versaechden man.
- 820
- Doe hi der stat quam an
- Logierde hi daer met sinen here
- Om te weten wies hi gere
- Hadden metter stat te doene.
- Daer werd ontboden den keyser coene
- 825
- Datmen der stat hem niene gave,
- Ende dat hi haestelike trocke ave,
- Ocht si soudent met crachte saen
- Van der stat met scanden doen gaen.
- ‘Alles dies mi God wil geven
- 830
- Salic ontbeiden hier beneven’
[p. 3,33]
-
- Sprac die keyser, ‘en vlie u niet.
- Om u gedreech, wats gesciet,
- Ic sal die stat eer hebben mede
- Eer ic meer van hier scede,
- 835
- Of ic bliver voren doet.’
- Aldus hi hem weder ontboet.
- Na desen doene, sonder waen,
- So dede die keyser weder s[t]aen
- Sine blide[n] ende sine pederieren,
- 840
- Om opdie stat te s[cer]mescieren.
- Ende die van binnen oec daer weder
- Rechte haer engienen op ende neder
- Jegen daer dat hem lach nu.
- Ende hierenbinnen, dat secgic u,
- 845
- Quamen die van Pergama,
- Ende volgeden den keyser heymelijc na
- Ende wilden dus op hem riveleren.
- Nochtan so hadden dese heren
- Hem daer vore opgegeven,
- 850
- Behouden der stat ende haer leven,
- Ende dit heeft toebracht mede
- Tybaut ende Brisant met behendicheden,
[p. 3,34]
-
- Die here es van Brits der stat.
- Doen die keyser voor Pergama sat,
- 855
- Quam hi den keyser spreken daer,
- Ende gaf hem op ende seide daernaer
- Dat hi hem Brits opgeven soude.
- Die keyser geloefde desen boude
- Ende dede hem grote ere daer.
- 860
- Doen hijs scade hadde daernaer,
- So sprac Tybaut der steden an
- Van Pergama, ende seiden dan:
- ‘Dese, mach hi keyser werden,
- Hi sal ons onder sine voete terden,
- 865
- Want die Duutsce die sijn fel.
- Ic soude ons hier op raden wel,
- Dat wise souden alle verslaen.
- Ic hebbe den keyser doen verstaen
- Dat icken sal doen laten in
- 870
- Te Br[i]sse. Maer, meer no min,
- Sone mach hi niet daer in comen,
- Woudi des met ons begomen.’
- Alsi verloren hadden die stat,
- Dat hi hem saen volget na dat
- 875
- Ende ginc hem van achter an,
- Ende wi van voren quamen dan
- Aldus en mochtse niet ontgaen,
- Sine bleven doet ofte gevaen.
- Dit loefden die van Pergama
- 880
- Ende sworent te doen oec daerna.
[p. 3,35]
Noch van desen ende hoese die keyser bestriden dede, dats die van Bri[t]s nienewisten .xiiii.
- Alse dit belof was gedaen,
- So nam Tybaut orlof saen
- Vander stat ende es comen
- Toten keyser, ende heeft genomen
- 885
- Orlof ende voer te Britswerd
- Ende geloefde den keyser te sijn ruwerd
- Te maken van der stede goet,
- Alse daer te verne in metter spoet.
- Nu alse Tybaut te Brits quam,
- 890
- Maecti al die stede gram
- Jegen den keyser, dat verstaet,
- Want hi seidem sinen raet
- Van Pergama. Om dese sake
- Warense te Brits wel te gemake,
- 895
- Ende herde blide ende herde stout.
- Daer waendensi met cleinre gewout
- Den keyser entie sine verslaen.
- Nu es dese dinc so verre gegaen,
- Dattie van Pergama sijn onderwegen,
- 900
- Ende alsi dus ten keyserwerd [t]regen,
[p. 3,36]
-
- So wordens cnapen daer geware,
- Die den keyser seiden die mare.
- Alse saen alst die keyser wiste,
- Sendi daerwerd saen met liste
- 905
- .CCC. mans, die waren rasch
- Entie wel varen int harnasch,
- So heymelike dat die keyser dede,
- Dattie van B[r]isce der stede
- Niet ne wiste van deser daet,
- 910
- Dat was die van Pergama quaet.
- Des keysers liede reden vord
- Ende comen daer si hebben gehord
- Hare viande dies niene wisten
- Ende begonden op hem twisten.
- 915
- Daer werd een groet strijt verheven.
- Men ginc daer nemen ende geven
- Grote slage ende sure,
- Die strijt werd daer herde sture.
- Onder hem nu terstont
- 920
- Daer werdter herde vele gewont
- Van Pergama, dat verstaet.
- Int leste die strijt daer vergaet
- Qualike van dien van Pergama,
- Want gescoffiert werdensi daerna
- 925
- Ende .L. werdter daer gevaen,
- Die men den keyser brachte saen.
- Dus verginc daer dat striden
- Met bliscepen ins keysers siden.
- Des en wisten die van Brits niet,
- 930
- Dat dese dinc dus was gesciet,
- Haer troest hier af es gedaen.
- Ende doen hem dit was laten verstaen
[p. 3,37]
-
- Warensi te barenteert sere,
- Ende bleven in haer stat vort mere.
- 935
- Daer lach die keyser vor die stat
- Van Ascentienavonde na dat
- Die Sente Denijs misse was na.
- Menich pongijs, alsict versta,
- Was daer binnen tusscen hem beiden,
- 940
- Dat ic al niet can besceiden,
- Maer som so salict bringen te voren,
- Alst tijt es ende latict horen.
- Maer die dinge die oec gescieden
- Moetic voren nu bedieden.
Van ere crusingen die opquam men wiste hoe .xv.
- 945
- In desen tiden dat dit gesciede
- So vergaderden erehande liede
- In Aelmaengen ende in Brabant,
- In Vlaendren, in Zelant, in Hollant,
- Van Ludeke ende uut Henegouwen,
- 950
- Ut allen steden mochtmen scouwen
- Ende ute dorpen volc comen,
- Die dat cruce hebben genomen.
- Men weet hoe, alsict vernam,
- Dat dit cruce irst opquam.
- 955
- Selc en haddes nu genen wille,
- Die sanderdages, lude no stille,
- Niemen en conde daer af bringen.
- En horde noyt man lesen no singen
[p. 3,38]
-
- So selsen crusinge als dit es.
- 960
- Si vergaderden, des sijt gewes,
- Met groten cudden in selke stat.
- Si waren oec den Joden gehad,
- Waer dat sise mochten belopen,
- Dus dadent sijt hem swaer becopen.
- 965
- Te Coelne wasser vele verslagen,
- Bi Loven, daer si quamen op wagen
- Ende voren wech met haren goede,
- Daer si dus reden in smeyers hoede,
- Quamen dese crucenaren
- 970
- Ende vrageden of si kerstendoem begaren?
- Ende wie die des en wilde niet,
- Dien dadensi pine ende verdriet,
- Ende slogense sere ende somme doet.
- Dus gincsi met haren coenroet
- 975
- Elre oec in ander lande,
- Ende daden den groten Joden scande.
- En wiste niemen hoe dit opquam,
- Sone doet oec hoet inde nam.
- Het quam op wonderlike
- 980
- Ende alsoe verginct sekerlike.
- Dit volckijn, dat dus tcruce ontfinc,
- Vergaderde al na dese dinc
- tAvenioen, dat nu verstaet,
- Om te hebben des paus raet.
- 985
- Daer quamen so vele in die stede,
- Datmen dochte dat onvrede.
- Si eesten den paus sonderlinge,
- Dat hi dade hebben scepinge.
[p. 3,39]
-
- Doe die paus sach dit discord
- 990
- [T]raec hise daer altenen vord,
- So lange leidise twaren,
- Dat si alle meest quite waren
- Van haren gelde, dat verstaet.
- Doen baden si hem om oflaet,
- 995
- Ende datmen hem doe letteren gave,
- Datsi gerne ten heyligen grave
- Waren gevaren nu terstont.
- Doen den paus dit werd cont,
- Verliet hi hem der manselinge,
- 1000
- Ende absolveerdse om die dinge
- Ende hietse alle henevaren.
- Som quamense weder twaren
- Ende som blevense an die hagen
- Licgende, ende som verslagen.
- 1005
- So dat aldaer inde nam
- No min no meer alst opquam.
- Men wiste hoe[t] began gereet,
- Sone deet oec hoet bequam, Godweet.
[p. 3,40]
Hoe die keyser enen berch wan op Bri[t]s die stat ende hoe Tybaut Brisac werdgevaen .xvi.
- Ghi hebt wel die dingen vernomen
- 1010
- Hoesi tot nu sijn henecomen,
- Vanden keyser Heynrike,
- Hoe hi noch leget stoutelike
- Vor Bri[t]s die stat, dat verstaet.
- Na Sent Jansdach haddense raet,
- 1015
- Datsi ute wilden riden
- Op een berg daer besiden,
- Om iegen den [keyser] te striden daer,
- Die daer onder lach vorwaer,
- Dit waendensi heymelike doen.
- 1020
- Van desen quam nu buten een garsoen,
- Also alsi daerwerd reden,
- Datmen horde doen reden beneden,
- So dat een geruchte ward.
