Hier begint die achtende boec vander vifter pertien Hoe die tijt int achterste sal sijn. .i.  God die here van hemelrike  Moet mi bescermen ewelike  Vanden genen die mi nu niden;  Want ic noyt in genen tiden 5  Op nijt, noch op wanonste,  Noyt enige dinc begonste  In dichten, daer ict weet;  Ende mi waer oec harde leet  Haddict gedaen in eniger sake; 10  Want ic uut mi selven niene make  Anders dan int latijn stoet.  Hierbi mach wel wesen vroet  Elc die recht ende reden kint,  Dattie scout mine es twint. [p. 3,342]   15  Daerom en tijt mi niet den bant,  Want ict dichte also ict vant;  Ende noch salict vort dichten  Uten latine, ende u berichten  Vanden lesten tide mede. 20       Ay God! Dore u ontfermichede  Ontfermen moeti mijns hier,  Ende behoeden van dangier;  Ende hulpen moetti mi nu vort  Den tijt te maken, die ongehort 25  Es van vele lieden noch!  Hieraf te secgen mi yedoch  Sal swaer sijn, ende pijnlijc met,  Mocht wesen ic liet bet;  Want die tijt en es niet clene 30  Mi te secgen daeraf allene,  Daer grote meestere in twivele sijn  Hoe inden sal dese termijn.  Om dit vervaric mi te mere  Hier af te spreken. Maer onse here, 35  Die minen sin daer toe trect,  Ende mi altoes roert ende wect, [p. 3,343]    Op hem getroestic mi te bat,  So dat ic anevae ter stat  Dinc te maken nu ter tijt. 40       Ende oec om ene dinc, des seker sijt,  So salic maken te houder met:  Omdat so wie daer ane set  Sinen sin, oft leest, oft hort,  Hi salre in vinden soe soete word, 45  Ende oec so glorieuse sprake,  Dat hi daerbi licht al sine sake  Van siere quaetheit laten sal,  Daer hi der vore lange in qual.      Ende bander side, so salmen vord 50  Daerin lesen so vreselike word,  Ende so tontsiene, dat verstaet,  Dat niemen en es van selker daet,  Maer hord hi daer die worde lesen,  Hine saels te beter moeten wesen, 55  Opdat hi es een kerstijn:  Ja al waerd .i. sarrasijn,  Hi soudem beteren, om dese sake  Als hi hier af horde sprake.      Dit sijn oec drie saken goet, 60  Daer ic dit om maken moet:      Dierste, dats op Gods troest,  Die mi dicke heeft verloest.      Dander, dats die suetichede,  Die god hier in sal spreken mede. 65       Terde, die vrese entie noet,  Die elc minsce horen moet. [p. 3,344]    Nu hort vord van desen al,  Hoe ic den tijt bescriven sal! Van tekene die gescien selen vor Antkerst tiden. .ii.  Die tijt vanden sesten etate 70  Hebbic bracht tot onsen state,  Ende gemaect oec vorwaer,  Tote datmen screef al openbaer  Tjaer ons heren, in onsen s[c]iene,  .xiiic. ende oec sestiene. 75  Ende van den beginne der werelt met,  Es vif dusentich oec geset  Ende .cc. sestech ende vive;  Dit es detaet vanden live. [p. 3,345]    Maer die sevende etaet, godweet, 80  Die op Abelle began gereet;  (Die deerste dode was, vorwaer).  So heeft gelopen al openbaer  Die sevende etaet dordie sesse.  Hier af willic ene corte lesse 85  Nu bescriven, want dese etaet  Ewelike te duerne staet.  Op Abelle dese etaet began,  Ende toten inde der werelt vortan  Sal hi geduren, dat verstaet, 90  Ende nembermeer sijn tijt vergaet.  Dit es der zielen etaet,  Die dus dorden sesten gaet,  (Die ten lesten sal stille staen)  Ende nembermeer en sal vergaen, 95  Want dese tijt sal ewelike  Gedurech wesen sekerlike.  Ja den goeden staet te sine  Ewelike, sonder enege pine,  In hemelrike, na desen etaet; 100  Ende den quaden, dat verstaet,  Int helsce vier, sijt seker des;  Ende elc van desen ewelijc es.  Oec seget Salomon ter stede:  Dat geen minsce sal weten mede, 105  Opden dach des ordeels dan,  Of hi werdich es daeran:  Der minnen, oft der hatien.  Maer geminct in der partien  Selen si sijn, ende confuus sere; 110  Tote dattie rechter, onse here, [p. 3,346]    Die quade scedet uten goeden,  Met ere vorsinniger hoeden.  Gelijc datmen tcaf wannet uut  Vanden corne overluut, 115  Aldus so werden gesceden daer  Die quade vanden goeden naer,  (Alsic u hier na doen weten sal)  Na Antkerst doet, groet ende smal. Noch van tekene die gescien selen. .iii.  Dien tijt, daert op indet al 120  Die werelt, ende daerop doemen sal  God die minsce na haer doen  Van dat si hier hebben geploen,  Dien dach, dien tijt, no die ure  En weet geene cr[e]ature, 125  En waer, oft enich heylich man  En hadde in sine jeeste dan  Van gods halven also vernomen,  Ende dat aldus vord waer comen;  Want aldus gesproken es, 130  En es onser kinnes niet gewes,  Dat wi die tide entie uren  Geweten mogen bi onser figuren. [p. 3,347]        Maer also die dade vanden inde  Selen comen, alsict vinde 135  Bescreven in Jeh[...]ronimus bloemen.  Hi seit: Het selen vorteken comen,  Die de heyligen hebben vorseit,  Ende propheteert na geestelijcheit.      Dierste teken sal sijn nidechede, 140  Met ere utstortender vloyechede;  Daermede getrou[.]heit ende caritate  Werd geroeft van haren state.      Dander sijn conste quaet,  Ende grote stride, dat verstaet, 145  Ende sduvels word vordbringen,  Ende achterwege sayen die dinge  Gelijc oft ewangelien waren;  Ende heresie comt daernare,  Ende werd gesprayt in alt lant. 150  Dan werd gesien daerna thant,  Datmen den keyser versniden [s]al,  Die wortel soude sijn boven al.      Also alse Crissostimus geseget:  Tsap dat in die wortel leget, [p. 3,348]   155  (Dat sijn die heylige vorwaer)  Dal sal oec verdrogen daer.  Hier op seit oec sent Jan:  Die boem die groyt ende wasset an,  Alse lange alse hi sijn sap hevet 160  In hem selven, ende uutgevet,  So mach hi groyen ende duren;  Maer alsem tsap niet mach geburen,  So verdroecht hi, ende valt ter neder.  Aldus so eest oec vort ende weder 165  Metter werelt, dat seldi weten;  Want die gene diet hebben beseten,  Dat sijn die minscen, dat verstaet;  Ende alse in hem dat tsap vergaet,  (Dat goede, dat ic daer vore gewoech) 170  Ende in quaden sape uutsloech,  So verdroget hi dan in quaetheden,  Gelijc dat vore die bome deden.  Ende alse dus die liede werden saen,  Daerna so sal die werelt staen 175  Onlangen tijt; want haer gebrect  Des saeps, daer Sent Jan af sprect. Noch van dingen, die selen gescien. .iiii.  Hier af seget ons openbare  Methodius die martelare:  Dat Antkerst comt werd getoent 180  In desen dingen ongenoemt, [p. 3,349]    Die ic hier som noemen sal.  Int inde van [ . . ]der w[er]elt al,  Alse die seste tijt gaet uut,  So comen dese plagen overluut. 185  Het selen uutgaen Ysmaels kinder  Ute her[ . . ]mitagen, mere ende minder;  Ende haer comst sal sijn in dien state  Ene castiement sonder mate.  God sal in haren handen geven 190  Alle riken die dan leven,  Om die sonde[.] die dan es mede  Indie liede, ende ongelovichede;  Want die kerstinen doen altehanden quaet,  Ende werden daerave niet versaet; 195  Si pollueren hem selven na des  Dat scandelijc te secgen es;  Ende daerom salse in die hande,  God geven, den vremden viande,  Den heidenen, den sarrasinen, 200  Om hem daer te latene pinen.  Die trisore der kerken mede,  Entie ornamente gerede,  Selen[se] onderlinge deylen daer,  Ende die kerke verbernen naer; 205  Ende daerom haren vader Ismael,  Hiet god onse here velt esel. [p. 3,350]    Dit en sijn niet liede, secgic u,  Alse ander liede, verstaet dat nu,  Maer ute hermitagen, wiltmen bedieden, 210  Dat es te verstane hatelec den lieden.      Die papen selense in heylige stede  Doden, ende in die kerke mede;  Die wive vercrechten, ende daer met  Licgen, na dat wijst haer wet; 215  Ende der heyliger kerken cleet  Selense andoen wel gereet,  Ende haer wive mede na desen.      Het sal grote tribulatie wesen  Over die kerstinen, in dien tiden, 220  Om te vertoenne in allen siden,  Welke in kerste getrouwelike  Selen geloven, ende sekerlike.  Dan sal God die gene verhogen,  Die aldus in hem vermogen 225  Hebben geweest int gelove goet;  Sine ontfermicheit ende sine oetmoet  Sal op hem nu scinen daer,  Ende van hem verloessen openbaer.      Het sal een kersten coninc opstaen, 230  Diese sere sal wederstaen,  Ende sal vechten jegen dese,  Ende verwinnen in groter vrese,  Ende met sinen swerde verslaen;  Ende die daer sterven, sonder waen, [p. 3,351]   235  Die varen toten grave quaet  Vander hellen, dat verstaet.      Dan sal openbaren daer  Die sone der verlorenheit vorwaer.  Die god, die Antkerst es genoemt, 240  In deser tijt te vorscine coemt,  Die in ene crocht, alsict versta,  Gevoedt werd, in[.] Betsayda,  Ende sal in Capharnaim regneren.  