[p. 431]
Het lof der zee-vaert.
Gheheylight Den Edelen, Erentfesten, Gestrengen, Manhaften, Wysen, ende Voorsienigen Heere,
Lavrens Reael,
Voor desen Oppervooghd, en eenigen Beheerscher vande Oost-Indien.aant.aant.aant.aant.*
Al wat bepeckt beteert aengrypen kan, en vatten,1
En danssen op de koorde, en klauteren als katten:2
Zeespoocken, die geswind den steylen mast op vliegt,3
En zijt in Thetis schoot van kindsbeen opgewiegt,4
5
Bolkvanger-dragend gild, en blaeuwe toppershoeden,5
Die koortsen haelt op 't land, en lucht schept op de vloeden:6
Stuurluyden grijs van kop, die liever rijst, en sinckt
[p. 432]
In't bedde vande Zee, als in de pluymen stinckt:
Ghy Schippers die niet lang aen eenen oord kont rusten,9
10
En 't ancker licht, en worpt aen veergheleghen kusten:10
En al wat binnens boords, van schuym en pekel soor,11
Nu ommeweghen soeckt, nu houd een rechter spoor,12
Verselschapt myne reys, en voorghenomen bevaert,13
Die ick gheheyligt heb den lof der nutte Zeevaert.14
15
Sint Lavrens [niet die eer gheroost was, en ghebraen,15
Maer voormaels is als Voogd nae Indien ghegaen]16
Begunstige onsen tocht; want hy is omgedragen
Op 't grondeloose vlack door stormen, en door vlagen:
Hy wenckt ons toe alreede, en blyft versekeraer
20
Te vryen onsen kiel van schipbreuck, en ghevaer.20
Van wie de Zeevaert eerst ghenoten heeft haer luyster21
Tot noch hangt in gheschil, en d'oudheyd maecket duyster.22
Wat volck de Zeekust vrijt, en handelt aen het strand,23
Treckt uit dees vinding lof, bysonder Grieckenland,24
25
Dat op sijn Argo trotst, en op sijn Argonouten,25
En Tiphys, die de Zee te kruyssen sich verstouten26
Om winnen 't gulde vlies: doch Tyrus hierom lacht,27
Die eerst een holle balck te water heeft ghebracht.28
Egypten geeft niet toe, dat vroeg het land verliesen29
30
Dorst met een rieten schuyt, en met ghevlochten biesen.
[p. 433]
Brittanien moedigt sich, dat lange wind, en weer31
Versmade, met een boot van barstig bockenleer.32
Voorts 't anckersmeden sich aenmeten de Tyrrhenen.33
Phoenicien is eerst Vrania verschenen,34
35
Die leerde hen gade slaen in 't onghestuymig meyr35
Het sincken van den As, en 't klimmen vanden Beyr.36
En Rhodus neemt sijn naem, vermids voor vele jaren,37
Sijn Iachten vande wind ghesleept zijn door de baren.38
Cephisus voelde eerst slaen met riemen synen vliet.39
40
Het seyl vond Icarus, en Dedalus den spriet.40
Men plockhaert om den slagh van veelerhande schepen,41
Des eenes breyn heeft dit, des anders dat begrepen.42
Soo dingtmen om dien vond, een yeder roept vast mijn,43
En niemand wil de leste, en elck wil d'eerste sijn.
45
Wat mijn belangt, een geest my luystert in myne ooren45
[p. 434]
Dat d'eerste Zeeman is van't schuym der Zee geboren,46
Ontrent die streeck, daer nu Enckhuysen word bespoelt,47
Wanneer de zuyder plas uyt syne diepten woelt:48
Die, uyt het vocht geteelt, soodanig van naturen49
50
Was, dat hy op het droogh te qualijck kost geduren,50
En boomde met een vlot langs d'oevers, tot dat hy51
By storm, en onweer eens geraeckte aen d'oversy:52
Van zedert, afgerecht in 't vaeren, hy de boeren53
Als veerman was gewoon nu hier, dan daer te voeren:
55
Sijn eygen naem was Vreeck, vermids hy vreck onmild55
Kost vorderen sijn vracht, en eerde 't schippers gild56
Als hy 't op 't sterfbed noch uyt sijn verovert goetjen57
Sijn bolleckvanger schonck, en smoddig toppers hoetjen:58
Die van die tijd Maetroos sijn wettig aengeerft.59
60
Een dracht die sterven sal wanneer de Schipvaert sterft.
Doch 't zy hier mede hoe 't wil, wy laten d'oude kyven,61
Ons lust de saecke self wat nader te beschryven.