- Entie keyser op ter vard
- 1025
- Ende dede sijn volc daer berec[k]en
- Ende vaste opten berch trecken.
- Ende ondergingen saen na dat
- Den berch den genen vander stat;
- Dus wordense onderlinge daer
- 1030
- Vreselike stridense overwaer.
- Die vander stat quamen in
- Harde vreselijc int begin,
[p. 3,41]
-
- Ende waenden den berch winnen wel,
- Maer si hadden een hard spel
- 1035
- Jegen hem, dat verstaet,
- Ende werd noyt so coene daet
- Van genen keyser hiervoren gesciet
- Alsmen desen nu doen siet.
- Men vint van Alexander, dat
- 1040
- Dat hi wan menige stat,
- Ende dat hem geviel scone aventuren.
- Ic secge, mach dese keyser geduren,
- Dat hi ward ember alse groet
- Van daden ende oec sijn genoet.
- 1045
- Want was geen rike man
- Doen hi te regneren began,
- Ende was cleine van maysnieden,
- Noch en conste niet vele lieden
- Onthouden met hem int begin,
- 1050
- Hierom prijsten te meer mijn sin.
- Van Alexander, ic secge u twi,
- Die al Grieken hem hadde bi,
- Ende oec so rike was van scatte,
- Daer ombe es geen gelike datte,
- 1055
- Dit latic aldus bliven nu.
- Groet geroep ende groet gehu
- Was in dat heer, dat verstaet,
- Men riep daer sere: ‘Vanc ende slaet
- Al dat u iegen comt,
- 1060
- Die vander stat sijn verdoemt.’
- Ende die van binnen riepen weder:
- ‘Slaet vaste alte neder,
[p. 3,42]
-
- Man ende pert, al dat gi vint.’
- Int lesten wordense so verblint
- 1065
- Met groten slagen ende met steken,
- Datsi moesten opbreken,
- Ende vlien weder in haer stat.
- Maer gevangen bleef na dat
- Tybaut Brisac die hoethere
- 1070
- Vander stat. Dies was sere
- Blide die keyser ende sine liede
- Dat aldus der dinc gesciede.
Hoe men over Tybaut Brisac sal rechten .xvii.
- Doen Tybaut dus was gevaen,
- Alsic nu hier dede verstaen,
- 1075
- Ende doen there te resten was,
- Des Sondages daerna, sijt seker das,
- Vor dat hi gevaen was aldaer,
- So wilde die keyser oec daernaer
- Met loye rechten, dat verstaet,
- 1080
- Van algader siere mesdaet.
- Men leidene daer op ene berhuut,
- Ende sleeptene there al uut ende uut,
- Weder ende vort vore die stat,
- Daer si toesagen om dat,
- 1085
- Dat hem soude deren vele mere,
- Dat men dus sleipte haren here.
- Ende optie huut sleiptemen soe
- Om lange te leven emmer toe,
[p. 3,43]
-
- Ende inden despite hem allen daer
- 1090
- Sleiptemen menichsins daernaer,
- Tot dat hi sceen daer al doet.
- Doen dede menne met vrouden groet
- Vander huut, daer hi op lach,
- Doe dede men, so men naest mach,
- 1095
- Een galge rechten daer ter stat mede,
- Daer sijt alle sagen gerede,
- Ende hingen daer Tybaut Brissac,
- Om dat dieflike ontstac
- Die van Pergama hier te voren,
- 1100
- Die hulden hadden den keyser gesworen,
- Ende selve oec hulde hadden gedaen.
- Daerom sal hi hier ontfaen,
- Omdat hi den keyser doe afginc,
- Sinen loen van alder dinc.
- 1105
- Doen hi dus verhangen was,
- Onlan[c] daerna, sijt seker das,
- So dede men af ende daernaer,
- Sloech men hem thoeft af overwaer,
- Ende settet op enen scacht hoge
- 1110
- Bider stat in hare oge,
- Omdat sijt souden anescouwen,
- Dat dit es gedaen om sijn ontrouwe.
- Daer na gincmen daer quartieren
- Den lichaem recht in vieren.
- 1115
- Ende elc deel gaf men daer
- Elke here, weet vorwaer,
- Daer over te rechtene, verstaet,
- Doe sette men elc deel op een raet
[p. 3,44]
-
- Hem te scanden, die dit sagen,
- 1120
- Die daer waren van sinen magen.
- Ende sijn ingewanden binnen daer
- Vor die stat rechte naer,
- So dat sijt mogen ansien.
- Dit was al gedaen bi dien
- 1125
- Dat men woude dat si dinken
- Hoe die keyser hem can scinken
- Die verraetnesse hanteren.
- Dit was een der meester heren,
- Die daer yegeren omme was,
- 1130
- Die dus leden heeft den pas.
- Hets recht dat hem scande naect
- Die verraetnesse doet ende maect.
Wat die vander stat te wederwraken daden .xviii.
- Doen si dit sagen inder stat
- Waer si seer tornich om dat,
- 1135
- Ende worpen utwerd .jjj. stene
- Met .jjj. bliden int gemene,
- Ende den vierden steen, vorwaer,
- Haddensi gestelt daernaer
- Rechte daer die keyser lach
- 1140
- Op sijn bedde. Diet al mach,
- God, onse here van hemelrike,
- En wilde niet dattie keyser rike
- Daer verlore aldus sijn leven,
- Want alse die blide uut soude geven
- 1145
- Den steen, brac die borsse na tgene
- Ende volgede met int here den stene.
[p. 3,45]
-
- Om dit had die steen aldaer
- Engene vlucht, wet vorwaer,
- Ende viel onverre neder int here
- 1150
- Ende en dede gene dere.
- Hi viel tuscen eens perts bene
- Achter, so dat gene wrene
- Dat haer van den sterte trac.
- Nochtan had tpert geen ongemac.
- 1155
- Dit was dene wrake oec mede
- Diemen daer int stat dede.
- Dander wrake die was quaet,
- Die si daden, dat verstaet,
- Want si was scalc ende onrene.
- 1160
- Si namen hem .xj. der mene
- In die stat, die Gibbelinge
- Waren, ende daden hem grote pine,
- Omdat si skeysers vriende hieten,
- So dadensi hem dese pine genieten.
- 1165
- Si vingense ende dodense met
- Ende hebbense opten muer geset
- Vander stat, recht iegen there,
- Omdat si willen dat dit dere
- Den keyser ende die met hem waren,
- 1170
- So [v]ildense som daer naren
- Opten muer van der stat,
- So dat skeysers here sach dat
- Entie keyser selve mede.
- Doen roepen die gene oec gerede
- 1175
- Diese [v]ilden haer keyser: ‘dese Gibline
- Dogen dor u nu dese pine.’
[p. 3,46]
-
- Doen sise gevilt hadden alsoe,
- Hingen sise met stroppen doe,
- Die van zelen gemaect waren,
- 1180
- An ene galge. Dit was, twaren,
- Om dattie Gibbeline, vor desen,
- Metten keyser hebben gewesen.
- Nu geviel daer ene aventure,
- Ende waest dat si werd te sure.
- 1185
- Van desen .xj. was daer een
- Die daer verre die outste sceen,
- Hi had oec meer dan .LX. iaer.
- Ende recht alsemen soude daer
- Hangen, so geviel dat zeel brac,
- 1190
- Daer men mede optrac.
- Die gene viel in die veste saen,
- Ende es der galgen dus ontgaen.
- Ende ne quets hem clein no groet,
- Maer verdelike hi opscoet
- 1195
- Ende trac onder skeysers here,
- Dit was ene selsen mere.
- Die keyser vragede desen dat
- Of hi weder wilde in die stat?
- Hi seide: ‘Neenic en trouwen, here‘.
- 1200
- Aldus bleef hi daer vort mere
- Metten keyser nu vort an.
- Het mach wel tellen dese man
- Van scoenre dinc sonder blijf,
- Dat hi daer behilt sijn lijf,
- 1205
- Die van so hogen neder vel,
- Dit dede God ende niemen el.
[p. 3,47]
-
Hoe skeysers broeder doel was gescoten .xix.
- In desen tiden, verstaet mi dat,
- Datmen Bris belach die stat,
- So was menich assa[u]t gedaen,
- 1210
- Datmen al niet doet verstaen.
- Het waer oec pijnlijc te scriven al,
- Dat daer gesciede, groet ende smal,
- In dier tijt dat si daer lagen.
- Daer waren selke .vjj. dagen,
- 1215
- Dat si nie saten stille,
- Want sere iegen haren wille
- Waest dien van buten, si u cont,
- Dattie stat so lange stont.
- Ende oec verdroet die van binnen,
- 1220
- Datsi die stat souden winnen,
- Ende dat si daer so lange sijn voren,
- Dit dede oec der stat groten toren.
- Om dit was daer, wet dat wel,
- Menich assa[u]t sterc ende fel
- 1225
- Op enen tijt dus binnen desen,
- Dat dit assa[u]t dicke had gewesen.
- So souden enewerf spelen gaen
- Des keysers broeder, sonder waen.