Dus secgen ons die wise leren. Van Antekerst gebort ende sine fallatien quaet. .v. 245  Men leest dat Antkerst sekerlike  Te Babilonien in dat rike  Geboren ward (vanden geslachten,  Comen sijn van groten machten)  Van Dan, Jacobs sone, godweet, 250  Also alse Jacob selve oec seet;  Dan noemt hi der slangen gelijc,  In alle wege oec sekerlijc; [p. 3,352]    Ende daerom van desen geslachte  In Apocalipsis men niene achte 255  Datmer yet af secgen hort,  Daer men dander geslechten vort  Bringet, ende noemet mede.      Antkerst toecomst, seget gerede  Dapostel ons heren, dat dit sal 260  Biden duvel wesen al,  Want biden duvel sal hi na dien  Vele dinge doen int sien;  Maer hine sal niet algader wesen  Sijns machtich, gelike desen 265  Als die verhoelheit in gode es;  Noch diesgelijcs, sijt seker des,  Salhi in hem sijns selfers wille  Niet doen, en si met hem stille;  Anders en mochment hem tien niet, 270  So wat hi dade in dat verdriet.      Comestor seget oec van desen:  Van irst dat hi gewonnen sal wesen,  So sal die duvel in siere moeder  Comen, ende sijn met sijn voeder; [p. 3,353]   275  Ende also vort wast vorwaer  Tote dat hi geboren ward aldaer.      Maer ander secgen mede oec des,  (Dat bi aventuren oec waer es)  Si secgen: dat hi al die manieren 280  Diemen an ander liede can visieren,  Van dien dage dat hi vorwaer  Gewonnen ward, sal hebben daer,  Ende sinen ingel ter hoeden daernaren,  Tot dat hi comt te sinen jaren; 285  Dan ward hem afgenomen vordan  Dat hi van gode nie gewan;  Ende sijn ingel ward hem genomen,  Ende die duvel in die stat comen,  Ende wijsten vorward also mede, 290  Ende nemt hem daer ter selver stede  Altemale sijn oude gewoente,  Ende brincten so te siere hoente,  Van allen quade also vord.  Gelike datmen secgen hort, 295  Dat een man sijn osse rect  Te sinen jocke, daer hi intrect,  Aldus so leitem die duvel dan  Vandien termine vorward an;  Ende dan so ward die nidege quaet 300  Thoeft van allen quade ende saet.  Ende thans so comt in sine lede  Die dienst van alre quaethede,  Ende sine gewerke begint hi dan  Also te doene vorward an. [p. 3,354]   Hoe hi te Jherusalem comt ende die joden an hem geloven. .vi. 305  Nu comt dese getogen vord  Tote Jherusalem in die pord,  Ende sal hem daer besniden saen,  Ende sal den joden doen verstaen  Dat hi God es, die hem in horen 310  In haer wet was bracht te voren;  Ende onsen God sal hi secgen  Enen bedriegere, ende wederlecgen.      Dan selen alle die joden nu  An desen geloven, secgic u, 315  Ende selen hem volgen ane,  Ende an hem voegen vordane,  Ende selen den tempel maken weder,  Die hier voren was ter neder  Van dien van Rome geworpen al, 320  Ende destrueert groet ende smal.      Daer sal hi sitten, ende secgen na des  Dat hi die overste God es.  Hi sal comen, alse dapostel seit,  In alle crachte ende mogentheit 325  Van minsceliker rijchede;  Ende sal teken doen oec mede,  Met behindicheiden, dat verstaet,  Die logen selen sijn ende quaet,  Want en sal niet waer wesen, 330  Maer bedrogenesse groet uutgelesen.  Ende om dat hi sine logene al  Hier mede dus confirmeren sal. [p. 3,355]    Soe toendi hem behindichede,  Om hem an hem te trecken mede, 335  Die de caritate der wareit  In hem hadde van Christus vorseit.      Vele sal hire bedriegen daer,  Met groten gichten, wet vorwaer.  Die hi met driegene niene can 340  Gedwingen, gaet hi met smeken an,  Ende met gichten harde groet  Die de vrecheit verwandelen doet.  Den saterdach heti vieren  Den joetscen valle, in allen manieren, 345  Om die oude wet conforteren.      Ende den sondach heet hi eren,  Want hi dede daer verstaen,  Daer op te stervene, sonder waen,  Ende verrisen mede houde, 350  Also alse hi selve woude. Hoe Antkerst sine boden sint. .vii.  Alse hi dan dus es gevest  Onder tfolc, so donct hem best, [p. 3,356]    Dat hi sine boden sende uut,  In allen lande nort ende suut. 355  Gelijc dat God sine apostelen dede,  Ende uutsende in lande, in stede,  Om te prediken sine wet,  So heeft hi oec legaet geset,  Die daer selen dlant begomen, 360  Daer hi selve niene mach comen.      Die heylige stede ongewaent  Maectense .xlii. maent,  Ende die kerke oec daermede  Drie jaer ende .i. half gerede; 365  Alse lange regneerde Antkerst daer.  Inderre corter spacien vorwaer  Leestmen, dat hi sine cracht sal  Van siere wreetheit hebben al.      Tfolc sal sijn sere in dole; 370  Maer die heyligen: met gere scole  En sal hi die verlistegen mogen.  Sijn leringe en sal hem niet dogen;  Si selen so vroet wesen dan,  Ende so starc werden vord an, 375  Dat hi met siere scalcheit vord  Dese sal bringen also ter mort,  Om daer te scedene haer enechede,  Daer si in bliven altenen mede.  Aldus sal hi beginnen daer 380  So scalc te werden overwaer, [p. 3,357]    Datten yegewelc sal ontsien,  So wreet sal men dat ansien  Van sinen gewerke, dat verstaet,  Eer sijn tijt daer te gaet. Van Elias ende Enoch, hoese God jegen Antkerst sint. .viii. 385  Dan alse Antkerst aldus es  Tsinen state comen na des,  So sent God sine boden daer,  Helyam ende Enoch, wet vorwaer,  Die hi int paradijs hout daertoe, 390  Dat si Antkerst selen alsoe  In dien tiden dan wederstaen,  Dat si hem sele mogen ontgaen,  Ende argueren van allen saken,  Daer hi sprake of sal maken, 395  Ende die herten der goeder kinder  Tonsen here bringen ginder,  Ende te joncst moeten laten dleven.  Si selen der prophecien uutgeven,  M. dage ende .ii. hondert 400  Ende .LX. mede oec besondert;  Dat es te verstane, dat si vort  Selen bringen, in scone wort,  Ende in exempel, in predicaden,  .iij½. jaer, jegen dese ongenaden; 405  Ende also sal Antkerst vorwaer  Predeken .iij½. jaer. [p. 3,358]    Ende dese Antkerst selense dan  Argueren daer vor elken man,  Ende selen sine valsceit tonen, 410  Ende sine logen, ende sijn honen.  Dan selen die joden ongelogen  Weten datsi sijn bedrogen,  Ende selen in Gode geloven dan,  Ende om hem die doet vaen an. 415       Ende darre sal sijn in getale  .c. ende .XLiiii. ducent wale,  (Also Methodius doet weten,  So sijn dese uut gespleten  Vanden geslechte van I[s]rahel) 420  Dese werden gedoet om Gode wel,  Om dat si an Enoch ende an Elyen  Geloven selen, ende daer lien;  Om dat so werden si martelaren,  Ende bliven behouden oec daernaren. Elias doet, ende Enoch, ende Antkerst. .ix. 425  Doen dese bekeert waren,  Ende gedoet oec daernaren,  Doen werd Antkerst so erre,  Ende so verwoet, om dese werre,  Dat hi te hans daer geboet, 430  Helyas ende Enoch te slaen doet,  Ende deetse leggen upter straten  Te Jherusalem, bi siere onmaten, [p. 3,359]    Drie dage daerna alsoe,  Om dit, wie dat sage doe, 435  Dat hine daerom soude ontsien,  Alsise daer dus licgen sien.      Dan sal selke tribulatie wesen  Alsmen nie sach vor desen,  Noch oec na dat, verstaet, 440  Niemen en sal weten sijns raet.      Daerna, (alse Daniel doet gewach,  Diet in enen visioen sach)  So comt Antkerst dan vort  Tot Oliveten, des berges bort, 445  Die edel ende heylich es geheten,  Bedie, dat daeraf wilde beten  Onse here, doe hi tsinen vader  Te hemel voer, wet algader.  Daer es nu dese verleydere comen, 450  (Also alsict heb vernomen)  Aldaer onse here te hemele clam.  Doe hi op dese stede quam,  Ende geseten was na sijn doen,  In een scone pawelgoen, 455  Op sinen stoel mogentlike,  Cristus onse here van hemelrike  (Also als Ambrosius doet verstaen)  Vertoendem daer Antkerst saen,  Ende doettene daer (hebbic vernomen) 460  Met sinen asseme, die sal comen [p. 3,360]    Ute sinen monde, alse een soen.  Daer hi sine gebode soude doen,  Hord hi roepen in die locht  Onsen here, ende om die vrocht 465  Sterft Antkerst daer ter stede;  Ende bi Sente Michiele mede,  Van ere blixeme, die hi brinct,  So ward hi daer al besinct,  Ende verbernt te polver al. 470       Ende dmeeste deel daer oec sal  Van sinen lieden gedoet werden,  Van Sint Michiele, sonder verden.  Dus was, van dat begonste hi  Die werelt te dwingen, (seitmen mi), 475  Tot dat hi gedoet was,  Vierdalf jaer, sijt seker das;  Aldus lange waren daer  Die heylige liede in mesbaer. Vander toekomst des rechters, ende wat na Antkerst doet sal gescien. .x.  Nu hebdi hier wel vernomen, 480  Hoe Antkerst ter doet es comen.  Wat na sine doet sal gescien  Mogedi hier in algader sien.  Sal God na sine doet comen  Stapphans, ende die liede domen? 485  Neen hi, na dat ons Daniel  In sinen boeken daer toent wel, [p. 3,361]    Want hi seget al openbaer:  Dat verst selen hebben daer  Die gene, die in desen tiden 490  Die persecucie moesten [liden],  Ende in twivel [selen .....]  Dese hebben [.....]  Verst dan [.....]  Van d[.....] 495  Ende dan oec in desen tide  Selen verhogen, ende werden blide  Die gene die Antkerst daer vore  Hebben gedient, ende die de dore  Sende[.] uut, om lant verkeren. 