Verwondering' voor eerst verbaest des dichters siel63
Als op stads timmerwerf hy leggen siet den kiel:64
65
Als hy scheeps timmerlie met bylen, en met diss'len65
De Bosschen hoogh van top in schepen siet verwiss'len:66
De balcken wedersijds een holligheyd bekleen,67
[p. 435]
En wassen uyt een hout, als uyt het ruggebeen68
De ribben van een riff, die tusschen beyden laten69
70
Een ruymen buyck bequaem om 't ingewand te vaten:70
Dan weder overdwers de plancken aengehecht,
Verdubbelt, gestoffeert, gewoelt, gekromt, gerecht,72
Met bouten gelardeert, met houte, en ysre pennen,73
Gesmeert, en geharpuyst, gemoedight tegen 't schennen.74
75
Maer siet, terwijl ick rijm, soo staet daer 't wonderwerck
Geresen als een burgh, of als een groote Kerck,
En levert strijd den Goon: die dit geweld verwenschen,77
Wt vreese, dat van't zaed der langgebeende menschen
Nieu reusen zijn geteelt, die Iupiter aen boord
80
Afeysschen rekening van't bloed, dat light versmoort80
En onder 't wicht gestickt van d'omgestorte bergen,
Tot straffe om dattet dorst Saturnus setel tergen.
En als ick 't overleg soo lach ick om 't bestaen,83
En roep: hoe sal dit tuygh te water konnen gaan:84
85
Dien aerbeyd duncktme sou een Archimedes passen,85
Of een die wricken kost de weereld uyt hare Assen.86
Hier dient een Hercules, of Atlas opghespoort,87
Die met sijn schouderen den hemel onderschoort.
Sacht mannen spaert uw moeyt, 't is buyten uw vermogen,89
[p. 436]
90
Het is vermetelheyd, de waen heeft u bedrogen.
Men tyter evenwel aen't eysselijck geveert,91
Als Priaems borgery aen het Troyaensche peerd.92
Het roert ghewisselijck, het wieght, het gaet, het gaeter:93
Daer valt de swaerte, en plompt, en rijt een gat in 't water.
95
De Stroomgod vanden slagh en 't sacken is onstelt,95
En beurt sijn rieten pruyck eens uyt het blauwe veld,
En graeut: onaerdigh volck, ter quader tijd gheboren!97
Thans leer ick u mijn rust, en heyl'ge Godheyd storen:98
Gaet zend te Scheveling te water uwe vloot,99
100
Daer Doris met haer kroost speelt in een ruymer schoot,100
Mijn spoeling valt benaut, en moet ick schielijck wijcken,101
Soo quetst mijn bracke vloed de Waterlandsche dijcken.102
Daer leyt de dicke romp, en waggelt, sijght, en stijght,103
Die dagelijcx al meer en meer volmaecktheyd krijght.
105
Men rechter boomen op met taeckelen, en touwen,105
Men kroonter mars met mars. het schijnt schier ofse bouwen106
Kercktorenen in zee, van waer men magh bykans107
Een wereld oversien, als uyt een hooge trans,108
Neen, neen, geen masten zijn't, noch marssen, het zijn katten109
[p. 437]
110
Om verder me te gaen, en den Olymp te matten.110
Ten lesten ick mijn Hulck op 't vlacke vanden stroom111
Voor 't ancker ryen sie, 't ghelijckt byna een droom:112
Wat vlaggen sietmen hier afswieren van haer stengen.113
Wat kleuren groen, en geel, hun mengsel hier vermengen.114
115
Orangie blangie bleu. wat purper, en rood goud,115
Wat levend vermillioen het oogh met lust aenschout.116
Wat wapens brommen hier, in wimpels, toppestanders,117
En sluyers fijn van draed. o welcke Salamanders!118
Wat Leeuwen silverblanck in paers, in rood, in groen.
120
Hier sweeft een Adelaer. daer slingert een Griffoen
Hier pronckt een Pauwesteert besaeyt met gouden oogen
De prael van Iunoos koets. en ginder komt gevlogen122
Een witte Noahs duyf met den olyven tack.
Daer daelt Mercurius van 't lichtgesterrent dack.124
125
Gins drijft een Pegasus met Perseus op de baren,
En dreyght het Zeegedrocht, en wil de maeghd bewaren.125-126
Ick sie Andromeda besturven, Orion,127
En al het hemels heyr, en sterren maen, en son.
De winden vryen vast de levendige verven,129
130
En lecken 't kaeckelbont, en willen 't noode derven.130
Het Schip met beeldewerck beset is een goet deel,131
Hoe bralt die gaeldery dat Vorstelijck kasteel.132
[p. 438]
Hoe Christen reeders hoe! wat mannen, zydy droncken,133
Het geen de Nood bedocht misbruyckty om te proncken.134
135
Te rijcke schatten heeft de Zee u toegebracht.