- Mijn her Walraven optie gracht
- 1230
- Van der veste, ende was gewacht
- Van dien van binnen opter stont,
- Ende werd gescoten ende so gewont,
- Dat hi starf eer yet lanc,
- Dat scade was sonder wanc,
- 1235
- Want hi was vroem ende coene
- Ende willech mede in allen doene,
[p. 3,48]
-
- Dapper ende snel, ten wapen goet,
- Ay, keyser, nu es die broeder vroet
- Doet bleven vor dese stat.
- 1240
- Doen die keyser wiste dat,
- Werd hi daerom sere ontdaen,
- ‘Ay, broeder’, sprac hi, herde saen,
- Dat gi dus binnen scoten ginct,
- Dat u leven mi ontlinct,
- 1245
- Dies binnic vele droever man
- Dan ic yemen geseggen can.
- Nochtan moetict varen laten,
- Want in weter wien om haten,
- Dat altemale deser stat.
- 1250
- Levic, si selens hebben te bat,
- Wat ic u clage na desen saken,
- In mach u niet levende maken‘.
- Die heren troestene alle daer.
- Doen seidi selve daernaer:
- 1255
- ‘Wi moeten sceden vanden doden,
- Al eest dat wijt doen met noden,
- Had mogen sijn, ic hadde nu Gerne gehouden, dat secgic u,
- Maer die niet mach verliesen,
- 1260
- Hine sal gene winninge kiesen‘.
- Dus [tr]oeste die keyser hem selven daer
- Ende die sine, oec daer naer
- Ende ommesloech aldus sijn seer,
- Omdat hi wilde daerna te meer
- 1265
- Die sine in haer coenheit houden,
- Ende oec daer mede doen verbouden.
- Nochtan haddi rouwe groet,
- Heymelike, om sine doet.
[p. 3,49]
-
Hoe Bri[t]s gewonnen werd ende hoet die cardenale verbaden .xx.
- Alse die keyser daer herde lange
- 1270
- Gelegen hadde, ende in bedwange
- Die stat ende buten hadde seer,
- Ende oec gebrac hem dat was mere
- Vitaelge, nu dat verstaet,
- Dit dede faelgiere daer die daet,
- 1275
- Ende si sagen ende vernamen
- Datten altenen toequamen
- Hulperen ende spise mede,
- Dit ontvrochte oec die stede,
- Ende namen hier op enen raet,
- 1280
- Wa(n)t hem nu te doene staet
- Om den honger diesi duchten,
- Dien si nu daer sere vruchten.
- Want hi began hem selven nopen,
- Dit deedse sere daer wanhopen.
- 1285
- Doch int inde alst al ongaet,
- So droech also der steden raet,
- Datsi hem op selen geven,
- Ende den keyser bidden om haer leven.
- Ende hiertoe baden si doe mede
- 1290
- Den kardenalen van der stede,
- Dat si haer word souden spreken,
- Ende iegen den keyser die bede breken.
- Mochten si behouden dleven,
- Sine rochten watsi anders geven,
- 1295
- Nochtan duchten si sere dat,
- Dattie keyser soude die stat
- Al strueren ende oec met,
- Omdat si hem dus hebben geset
[p. 3,50]
-
- Iegen den keyser ende sere mesdaen.
- 1300
- Nochtan moeten si dit anegaen
- Oft si bliven anders doet,
- Dus dwancse te doen die noet,
- Datse node hadden gedaen,
- En dade die honger, sonder waen.
- 1305
- Dus was hieraf geleit een dach,
- Ofmen dit yet proeven mach.
- Die cardenael quamen vort,
- Ende spraken vor den keyser dword
- Van der steden wege nu.
- 1310
- Dus begonnense, dat secgic u,
- Doen deen den andren had ontmoet
- Ende met scoenre tale gegroet.
- Doen badense vriendelijc, sonder waen,
- Den keyser die bede saen,
- 1315
- Diese haer en daer nu hevet gegeven.
- Alsi sijn word dus hebben beseven,
- Doen seidense: ‘Here, so es onse bede,
- Dat gi ontfaet dese stede,
- Ende nemtse op, behouden haer leven,
- 1320
- Dus selense u nu gerne geven
- Al dat behort te deser stat.’
- Die keyser antwerde: ‘Op dat
- Dese stat heeft mi mesdaen,
- Dese bede es groet, sonder waen,
- 1325
- Die gi mi bidt, dat verstaet,
- Ic wil hierop hebben raet
- Met minen vrienden, die hier sijn,
- Die hier dragen den last mijn,
- Hets recht datsi raden mede,
- 1330
- Die mi hulpen winnen die stede.
[p. 3,51]
-
Hoe hem die keyser d[a]er op wilt beraden .xxi.
- Dus es die keyser van hem gegaen
- Om hem te beraden daer op saen.
- Hi ontboet die heren te heme
- Ende seide: ‘Ghi, heren, ic verneme
- 1335
- Dattie stat haer op wilt geven,
- Ende mi hebben om stat ende om leven,
- Die cardenale gebeden mede.
- Ontsecgic nu hare bede,
- Dat mochte mi lichte scaden,
- 1340
- Nu siet, gi, heren, wat wildi raden?’
- Si seiden hem: ‘Donket (n)u goet,
- So es ons lief datmen doet,
- Maer neemt goede gisele, here,
- Ende doet die mure slichten ere,
- 1345
- So dat m(a)er ute vare ende in,
- Of hem yet verkeerde die sin,
- Gelijc dattie van Pergama dede.
- Dit rade wi, here, dat gi doet mede,
- So selensi hem te meer ontsien,
- 1350
- Al wilden si yet achter tien,
- Want hets sulc in muer beloken,
- Hi soude node iegen u stoken
- Orloge, waer hi op een velt,
- Al haddi noch also groet gewelt.’
- 1355
- Doen quam die keyser ten cardenale
- Met sinen genoten altemale,
- Ende seide: ‘hi soude doen haer bede,
- Maer hi moest hebben uter stede
[p. 3,52]
-
- Der meester heren ene pertie
- 1360
- Te gisele, dat si gene scampie
- Op mi en selen doen,
- Noch en maken geen ocsoen.
- Ende vort moeten si vellen mede
- Die mure entie porte bede,
- 1365
- Entie veste slichten daer na,
- So datter een wel overga
- Dit moetense doen, dat verstaet,
- Sal haers lives werden raet.’
- Die noet doet oude quene draven.
- 1370
- Eersi dit den keyser gaven,
- Haddens genoech teten binnen,
- Si souden eer derven siere minnen
- vii. iaer, dat wel verstaet,
- Eer si angingen desen raet.
- 1375
- Nu moesten sijt loven daer,
- Al waest hem in therte swaer.
- Si anevingen dit te doene.
- Dus wan daer die keyser coene
- Ene die starcste stat ende goet,
- 1380
- Ende dede daer vaen met overmoet
- Der bester [li]en vander stat,
- Ende levertse oec na dat
- Den [sc]hout vanden berge gereet,
- Diese in vangenesse heeft geleet.
- 1385
- Dus werd bere[ch]t Brij[t]s die stede
- Om hare quade scalchede.
[p. 3,53]
-
- En(de) haddent die Cardenale gedaen,
- Het waer anders met haer vergaen,
- Want si hads wale verdient
- 1390
- Dattie keyser was haer onvrient.
Hoe die keyser te Genevenward voer .xxii
- Nu heeft die keyser Bri[t]s gelaten,
- Ende es gevaren siere straten,
- Recht vort te Genevenward.
- Al sprekende voer hi in sine vard
- 1395
- Van menigen, dat verstaet,
- Menigerhande was haer raet:
- Hoe sijt mogen so begomen,
- Datsi te Romen souden comen,
- Want boetscap haddense verstaen,
- 1400
- Die wile dat sise niet ontfaen
- En souden, want hem gehadt
- Die Gelfen waren vander stat;
- Nochtan ontboden die cardenale,
- Dat sine souden ontfaen wale.
- 1405
- Met deser tale, met desen dinge
- Reden si daer sonderlinge,
- Die meeste heren, ende hilden spraken
- Tote datsi der stat genaken.
- Doen si der stat waren bi,
- 1410
- Quamen die heren ute vri
- Van Geneven den keyser iegen,
- Ende wilden sijns wel plegen.
- Si geleidene toter stede,
- Daer hi was wel ontfaen mede.
[p. 3,54]
-
- 1415
- Die biscop was daer herde groet,
- Die straten men daer alle geboet
- Scone te maken, daer hi soude gaen,
- Ende overdect oec, sonder waen,
- Waren die straten daer gemene.
- 1420
- Daer was menige sierheit ene
- Iegen dien keyser gemaect daer.
- Hier mach hi riden sonder vaer,
- Want dit sine vriende waren.
- Si hadden gemaect enen aren
- 1425
- Van goude fijn dor sine ere,
- Omdat si hier met wilden den here
- Doen bekinnen, dat hi aldaer
- Machtech waer, want hi den aer
- In sinen scilt dragen soude.
- 1430
- Dese aer was met goeder vroude
- Geset opt inde van der stede,
- So datmenne sien mocht gerede.
- Wie so woude, die quam daer in,
- Dit was recht int begin
- 1435
- Daer die keyser in soude varen.