500  Si maecten bliscap met groter eren;  Si huweden, si vierden, si speelden;  Menigerhande spel met groter weelden  Dadensi, ende seiden albloet:  Al es dat sake, dat nu es doet 505  Onse gebiedere, ende onse here,  Wi selen nochtan nu vort mere  Vrede hebben, ende sekerheit.  Na dat si dit hebben geseit,  So quam hem over daer albloet 510  Ene vrese so harde groet  Van den achtersten vonnesse swaer.  Want vorden lesten dach vorwaer,  Eer God ten ordeel sal comen,  So werden teken vele vernomen, [p. 3,362]   515  Die ons dewangelie openbart:  Maer niet wel en eest ons daer verclart.  Scolastica Hystorie ons gewaget  .xv. dage, die sere versaget  Selen maken die liede te hant, 520  Die Jeronimus oec vant  In die Ebreusce boec alsoe.  Maer oft si haestelijc comen toe,  Dat si tenden een selen gescien,  Ofte niet haestelijc oec na dien, 525  So dat daer tusscen soude wesen  Enech tijt: daer af, van desen,  Dies en doet hi niet verstaen.  Daerom latict also oec gaen,  Want ict noyt niegeren vant 530  Daers mi meer ward becant. Vanden .xv. domsdage[n]. .xi.  Na die heylige liede gereet,  Die maken en geen ondersceet,  Ende na die meester, hebbic vernomen,  Dat .xv. dage selen comen; 535  Die teken daer af doen[se] verstaen,  Maer dat ondersceden latense staen. [p. 3,363]    Den irsten dach noemense daer,  Maer den andren niet daer naer,  Noch den derden, noch genen meer, 540  [.....] alsoe alsict seide eer.  [.....] andren dach daertoe  [.....] ende alsoe  [.....] daer an  [.....] 545  [.....]  Noch ander meester, alsmen siet,  Oft si tenden een selen wesen,  Of enich tijt staen na desen.  Om dit en salmen scriven niet 550  Den andren dach, alsemen siet,  Maer dander teken, als ende als;  Diet anders maecte, dat waer valschs.      Nu hort dese teken ongehier.  Den irsten dach noemt [men] hier, 555  Om dat hi quam daerna albloet  .XL. dage na Antkerst doet,  Also Daniel boeke doen verstaen.      Die irste dach hier af, dan saen  So sal die zee verheffen hare 560  .XL. cubitus hoge openbare  Boven alle berge hogen,  Ende blivet staende also vermogen  In haer stat, alse of si ter ure  Beloken waer met enen mure. 565       Dat ander teken sal daer wesen,  Dattie zee daelt na desen,  Ende werd so cleine oec na dien,  Datmense cume mach gesien. [p. 3,364]        Dat derde, dan selen die diere saen 570  Die in die zee daer scinen staen,  Selen briescinge geven daer  Toten hemel openbaer.      Dat vierde daeraf wesen sal,  Dattie zee sal bernen al; 575  Ende ander water also met,  Waer dat si sijn geset.      Dat vifte, selen bomen ende cruut  Blodegen dau geven uut.      Dat seste, dan selen [die] gestichte vallen, 580  Die in die werelt sijn met allen.      Dat sevende, daer op selen saen  Keyen ende stene te gader slaen.      Dat achtende, daer op sal gescien  Ene gemeine eertbeve na dien. 585       Dat .ix. de, dan sal die eerde daer  Gelijc ende effen werden vorwaer.      Dat .x. de, daerop selen die liede  Uut haren holen comen vlieden,  Ende selen gaen amechtech dan, 590  Datte[r] enech cume gespreken can.      Dat .xi. de teken, dat comt na dat,  Dan selen die bene daer ter stat  Van allen den doden opgaen,  Ende op haer grave daerna staen. [p. 3,365]   595       Dat .xii. de, dan selen die sterren  Alle vallen, sonder merren.      Dat .xii. de, daerop selen dan  Sterven, dat leeft, wijf ende man,  Om datsi metten doden mede 600  Daerna opstaen, na haer gerede.      Dat .xiii. de teken, daer op sal  Hemel ende eerde oec bernen al.      Dat .xv. de, dan sal sonder verden  Hemel ende eerde neuwe werden, 605  Ende al dat ye ward, sal dan saen  In minscelike vorme opstaen. Hoe die werelt werd gepurgeert, ende vander claerheid daerna. .xij.  Nochtan salt vorden rechter comen  Een groet vier, hebbic vernomen,  Die dansichte verbernen sal 610  Van derre vulre werelt al.  Hemel ende eerde sal vervaren;  Maer niet in der substancie[n] twaren,  Maer bi gelikenessen, die sal  In enen [beteren] verwandelen [ . . . ] al 615  Dien hemel, secgic, vander locht,  Ende niet lochteleec gewrocht. [p. 3,366]        Dit vier sal alse hoge slaen,  Gelijc dat dede sonder waen  Dieluvie bi Noes tiden met; 620  .xxv. cubitus so es geset  Dat boven alle berge sal gaen.  Ende om dattie werelt daer met saen  Sal gepurgeert werden daer,  Vanden sonden der minscen, vorwaer; 625  Der eerde daeromme, ende der zee,  Ende die metale, der lucht mee,  Werden mettier vetheit overgeblasen,  Dattie vercorne sonder verrasen  (Also die apostel secgen) 630  Werden gepurgeert van allen vlecgen,  Van dien daer iet af te purgeerne es;  Ende dit sal duren, sijt seker des,  Tot datse alle gepurgeert wesen.      Den gepurgeerden en saelt na desen 635  In ne gere wisen deren niet;  Maer den quaden saelt sijn verdriet  Ende ene verteringe altemale;  Den goeden es dit also wale [p. 3,367]    Ene vercoelnesse, van soeter smake. 640  Augustijn seget op dese sake  (Dit bernen vander werelt fijn),  Dat dit vier den goeden sal sijn,  Gelijc dat den drien kinderen was,  Die inden vieregen oven vor das 645  In Babilonie waren gedaen,  Dat gi hier vore wel hebt verstaen. Hoe God ten ordele sel comen. .xiii.  Men leest, dattie rechter sal comen  Te middernacht, hebbic vernomen,  Niet om die vrese des tides, 650  (Alse Augustijn doet ons gewises)  Maer om die sake der donkerheit,  Dat es te secgen sier heymelicheit.  Des rechters comste die sal sijn  Alse ene haestige blixeme fijn, 655  Ende ene claerheit, die dan sal  Sonne ende mane bedecken al,  Niet datsi haer scinen selen laten,  Maer bi gelike van desen st[.]aten.      Anders leestmen over waer: 660  Datsi sevenvout clare daer [p. 3,368]    In dien dage sal scinen dan  Dan si nu gescinen can.  Maer inden ansiene, hebbic vernomen,  Des gewarich lichts, dat dan comen 665  Sal, so selen si alle om desen  In haren naturen donker wesen.  Onse here sal inder locht na dat  Hem vertonen, ter selver stat  Aldaer hi op te hemel clam. 670       Vor hem selen sijn, alsict vernam,  (Gelijc enen verwinre groet)  Alle die tekene na siere doet,  Ende alle die instremente gerede,  Daer hi dore gedoet was mede: 675  Dat cruce, die nagel, die crone,  Entie glavie oec na tgone.  Daer ave seget Crisostimus:  Dattie ingele selen daer dus  Dat cruce hoge dragen daer 680  Op haer scouderen; ende vorwaer  Sine coninclike comst daermede,  Gelike enen der heerscher, mede  Voreboetscapen si dit daer.      Niet allene, wet vorwaer, 685  Metten cruce, maer openbaer  Met sinen wonden sijns lichamen, [p. 3,369]    Ende sinen tekenen alle tsamen  Van sinen wonden salmen tonen,  Om dat hi daer met wille[.] versconen, 690  Dat hi die selve here oec sij  Die hem crucen liet om di. Van der gemeinder verrisenesse. .xiiij.  Nu es die werelt, sijt seker des,  Gepurgeert, ende god es  Ten ordele comen, hoe soet gaet. 695  Nu sent hi ute, dat verstaet,  Die grote stemme entie fine,  Die int ewangelie[.] heet bosine,  Alse tenen tekene van sinen zege,  Dat hi verwinre [es] alle wege. 700       Tharen love, ende oec vorwaer  Tsiere werscap, so noet hi daer  Alle die nie van eertrike scieden.  Maer dit sal selken van dien lieden  So claer teken wesen dan, 705  Ende so openbare oec daer an,  So dat si alle opstaen daer  Ente vonnesse comen daer naer. [p. 3,370]        Ende, alse dewangelie seit,  So sent god na die waerheit 710  Syn ingele, met ere busine,  Om te vergaderne daer die sine,  Sine vercorne des gelike,  Van dien inde van eertrike.      Ende noch selen dan uutgaen 715  Die ingele, ende vergaderen saen  Die quade, ende scedense daer  Uten goeden, wet vorwaer.  Ende dese stemme, dese busine,  Werd van elken gehord, in scine, 720  Want van hare macht werd dan  Levende gemaect wijf ende man.      Die goede selen in ere glorien daer  Verwandelen, ende oec mede vorwaer  In vele dincs wel gedesponeert. 725       Entie quade werden verkeert,  Alse in ene minderinge van leden,  Die corupeert sijn in vele steden.      Maer den quaden, die dogen, daernaer,  Hem ne werd niet genomen daer 730  Haer gedaente haers lichamen,  Hines daermede al te samen.      Alle sele wi daer op staen,  Goed ende quade, sonder waen,  In alse corter uren, alsoe saen 735  Alsmen een oge op mochte slaen. [p. 3,371]        Gode en sal niet gebreken daer  Der materien der eerden vorwaer,  Want daer ne sal niet ane gebreken  Alse groet alse ene ziere, horic spreken; 740  En[de] sal in siere gedane opstaen,  In alder manieren, sonder waen,  Ende alse oft hi levede, ende oec vor das  Doen hi tsinen besten was.      