Sy werpt u peerlen op, ghy besightse tot pracht.136
De weelde heeft Tyrus eer voor haren val doen dolen.137
Maer swijgt Poeet, dit zy den predickstoel bevolen.138
O Goddelijck gesticht! ghy lockt mijn sinnen uyt.139
140
Ghy juychende Meermin! en waterlandsche bruyt!140
De schoonheyd van uw pruyck Neptunus houd gevangen,141
Als hy kleynoodgie, en goud' siet aen uwe ooren hangen.142
Ghy schijnt een Cypria die in het parlemoer143
Nae 't Cypersch Eyland toe op 't levend marmor voer,144
145
En met 't aenminnigh vier haers uytsichts eerse landen,145
Al watter plompt in't nat van minne dede branden.
Die voet set binnens boords, siet met verwondren aen147
De groote en fockemast, de seylen, de besaen,148
[p. 439]
Den boegspriet, 't galioen, spil, beting, anckers, kluysen,149
150
Om vieren 't anckertou wanneer de baren bruysen,
't Ghespannen boevenet, de koebrug, de kombuys,151
Waerin men spyse koockt voor 't driftigh eyckenhuys:152
Verneemt de bottlery, de koyen, gotelingen,153
Kortouwen wijd van mond, die vesten zouden dwinghen,154
155
De koegels swaer van wicht, de kamer, die het kruyt155
Daer Cerberus voor beeft, in haren boesem sluyt:156
De stuurplecht, de kajuyt, die bueren met malkander,157
De wyde stuurmans hut: verbaest hy onder ander158
Stijgt neder in het ruym, en roept: o Bootsgesel!159
160
Rampsaligh mensch, wats dit, 't is 't voorburgh vanden Hel.160
Nieusgierigh loopt vry heen doorsnuffelen, o sotten!161
Te Napels, en te Room d'Italiaensche grotten:
Seldsamer duycktmen hier in onderzeeschen kuyl.163
Hier is de Noorder As. hier gaet de sonne schuyl.164
165
Een Koninglijcken oegst sou desen buyck verslinden.165
De Gierigheyd vertrout haer schatten hier den winden.166
De koopman knaeght sijn hert op 't bedde, of by het vier:167
[p. 440]
Het lichaem dat is t'huys, sijn sorghen waecken hier.
't Geselschap dat dees Bruyt en Ionffer leyd ter kercken,169
170
Daer bancken zijn van steen, en graven sonder sercken,170
En 't koor staet onverdeckt; is Koopman of Kommijs,171
De Schipper, Stuurmans maet, en Stuurman, die om prijs,
En winning 't roer bewaect: Hoogbootsman, Schimman, gieter,172-173
Seylmaecker, Bottelier, Barbier, en Busseschieter,174
175
De Wachter van 't kajuyt, de Putger, de Provoost,175
En 't statigh aengesicht dat sieltjes salft, en troost,176
De Timmerman, de Kock die voedsel schaft om leven,177
En op ghesette tijd' elck een sijn spijs moet geven.
By dese komt Maetroos vaeck hondert in't getal,
180
Twee vanen krijgsvolck oock als 't ergens gelden sal.180
Dees leven welvernoegt nae 't schaffen vanden Kock is,181
By grut, by pekelvleysch, by labberdaen, en stockvis,182
Erweten, suyvel, rog, 't seewater maecktse graegh.183
[p. 441]
Een Bootsman wel ghehart en voelt gheen quade maegh,184
185
Ghelijck ons pronckers doen, die brassen, en vergasten,185
En voor een gastgaen vaeck drye dagen moeten vasten.186
Vermids ter wereld oock bestaen moet alle ding187
By wetten, by ghesagh, by tucht, en ordening,188
Soo heeftmen sulcx in acht: men eerter goede seden,189
190
Men predickter het woord, men oeffenter ghebeden,190
Men spanter heylgen raed, het vierschaer eyscht sijn recht,191
Men strafter dievery, twist, vloecken, en ghevecht,
Met dag, met vangenis, kielhalen, boeyen, slagen,193
En temtse die op 't land geen weelde konnen dragen.194
195
Men smetster viermael daeghs. ses ledighen een back.195
Elck nuttight sijn ranssoen, sijn koye, en ongemack.196
Een yeder staet sijn wacht. men meet den tijd by glasen,197
Die schendigh word verquist van reuckeloose dwasen.198
Dit alles aengemerckt, staet t'overwegen, of
200
Mijn Kraeck niet evenaert met eenigh Keysers hof,200
Dat met veel kost, en moeyt ten golven uyt ghetimmert,201
[p. 442]
Van lijst, en beeldewerck, van goud en marmer schimmert,202