- Doen hi ansach desen aren,
- Was hi blide herde sere,
- Ende dancte der stat deser ere,
- Die si hem hebben daer met gedaen.
- 1440
- Dus was hi te Melaen ontfaen
- Van altemale den groten heren,
- Al had daer yemen willen weren
- Die van buten waren comen daer,
- En hadden bescoten niet een haer.
- 1445
- Die coninc van Vrancrike, dat verstaet,
- En haddem mogen daer geen quaet
- Gedoen daer in die stede,
- Al haddijs hem gepijnt mede,
[p. 3,55]
-
- Alsic wel getrouwe oec vorwaer
- 1450
- Dat hijs hem heymelijc pijnde daer,
- Ende elre mede hebbic gehord,
- Maer daer af latic bliven dword,
- Dat hi stont na skeysers deren,
- Ende gerne dat had hulpen weren.
- 1455
- Dat hi te Romen niet waer comen,
- Daer af ontfinc hi lettel vromen,
- Maer onneer haddijs overal,
- Ende alse lange alse oec geduren sal
- Die werelt, selmen daer af spreken
- 1460
- Dat hi dus wilde achtersteken
- Den besten man, gelovet das,
- Die nie in hondert iaren was.
Der keyserinnen doet ende waer si begraven werd .xxiii.
- Dus lach die keyser te Melane,
- Ende hadde daer, na minen verstane,
- 1465
- Den wonsch van al dat hi wilde.
- Die vander stat waren so milde
- Van alles dies hi daer begard,
- Daer ne was niet iegen gespard.
- Met bliscapen lagensi nu daer
- 1470
- Lange wile, maer daernaer
- Verwandelde dit in droefheden,
- Want daer werd siec in der steden
- Die keyserinne, die goede vrouwe,
- Die den keyser was so getrouwe
[p. 3,56]
-
- 1475
- Ende alden lieden die met hem waren,
- Dat sijs alle moesten mesvaren,
- Dat haer die siecheit anequam.
- Daer si saen die doet af nam;
- Dit was hem allen die meeste dere
- 1480
- Datsi mochten hebben int here.
- Ocharme, des ontfarme[s]lijcs!
- Men vant nu niet haers gelijcs,
- Si was die hoveste diemen wiste,
- Alle quade dinge si chiste,
- 1485
- Si was die miltste diemen vant
- Wat dat haer quam ter hant,
- Dat gafse vort in Godsnamen,
- Si was reine van lichamen,
- So ontfarmich wiste men niet
- 1490
- Alsi was op alrehande diet.
- Die arme, waer dat si was,
- Begeerden si haer, sijt seker das,
- Daer iegen spracse vriendeleke,
- Ende vraechdem om haer gebreke.
- 1495
- Entie si van levene reine
- Kinde, hadsi lief gemeine,
- Dien gaf si mildelike haer goet.
- Ay, dat dus sterven moet
- Ene vrouwe, daer so vele an
- 1500
- Geleget der werelt ende haren man!
- Dats iammer groet bi onsen here.
- Ic mochte u seggen vanden sere,
[p. 3,57]
-
- Datmen daer hadde in die stat.
- Ic hout nu wel over dat,
- 1505
- Datmen n[e] horde in menigen dagen
- Nie vrouwe oec mere clagen.
- Maer des keysers clage, Godweet,
- Boven die ander clage geet.
- Men sach nie so droeven man,
- 1510
- No so ontfermelike spreken dan.
- ‘Ay, sprac hi, [l]ieve vriendinne,
- In werd nie so droeve van sinne,
- No so erre, no so gestord,
- Dat gi nie verwandelt u word
- 1515
- In enigerhande erscap te mi ward.
- Hoe minlijc hebdi dese vard
- Met mi gevaren ende ic met u!
- Acharme, moete wi sceden nu,
- Dat doet mire herten so wee,
- 1520
- Dat ic gespreken can nemmee.’
- Doen hem die keyser mesliet also
- Scoten daer die heren toe,
- Ende troesten daer ende seiden:
- Dat wi alle der doet beiden,
- 1525
- Dat God wilt dat moet gescien,
- Wine mogen niet doen iegen dien.
- Dus paysden si den keyser daer
- Ende men groef die vrouwe daernaer
- Ter Minderbroeder, sekerlike,
- 1530
- Na keysers maniere eerlike.
- Oec seidemen, daer mense te grave droech,
- Dat reinde sere int gevoech,
[p. 3,58]
-
- Ende dat haer pellen, no die bare,
- Noch niet dat was over hare
- 1535
- Nat ne werd, groet no cleine,
- Dit was een scone teken gemeine.
Hoe die keyser te Pise ward voer .xxiiii.
- Hierna over onlangen tijt
- Wilde die keyser sonder respijt
- Varen in tlant van Toscanen.
- 1540
- Lombardien, na minen wanen,
- Heeft hi nu algader onder
- In corten tiden, dits geen wonder
- Te [winnen], dat yement secgen mochte,
- So vaste stede met clenen gerochte,
- 1545
- Dit en sachmen noyt gescien.
- Nu wilt die keyser henentien
- In Toscane, te Pise ward,
- Daer men sijn comen sere begard,
- Want daer waren sine grote vrient,
- 1550
- Die Gibbelinge, die hem gedient
- Van beginne hebben altoes
- Dese en vant hi noyt loes
- In genen sacken, dat verstaet,
- Dit was sijn meeste toeverlaet.
- 1555
- Daer was hi ontfaen so wale,
- Datment ne conde in gene tale
- Vertellen, dat si daden heme.
- Al dander, alsict verneme,
- Dat hem hier vor was gedaen
- 1560
- En geleec der eren niet een spaen.
[p. 3,59]
-
- Wat datmen conde gevisieren
- Ende gepinsen in eniger manieren,
- Dat was hem gereet aldaer.
- Ja, die vrouwen overwaer,
- 1565
- Die daer waren in die stat
- En wouden niet ontsecgen dat,
- Wat dat hem die ridders baden,
- Sine dadent daer al, sonder beraden
- Van haren man, te meniger stede.
- 1570
- Ja, al waest leet oec mede,
- Nochtan dadense hem gerne lieve.
- Gi wet wel waer ic op dit brieve,
- Al ne secgict niet al uut.
- Ic mene also alse die bruut
- 1575
- Den brudegoem te diene pleget,
- Dit en was hem niet ontseget.
- Dese stat es so overrike
- Ende groet ende scoene sekerlike,
- Dat hi noch nie quam int stat,
- 1580
- Die derre geleec yet een blat.
- Van alrehande sierheit groet,
- Sone was niewer haer genoet.
- In canse niet volprisen wel,
- Nochtan die yoye ende dat spel,
- 1585
- Dat daer maken die scone vrouwen
- Dat verblijt mi in rechter trouwen
- In mijn herte nu ter stede,
- So dat ic al mine onvrede
- Daer met vergat ende daer af sprac.
- 1590
- En verstaet hier in engenen lac,
- Al blevic gerne hierop lange,
- Ens niemen so sere in bedwange,
- Opdat hi goeder nature ware,
- Ende hordi spreken dusdaen mare
[p. 3,60]
-
- 1595
- Hine souder doch yet af verbliden.
- Swaer so es mi nu ten tiden
- Dit te laten om ander saken.
- Ay, niemen neme hieraf wrake,
- Dat ic hier af secge dus vele.
- 1600
- En es [m]aer als tenen bispele
- Dat ics so vele secge ter stat,
- Om dat hem die vrouwe[n] te bat
- [V]oren selen, die dit lesen.
- Ic late dit aldus nu wesen,
- 1605
- Ende scelt hier quite al te male.
- Die keyser dede, nu alte wale
- Ontfaen was in dese stede,
- Ende alle sine liede oec mede,
- Van alden genen die daer waren.
- 1610
- En hadt gedaen die rouwe twaren
- Die hi hadde gehadt van desen,
- Die bliscap te mere gewesen,
- Dus bleef hi licgende in die stat.
- Nu sele wi secgen ander dinc,
- 1615
- Diewile dat rest die coninc.
Van haren Godevarde ende mijn her Jan van Virsoen .xxv. In keyser Henrics eersteiaer
- So werd in Brabant herde maer,
- Ende oec vort een herde groet doen,
- Van minen her Janne van Virsoen
[p. 3,61]
-
- 1620
- Ende van vele sinen gesellen.
- Hieraf machmen wonder tellen,
- Want dese waren te Cortrike
- Alle verslagen gemeinlike.
- Ende in haer wesen gelijc dien,
- 1625
- Hadden gesellen nu doen spien
- Omtrent Brusele lange eer
- Ende om Lovene noch meer
- Ende vernam[en] van wat affaren
- Die heren, die te Cortrike waren,
- 1630
- Verslagen lange, te haer gedane,
- Haer teken, haer mage, ic wane
- Vernamense al, dat verstaet.
- Ic scame mi te seggen deser daet
- Dat si in Brabant is gesciet.
- 1635
- Al ben ic van Brabant, in wille niet
- Nochtan achterlaten dese dinge,
- Die dese gesellen onderlinge
- Onder hem dreven alle na dien,
- Doen si dit hadden wel besien.
