18 Dat soete kermen en dat aengename klagen (1643)

Volgens de legende is de profeet Mohammed geborgen in een stalen lijkkist die, in evenwicht gehouden door twee magnetische stenen, tussen hemel en aarde zweeft. In een nogal duister gedicht vergelijkt C. Huygens zijn positie aan een gastmaal met die van ‘Mahomet’. Dit gedicht is daarop een reactie.

Naar het handschrift, overgenomen uit J.A. Worp, Een onwaerdeerlycke Vrouw, 1918: 210.

Verantwoording

Worp vermeldt dat het thans onbekende handschrift was gedateerd 1643 (1918: 210). Twee verzen heeft hij echter niet ontleend aan het handschrift, maar aan de eerste uitgave van het gedicht in Verscheyde Nederduytsche Gedichten ii, Amsterdam, L. Spillebout, 1653, p.38-9. Hij heeft ze toegevoegd als v. 5 en 6. Wij hebben deze verzen weggelaten, alsmede de inspringingen van v. 2, 4 enz.

Hieronder volgt de tekst volgens de eerste uitgave in zijn geheel (ub Leiden 1198f 10). Het belangrijkste verschil betreft de toegevoegde versregels O...verslijten (v. 5-6). Het opschrift wijkt af, evenals konnen (v. 10) en weerdt (v. 13).

Notities

opschrift: deze laat twee duidingen toe: als antwoord van de magneetstenen is er een directe verwijzing naar het gedicht van Huygens, maar de uitdrukking ‘een hart van steen hebben’ voor iemand die niet door liefdesavances wordt bewogen, speelt eveneens een rol.
1   soete kermen en aengename klaegen: beide een oxymoron; tevens is er sprake van een tautologie.
4   spreekent onbescheyt: meerduidig: de vermetelheid van de (eerste) dichter is heel duidelijk, maar tegelijkertijd is het een vermetelheid in woorden en niet in daden. Deze tweede betekenis wordt bevestigd door ten sy ghy u vertast uit v. 9.
5   Wie keur heeft, die heeft angst: vgl. Harrebomée (1862: 107b). Ook: ‘Keur baart angst. Daer men kiesen mach voor beste uyt twee ofte meer dingen, daer valt terstondt bekommeringh in 't oordeel’ - Roemer Visscher, Sinnepoppen, 11a (wnt vii/i, 2629).
9   Van gins en weder drift: toespeling op instabiele magneetnaald, die heen en weer slingert tussen twee polen.
10   paradox: de twijfel doet hier niet wankelen, maar geeft juist evenwicht.

Korte inhoud

Naar zeventiende-eeuws gebruik roept het ene gedicht het andere op. Er is sprake van wij die de dichter uit een eerder gedicht van repliek dienen.

De inzet van het gedicht is fel. Het geklaag van de (eerste) dichter, omdat hij niet kon beslissen naar wie van de twee magneetstenen zijn voorkeur uitging, duidt op vermetelheid. Hij wordt niet eens in de gelegenheid gesteld te kiezen en dat zou hij moeten waarderen, want juist daardoor blijft hij in evenwicht, als was hij de profeet Mohammed zelf.

Uiteindelijk blijkt hij aangesproken te kunnen worden als een nimmer vals profeet, die zijn evenwichtige positie te danken heeft aan de wij van het gedicht.

Achtergrond

Op 14 en 15 april 1643 vond op het Muiderslot een bijeenkomst plaats waar Tesselschade Roemers en Constantijn Huygens beiden aanwezig waren. Bij deze gelegenheid schreef C. Huygens zijn gedicht waarin hij zijn positie in de Muiderkring tussen twee vrouwen vergelijkt met Mahomets zwevende lijkkist (Minderaa 1967).

datering 1643

Het gedicht is een reactie op het gedicht van Huygens naar aanleiding van de bijeenkomst op het Muiderslot in april 1643, en moet in hetzelfde jaar geschreven zijn.