Maer die rebbe, alsict verneme, 745  Van Adame en sal in heme  Niet opstaen, daer Yeve of was  Gemaect, maer in haer na das.  Hant, voete, arme, bene,  Vanden minsce (e[n]s dinc ne gene, 750  Al werd geslagen, oft dure geten,  Ofte hoe dat waer versleten)  Ende den minsce en sal vandesen  En gene gebreke hebben vorwaer,  Het [en] sal an hem vergaderen daer. Noch vander verrisenessen. xv. 755  Alse dapostel seget nu:  So sal yegewelc, dat secg ic u,  Van menigerhande lande daer  Onderlinge vergaderen oppenbaer. [p. 3,372]    Dat es te verstane, hebbic bedacht, 760  In haer manlike cracht,  Alse in den staet van .xxx. jaren,  Oft daeromtrent, wet vorwaren,  Dat Christus was hier te voren,  Hoe hi die doet moeste becoren, 765  Hoe out hi was doe hi starf,  Oft hoe jonc; alst wel bedarf  Dat si storven, ende moesten liden  Die doet, si selen te joncsten tiden  Van .xxx. jaren opverstaen, 770  So dat hem geen dinc, sonder waen,  Gebreken sal te dere noet,  Noch overcomen clein no groet.  Die gene die van niewete al  Al dat hi wilde ende maken sal, 775  Sal dat wel volmaken daer,  Al eest ene materie niet daer,  Bedie hine sal niet judiceren  Dat selve, na der materien deren,  Maer na der vormen gelikenesse, 780  Na hare verdiente gescepnesse.      Daer sal oec ondersceden wesen  Man ende wijf ganselijc in desen.      Oec die wondere, die sijn geboren  Vanden minscen daer te voren, [p. 3,373]   785  Alse die sonder voet comen vort,  Oft sonder hant in hare bort,  Oft haddense te lettel of te vele  Vander gerechter naturen spele,  Dat werd hem toe oft af gedaen, 790  Also gelike oft sonder waen  Der naturen niet gebroken ware.  Die dode, die oec openbare  In goeden resten, selen opstaen,  Irst . . . . . . . hebbic verstaen 795  Ende oec na sine digniteit.      Oec selen opstaen, na der waerheit,  Yegewelc na die ordine sine,  Alse gelijc dapostelen daer  Na apostel gelike, vorwaer, 800  Ende propheten, na hare wet,  Ende so van allen andren met.      Ende die gene, die levenden vonden  (Alse dapostel seget) te dien stonden,  Selen metten genen die doet sijn 805  Op in die locht varen in scijn,  Ende also in dien gegripen daer  Selen sterven thans, vorwaer,  Ende te hans opstaen mede,  Alse oft die ziele daer ter stede [p. 3,374]   810  Bi enen slape ware[.] uutgegaen,  Ende in enen gedacht weder comt saen,  Ende werd also ten ordele  Geleverd in dus corten spele. Van miraculen der verrisenessen. .xvj.  Die ziele, die oec uten lichamen 815  Comen sijn, begeren tsamen  Dat si werden gecorperert;  Daerombe also es begert,  So wie so uut geblasen es mede  Indes overstes mogenthede, 820  Ende niene weet waer hi dan es.      Maer die lichaem, des sijt gewes,  Natuerlike, die ziele mede  Begeert op sine volmaecthede.      Dats waer: in yegewelken daer, 825  Es ene stomme begerte vorwaer,  Der v[o]egingen, van desen tween;  Nochtan en mogense overeen [p. 3,375]    Bi naturen vergaderen niet,  Maer met miraculen eest gesciet. 830       Men seit oec, dat Christus' verrisen  Die sake was van onse[r] wisen,  Alse een teken daer af maken  Van ber[uer]ingen eniger saken,  Daer af des Vaders liberaldeit, 835  Om die minne Christi vorseit,  Sal doen sine broedere verrisen  In groter glorieuser wisen.      Ende alsoe nochtan, also dewelike coninc  Sinen sone maect om dese dinc 840  Ridder goet, so maecti mede  Om sine minne ridders gerede,  Ende es ene sake der beru[.]erlijchede,  Alse te onser minscelijchede, [p. 3,376]    Bedie hi beroert ons vorwaer 845  Ter verrisenessen, ter bliscap, daer  Goede gewerke werden vonden,  Diemen dede vor dien stonden.      Dese sake es oec ene vorme, vorwaer,  Ende oec mede u exemplaer. 850  Alle dese, die nu geseit  Hier vore sijn, na der waerheit,  Selen vore dat vonnesse comen,  Datmen dleste vonnesse hort nomen. Vanden vonnesse, dat God elken geeft na sijn verdienen. .xvij.  Alsi aldus verresen sijn 855  Ende vergadert vore sijn anscijn,  So sal hi die sonders irstwerven  Anespreken, om haer onbederven,  Ende sal haer mesdaet lonen daer  Met tormente, die sijn so swaer, 860  Die bettere oec sijn na desen  Dan alle tormente selen wesen;  Daer af oec hare consentien mede,  Met ere bitender vresen, ter stede  Vanden rouwe in wanhope comen. 865  Ende oec sal dit, mogedi wel gomen,  Ene ongenoemde confusie wesen,  Alse yegewelc daer mach lesen  Ende in haer herte gescreven siet  Al haer quaetheit, dits verdriet. [p. 3,377]   870       Ende dan, (alse dapostel doet verstaen)  So werden gewroeget also saen  Alle der zielen gepeise mede,  Die si ye peysden in enege[r] stede;  Want elken werdet bekint aldare 875  Oft in een was getekent ware.      Dit sijn die boeke, wet wel dat,  Van yegewelken, die opter stat  Alle selen ontpluken daer.      Bedie, bider comst trechters vorwaer, 880  En selen niet die lucht allene  Verlichten, maer oec int gemene,  Alle verborgene dinge der herten  Selen geopenbaren met smerten;  Ende dan sal die ewanglie gereit 885  Vervult werden, daer men af seit:  En es niet so neuwe verborgen,  En come dan vort ter sorgen.      Hoe grote cracht sal dit wesen,  Dattie mogetheit gods in desen 890  Tonen sal, dat iegewel[c] dat goet  Ende dat quade daer tonen moet,  Ende in sijn gedachte comet daer.  In so corten uren daernaer [p. 3,378]    Werd besceden, alst daeran 895  Sine concentie wroeget vordan,  Ofte ontsculdeget; ende met desen  Weet elc van hem hoet sal wesen  Met hem, oft hi verdoemt es,  Oft behouden, sijt seker des. 900       In die vercorne werd afgedaen  Al haer verdinken, sonder waen,  Van der eweliker bliscap goet;  Maer si hebben in haren moet  Hare quaetheit, diesi daden voren; 905  Nochtan niet, dat si wanen verloren  Bliven, ofte ter pinen comen,  Noch oec ter bliscap niet; si gomen  Metter gracien al van desen,  Daer si gedanct af mogen wesen; 910  God en doet hem niet in scijn,  Om datsi te blide souden sijn. Vanden ordele meer. xviij.  Dan alse dit dus es gedaen,  Selen die onsalegen wanhopen saen,  Ende hem decken, constensy, 915  Vore dansichte Gods, seitmen mi,  Ende selen roepen: ‘Gi, berge ter stede,  Bedect ons vanden ansicten mede [p. 3,379]    Die daer optie trone staen!’  Alse Crissostomus doet verstaen 920  Op Matheuse, daer hi seget hier:  ‘Het ware sachter, ducent vier  Ende blixeme gedogen, dant ware  Dat ansicht also openbare,  Dat so suete es ende so scone, 925  Van ons heren, om enige lone  Die wi dor hem niet en daden.’  Sine dorren haer ogen in genen raden;  Ons en steet niet te siene daer naer.      Jan Crisostomus seget mede: 930  Dattie sonne ende mane bede  Haer licht an hem trecken gerede,  Om des rechters gewarechede,  Dat sise niet dorren an sien;  Niet om dat hem mach mescien, 935  Maer om dat elken minsce dan sal  In eens anders torment [s]c[r]omen al  Van sine[n] vonnesse werd[en] geset.      Die cracht oec der hemele met: [p. 3,380]    Dat sijn dingel, verstaicker an, 940  Ende die selen beroren, alle, dan,  Maer niet om die ververnesse  Vander gerechter doemnesse,  Noch oec om anxt en genen  Dat si hem yet selen verenen, 945  Maer om die wondere, die si sien  Van selken dingen, die gescien.      Also, alse Beda seget, daer van:  Wat sal dat roedekijn dogen dan,  Dat inden woude es gestaen, 950  Daer die cedren vanden paradise verslaen.      Daer selen die vercorne te hope  In die locht hem jegen lopen,  Entie quade op deerde omtrent,  Die si altoes hebben gemint; 955  Daer selen si bliven in dat dal  Van Josephat also al,  Ende des rechters sent[ent]ie avebieden,  Eersi vandaer mogen scieden. Noch meer vanden ordele. .xix.  Men seit, dat [Christus] judiceren sal 960  In die vorme een[s] cnechts al, [p. 3,381]    Also alsi vor Pylatus  Was gejudiceert aldus;  Want hi doe gedaent ne gene,  No clerheit [hadde], no groet, no clene, 965  Maer was .i. spiegel, een anscouwen  Vol van menigerhande rouwen;  Ende dan sal hi in die glorie,  Van al siere scoenre memorie,  Allen minscen hem vertonen, 970  Om dansien van sinen lone[.].      Maer Augustinus seget [..] van dien:  In die vorme salmenne sien  Van ene[n] cnecht; verblidende daer  Seelne sien die gode daer naer; 975  Maer den quaden werdet verborgen saen,  Datsi die bliscap niene begaen,  Noch die claerheit en sien mede,  Diede gene sien ter stede  Die suver sijn van herten daer, 980  Ende oec dat rike hebben daernaer.      Die vader en judiceert genen man,  Maer al sijn rechten geeft hi dan  Sinen sone, om dat hi es  Die sone des minscen, sijt gewes. 