- 1640
- Nu hort hier een wonder groet,
- Dat liede die .vii. iaer doet
- Vor desen tiden hadden gewesen,
- Nu dus sijn op verresen.
- Dat dies in Brabant selc geloefde,
- 1645
- Dat was een die meeste doefde,
- Daer ic nie af horde spreken
- Ende desgelijcs oec sekerleke,
- Seidemen in Vlaendren vor dien tijt
- Dat her Willem, des sekerlijc,
[p. 3,62]
-
- 1650
- Van Guelke soude weder comen
- Ende soude noch Vlaendren begomen,
- Die te Mons werd verslagen,
- Dit waren oec wonderlike sagen.
- Mijn her Jan van Viersoen
- 1655
- Ende sine gesellen quamen doen
- Al hemelijc in Brabant gegaen,
- Ende lieten al stillekine verstaen
- Selken datsi levende waren,
- Ende te[ld]en hoe si waren ontfaren
- 1660
- Doen die strijt te Cortrike leet.
- Daer daden si doen een beheet
- Onser Vrouwen ende onsen Here,
- Ende geloefden daer dor haer ere,
- Datsi .vii. iaer sonder waen
- 1665
- Om haer broet souden gaen
- In ellende, in Vlaenderlanden,
- Eer si hem souden laten becanden.
- Ende daar tenden so souden si
- Te Romen gaen, seidemen mi,
- 1670
- Ene bedevard ende daer naer
- Mochtense comen openbaer
- Te haren lande, dat verstaet.
- Met aldus gedaenre baraet
- Quam her Jan ende sine gesellen.
- 1675
- Dus gincmen doen in Brabant tellen
[p. 3,63]
-
- Deen den andren dese word,
- Ende aldus quamen dese vord,
- Doen si horden dat mens geloefde
- Ende dat dit volc also doefde,
- 1680
- Doe wordense coene herde sere.
- Men dede mijn her Jan groet ere
- Te Brucele ende te Loven mede,
- Men gaf hem presente gerede.
- Die hertoge dede af na die dinc
- 1685
- Sinen scilt, die te Brucele hinc,
- Ende ontfinc mijn her Jan oec wale.
- Hieraf liep so grote tale
- In Brabant doe harentare,
- Dat ic mi scame al dat ware
- 1690
- Te secgen hoe si voren vort.
- In sach noyt also verdort
- Volc, al datsi geloefden des
- Entie vrouwen sijt oec gewes,
- Die dese over haren man ontfingen.
- 1695
- Dat waren wonderlike dingen
- Dat si[se] niet gekinnen conden.
- Int leste was dit ondervonden
- Dat altemale logen was,
- Dus werd dit wane ende gedwas.
- 1700
- Deen bleef hier ende dander daer,
- Ende som en wistemen oec waer,
- Dat si voren na die stont.
- Mijn her Jan, dat si u cont,
- Werd den coninc geleverd daer naer,
- 1705
- Diene in gevancnesse leide daer,
[p. 3,64]
-
- Ende namaels werd hi uutgelaten.
- Mi heeft wonder, bi karitaten,
- Hoe dat si waren so coene,
- Dat si dit bestoeden te doene.
- 1710
- Alse wonderlijc alse dit toequam,
- So vervoerd alsict vernam.
- Men weet hoet quam, noch oec mede
- En weetmen waer si voeren gerede.
Des coninc Edewards doet ende sijns soens begin .xxvi.
- In keyser Heinric derde iaer
- 1715
- So lach in siecheiden swaer
- Die coninc Edeward, dat hi na das
- Sterven moeste, dat scade was.
- Want so vermogen in stride
- Als hi was in allen tide,
- 1720
- Sone was oec nie sint coninc,
- Sint dat Artuer trike ontfinc.
- Kinder haddi oec doe vive
- Van sinen wettige wive,
- Vier dochteren haddi de som waren
- 1725
- Wale gehuwet. Nu hort maren:
- Die ene hadde van Brabant
- Den andren hertoge Jan genant,
[p. 3,65]
-
- Daer si een sone af gewan,
- Dat oec geheten werd doe Jan.
- 1730
- Die ander hadde oec die grave
- Van Hollant, daer niet bleef ave.
- Die derde den grave van Baren.
- Dit waren die susteren twaren,
- Die wel waren daer gehuut,
- 1735
- Maer die vierde had getruut
- Enen maten baetselere,
- Maer die coninc doe haer here,
- Alsi sach dat wesen moet,
- Gaf hi hem een gravescap goet.
- 1740
- Dit waren gesusteren alle viere,
- Die broeder van hem, die [huwde] sciere,
- Doen die vader (oec) doet was,
- Nam die sone oec na das
- Des coninc dochter van Vrancrike.
- 1745
- Na Edewards doet sekerlike
- Riveleerden op Ingelant
- Die van Irlant alte hant,
[p. 3,66]
-
- Entie van Gales mede.
- Groten onpays ende onvrede
- 1750
- Dadense Ingelant an nu ter tijt.
- Daer werd orloge ende strijt.
- Doe si vernamen dat Edeward
- Doet was, quamensi ter vard
- Ende wilden verhalen optien sone,
- 1755
- Dat hem Edeward hadde vor tgone
- Afgewonnen, ende om dat
- Werd men stridende telker stat,
- Op Ingelant, te water, te lande,
- Si daden den coninc grote scande.
- 1760
- Int leste dat hi met herecracht
- Ute trac, ende oec vacht
- Iegen den coninc van Sco[t]lant,
- Die hem dede groten pant
- Entie coninc van Irlant met,
- 1765
- Die heeften oec sere ontset,
- Want hi hem vele volx afsloech,
- Ende dede groet ongevoech,
- So dattie coninc sciere was
- tAchter gedaen, sijt seker das,
- 1770
- Ende gescoffierd sine liede al.
- Hier na ict u wel secgen sal
[p. 3,67]
-
- Int seste boec, dat verstaet,
- Hoe dit orloge hene gaet.
- Nu hort van den keyser vort,
- 1775
- Daer ic hier vore liet dat word.
Hoe die keyser te Romewerd trac al dore der viande lant .xxvii.
- Nu es die keyser opgetogen,
- Ende wilt varen alse een vermogen
- Here tote Romen in der stat,
- Nochtan so waren hem gehadt
- 1780
- Alle die gene die hi vant
- Onderwegen. Om dit ontbant
- Die keyser sine baniere albloet,
- Ende met heme elc oec genoet,
- Dus voer hi met ontploken baniere,
- 1785
- Ende al gewapent herde sciere,
- Dor der viande lant in scine,
- Daer hem die Gelfen entie Florentine
- Hadden vermeten, dat sine daer
- Waernen souden so openbaer,
- 1790
- Dat hijs emmer soude gedinken.
- Si souden sine hoecheit so minken
[p. 3,68]
-
- Dat hi der cronen soude vergeten,
- Die te Romen waer geseten.
- Dese ridders, verstaet mi wel,
- 1795
- Die dus waren den keyser fel,
- Hadden vrouwen gelof gedaen
- Om minnen dat si souden wederstaen.
- D[i]e keyser na dit, dat ict gome,
- Dat hi in en quame te Rome,
- 1800
- Dat haddensi den vrouwen vorwaer
- Geloeft, ende oec genomen daer
- Op der vrouwen scoenheide diere.
- Doe hietmen dese ridders sciere:
- Die ridders vander minne gereet,
- 1805
- Die dus den vrouwen dat beheet
- Hadden gedaen ende gesworen.
- Si hadden hierom daer te voren
- Spel ende bliscap gehadt mede,
- Ende altemale om dese bede,
- 1810
- Ende oec wasser een gelof gedaen,
- Condense den keyser wederstaen,
- Dat si haer vriendinnen bliven daer.
- Om dit so hiet men openbaer
[p. 3,69]
-
- Alle die van den landen binnen:
- 1815
- Die ridders entie vrouwen der minnen.
- Hierna salict u maken cont,
- Hoe dit verginc alden gront,
- Alse die tijt toe es comen.
- Dus heeft die keyser den wech genomen
- 1820
- Ende quam gereden tot an den pas,
- Die dus Grosset genome[t] was,
- Daer die gene voren lagen,
- Dier ic nu hebbe gewagen,
- Ende wilden dat overliden
- 1825
- Weren daer ende bestriden.
- Entie keyser met siere scare
- Es ten passe comen nare,
- Ende reet over met sinen here,
- Ende anderwerf oec sonder dere,
- 1830
- Ende derdewerf mede daer terstont
- Met .jjj. heren, si u cont.
- So leet hi .jjj. werf so den pas,
- Dat hi niet bestreden en was
- Van den genen, die daer te voren
- 1835
- Sijn wederstaen hadde[n] gesworen.
[p. 3,70]
-
- Si vloen enwege alle, Godweet,
- Ende lieten den keyser varen gereet.
Hoe hi te Pont Amolle leet ende hoe hi te Rome quam .xxviii.
- Alse dus die keyser es leden
- Den pas te Grosset onbestreden,
- 1840
- Vermaten hem die ridders seder
- Dat sine te Ponte Amolle weder
- Weren selen, dat verstaet.