Dat sijn vertrecken heeft daer menigh in verdoolt,
Sijn salen hoogh, en leegh, sijn kelders uytgehoolt,204
205
Wiens balcken zijn vergult, wiens gevels, tinnen, daecken
Het oogh des vremdelings verletten, en vermaecken:206
Daer knechten sonder tal hun plichten gade slaen,
En knielen voor hun heer, en zijn hem onderdaen:208
Wiens vesten vol gheschuts, en kopre slangen leggen,209
210
Om alle uytheemsch gheweld te stuyten, en t'ontseggen,210
En daer rechtveerdigheyd tot billijckheyd geneyght211
De deughd met prysen eert, met straf de boosheyd dreyght.212
Ghelijck een voghel als de dagh begint te kriecken213
Ter vlucht sich rust, en reckt, en wackert syne wiecken,214
215
Soo doet mijn seylbaer vlot, en watertreder me:215
Hy spant sijn vleugels uyt, en maeckt sijn seylen ree.216
De wind de doecken vult, en doet het hennep klemmen.217
Den Eyck de baren spout, en wint de diepte in't swemmen.218
Recht als een swemmer doet, die moeder naeckt ontkleed,
220
Met handen water schept, en met de voeten treed,220
En stiert, en 't oever siet al meer te rugge deysen,221
Soo neemt oock 't Schip te baet al wattet kan in't reysen.222
[p. 443]
En als een duyf, ter vaert zich gevend, drymael klept,223
Geeft vier Konstapel, is 't, wanneer de kiel sich rept;224
225
Trompetten slaen de locht, met trommels, en schalmeyen,225
Met een vermengt gheluyt van lachen, en van schreyen.226
Geen duyn, nocht witten blinck, nocht Pharos kan voorwaer227
d'Aenstaende swarigheyd, den nood, het leet, 't gevaer
Van 't varen oversien, nocht ons volkomen uyten229
230
Wat golven op de borst eens grysen Zeemans stuyten,
En breken reys aen reys. Die 't sich beroemt, en pocht,231
Dat hy op d'oever 't sand, de sterren aen de locht,
In Zee de baren tel. Wat sterffelijcke lippen232-233
Oyt melden Stuurmans sorgh, de blinde, en siende klippen,234
235
De steerten hard van steen, de bancken onder zee,235
Daer menigh eycken swaert' sijn bodem stoot aen twee:236
Charybden, Scyllen, die dan braecken, dan weer slorpen,237
Afgronden, die nocht loot kan peylen, nocht beworpen,238
En platen stijf van rug, draeystroomen diep van kolck,239
240
En rotsen vaeck ontsien van 't zee bevaren volck:240
[p. 444]
Der winden dwarreling, de blixems, donderslagen,
Onmatigheyd van hitte, en koude, en wintervlagen.242
De naerheyd vande nacht, langdurigh sonder licht,
Van sterren, en van maen: den nevel die 't ghesicht244
245
Der baeckens hem beneemt, het waecken, en het braecken,245
Des waters vochtigheyd, het klocken, en het kraecken:246
Der golven tuymelingh, de broosheyd van het hout,247
Daer hy sijn leven op onseker heeft vertrout:248
De veerheyd vande reys, van magen afgescheyden,249
250
Van vrou, en kinders, die met wenschen hem gheleyden.
Noodtdruftigheyd van kost, van takel, en van tou:251
Het spillen van sijn volck door ongemack, en kou:252
Weerbarstigheyd van weer, der roovers dreygementen,
En wat anxstvalligh 't breyn kan schrick, en vrees inprenten.254
255
Een aengename koelt die over 't vlacke sweeft255
Lockt Palinurus uyt goedaerdig, en beleeft,256
Belooft hem weer na wensch, en heyl, en spoed in 't varen:257
Het is voor wind, voor stroom, met vollegsame baren.258
Men viert den schoot van't seyl, men settet inden top,259
260
Het schuym bruyst soetelijck recht voor den steven op:260
[p. 445]
Tot dat de schaduw' valt, en Titan in het duycken261
Wijckt voor d'Atlantides met goudgesnoerde pruycken.262
Den heldren Hemel dicht van sterren is besaeyt.
De doecken hangen slap. men twijffelt of het waeyt.264
265
Als onverwacht de wind versucht langs 't sandige oever,
En steeckt syne ooren op, en gaet den Oceaen267
Met dicken nevelen bevatten, en beslaen:268
Mengt Zee, en Hemel t'saem, plasregenen, en buyen.