985       Niet alse, dat hi sone es geseit,  Alse van der cracht der minscelijcheit, [p. 3,382]    Oft sonder den vader daer ter stede,  Oft sonder den heyligen geest mede  Daer te judiceerne yet sit, 990  Maer hi judiceert na dit  In die vorme van enen man,  Den quaden verveerlijc tsine dan,  Ende den gerechten genadich daer;  Ende verliechtse oec daernaer; 995  Hi judiceertse metter godleecheit,  Niet metter minscelijcheit.      Oec niet allene Christus ne sal  Niet judiceren daer allene al,  Maer die heyligen selen daer 1000  Met hem judiceren, vorwaer,  Nadat God selve heeft geseit,  Daer hi seget na der waerheit:  Gi selt sitten op .xii. stole wel,  Ende jugeren opt geslechte van Israel! 1005  Niet allene die .xii. apostelen,  Maer die hem volgeden alle, selen  Gemeinlijc judiceren gerede.  Biden .xii. sitten, verstawi mede,  Alle die heyligen sonder getal, 1010  Ende bi den .xii. geslechten, men sal  Alle die gene verstaen aldaer,  Die te judiceren sijn vorwaer. Vanden selven meer. .xx.  Alsoe alse seget Gregorius,  Die dit hier orkent aldus, 1015  So selen vier ordine daer sijn  Inden gerechten vonnesse sijn:  Twee, alse die sijn vercoren,  Ende .ij., die oec sijn verloren.  Die vercorne en sal niemen daer 1020  Judiceren, maer si vorwaer  Selen judiceren, ende regneren,  Alse die recht van allen deren.      Ende selke werden gejudiceert ter stede,  Ende selen regneren mede, 1025  Alse die tusscen beide sijn goet,  Alsmen ons verstaen doet.      Die quade, van dien sel na desen  Selc daer gedoemt wesen,  Ende sal vervaren, hoe soet gaet, 1030  Alse quade kerstine, dat verstaet.  Selke selen niet gedoemt, twaren;  Nochtan so selensi vervaren  Alse die ongelovich sijn;  Dus sal wesen dese termijn. [p. 3,384]   1035       Dan sal die rechtere sceden daer  Die gode vanden quaden naer,  Alsoe die herde sijn scape doet,  Ende uten quaden doet dat goet.      Ende dan (alse seget Gregorius) 1040  Comen si ter scalen dus,  Ende weget tquade jegen tgoede,  Ende eest dat daer tquade verloede,  So weet hi sijn vonnes daer,  Ende daers geen verdingen, naer. 1045       Ende dan sal ons God verwiten,  Niet allene onse quade viten,  Noch oec onse verrokeloeshede mede,  Maer al dat hi dor ons oec dede  Sal hi ons verwiten daer, 1050  Daer wi en selen niet .i. haer  Keren dorren van anxte groet.  Ay, ongevallige sondere groet! [p. 3,385]    Wat soutu nu daer mogen angaen,  Daer di die here wilt verslaen 1055  Emmermere ter pinen swaer.  Alse dit die es dus openbaer,  Dattues meer en mach ontgaen,  Dits vrese boven al, na mijn verstaen. God den sonder an sprect. .xxi.  Ic, sprect hi, die om u 1060  Achter lande liep vor nu,  Ende predicte die waerheit al,  Waer met datmen vercrigen sal  Hemelrike, dus gingic vort,  In lande, in dorpe, ende in port, 1065  Daer ic om u bespot was,  Ende wederseit dicke na das,  Ende getrijst was ende gewacht,  Oftic yet vort hadde bracht  Datmen node hadde gehord. 1070  Maer in verbarchs nie mijn word,  Ende seide, dat mi orberleec dochte,  Hoe sere datmi oec wachte.  Ende in desen so wardic daerna  Om u gegeeselt, elc dit versta, 1075  Ende bespouwen oec ter stede,  Ende in mijn hals geslagen mede, [p. 3,386]    Ende verbonden mijn ogen daer,  Ene dorne crone setten daer naer  Op mijn hoeft, met nidecheden, 1080  Dat mi dbloet te meniger steden  (Ay om u!) daer neder liep.  Daer was menich die op mi riep:  ‘Profete! wie sloech di?’  Daerna oec verdoemdense mi 1085  Ter lelijcster doet daer van al.  Si stieten mi daer als enen bal,  Ende crusten mi, ende hingen alsoe,  Ende gaven edic drinken doe  Met gallen geminct, in bitterheden. 1090  Si nicgelden mi in drie steden,  Ende met ere glavie mi oec stac,  Datmi die side ontwee brac.      Dat paradijs ic u ontdede,  Ende mijn rike offerdic u mede, 1095  Ende men dwanc u mede niet;  Maer uwe vriheit ic u liet,  Ende oetmoedelijc sochtic uwen wille  In allen dingen, lude ende stille.  Hoe soudic meer gedoen dor u, 1100  Dan ic hier gedaen heb nu.  Hens niet, en hebt gedaen al.  Merct wat u gescien dan sal,  Die niet en hebt dat verstaen,  Wa[n]t ic hebt vor u gedaen! 1105  Secgt mi, gi sonderen groet,  Natuerleec dogende ende doet, [p. 3,387]    Wat hebdi nu gedaen dor mi,  Die u here bem, ende daerbi  Om u gepassijt was hier voren. 1110  Ay, alle onsalige doren!  Leest dit, ende penst dan mede  Wat God hier vore dor ons dede,  (Ende penst om u sonden vordane,  Die u ten ordele selen vermanen) 1115  God, die van al sal doemen,  Na recht, van datmen can genomen. Wat God den gerechten toe sprect. .xxij.  Daerna, gelijc heeft hi der quaden  Berespt van haren mesdaden,  Also sal hi ten goeden spreken 1120  Met soeten worden sonderleken:  ‘Ic was hongerech, du voedes mi;  Ic was dorstich, ende daerbi  Gavestu mi drinken, ende also vort  Alster ewangelien toe behort.’ 1125  Sal hi ten gerechten spreken daer,  Met groter sueticheit openbaer.  Dus es te verstane, dat God dese dinc  Meer daer te secgene bevinc  Om die gewerke der ontfermichede, 1130  Dan die gewerke der gerechtichede, [p. 3,388]    Oft der penitensien, dat verstaet.  Oec es te verstane, na den raet  Dat hi ons toent oec in desen,  Dat so wie behouden sal wesen, 1135  Dat meer sal sijn, in die waerhede,  Om ons heren ontfermichede,  Dan om haer verdiente met;  Ende die hem daer in heeft geset  Alse ter ontfermicheiden ward, 1140  Hi werd daer met geloent ter vard.      Alse oft hi woude secgen daer:  Uwe verdiente en sijn vorwaer  Niet al solke loen werd nu,  Alsic hier sal doen dor u. 1145       Maer gi, die anderen hebt gedaen  Ontfermicheit, ende hebt ontfaen  Dor minen wille, alsict wel weet,  So waerd onrecht, in loende gereet  U met ontfermicheiden weder. 1150       Een vonnes werd gesint daer neder:  ‘Daer gene ontfermicheit uut en comt,  Hi werd sonder ontfermicheit gedoemt!’      Selke secgen, dat si antwerden dan:  Here! waer sagen wi di hongeric dan 1155  Gelijc diewangelie ons doet weten.  Selke heyligen oec vermeten,  Dat daer gene antwerde sal wesen;  Want alle die tongen die selen van desen  Stom sijn, in den dagen 1160  Daer mens ordeels sal gewagen. [p. 3,389]        Daeromme seget Comestor mede:  Dat goede ende quade, beide gerede  Niet anders es te secgen daer,  Dan elc sine verdiente, vorwaer, 1165  Gelijc, oft hi behouden sal wesen.  Oft verdoemt oec na desen.  Daer nes geen onscout, godweet,  Daer elc sine verdiente weet. Hoe God tfonnesse geeft. .xxiij.  Nu werd over elken sentensie gegeven, 1170  Alse: ‘Gebenedide, comt mi neven,  Die mi gedient hebt, vorwaer!  Ende gi, vermaledide, gaet daer  Int ewelike vier gereet,  Dat emmer te stane steet, 1175  Sonder roep van ludene mede,  Ende sonder ander maniere gerede!’  Dit ende ander alle dinge,  Wanen die menige sonderlinge,  Dat met consientien sal wesen 1180  Geexprimeert van alle desen,  Dan met worden verstaic hier.  Dus gaen daer die quade int vier  Om ewelike te bliven daer;  Ende die goede gaen daernaer [p. 3,390]   1185  Ind ewelike bliscap sonder inde;  Entie quade ind ewelike scinde,  Daer si gepijnt werden daerna  Emmermeer, alsict versta.  Hets recht, datsi emmermeer dogen, 1190  Die op eertrike altoes pogen  Hoe si quaetheit mogen doen.      Gregorius ons in een sermoen:  Hets recht, dattie gene seer  Sonder bliscap hebben emmermeer, 1195  Die noyt en wouden derven niet,  Oft sonder sonde wesen yet;  Si souden wel sonder inde  Leven, alsict an sulken vinde,  Ende hi sonder inde mocht dan 1200  Sonde doen, dat verstaic daeran.      Daer es twierhande pine den quaden  Dan gegeven, om hem versaden:  Deen es, datsi werden gesceden  Van Godsrike in allen leden; 1205  Dander dat si gepijnt selen wesen  Inder hellen emmermere na desen.      Dit sijn die pine entie viere,  Daer ons dewangelie af seit diere:  Alle bome die dragen niet 1210  Goede vrucht, die besiet, [p. 3,391]    Ende snidetse af, ende lecgtse dan  Inden viere vorward an.  Daerom, om ene clene pine,  Daer u hier in staet te sine, 1215  Dat ewelike vier verdient,  Ende den stanc, die meer en dwient.      Nochtan, die .x. dusent helscher viere  Vergaderen mochte[.] in enen viere,  En ware niet daer jegen al 1220  Alse die pine daer wesen sal,  Daer si van der heyliger glorien  Gesceden sijn, ende dier memorien,  Ende dat si van Gode gehaet sijn.      Alse ons G[r]egorius doet in scijn, 1225  Die trike Gods onwerdich wesen,  Daeraf seit hi dus van desen:  Dat die pine gaet boven al,  Datmense daer dan sceden sal  Van Gode; entie scande mede, 1230  Entie confuse der conscientien, bede.  