- Die keyser, die na hem dus s[t]aet,
- Daer si voren waren leden,
- 1845
- Es si stoutelike na gereden.
- Ende die vrouwen van der minnen
- Ontboden dese ridders daer binnen:
- Waerom si lieten den keyser liden
- Den pas te Grosset sonder striden?
- 1850
- Si ontboden weder saen,
- Dat si te Pont Amolle bestaen
- Selen den keyser met sinen lieden,
- Ende verdienen daer haer mieden.
- Dit vernam die keyser sciere
- 1855
- Ende trac daerwerd met siere banire.
- Ende alse vollijc alsijt vernamen,
- Vloensi van daer alle tsamen,
[p. 3,71]
-
- Ende lieten tfelt daer albloet.
- Ende te Romenwerd metter conroet
- 1860
- Daer wilden sij skeysers ontbeiden.
- Echt die vrouwen ten ridders seiden:
- ‘Pont Amolle so es noch leden
- Die keyser, van u al onbestreden,
- Nu sal hi te Romen comen wale.’
- 1865
- Die ridders antwerden op dese tale
- Den vrouwen, dats hem ongereet,
- Want Rome die stat, Godweet,
- Ende alle die castele mede,
- Hebwi al in onse gelede.
- 1870
- Die keyser die dit wiste wel,
- Dat hem die gene waren fel,
- Ende gerne hadden bestreden nu,
- Haddense gedorst, dat secgic u,
- Om dit trac hi hem vaste naer
- 1875
- [Te] Pont Amolle leet hi daer
- Ende es ter statwerd gereden,
- Daer die gene waren leden
- Reet hi daerna altenen.
- Hem mochte te rechte wel verenen
- 1880
- Te comen iegen so groten stat,
- Ende daer hi waende hebben gehat
- Vriende, diet hem te voren ontboden,
- Ende nu afgaen, als quam ter noden,
[p. 3,72]
-
- Ende dat hi hier af niene weet.
- 1885
- Dat was die meeste sorge, Godweet.
- Want [die] daer een vriende hebben waent,
- Ende dan also hebben getae[n]t,
- Dat hi op haren troest es comen
- Onder sine viande, si dan gomen
- 1890
- Hoe sine bedriegen mogen gereet,
- Dits een vreselijc beheet.
- Desgelijcs den keyser gesciede
- Ende het vernamen die liede,
- Want alsi te Romen binnen quamen,
- 1895
- Ginct hem al af daer te samen,
- Cardenale ende porters mede,
- Diene ontboden hadden gerede,
- Ende hadden hem doen verstaen,
- Dat sine souden sonder waen
- 1900
- Cronen keyser, hebbic vernomen,
- Alse saen alsi daer conde comen.
- Maer si waenden seker das,
- Dat hi nemmere den pas
- En lede, so dat hi te Rome
- 1905
- Binnen quame, dit was haer gome.
- Nu es hi leden dit daer,
- Ende es te Romen comen daernaer,
[p. 3,73]
-
- Wien lief, wien leet, in goeden wane,
- Tote datmen heet Sent Jans Latrane.
- 1910
- Daer quam hi met herecracht,
- Want elre haddijs gene macht,
- Dat hire binnen mochte comen,
- Want hi was hem daer benomen
- Mettien castele[n], die aldaer
- 1915
- Gema[n]n[e]t waren, weet vorwaer,
- Om dit en wildi niet varen vort,
- Hine hadde meer hieraf gehort.
Hoe hi die keysercrone eyschede den kerdenalen ende hoe sise ontseiden .xxix.
- Dus bleef die keyser licgen daer
- tSent Jans Latrane vorwaer,
- 1920
- Ende vernam der stat wesen,
- Ende die gene die vor desen
- Hem geloeft hadden te stane
- In staden, dien wildi spreken ane
- Met vorsinnicheden groet.
- 1925
- Hi die gene al meest ontboet,
- Die hem geloeft hadden dat,
- Ende dit waren oec vander stat
[p. 3,74]
-
- Die meeste heren verre te voren,
- Ende mede alrebest geboren.
- 1930
- Si quamen den keyser spreken doe
- Ende waenden met smekene daer alsoe
- Van hem weder sijn gesceden,
- Maer die keyser selt anders bereden,
- Want doesi vor hem comen waren,
- 1935
- So eeste hi hem daer al openbaren,
- Datsi hem daden sijn belof,
- Oft datsi bleven in sijn hof.
- Hi wilde hems seker wesen,
- Dus warensi gevaen na desen
- 1940
- Ende in hoeden vaste gedaen.
- Doen si dit sagen, sonder waen,
- Leverden si hem hare castele,
- Dat hise hadde te sinen dele
- Te gisele over haer beheet,
- 1945
- Aldus waren die gene bereet.
- Vort oec na desen doene
- Ontboet die keyser als die coene
- Der cardenale van Rome der stat,
- Die so quamen te hem na dat,
- 1950
- Ende som en camense oec niet
- In die stat om dit, besiet,
- Dat ment te bat soude wedersecgen
- Daer sijn cronen ende achterlecgen.
[p. 3,75]
-
- Entie cardenalen, die daer waren,
- 1955
- Eiste die keyser sonder sparen
- Dat menne crone nu gereet.
- Si seiden: ‘Here, wet dat, Godweet,
- Dattie com[m]issie niet heeft in,
- Dat wijt doen mogen meer no min,
- 1960
- En waer Sente Peters gewesse‘.
- Ende dit was al verradenesse,
- Om dat hi daer niet soude comen.
- Men soudem eer hebben genomen
- Dlijf, dit waenden si wale,
- 1965
- Ende daerom seiden si dese tale.
- Doen seide die keyser also saen:
- Engene dinc die waer mesdaen,
- Oft die iegen die kerke ware,
- Oft iegen die sede openbare,
- 1970
- Sone wildi niet dat si daden.
- Maer hi hietse hem wel beraden,
- Oft sijt doen mochten aldare,
- Dat si dies namen ware.
- Si seiden die Paus orlovet niet,
- 1975
- Dat sijn cronen daer besciet.
- Aldus sijn sijs hem ontstaen,
- Ende hi lietse henen gaen,
- Tot dat hi mer hier af wiste,
- Want hi lach in swaren twiste.
[p. 3,76]
-
- 1980
- Daerom keerdi noch bat vort
- Tot dat hi meer hadde der port.
Hoe die keyser die castele an hem nam vanden heren .xxx.
- Alse [dese] dinc dus was leden,
- So es die keyser vortgereden,
- Ende anenam die castele vermogen,
- 1985
- Ende es saen daerin getogen
- In een der straten, die daer was na,
- Die casteel hiet Milicia campana.
- Ende was gestaen recht alsoe,
- Daer iegen die viande doe
- 1990
- Lagen vergadert, hebbic verhort,
- Op een casteel, die horde ter port,
- Die Colice[um] es geheten.
- Dese casteel was so vermeten,
- Datter geen winnen ane sceen,
- 1995
- So vast was oec dese steen,
- Dat elken wonderen mochte des,
- Haddense van spisen haer getes,
- Datten yemen winnen soude.
- Nochtan street die keyser boude
[p. 3,77]
-
- 2000
- Genen casteel met sinen lieden,
- En mochte niemen dit bedieden
- Hoe si vochten weder ende vord
- Iegen die gene van der pord.
- Dit was een wonder te siene an,
- 2005
- Dat dus lichte mocht een man
- In een stat, die hem was iegen,
- (Ende) siere viande also verplegen,
- Alse die keyser Heinric dit siet.
- En hadden God geweest niet,
- 2010
- Hine had niet mogen wederstaen,
- Noch Coliseum, sonder waen,
- En haddi niet mogen winnen
- Optie gene van daer binnen.
- Maer si hadden therte verloren,
- 2015
- Waer dat hi quam lichte voren
- Die vloen al meest siere baniere.
- Alsoe so daden dese sciere
- Van den casteel Coliseum gereet,
- Alse die keyser daer op street
- 2020
- Gincse vlien, hebbic verhort,
- Toter Minderbroeder vort,
- Daerd utermaten vaste was.
- Entie keyser oec na das
[p. 3,78]
-
- Wilse daer bestriden daermede,
- 2025
- Rechte na des aers sede
- Die sine pride node laet gaen,
- Die hi heeft met clawen bevaen.
- Al dese gelike mochtmen sien
- Vanden keyser ginder gescien.
- 2030
- Hi wilt beclawen sine vianden daer,
- Waer sy voren, hi trac hem naer,
- Ter Minderbroeder hi oec dede
- Sine liede oec licgen mede,
- Daer die viande oec lagen binnen.
- 2035
- Groet geruchte in allen sinnen
- Werd in gene stat nu ten tiden.
- tPopel hilt nu daer besiden
- Ende en wils hem onderwinden niet;
- Sine weten wat hem es gesciet,
- 2040
- Si stonden alse liede al verdort.
- Dus wan die keyser daer na vort
- Ten Minderenbroeder ende daernaer,
- Sine viande vloen alle daer.
[p. 3,79]
-
Hoe die keyser C[a]p[it]oel wan en die biscop van Ludeke doet bleef.xxxj.