270
Het Oost is tegen 't West, en 't Noorden tegen 't Zuyen.
Den Opgang d'Ondergang al bulderende ontseyt.271
De Middagh huylt en raest. de Middernacht die schreyt.272
De berning woed aen 't strand, op Syrten, en op platen.273
De Winter is ontboeyt. de stormen uytgelaten,274
275
Vermeestren AEolus; die twijffelt of't Geval275
Van Hemel, Aerde, en Zee een Chaos brouwen sal.
De vloed weerstreeft den wind. de winden aen het hollen
Omwentelen den vloed, en doen de golven rollen.278
Waer waendy blijft mijn schip ghedreven vanden Nood,279
280
Geworpen inden muyl, en kaecken vande dood?
Men isser drock in 't werck met strijcken, pompen, hoosen,281
Met kerven, klutsen, slaen, met binden, klimmen, loosen.282
[p. 446]
Nu lydet achter last, nu voren, nu ter sy.283
De Zee vergeet haer perck, en Nereus eb en ty.284
285
Nu hanget aen een berg. nu breeckt de mast de wolcken.285
Nu slickt den Hel het op door 't slorpen vande kolcken.286
Men vloeckt 'tgewenschte land al schricktmen voor den plas.287
't Schip luystert nae geen roer, na Stuurman, nocht kompas.
De kunst is overheert. gelijck wanneer door tooren289
290
't Ianitser schuym verhit, wil na geen Sultan hooren,290
En schuymbeckt, dreyght, en driescht, en stampt, en huylt, en woelt,291
Tot met der Bassen bloed sijn wraecklust word ghekoelt:292
Mijn Tiphys vaeck aldus, sijns ondancx, de ghemoedren293
Der Watergoon versoent, met d'ingeladen goedren,294
295
En licht ter nood scheeps last, en sijne masten kerft,295
Smackt willigh over boord het gene hy noode derft,296
En worstelt by den tast, en hoort de touwen gieren,297
Verneemt geen hemels licht, nocht siet geen baeckens vieren:298
Of soo hem licht gebeurt, 't zijn blixemen met kracht299
300
Geslingert van Iuppijn in 't droefste vanden nacht:300
Tot traegh de dagh aenbreeckt: die hem te moet gaet voeren301
't Geen met medoogen soude een steenen hert beroeren:302
d'Ontrampeneerde vloot, verbaest, en afgeslooft,303
[p. 447]
Van seyl van treyl, van roer van snoer, van mast berooft,304
305
Gesloopt, versand, gestrand, op riffen, en op scheeren:305
Wanhopige die hulp in 't uyterste begeeren,
En hangen van een roots, of swemmen op een planck,307
d'Een levend, d'ander dood, versopen, flaeu, en kranck,308
En andere die stijf van vreese sijn gekrompen,309
310
En wachten op het jongste, en houden't op met pompen,310
En smeecken noch van verre om bystand met een schoot,311
En and're die gepropt sieltoogen in een boot.312
Help Proteus! wonder is 't dat sterffelijcke menschen313
Noch smalen op den ploegh, en om een Zeelucht wenschen.
315
Niet minder is 't gevaer, wanneer dat mijn Pinas315
Nu inden afgrond stort, nu slaet den Noorder As,316
En voor sijn anckers rijd, en hoort de golven klotsen,
Ontrent een strand omheynt met eysselijcke rotsen.318
Als Corus 't water stuuwt, en opjaegt uyttet ruym,319
320
En mijn Maetroosen zijn begraven onder 't schuym
Een etmael twee of drye, en door't langdurig stoocken321
't Plechtancker naulijcx vat, en alle kabels roocken,322
En branden door't geweld van schuren sonder maet,323
Ia breecken vaeck van een gelijck een dunne draed.