Daer si vandien niweren vinden  Geen remedie, dat ie[.] mach inden. [p. 3,392]   Noch vanden selven. .xxiiij.  Gregorius die grote doet verstaen  In ene ewangelie, sonder waen, 1235  Vanden mageden, die seit alsoe:  Oft yemen dogede daer toe,  Dat sij iet mochte gesmaken  Inden palayse sier herten, di saken,  Met groten wondere van bliscepen, 1240  Dat[ . . . ] doe daer ward begrepen,  Daer men seide: Die brudegoem  Comt, staet op ende nemets goem!  Ende die gereet waren daer,  Gingen in met hem daer naer; 1245  Ende die na quamen, dat verstaet,  Wat bitterheiden hem anegaet,  Doen besloten was die dore,  Ende si bliven moeste[n] daer vore.      Die dore (seit die glose daer naer) 1250  Des riken en ward meer daer naer  Omploken, na den ordele vord,  Niemen; also hebbic gehord  In die heylige scrifture lesen.      In apocalipse oec na desen, 1255  Vintmen indie glose staen  Dese worde, sonder waen: [p. 3,393]    ‘Het selen hem beclagen daeran  Alle geslechten der eerden dan!’  Dat es te secgen, van allen landen; 1260  Want sine selen (na mijn verstanden)  Vanden tormente niet droeven[..] sere  Al datsi sceden van onsen here,  Ende van al selker geselscap mede  Die te hemele vard gerede. Noch meer vanden ordelen. .xxv. 1265  Van .ii. vieren hebbic vernomen,  Die int inde der werelt comen.  Een vier werd daer in scijn,  Dat vergangelijc sal sijn,  Daer die werelt gepurgerd werd mede, 1270  Entie ziele van hare quaethede,  Alsic daervoren dede verstaen.  Dat ander vier, dat daer comt saen,  Dat es een ewelijc vier, (godweet),  Datten quaden es daer gereet. 1275  Ende dit vier es onder deerde met,  Ende altoes livechtech geset  Ter pinen, met ongenaden groet,  Ewelike metter duvele conroet,  Dat tweevoldech geheten es, 1280  Dats altoes donreine, sijt gewes, [p. 3,394]    Ende altoes pinende daer oec mede;  Bedien en blest in gene stede,  Noch en sal niet geblest wesen,  Also alse wi in Joppe lesen, 1285  Vand[i]en daer hi seit:  Het salse verslinden .i. vier gereit,  Datse niet en sal ontsteken.      Gregorius horic hier af spreken:  Die irste doet, die niet en welt 1290  Die ziele, daer si werd gevelt,  Behout si uten live na desen;  Vanden live[.] nochtan moet wesen  Die ander doet, alsemen telt,  Daer si noch swaerre met werd gequelt. 1295  Ende van beiden desen saken,  So est te verstane in derre spraken,  Nochtan, dat niet die ziele en velt  Van haren lichame, dat sijt ontgelt.      Dese onsalige hebben ene doet, 1300  Die sonder doet hetet, bloet,  Ende een inde sonder inde geset,  Ende een gebrec sonder gebreke[.] met:  Bedie die doet leeft omtrent,  Ende dat inde altoes begent, [p. 3,395]   1305  Ende men gebreke men niene weet  Dat [ . . . ] dies daer iet ontgeet.      Waerombe en pense wi daerop niet,  Dattie ziele so swaer verdriet  Om onse sonden hebben sal. 1310  Ay God! ende oft hi hier al  Den lichaem daet ontgelden dat  Eer die ziele rumde tvat;  Dat willic wel dat mochte wesen!  Maer neent niet, men can te desen 1315  Niet anders gedoen, here! dan gi  Hebt vore geset, dat donke mi;  Sele wi derre pinen genesen,  Dat moet bi uwen wille wesen. Van der pinen der quadere. .xxvi.  Alse die arme zielen sijn 1320  In der vulre hellen termijn,  Selense yet anders hebben daer  Dan dat vier, dat es dus swaer?  Jase! Men mochte gepensen niet  In gere manieren haer verdriet. 1325  Si selen daer horen so vreselijc  Stemme roepen, ende so eyselijc,  Ende so donker saelt wesen daer,  Sulferechtech ende putten swaer, [p. 3,396]    Hitte ende dorst ende stridinge mede, 1330  Met hameren slaen, op al haer lede,  Ende een hope es hem in scijn  Dat si altoes in pinen sijn;  Bande van wormen, altehande,  Ane voete, an arme, bene ende hande; 1335  Rouwe, vrese, versmedenesse  Van Gode (dats die swaerste lesse)  Ende van allen sinen heyligen met.  Ende waer dat ict hebbe geset  Hier vore in Tondalus, sonder waen, 1340  Ic soudt u hier doen al verstaen.  Maer die man, diet selve al sach,  Hi mages bat doen gewach  Dan enich ander man, godweet,  Om dat hi vertelt al dat leet [p. 3,397]   1345  Vander hellen pinlichede.  So latic hier nu ter stede;  Diet lesen wille, soect daerin,  Hi vindes daer meer, na minen sin,  Dan ict hier nu doe verstaen. 1350  Int vierde boec, na minen waen,  Vander vierder pertien met,  So wanic dat oec es geset.      Dus es die pine alte swaer,  Die emmermere sal geduren daer, 1355  Ja so groet essi, ende met selken lede,  Soe dat si vergeten alle daer mede  Gods, ende alle goede saken,  In dat torment, daer si na haken. Van der sonne, ende vander manen, hoe si verwandelen. .xxvij.  Na die verdoemenesse, sonder waen, 1360  Alse Ysayas ons doet verstaen,  So sal die mane al so claer wesen  Alse die sonne was vordesen;  Ende die sonne sevenvout meer  Clare wesen, dansi was eer. 1365       Ende op dit Johel oec doet gewes.  Alse dit al getermeneert es  Van desen vonnesse, die dan sijn  Ende die quade na dien termijn [p. 3,398]    Inder hellen sijn besloten, 1370  Alse onse here met sinen roten  Inden hemel hem verheft,  Dan, alse dit die mane beseft,  Werd si verwandelt inder claerheit  Die de sonne had vorseit; 1375  Ende die sonne werd sevenwerf meer  Clarre, dan si was doe eer.      Ysidorus seget daerna:  Mane no sonne, alsict versta,  Niet en selen wandelen vort, 1380  Maer staen altenen in een acort,  Ende in ene stat vord alsoe,  Ende darse God irst maecte toe,  Ende sette, doe hi die elemente  Elc dede staen na haer atente. 1385  Dus sal sonne ende mane na desen  In die selve stede wesen,  Daerse onse here sette na dat  Doen hise irstwerf maecte ter stat.      Vore dien dag des ordeels daer 1390  (Na dat Johel segget vorwaer),  So waest eclipsis, alsict vernam;  Ende doen onse here ten ordeel quam,  So werden si verdonkert mede  Van hare clarheit daer ter stede. [p. 3,399]   1395       Ende doe die werelt werd genoveert,  Ende hemel ende eerde gepurgeert,  Ende neuwe werden, so werd gemindert  Van hare claerheit, ende gehindert  Sonne ende mane; ende om dat, 1400  Seget Ysidorus, dat si ter stat,  Om haer pine, die si doe dogen,  Haren loen hadden sevenvout vermogen.      Dan en sal dach no nacht  Nember werden daer geacht; 1405  Maer een dach saelt als [.....]  Dien God wel [.....]  Ysayas [.....]  Daer [.....]  [.....] 1410  [.....]  Dits te verstane, dats gene noet,  Daer en es, cleine no groet,  Anders dan sijt siren daer;  So claerheit es daer vorwaer 1415  Van Gods claerheit, dat verstaet,  Dat haere claerheit al vergaet. Van der bliscap der heyliger die met Gode sijn. .xxviij.  Die vader verblijt die gerechte  Met sonderlingen sconen lechte; [p. 3,400]    Want van Gode comt ene raye 1420  Van ere claerheit, dat daer in spraye  Werd[en] gesien [van] elken in,  Daer hem af werd also die sin  Verclaert, dat hi altoes es  Daerombe in glorien, sijt seker des. 1425       Ende om dit, alse dewangelie seit:  Die gerechte sullen inder waerheit  Blicken, gelike der sonnen claer;  Ende in haers vader rike vorwaer  Haer raye blict, daer men in sal 1430  Haer claerheit merken overal;  Sine mach corrumperen niet,  Noch oec minderen, wats gesciet.  Twee dingen sijn der zielen gegeven:  Deen es, dat si altoes geven, 1435  Ende darven van allen quade daer;  Dander es, dat si daer naer  Altoe[s] in jegenworden sijn  Van allen goede, sonder termijn.  Ende in dese twee es vorwaer 1440  Volmaecte salicheit openbaer.      Der gichten der gerechtere es drie:  Bekinnesse eest deen, donke mie, [p. 3,401]    Ende minne eest dander, daer ter stede,  Ende gebruken eest terde mede. 1445  Van kinnessen so comt minne,  Ende van dese tween, alsict kinne,  So comt gebruken, dat verstaet.  Daer ombe volmaectheit, hoe soet gaet,  Es in bekinne[n] des overstes gods; 1450  Ende dberoeren der minnen des moets  Te hem selven trect, sijt seker des;  Dat gebruken dat terde es.  Daerom seget Sent Augustijn:  Hi sal met rechte dinde sijn 1455  Van onser begerte, secgic, vandien,  Diemen sonder inde mach sien.  Hier in el volmaectheit al,  [.....] dus vrolijc leven sal,  [.....] dinc sal wesen 1460  [.....] gelesen  [.....]  Dat God daer den sinen doet. Noch vander bliscap der zielen. .xxix.  Sente Bernard seget dat:  Dat alle bedalle daer ter stat [p. 3,402]   1465  Alle die soetheit niene can  Die[n] minsce gescien, die daer an  Hem heeft, die maker es  Alles dinges, sijt seker des;  Also alsemen int boec vent 1470  Vander zielen enten geesten omtrent.  Twee dinge inden minsce sijn:  Dats die sijn van binnen fijn,  Ende die sijn van buten mede;  Ende yegewelc heeft ter stede 1475  Sijn huus, daer menne in wedermaect.      