- Dus als die keyser had gewonnen
- 2045
- Ter Minderbroeder ende hem ontronnen
- Die viande te Capito[l]eward,
- Setti derwerd sine vard
- Ende belachse daer in gerede
- Hi dede daer oec rechten mede
- 2050
- Ende maecten catten ende bliden
- Ende tribuke, daer hi te dien tiden
- Den casteel met wilde asselgieren.
- Si lagen daer in deser manieren
- Gesticke, dat si alle uren
- 2055
- Engeen tijt lieten geduren
- Die van binnen, dat verstaet;
- Entie van binnen daden oec quaet
- Den keyser dicke ende pijnlijchede.
- Nu geviel in desen onvrede
[p. 3,80]
-
- 2060
- Dattie keyser had onboden
- Op enen tijt van groten noden,
- Dat niemen vanden sinen voer uut.
- Ende hierbinnen quam een geluut
- Vanden vianden, dat verstaet,
- 2065
- Entie biscop die niet en gaet
- An skeysers gebot, hi was in hogen
- Van dranke een lettel onvermogen,
- Van enegen lieden reet hi daer
- Ende werd gevaen saen daernaer.
- 2070
- Entiene daer hadden gevaen
- Sloegen doet daerna saen,
- Maer grote were, dedi eer;
- Ende menigen slach ende menigen keer
- Ontfinc hi, eer hi daer bleef,
- 2075
- Ende grote pine hi oec dreef
- Eer hi daer werd verslagen.
- Te rechte mochtmen sere clagen,
- Want hi was goet in stride,
- Vroech ende spade in allen tide
- 2080
- Was hi willech, dat verstaet,
- Ende vrome was hi van alre daet,
- Maer te haestich was hi mede
- Dat benam hem sijn lijf ter stede.
- God moet siere zielen ontfarmen!
- 2085
- Hieraf en die[n]t anders carmen,
[p. 3,81]
-
- Want die doet es, dats om niet,
- Datmen daer omme carmet yet.
- Nu doen dit gevallen was,
- Sone reste die keyser niet vor das,
- 2090
- Dat hi sal hebben gewroken.
- Nu gincmen den casteel stoken,
- So vreselike optie ure,
- Dat beven dochten alle die mure.
- Den genen die daer binnen waren
- 2095
- En(de) sach nieman so gebaren
- Alse skeysers liede ginder daden:
- Elc was daer also beraden
- Alse daer vore doet te blivene
- Oft haer viande te verdrivene.
- 2100
- Doe die van binnen dit vernamen,
- Vloensi van daer alle tsamen,
- Ende lieten t[C]apitt[o]l al stille,
- Sere iegen haren wille,
- Si worden daer gesconfiert sere.
- 2105
- Dus had die keyser daer die ere
- Ende sine liede, dat verstaet,
- Want hier was een so groete daet
- Van lettel goet liede nu gedaen,
- Alse daer men noyt af dede verstaen,
- 2110
- Dat hi tCapito[l]eum wan,
- Daer op lach so menich man.
[p. 3,82]
-
Hoe die keyser tpopel ontboet, omdat si hem berieden .xxxjj.
- Doen [t]Capitoel gewonnen was,
- Dede die keyser gereden na das
- Catten, tribuke ende bliden,
- 2115
- Alse op die stat gemeenlike striden,
- Maer hi vorwerd wilde ramen,
- Omboet hi tpopel dat si quamen
- Tote hem, hi wildse spreken.
- Dus cam tpopel tote hem gestreken,
- 2120
- Ende vraechden wat sijn wille es.
- Die keyser seide: ‘Sijt des gewes,
- Dat ic die stat nu vortane
- Strueren sal, na minen wane;
- So donct mi quaet dat si iagen
- 2125
- Die cardenael, die mi dus dagen
- Ende niet cronen ne willen hier,
- Ende maken mi daer af dangier.
- Want die paus orlovet mi.
- Bider trouwen ic sculdich sy
[p. 3,83]
-
- 2130
- Sent Pieter van Romen der stat,
- Magic leven, ic maechs hem sat,
- Die mi nu dit maken suer.
- Ic wil hier werden haer gebuer,
- Ic sal die stat nu hier berechten,
- 2135
- Ic wil engienen doen rechten
- Vorwerd te Sent Petersward,
- Dat ic vinde in mine vard,
- Huse, stene ende borgen,
- Sent dat mi comt te sorgen,
- 2140
- Ic saelt strueren ende breken al.
- Op dat mi God gevet geval,
- Ic sal nu al aventuren,
- Hoe sere dat mi werd te suren,
- Dat si die crone mi hebben gewe[e]rd.
- 2145
- Die mi die paus con[senteert]
- Dat willic weten nu ter tijt.
- Gi, liede, die nu comen sijt,
- Beraet u hier op herde saen,
- Wat gire toe wilt hebben gedaen.
[p. 3,84]
-
- 2150
- Ic wil hieraf uwen raet weten,
- Eer ic mi vorder wil vermeten.’
- Dus ginc tpopel te rade saen.
- Wat tpopel es suldi verstaen:
- tPopel es te seggene daer
- 2155
- Die gemeine liede vorwaer.
- Doen si te rade waren comen,
- Hebbensi in haren raet vernomen,
- Dattie keyser nu geen quaet
- En iaget, noch geen baraet,
- 2160
- Ende comen weder ende seggen dat:
- Dat hi niet struere die stat,
- Si willen hem in staden staen,
- Ende voren striden, sonder waen,
- Waer dat hi hevet noet.
- 2165
- ‘U recht wille wi albloet
- Helpen, dat gi hebben selt.’
- Die keyser sprac: ‘Op u gewelt
- Latic nu dit striden staen,
- Ende wils in u bliven saen,
- 2170
- Want ic en [ghere] gene wrake
- Van enigerhande sake,
- Dat onrecht waer, dat verstaet.’
- Met desen worden, met deser daet,
[p. 3,85]
-
- Trac hi tpopel ane hem soe,
- 2175
- Dat si gewillike alle doe
- Riepen der wrake die keyser vecht,
- Dat altemale es om sijn recht,
- Hine begert anders niet
- Dan dat hem die dinc gesciet,
- 2180
- Die hem die paus, onse vader,
- Geconcenteert heeft algader,
- Ende datmen hem des wernet nu,
- Dats valsceit, dat secgic u.
Hoe die keyser om spopels wille tot anden paus wedersinde .xxxjjj.
- Dus bleef die keyser licgen daer
- 2185
- Om tpopels wil ende se[n]de daernaer
- Tote Lione [t]en paus gereet,
- Ende ontboet dat ondersceet
- Van den cardenalen, dat verstaet,
- Want si vonden in haren raet,
- 2190
- Dat sine tSent Johans oec niet
- En willen cronen, wats gesciet,
[p. 3,86]
-
- Ende secgen: en es niet u concent,
- Ende dagen mi vort omtrent
- Te sente Pieters, wet dat wel,
- 2195
- Omdat si wanen dat mi fel
- Daer te comen nu sal wesen.
- Nu wasic oec gevallen in desen,
- Dat ic daer ember varen wilde,
- Beide met speer ende met scilde,
- 2200
- Ende strueren ende winnen die stat.
- Doe quam dat popel, dat mi bat
- Dat ic die stat niet struere.
- Si willen mi hulpen in haren kere,
- Dat ic te minen rechte sal comen,
- 2205
- Aldus so werd dit opgenomen.
- Dit ende ander dinge mede
- Ombiet die keyser daer ter stede
- Den paus, ende oec mede bat
- Om in payse te bliven die stat,
- 2210
- Oft hine wilde cronen laten
- Sent Jans, si bleve in maten
- Ende met vrede die goede stede.
- ‘Maer, wet wel, bi mire kerstenhede
- En werdic dus gecroent oec niet,
- 2215
- Pine, rouwe noch verdriet
[p. 3,87]
-
- En dwinct mi so nemmermere,
- In sal tSente Pieters ere,
- Oft ic blive daer vore eer doet.’
- Dit was dat hi den paus onboet.
- 2220
- Doen die paus dit heeft verstaen,
- Concenteerdi dese dinge saen,
- Datmenne crone waer hi wille.
- Die bode keerde weder stille
- Metten letteren te Romeward,
- 2225
- Ende daer hi was dus optie vard
- Waren hem die letteren genomen
- Van den vianden, die hem iegen comen,
- So dattie viande tpaus concent
- Wisten allegader omtrent
- 2230
- Ende die keyser en wiste niet wel.
- Aldus daer die dinc gevel,
- Dattie keyser gene waerheide
- En wiste wat die letter seide,
- Maer metten monde seide die bode
- 2235
- Een deel wat hem die paus ontbode.
- Dus sprac die keyser tpopel weder,
- Ende vertrac hem op ende neder
- Wat hem echt waer gedaen,
- Ende hoe die paus, sonder waen,
- 2240
- Al sinen wille concenteert,
- Ende datsi echt dit hebben geleert
[p. 3,88]
-
- Sine viande metten cardenalen.
- ‘En lietict niet om u, ic sout on[t]halen.’
- Doen geloefden si aldaer
- 2245
- Dit te werne openbaer.