325
't Armdicke touw men viert vaeck tweemael honderd vadem,
En jonnet ruymer bot om halen synen adem.326
[p. 448]
Men kleed, men onderleyt, men ziddert slagh op slagh,327
En elcke waterberg hun dreygt den jongsten dagh.328
De Zeevaert evenwel uyt soo veel swarigheden
330
Sich pronckeryen weeft, en gaet op 't cierlijxst kleeden
Haer uytgeblasen lof: gelijck de Koningin330-331
Penthesilea doet, onsterffelijcke Heldin!332
Die op d'Atriden bickt, en derfse 't voorhoofd toonen,333
En voert de benden aen der woedende Amazonen,
335
En van geen aerslen weet met haer gemaende schild:335
Daer al het Dorisch heyr vergeefs 't geweer op spilt.336
En om haer dapperheyd de wereld te vertoogen337
Tert met gepluymden helm 't wit van Achilles oogen.338
Maer als den Oceaen bewogen door gebeen339
340
De baren kemt, en rust sijn afgematte leen,340
Vergeet Maetroos sijn smert, met tjuyteren, en quelen,341
En oeffent synen geest met deuntjens, en met spelen,
En koestert inde son sijn lichaem vry van pijn:343
Ghelijck Halcyone by heldre sonneschijn344
345
Sich baeckert op het meyr, en net, en pluyst haer pennen,345
Die afgesleten zijn met Ceyx na te rennen:346
Haer troost en eegemael, wiens Koninglijcke siel
Leed schipbreuck, als de storm veroverde den kiel.
[p. 449]
De Zeevaert is beroemt in veelderley manieren.349
350
Men siet een kleyne balck een groot geveert bestieren,350
En dwingen na sijn lust, nu voor, nu by den wind,351
Dan loef dan lywaert aen. schoon of de nachten blind,352
En woest de wegen zijn, 't kompas dat kanse brengen353
Door d'ongebaenden plas, en toonen 's weerelds hengen.354
355
De lely doelt nae d'As, en dwaelt, en is ontrust355
Tot datse Arcturus vind, en hem van blyschap kust.356
Aentreckelijcken steen! en leydster van mijn vloten,357
Wat Godheyd, wat geheym, ghy stadig opgesloten358
In uwen boesem voert! mijn siel om weten joockt,359
360
Waerom de borsten doch der gener die ghy stroockt360
Dus rasen om de min van grouwelijcke beeren,361
Soo datse tijd noch eeuw versetten kan nocht keeren.362
Oock lacht den Hemel toe met sonderlinge gunst363
Mijn Seylkunst, wien verstreckt de gulde Sterrekunst364
365
Een uurwerck in het diep, en leert, hoe uyt de kimmen365
De tortsen op haer beurt ontsteken hooger klimmen:366
[p. 450]
Hoe hoogh de gordel, die het midden vanden kloot
Omgort, geresen is uyt Thetis blaeuwe schoot:367-368
En of de fiere Paeu in't zuyder deel geweken369-vlgg.
370
Sich rechtende sijn hoofd kan uyttet water steken,
En waer de Wagenaer op ons gesicht moet staen
Wanneer het hoofdpunt raeckt den vleugel vande Swaen.372
Dees teeckens, schoon de kiel van pekel schijnt bedolven,373
Ons leyden als een spoor en voetpad door de golven:
375
Des heb Hipparchus danck, Anaximander me,375
Leydsmannen van mijn Hulck, vierbaeckens inde Zee,376
En andre lichten meer, Atlassen, Hemelschragers,377
Die geerne doen bericht aen yverige vragers:378
Oock Tycho braef van geest, die tot Saturnus spijt,379
380
Ons weder heeft hersteld den ouden wysen tijd,380
En op dien wetsteen soo sijn sinnen heeft geslepen,381
[p. 451]
Dat hy niet ledigs laet, maer treckt, en schrabt vol strepen382
Het schoon gesternde veld: waer door mijn Castor weet383
Te dwalen vande lijn schier op een vinger breed.384
385
Sijn leerling komt oock lof, die geen bancket van taerten385
Nocht maerssepeynen schaft, mijn Ridderen, maer kaerten,386
Graedbogen, Astrolaebs, en klooten hol en bol,387
Met teyckenen vermaelt, en beelden wonder dol:388
Die boecken brengt in 't licht, waer voor sy hem bedancken,389
390
Als hy de gronden peylt, en waerschout voor de bancken,390
d'Inhammen ruym van schoot, en hoecken krom van bocht,391
Waer doorse seecker gaen braveren door het vocht.392
Mijn eycken Slot aldus door d'ongeruste paden393
Sleept grooter last, en vracht als duysend wagens laden,
395
En wind te Paphus op het ancker uyt den grond,395
Vliegt in een etmael heen den Nilus inden mond:396
Of stoot van Parthenoop aen 't land daer de Sirenen397
Met vleyende gesangh Vlysses zijn verschenen.398
[p. 452]
Stond weer en wind ten dienst, waer 't vlack een rechte baen,399
400
Men sou om 's weerelds riem in hondert sonnen gaen.400
Soo draeft mijn Pegasus, hy weet van geen vermoeyen,401
Drijft op sijn wiecken voort daer andre vogels roeyen.402
Maer och wat hoor ick hier een jammerlijck gheschreeuw!