Die sin van buten werd oec gesaect  In ere sinninge der minscelijcheit,  Ende daerom seit hi, in der waerheit,  Dat god minsce gemaect was 1480  Om dat hi in hem selven na das  Den minsce altemale soude  Heilegen, op dat hi selve woude;  Ende om dat ie begeringe, alsict verneme,  Vanden minsce quame te heme, 1485  Ende alle die minne in hem quame,  Ende alle dinc van hem name,  Dit waer al den minsce goet;  Want also als ict verstoet,  Ginge hi in, ginge hi uut, 1490  Hi vonde weide al overluut [p. 3,403]    In sinen makere, seldi verstaen;  Want eest van buten, also saen,  Dats int vleesch, hoe soet gaet,  Sijns behouders, dat verstaet; 1495  Ende eest van binnen, so eest mede  In des sceppers godlijchede.      Dat derde es, dat van desen leven  Die onsaligen uut gaen ende begeven,  Dattie ingele noyt en mochten 1500  Proeven, in en[i]gere gedochten.      Also alse Augustijn hier seit  Uten boeke der biechten gereit:  Over al door die bliscap, godweet,  Die meerre moednesse [men] vergeet; 1505  Na ene grote siechede,  Volget een hoge genesen mede;  Ende na groten rouwe, wetet wel,  Volget bliscap ende spel;  Die in der proverbien geseget met, 1510  Die inde canteken sijn geset. [p. 3,404]    Daerom die materie vanden loven,  Die de heyligen singen boven:  ‘Gebenedide, Here, die ziele mijn,  Ende alle die onder mi sijn!’ 1515  Dit werd daer gesongen clare.  Ay! die dan in die scare  Vandien sange mochte comen,  Hem worde alle droefheit benomen!      Men sinct daer oec: Wi sijn verblijt, 1520  Om dat wi leiden onsen tijt  In onsen dagen in oetmoedichede!  Wi sijn oec comen (sinctmen mede)  Vander doet ter bliscap al,  Die ons ewelijc duren sal! 1525  O wi! die dus singen mach  Om .i. lettel hier verdrach;  Ende o wi! die dit singen daer verliest,  Ende comt daer hi ewelike riest! Van Gods gebrukenesse. .xxx.  Sente Augustijn seget mede, 1530  Inden boec der questien, tere stede,  Die op dewangelie gemaect sijn:  ‘Si mogen daer alle secgen in scijn, [p. 3,405]    Vander onsprekelik[er] gebrukelijchede  Der waerheit, die daer volget mede; 1535  Ende so si meer alle secgen mogen,  So si min te secgen dogen:  Want hi es hertoge van dien liechte,  Ende raste boven alle geslichte.’      Noch Augustijn, in enen boec, saget, 1540  Daer men vanden Steden Gods gewaget:  ‘God sal ons so bekint sijn,  Ende so claer oec met int antscijn,  Dat wi selen sien den heyligen geest  In ons selven, hebbic vereest; 1545  Ende dat yegewelc siet in hem gescien,  Sal hi in enen andren sien.  Neuwe hemele, neuwe eerde,  Ende alles dies men daer begeerde  Sal daer elc gebruken meden. 1550  Oec selen daer alle uwe leden,  Ende u darme uwes lichamen  Gode loven alle tsamen.’      Wat eest anders, secgen die propheten,  Daer God seget inden beheten: 1555  ‘Ic sal der gere God wesen.  Ende oftics niene waer in desen,  Hoe soudense dan gesaet sijn?  Ic sal wesen hem in scijn, [p. 3,406]    Wat dat yemen in erachtichede 1560  Van mi begerd, in waerhede,  Haer leven, haer salicheit, haer vrede,  Ende ere, ende raste, ende werdichede,  Ende van alles dinges copie mede,  Van alder bliscap genuechlijchede.’ 1565  Daer onse bekinnisse sal hebben niet  Gene dolinge, wats gesciet;  Daer onse minne oec ne sal  En geen bescermen hebben van al;  Daer onse wesen oec albloet 1570  Nemmermeer en hevet doet.      Dan sal God, alse Bernardus seit,  Hi sal vol sijn der redelijcheit,  Van allen liechte begeerlijchede,  Ende der meniger vredelijchede, 1575  Ende in ere gedachten der ewelijcheit.  Wat helpt hier meer toe geseit.  In can die bliscap niet volbringen,  Die si daer hebben in allen dingen;  En es geen man, die const gepensen, 1580  Noch die dinge oec gevensen,  Van eniger bliscap, dat verstaet,  Die jegen die bliscap iewent gaet [p. 3,407]   Vanden selven noch meer. .xxxi.  Nu es een inde der eertscher dinc,  Van dattie eerde ie bevinc. 1585  Vore dit inde, leestmen met,  Dat in hemelrike waren geset  Ingele, deen boven, dander neder,  Om te dienne vort ende weder;  Ende duvelere oec, den duvelen met 1590  Oec waren te dienne geset;  Ende manne oec, over die man,  Ter orberlecheit des liven, an,  Ofte som te bedriegelijchede.  Maer dan salt al cesseren mede 1595  Die heerscapien, ende die vogedien,  Want dan en saelt in dien pertien  Niet te doene sijn, godweet,  Om die grote glorie breet.  Daer sal die vrese al vergaen, 1600  Ende caritate sal daer op staen; [p. 3,408]    Noch daer ne sal die vorberste niet  Den mindren verhogen, wats gesciet,  Noch oec verdrucken, dat wel wet,  Maer elc blijft daer hi es geset. 1605       Ende daeromme, alsi dus genomen  Ter bliscap Gods, ende daer comen  Gereckelijc, ende dat hem dan  En geen dienst behoevet vort an,  Dan sal oec cesseren daernaer 1610  Die namen der ingele, wet vorwaer,  Van dat si nu geheten sijn,  Om die menichfoldicheit fijn  Der minsceliker dienstichede.      Nochtan selen in den hemel mede, 1615  Ende oec in die helle na desen,  Menigerhande woninge wesen,  Gelijc dat in Tondalus steet;  Die wille, leest daer gereet.      Sal daer sijn ongelijc claerheit 1620  Bider bliscap, diemen seit.  Want alst es een gemene pinninc,  So bekint hem elc an die dinc; [p. 3,409]    Ende alsoe es Gods anesien,  Die elc mach gebruken indien, 1625  Ende also dat God es al,  Ende in alle dinc, groet ende smal,  Dus eest al in he[.]m daer,  Ende hi in hem oec openbaer.  Wat souden hem meer bliscepen 1630  Datsi in hem sijn begrepen,  Ende hi weder met hem altoes.  Dits .i. leven sorgeloes. Noch vander bliscapen meer. .xxxij.  Dits met rechte die bliscap mede  Vander eweliker overster stede; 1635  Ende, alse Augustijn seit albloet,  Heeft ene dere ordene geselscap groet  Gods te gebrukene daer altenen,  Ende te gader in hem gemenen.      Wat es dese[r] glorie bediede 1640  Deser sekere heyliger liede:  Het waer vele lichter volgen hare,  Dan te vertrecken openbare.      Wies sal die loep sijn sonder inde  Entie gewoente, alsict vinde, [p. 3,410]   1645  Sonder verdriet, ende in ouden,  Daer dewelike bliscap in es behouden,  [ . . . ] altoes neuwe joye driven,  Ende sonder vrese altoes bliven  In die volmaecte salijchede? 1650  Dit mach bliscap heten gerede!  Dese bliscap es bekint,  Van alre hopen oec volint.      En es geen hoecskijn oec mede  So groet, no so clene ter stede, 1655  Noch in ziele, no in lichame,  En si vervult met alre bequame.  Het sal al vol sijn, ende over vloeien  Van alre bliscap, die daer groyen;  Want het sal boven wesen 1660  Allen verdienten uut gelesen,  Ende oec boven allen sinnen geset,  Ende boven allen begeerten met.      Daerom es gescreven alsoe:  En mach geen oge anesien toe, 1665  Noch ore horen, dat verstaet,  Die bliscap, die de minsce begaet.      Vore den dach des ordeels mede,  So ondersien hem wel gerede  Die goede, entie quade met, 1670  Alse in dewangelie es geset,  Daer men leest vanden riken man,  Die purper ende pellen hadde an, [p. 3,411]    Ende van Lazaruse mede,  Hoe si hem ondersagen bede. 1675  Maer na den ordele en selen die quade  Nemmermeer sien met gene rade  Dat godlike licht, noch livelijchede  Van niemen die es Gode mede;  Maer die goede selense sien 1680  Altoes vore daerna van dien.      Nochtan, alse Gregorius seget:  Den heyligen zielen niet en weget,  Noch en hebben deren van dien,  Datsi die gene in pinen sien, 1685  Want haer bliscap es so groet,  Dat[ . . . ] hem mach gene noet  Comen van eniger deren daer.  Ay, God, here! brinct ons hier naer  Terre bliscap die es dus groet, 1690  Alse onse lichaem comt ter doet!  O wi onsalige! Verdoemde sonden,  Daer[bi] ons dit werd ontvonden,  Ende daer wi emmermere na desen  Ombe selen gepijnt wesen 1695  In ewelike vier starc!  Ay, dulle minsce! penst ende merc  Om dine sonden, die di dus leiden,  Ende die di dan aldaer doen sceiden  Vander bliscap, ende emmermeer 1700  Geduret sonder wederkeer! [p. 3,412]    Betert u, ende scuwet die sonden,  Daer gi Gode met werd ontvonden!  Dit radic u in in gerechten rade.  Dit es dinde van goede ende quade. Van onser vrouwen miraculen, diesi an mi selven dede. .xxxiij. 1705  Ene miracule van onser vrouwen  Willic maken met goeder trouwen,  Die si an mi selven dede,  In ere harde groter siechede,  Daer ic lach te Veltheem binnen, 1710  Altemale buten minen kinnen.  Ende dit was in die sinxen dage,  Dat van sterften was die grote plage;  Ende om dit begonstic vruchten,  Ende mi selven te meer duchten, 1715  Ende daerom mine biechte sprac,  Van alre dinc die mi gebrac.  