Hoe die keyser om die kerdenale sinde om hem te cronenne .xxxjjjj.
- Doe dese dinc dus was gesciet,
- Sone beide daer langer niet
- Die keyser hine sinde saen daernaer
- Om die cardenale, die waren daer
- 2250
- In der stede. Deser was drie
- Maer die een, seide men mi(e),
- Diemen daer Ostiensis hiet,
- Hine was iegen den keyser niet,
- Maer die ander waren algader
- 2255
- Iegen den keyser alse verrader.
- Dus sijn si alle drie comen
- Vorden keyser, hebbic vernomen,
[p. 3,89]
-
- Die hem bat te crone[n] echt.
- Si seiden: ‘En waer geen recht,
- 2260
- Dat hi daer nu crone gewinne,
- Want die commissie en had niet inne.
- ‘Mogedijt doen, sprac die here,
- So doet mi dies, biddic sere,
- Ende hebdijs macht hier oec met,
- 2265
- So biddic dat gijs niene let,
- En hebdijs gene macht hier nu,
- Sone doets niet dies, biddic u.’
- Si seiden: sine hadden negene
- Macht dan [t]se[nt]e Pe[ters] allene.
- 2270
- Doen si met desen worden stonden,
- Werd tpopel van Rome al ontbonden,
- Ende quam te miliciter vor die port,
- Ende riepen inward alle: ‘mort
- Li fa[u]s cardina[u]s a toes‘.
- 2275
- Dit riepen si met so luder voes,
- Dattie zale verdonderde al.
- Doen die cardenale dit gescal
[p. 3,90]
-
- Horden, wordensi verward,
- Ende tpopel riep ende gebard
- 2280
- Oft die porte breken soude,
- Ende riepen vaste: ‘Ter doetward, boude,
- Valsce cardenale ende quaet‘.
- Nu hadde geweest al dese raet
- Vor den Cenatoer van Rome,
- 2285
- Vanden keyser, alsict gome
- Ende vanden cardinalen met.
- tPopel dat echter ongelet
- Riepen inward alle ‘Mort‘.
- Die cardenale, diet hebben gehort,
- 2290
- Baden den keyser verste mede.
- tPopel hadde nu ter stede
- Vor den Cenatuer gewesen,
- Ende hadden hem gescit van desen
- Dat vals was ende quade sagen,
- 2295
- Dattie [cardenale] nu iagen,
- Dattie keyser en soect geen quaet,
- Ende willen met hatie, baraet
[p. 3,91]
-
- Vorgaen, ende doen te verstane,
- Datmen tSente Jans Latrane
- 2300
- Genen keyser te crone pleget.
- Daeraf sijn si sere ontweget,
- Want tSent Johans vor desen
- Hebben .vjj. keyser gewesen
- Gecroent iegen enen vorwaer
- 2305
- tSente Pieters, dits openbaer.
- Alder stat van desen done:
- ‘Daerom wille wi datmen crone
- Den keyser tSente Jans alhier‘.
- Hine wil hieraf geen dangier
- 2310
- Hebben gemaect nu terstont.
- ‘Si sellen cronen, dat si hem cont,
- Of si sellen daerom wel saen
- Sterven, eersi ons ontgaen.’
Hoe die cardenale den keyser te voeten vielen .xxxv.
- Alse dus tpopel riep vor die port:
- 2315
- ‘Li faus cardinale alle mort’,
- Ende optie porte sloegen doe,
- Daer die cardinale horden toe,
[p. 3,92]
-
- Wordensi in anxte so groet,
- Datsi den keyser vielen te voet
- 2320
- Ende baden hem genade daer.
- Si wilden doen al overwaer
- Al dat hi wilde gereet.
- Die keyser seide doe: ‘In weet
- Waeraf gi genade bid nu.
- 2325
- In wil genen d[u]e[m] iegen u
- Yet mesdoen, daer gi genaden
- An mi doet soeken van mesdaden.
- In wil iegen u niet doen,
- In hebs hier voren niet geploen.’
- 2330
- ‘Ay, here, hulpt ons nu ter stede,
- Wi willen u cronen nu gerede
- Te Sent Jans, begerdijt nu,
- In wil niet dat es iegen u,
- Oft iegen die commissie mede.’
- 2335
- ‘Gi hebt geseit dat hier ter stede
- Die macht van u niet en es
- Mi te crone. Nu sijt gewes,
- Dat ic mine crone niet en wille
- In gere maniere, lude no stille,
- 2340
- Daer gijs gene macht hebt nu.
- Echt riep tpopel, dat secgic u:
[p. 3,93]
-
- ‘Gi valsce cardenale quaet,
- Gi moet ontgulden u overdaet,
- Gine selt den keyser nemmeer honen,
- 2345
- Ghi moeten nu ter steden cronen,
- Of gi selt de doet becoren.
- Die stat werd bi u verloren,
- Valsce liede ende sonder wet,
- Croent den keyser ende niet en let,
- 2350
- Oft wi selen u thans doden.’
- Die cardenale die hande boden
- Den keyser ende vielen te voren echt,
- Ende seiden si souden al sijn recht
- Doen, wele tijt hi wilt gereet.
- 2355
- ‘In wil u niet d[w]ingen, Godweet,
- Te doene dat gi niet machtech sijt.’
- Si seiden: ‘Here, doet nu ter tijt
- tPopel vander porten gaen,
- U wille werd van ons gedaen.’
- 2360
- ‘Gi wet wel, sprac die keyser saen,
- sPaus wille, sonder waen.’
- ‘Doet, dat si seiden, gerne, here,
- Doet den raet, dat nu kere
- tPopel vander porten nu.
- 2365
- Wi geloven bi trouwen u
- Te cronenbinnen .xjjjj. dagen,
- Op dat ons comt geen ander vragen
- Van den paus, dat verstaet.’
- Die keyser nam hier op raet,
[p. 3,94]
-
- 2370
- So dat hi dat wil anegaen.
- Doe ginc die keyser ter porten saen,
- Ende seide ten volke, lude ende stille,
- Dat hijs hadde al sinen wille
- Van den cardenalen ter stede.
- 2375
- Daerna bat hi hem allen mede,
- Dat si te rasten gingen daernaer,
- Aldus paysde hi tpopel daer.
- Nochtan en dorsten die cardenale
- Niet wel gaen daer uter zale,
- 2380
- Die keyser en geleidse mede.
- Doen dede die keyser daer ter stede
- Leden daer met groter gewout
- Die cardenale in haer behout,
- Met gewapender hant gereet,
- 2385
- Tot in haer herberge, Godweet.
Hoe die kerdenale den keyser croenden .xxxvj.
- Na dese dinc, verstaet mi wel,
- Dattie cardenale rebel
- Den keyser waren, quam mare
- Van den paus, dat hi vorwaer
- 2390
- Concenteerde, datmen soude
- Den keyser cronen daer hi woude,
- Ende des en wiste die keyser niet.
- Om dese dinge, wats gesciet,
- Sone dorsten die cardenale aldaer
- 2395
- Niet langer beiden, overwaer,
[p. 3,95]
-
- Want si dochten vername dat
- tGemeine popel vander stat,
- Dat sijs gescaet souden wesen.
- Oec duchtensi den keyser in desen,
- 2400
- Vername hijt, dat hi oec saen
- Om hem tpopel soude doen slaen
- Op dese dinc, dat weet wale.
- So droech over een haer tale,
- Datsi die .xjjjj. dage corten daer,
- 2405
- Ende op .v. dage overwaer.
- Dit ontbodense den keyser saen,
- Omdat si danc wilden ontfaen.
- Dus quamense tviftes dages vort,
- Ende maecten daer so haer acort,
- 2410
- Dat sine cronen optie stede,
- Die si te voren wederseiden gerede.
- Hier was nu bliscap herde groet.
- Daer was te croenne menich genoet,
- Dit was op Sent Pieters dach,
- 2415
- Die na Sent Jansdach gelach,
[p. 3,96]
-
- Inden somer, dat verstaet.
- Ghi hebt gehort metter daet
- Die keyser hier gecroent was.
- Men heeft dicke vermaent vor das,
- 2420
- En doech niet sonder bedwanc,
- Die valsce scalke sonder wanc,
- Gelijc dattie dorper fel
- Altoes es ter doget rebel,
- Tot datmenne slaet ende dwinct.
- 2425
- So staet hi altoes ende sprinct
- Ende roept ende seit onwetende word,
- Maer alse die slach dan comt vord,
- Dat hi werd van slagen confuus,
- So swijcht hi stilre dan een muus.
- 2430
- Desgelijcs eest oec, verstaet,
- Metten valscen scalken quaet,
- Diewile dat si ombedwongen sijn,
- Sones hare scalcheit geen termijn,
- Maer alsem overcomt bedwanc,
- 2435
- So worden si van herten so cranc,
- Dat si geloven al dat men wille
- Vort te doene, eest lude of stille.
- Doen dus die keyser gecroent was,
- Croenden in scerne oec na das
- 2440
- Sine(n) vianden en(t)en keyser daer,
- Ende maecten feeste groet daernaer,
- Ende spotten ende speelden sere,
- Ende hieten haren keyser here.
|