Soo haest de pijnboom swom versmolt de gulden eeuw,404
405
Een ys're tijd begost, de Gierigheyd op eerden405
Invoerde 't mijn, en dijn, en quam te veld met sweerden,406
Met trommel, en trompet, met harnas, en met spies,
En in 't onnoosel bloed haer klaeuwen greetigh wiesch:408
Voor loch en voor bedroch Gerechtigheyd most duycken,409
410
Nocht mocht haer dorpels meer vreedsamelijck gebruycken:410
Men boude muur en slot, men stichte burg, en stad,
Een yegelijck sijn haef met sorg en anxst besat.412
't Is waerheyd, ick bekent, 't misbruyck is weerd gelastert.413
Wech met dit hoerekind, en aterlinxen bastert,414
415
Wech met dit Zeegedrocht, flucx smackt hem buyten boord,415
Die de geselligheyd der sterffelijcken stoort.416
Besoeckt vrymoedelijck de veergelegen oorden,417
Maer pleegt oprechtigheyd in handel, en in woorden,418
[p. 453]
Nocht brandmerckt door geweld niet 't Christelijck geloof,419
420
Nocht mest u selven niet op 't vette vanden roof,
Maer doelt nae 't rechte wit. de Grootvorst vande winden,421
Om 't menschelijck geslacht door liefde te verbinden,
Elck land te maeyen gaf een sonderlingen oest,423
Op datter geenig rijck door oorloogh werd verwoest,424
425
Als elck om sijn gebreck, en nootdruft af te weeren,425
Verstond hoe qualijck hy sijn nabuur mocht ontbeeren,426
En dat 't een landschap was tot 's anderen gerijf:427
Gelijck een yeder lid, oock 't minste, 't gantse lijf
Met dienst te stade komt. Indienmen wil bereycken429
430
Het eynde van dees kunst met swaergeladen Eycken,430
Soo sal de segen Gods toevloeyen door de vaert,
Gelijck de balssem droop in 's Hoogenpriesters baert:432
Soo zal de Zeevaert lof behalen door mijn dichten.433
Men sal haer Majesteyt een eer, en Pronckbeeld stichten,434
435
Een achtste wonderwerck, voor Tessel op het ruym,435
Daer stevens af en aen steeds bruysen door het schuym.436
Haer pruyck met diamant geciert, en gulde snoeren,437
En steenen schoon van glans, een Schip tot prael sal voeren,
Een keurs van fijn fluweel, die op het zeegroen treckt,439
440
Met Indisch goud geboord de lendenen bedeckt:
[p. 454]
Waer op een mantel hangt, gewatert als de stroomen,441
Van licht en hemelsblaeu, bepeerelt om de soomen,442
De slincker sweyt een vlag, een staf de rechter hand:443
Soo maecktse als Zeevoogdes een trotse, en brave stand.444
445
De Watergoon bemoscht beschouwen haer verwondert,445
En wat na Godheyd aerd bedropen opgedondert,446
Den kop beurt uyttet diep, de groote, en kleyne Steen
Die leggen aenden stroom, of palen aende Zeen.448
Ick sieder die den Golf verlooft is, 't rijck Venedig,449
450
Het pratte Lissebon, Marsillien steeds onledig,450
En Londen Konings stoel, haer suster, en gebuur451
't Welvarende Amsterdam, en Dantsick korenschuur.
Ick sieder 't uytheemsch volck handklappen, en haer groeten,453
En Mooren swart van huyt neervallen voor haer voeten,
455
En wenschen mijn Godes geluck, en spoed, en heyl,455
En al die om haer eer een ooge slaet in 't seyl.456
Ick vind my onder land. wy sien de Loodsluy naren,457
Een volck dat kennis heeft aen gron'den, wind, en baren.458
Sy leggen ons aen boord, die wel ervaren maets,459
460
En Tritons van het meyr ons sturen binnen gaets.460
[p. 455]
Wy krygen in't gesicht den hoogen Burgh van Muyen,461
Daer Hoofd der Rymers hoofd met veersen streelt de buyen,462
De Nymphen vande Vecht op 't strijcken van sijn Veel
Met Glaucus leyd ten dans. Wy sien het Zee-prieel,463-464
465
De marckt van Christenrijck, daer Weelde in haren zetel,
En trotsgewelfde Beurs ten sterren vaert vermetel.465-466
Wy naecken Schreyers hoeck, daer lieffelijck en bly467
Een Waterlandsche Rey, de Iuffertjens van 't Y,468
Met ongehuyfde pruyck, en kletten geestig singen,469
470
En na den toon van sang, en spel hun treden dwingen.470
Twee Diertjens inden hoop aenminnig groeten ons:471
d'Een volght met soet musijck des anders violons,472
En hebben toegewijt haer kuysheyd Phoebus suster.473
Laet vallen 't ancker, strijck. hier is de vloed geruster.474
475
Hier gaet noch eb noch ty. hier hoortmen geen geruys.475
Hier open ick mijn reys in 't saligh Roemers huys:476
Wiens vloer betreden word, wiens dorpel is gesleten477
Van Schilders, kunstenaers, van Sangers, en Poëten.