Doe quam mi dongemac so groet,  Dat ic niet gaf om die doet.  Maer een gepens haddic, met trouwen, 1720  Altoes op onser soeter vrouwen, [p. 3,413]    Datsi mi moeste daer verdingen,  Ende uut dier swaerheit bringen;  Op dat orberlijc mire zielen ware,  Ende ic noch mochte dienen hare. 1725  Een bekeren quam mi doe ane,  So dat ic began te verstane,  Dat ic genesen soude wel.  Maer daerna mi meer mesvel,  Want al die siecheit openbaer 1730  Sloech mi in mijn ogen daernaer;  Ende ward al blint optie stede,  Ende hadde so grote stecte mede,  Dat mi dochte in alre sake  Oftmen met cniven daer in stake. 1735  Doe sprakic in mi selven saen:  ‘Ay, laetse! wat machtu anegaen?  Wat saltu doen? Dit grote wee  En soutu mogen gedogen nemmee!  Ja, sprakic doe ter stat: 1740  Ende al verginge mi twee na dat,  Soudic bliven aldus blint,  So waric altemale gescint!’      Dus lagic jegen mi selven ende sprac,  Ende had so groet dat ongemac, 1745  Dat ic geduren niene conste.  Doen quam mi echter vord die onste  Van onser vrouwen, die mi vorsach,  Daer ic in mire siecheide lach. [p. 3,414]    Ende doe ic sprekende ward om haer, 1750  Doen dedic wechgaen alle daer nare  Die mi geseten waren bi;  Ende seide: ‘Ic wil resten mi.’  Ende dit dedic algader, om dat  Dat ic om haer soude pensen te bat. 1755  Doen gingic bidden onser vrouwen  Neerstelike, met goeder trouwen,  Datsi behilde daer mijn licht,  Ende seide: ‘Vrouwe! Ic heb gedicht  Van u menige scone dinge. 1760  Maer nu soudic sonderlinge  Van u dichten, indien dat gi  Mijn licht wilt behouden mi.’  Aldus lagic lange ende bat,  Ende geloefde, ende seide daer ter stat: 1765  Dat ic, na mijn genesen, soude  Van haer dichten, also houde  Alsic dit boec hadde gehent,  Daer ic in dichte doe omtrent.  Ende recht aldus in dese sprake, 1770  So quamic daer in slaeps sake,  Ende sliep daer ene lange stonde;  Ende inden slaep mi dromen begonde[.]  Om die vrouwe vol van genaden;  Mi dochte, dat si mi had ontladen 1775  Van minen wee opter stat,  Ende mijn licht gaf oec na dat.      Daerna onlancs ic ontspranc,  Ende vant dit waer; dies moetsi danc  Ducentvout hebben, die vrouwe mijn,  Ende gebenedijt so moete sij sijn! [p. 3,415]    Want vander uren vorward  Sone ward ic nie daer af beswaerd.  Doe leidic mine hande te gader  Ende seide: ‘Ic soude doen algader 1785  Dat ic haer hadde beheten.’  Daerom en willics niet vergeten  In wil al nu rechte terstont  Mijn gelof hier maken cont.  Ay edele moeder, maget vri, 1790  Nu staet mi hi[r] selve bi! Van onser soeter vrouwen love. .xxxiiij.  Onbesmette van allen live,  Ende reine boven alle wive,  Moeder ende maget uut vercoren!  Gi sijt ene die dierste olive, 1795  Ende meer gehoget in uwen beclive,  Dan nie minsce die ward geboren.  Wat eest, dat ic van u scrive,  Ensi dat ic ane u blive,  In saels niet connen comen te voren, 1800  Al haddic te mi noch sinne vive,  Die dinc te maken, die ic bedrive.  Nochtan so ward mi na dat horen  Alte swaren een becoren.      Becoren moetic mi selven sere, 1805  Om der gere te doene ere, [p. 3,416]    Die mi dicke verloest heeft.  Ic, die ben van cleinre lere,  Van haer te spreken ic begere,  Die alder werelt prijs geeft. 1810  Om dit, so dochtic mi te mere,  Om dat van u in allen kere  Elc sijn dichten heeft beseeft.  Daerom nochtan, dor dese dere,  Dat ic hebbe gelovet, here, 1815  Dat salic doen al onbeseeft,  Dats van der scoenster die nu leeft.      Deus! Hoe sal ic vol prisen mogen,  Die mi gaf dat sien mire ogen.  Ic wils beginnen an u hoechede. 1820  U hoecheit, vrouwe! es boven gevlogen  Allen minscen ongelogen.  Dat dede u grote volmaecthede,  U volmaechtheiden es sonder dogen,  Daer nembermeer niemen na mach [.]ogen. 1825  Dat dede u edel goedertierenhede.  U goedertierheit doet verhogen  Menigen, die oec waer bedrogen,  Ende daet u melde ontfermichede,  Daer gi menigen verloestet mede. 1830       Ay vrouwe! Hoe salic u breetheit  Vertrecken, na die waerheit, [p. 3,417]    Die so vele heeft bevaen.  Ende oec daer mede u lancheit,  Die van beneden tot boven geit, 1835  Ende eerde ende hemel al begaen.  Nu es daer noch u diepheit,  Daer gi Gode so wel met greit,  Dat ons es al buten waen.  Maer u grote miltheit, 1840  Die uut u werd gebreit,  Die en can niemen te vollen aen  Volprisen genoech, na mijn verstaen.      O vrouwe! Hoe magic mede  Volprisen nu u cueshede, 1845  Daer gi Gode met al verwont.  Ende oec mede u reinichede,  Daer gi met bracht toe ter stede  Dat onse here in u werd cont.  Ende u grote subtijlhede, 1850  Daer in was grote enichede,  Daer af menich ward gesont.  Nu es u overvloyethede  Met so groter simpelhede,  Dat dit dede beten daer ter stont 1855  Den here in uwes herten gront.      Wel besneden van allen leden  Sidi, maget rene.  U soete beden, met reinicheden,  Gaf u vele te lene. [p. 3,418]   1860       U goede sate, u karitate,  Brachten u in goeden lof;  U goede mate, van allen state,  Sachmen in des coninc hof.      U doget groet, sonder genoet, 1865  Die es verre gevlogen.  Gi sijt albloet die ons vercroet  Die duvel van onsen ogen.      Gi sijt die troest, diet al verloest  Hebt, naest onsen here; 1870  U doen en noest, no suut, no oest,  Ne genen kerstinen mere.  Biddersse, troestersse van alre dinc,  Middelersse, leidersse die Gode ontfinc[.].  Uwer doget, lieve here, 1875  Sine diende u in allen kere.      U hoeft ront, u haer blont,  U kele wel gescepen;  U ogen claer, brun, openbaer,  Daers niet an mesgrepen. 1880  Hets recht, datsi lovelijc sere,  Die in haer woende, makets ere.      U nese recht, lanc ende slecht,  Ende breetheit wel termaten; [p. 3,419]    U mont clene, suver ende rene; 1885  U lippe van sconen state;  En werdi niet wel gemaect  Dat dochte mi sere ongeraect.      U anscijn smal, ende gracelijc al,  Ene rode verwe daer in gesait; 1890  Ront u kinne, .i. dal daer inne  Oft van yvore waer gedrait.  Waer an haer yet ontbraect,  Onse here hadde[t] an haer gesaect.  U oren lanc, in die mate, 1895  Te maten dinne, van goeden state,  Van suverheiden besceden.  U arme lanc, u vinger blanc,  Alle slecht in haren ganc;  Die nagele wel besneden. 1900  U soete borste, daeran die vorste  Sine noetdorste nam van sinen dorste,  Die waren emb[er] van werdicheden.  Die bene van haren, wel openbaren,  Dats wel te weten ter waerheden, 1905  Si droegen den here der claerheden.  U lichaem soude vor al gaen,  Daer gi werdelijc in hadt beuaen [p. 3,420]    Den here, daert al an moet staen  Dat in die werelt ye geward. 1910  Aderen, darme, sonder waen,  Al dat daer in es gedaen,  Dat es reinre dan .i. traen,  Dat van sonden niet en bart,  Maer van heylicheden [es] vermaert. 1915       Edel moeder, ende maget vri!  Van u te dichten en waer mi  En gene pine, en si bedi  Dat ic den sin heb te clene  Te secgen die dinge die an u sij. 1920  Ay mij! Al waric u altoes bi,  Gine leret mi selve, ende oec hi,  Die Jhesus heet van Nazarene,  Sone mocht ics niet bringen te bene.  In u tween blivics gemene 1925  Van desen gedichte algader rene. Dat inde vanden boeke. .xxxv.  Hier eest inde van al den boeken,  Diemen verre heeft doen soeken  Eerment hier toe heeft volbracht.  Oec benic dies also bedacht, 1930  Dat ic den genen wille vermanen  Die mi hier toe heeft ontspanen, [p. 3,421]    Dat ic dit dichte den Here van Vorne,  Dat was Visie, die mi te horne  Van hem sede so vele dogede, 1935  Dat mi dichtens te bat hogede;  Want en had die wille gedaen  Na dat mi nu heeft gestaen,  Sone haddics niet wel connen gemaken,  Want siecheit ende ander saken 1940  Hebben mi den tijt benomen,  Dat ics niet wel te hoefde conde comen.  Maer nochtan dorden here  Die mi geprijst es so sere,  So hebbic mi gehaest te mere 1945  Om hem te bluscen sinen gere.  Ay here! ontfaet nu dit,  Daer ic mi dicke in heb verhit  Eer ict conde te recht ontbinden.  Ic hope oec, gi selter in vinden 1950  (Op dat gijt doet algader lesen)  Dinge die nuttelijc sullen wesen,  Beide ter zielen, ende ten live.  Maer ic, die om hem dit scrive,  Ende noch noyt en sach den here, 1955  Daer mijn begeren nu af es sere  Dat icken yegeren mochte gesien,  Ic hope, dat hi mi na dien [p. 3,422]    Te houder soude wesen, haddics te doene.  Waer oec, here, dat [men] selc persone 1960  Alse die her Lodewijc es geheten  Van Velthem yet liete weten,  Dat hi dor u gedoen conde,  Dat soudi doen in alle stonde.  Mijn dienst sal u sijn gereet 1965  Van alre dinc, die ic weet  Die gi begerende sijt an mi.  Nu blijft gesont, here vri!  God onse here die wese u bi,  Ende mi mede, so waer ic si! Amen!