I.V. Vondelen.
*Van 1623. Afgedrukt naar de tekst in: Zeespiegel, Inhoudende Een korte Onderwysinghe inde konst der zeevaert, En Beschryvinghe der See'n en kusten van de Oostersche/Noordsche/ en Westersche Schipvaert. Wt ondervindinghen van veel ervaren Zeevaerders vergadert/ en t'samen ghestelt Door VVillem Iansz Blaeuw. Tot Amsterdam, Ghedruckt by Willem Iansz Blaeuw, inde vergulde Sonnewyser. 1623.
In de tietel: Het Lof: de roem (lof vroeger ook 'n het-woord zie Dl. 1, blz. 501 op r. 9); Gheheylight: toegewijd aan; erentfesten: achtbare (zie blz. 77 in de tietel); voorsienigen: vooruitziende; Lavrens Reael (1583-1637), geboren in Amsterdam; na z'n studie in de rechten te Leiden werd hij gouverneur van de Molukken, later Gouverneur-Generaal tot 1618; daarna was ie o.a. herhaaldelik Schepen in Amsterdam. Hij kwam geregeld in Roemer's huis, en vormde met Vondel, P.C. Hooft en Anthonis de Hubert de klub die de Troades van Seneka in proza vertaalde, en allerlei taalvragen besprak; oppervooghd: opperheer; eenigen Beheerscher vande Oost-Indien: alleenheerser over Oost-Indië; -Indiën: meervoudsvorm.
In de tietel: Het Lof: de roem (lof vroeger ook 'n het-woord zie Dl. 1, blz. 501 op r. 9); Gheheylight: toegewijd aan; erentfesten: achtbare (zie blz. 77 in de tietel); voorsienigen: vooruitziende; Lavrens Reael (1583-1637), geboren in Amsterdam; na z'n studie in de rechten te Leiden werd hij gouverneur van de Molukken, later Gouverneur-Generaal tot 1618; daarna was ie o.a. herhaaldelik Schepen in Amsterdam. Hij kwam geregeld in Roemer's huis, en vormde met Vondel, P.C. Hooft en Anthonis de Hubert de klub die de Troades van Seneka in proza vertaalde, en allerlei taalvragen besprak; oppervooghd: opperheer; eenigen Beheerscher vande Oost-Indien: alleenheerser over Oost-Indië; -Indiën: meervoudsvorm.
1Iedereen die't bepekte en geteerde kan hanteren (aengrypen); Al wat: alles wat, iedereen die.
2koorde was vroeger'n de-woord.
3Zeespoocken: zeegeesten, waterratten.
4in Thetis schoot: in de schoot der zee (Thetis: Griekse zeegodin); opgewiegt: grootgebracht.
5Bolkvanger-dragend gild: gilde der dragers van geteerde regenjassen, d.i. zeevaarders; bolkvanger is 'n ruwe pij van geteerd zeil, die door de zeelui bij stormweer gedragen wordt; (bolk: golf, regenstorm); en blaeuwe toppershoeden: en gilde van de blauwe matrozehoeden (wij zouden zeggen: gilde van de zuidwesters); toppershoeden waren hoogtoppige hoeden.
6Die koortsen haelt: die de koorts krijgt, die 't niet uit kunt houden; en lucht schept...: en vrij ademt.
9aen eenen oord: op een plaats; kont: kunt.
10worpt: werpt.
11En iedereen die op 'n schip, uitgemergeld van 't zoute zeeschuim; soor: verdroogd, dor.
12Nu.... nu....: nu eens langs allerlei omwegen naar uw doel vaart, 'n andere keer langs rechter weg uw vaart kunt doen.
13bevaert: bedevaart, tocht.
14gheheyligt: gewijd.
15eer: eertijds; was: werd, niet de Laurens die als martelaar op 'n rooster gebraden werd.
16Maar die Laurens, die als landvoogd naar Indië is vertrokken (in 1611).
20Te vryen onsen kiel van: ons dichterschip te vrijwaren tegen; schipbreuck, en ghevaer: gevaar van schipbreuk.
21Aan wie de scheepvaart z'n eerste roem te danken heeft (wie de uitvinder is).