Joost van den Vondel, De werken van Vondel. Deel 2. 1620-1627

De werken van Vondel. Deel 2. 1620-1627

editeur: Leo Simons, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn, H.W.E. Moller en J.F.M. Sterck

bron: J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn. en L. Simons (eds), De werken van Vondel. Tweede deel 1620-1627. De Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1929

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet



[p. 729]
tekstkritische noten

De vyfde handel. BODE. OATES. NEPTUYN. Bode: Vervloeckte, afgryselycke, en deerelycke moord,1863 Verfoeylyck schellemstuck, waer heeftmen oyt gehoort 1865 Van sulck een grouwel? kan den Hemel dat gehengen!1865 Wie sagh doorluchtigh bloed oyt schandelycker plengen? Oates: Die neerlaegh ons verhael: vertel van stuck tot stuck1867 Myn broeders uytgang, en beklaeghlyck ongeluck.1868 Bode: So flucx de rechters na veel overlegs ten lesten1869 1870 Hem gaven 'skrygsvolcx grim, en hevigheyd ten besten,1870 Teegh al de Pelopeesche, en Ithakoische schaer1871 Na's opperhoofdmans tent, en legerplaetse, daer1872 Men Palamedes hiel versekert, en gevangen,1873 En paep Eurypilus hem sterckte, om syne gangen 1875 Te strecken na de dood getroost, en wel gemoed.1874-1875 Met so spreeckt Calches: ghy die onser aller bloed1876 En leven op een prys geset hebt, en u mercklijck1877
[p. 730]
Besondight, en misgaen aen 't wereldlyck, en 't kercklyck:1878 De goedige gemeent die vordert u tot straf:1879 1880 Uw' jongste tyd is hier, dus breeckt dit marren af.1880 d'Eubeër vorst die rees van daer hy was geseten, En sprack: o mannen die verhit syt en gebeten Op myne onnooselheyd, wat is dit voor een' wys',1883 Dat veertighjaerge dienst, en soo veel slavernys,1884 1885 Met stortinge van bloed vergolden word in 't ende? Sy kreten: landverraer, Jupyn uw' meyneed schende:1886 Ghy hebt uw' vonnis wegh. hy sweegh, en trad voor heen.1881-1887 1887 Syn' rechte syde quam d'Aertswichelaer bekleen,1888 De slincke Eurypilus, en schenen sigh t'erbarmen.1888-1889 1889 1890 Een Cephaleensch soldaet recht voor hem op sijne armen1890 't Quansuys meyneedigh goud droegh in een' beuckelaer. Soo ging hy moedigh, en met voegelijck gebaer:1892 Bedrommelt, en bestuwt van krygslien, en van trossen,1893 En vorderde syn tred na Idaes hooge bossen.1894 1895 Een heuvel ryster aen den voet des berghs, die schuyn Groeyt als een schoutooneel: van wiens verheve kruyn1895-1896
[p. 731]
tekstkritische noten En toppunt, als de vloot werp 't ancker in dese haven,1897 Een' kerck de Son gewyt, geciert met rycke gaven,1898 Verstreckte een' baeck in zee: vermits de Godt, die korts1899 1900 Voor d'ooster gevel braef te pryck stond met een' torts:1900 Wiens goude flonckervlam natuurlyck scheen te lichten,1901 En dagh te senden op der menschen aengesichten.1902 Nu leyd dat schoon gebou geschonden, en ontsloopt,1903 En d'haylge steenen hier en ginder opgehoopt,1904 1905 De voorige heerlyckheyd besteenen en beschreyen.1905 Ons' krygsvolcx moedwil in die Godenprael ging weyen,1906 En brande en blaeckt'et al. d'aertswichelaer stond stom,1907 En loegh om 't plonderen van Phebus heylighdom, En grenickte, als hy sagh, hoe 't schuym der menschen vayligh1909 1910 Een schouspel maeckte van den Phrygiaenschen Hayligh.1910 Dese eertyds een' gewyde en afgekeurde plaets,1911 Nu een verspogen vloeck, na 't woeden des soldaets1912 Ten vadermoord gedoemt, met grouwelycke woorden,1913 Vast grimmelt van het volck, dat swart van allen oorden1914 1915 Hier dringt, en t'samenschoolt, en Idaes steylheyd leeft1915 Van menschen, daer de bergh een open uytsight heeft Op desen heuveltop: ontallyckheyd van sielen1917
[p. 732]
tekstkritische noten In syn' Cypressen, en geboge tacken krielen, En beven in de blaên. wat isser een gewoel:1919 1920 Een yeder heeft syn wit: dees draeght sich stil, en koel1920 In 't wereldlyck beloop, noch' weet wat hy sal wenschen, En om te kycken volght slechts 't spoor van andre menschen: Die braeckt syn' gal, en scharpt syn tong gelyck een pyl, En bootst in 't spreken na den priesterlycken styl,1924 1925 En scheld, en is vol viers, en groeyt in 's naesten schennis,1925 En word al heel bereen van yver sonder kennis,1926 En dorst na'et edel bloed: een ander ruym soo flaeu1927 In tegenyveren, uyt vreese van het graeu,1928 Sigh intoomt, en met rou het treurspel komt bekycken,1929 1930 En 't voorspel tot bederf der Europeesche rycken: Een eenigh swyger weegt de wereld in een' schael,1931 's Volcx sotterny belacht, en treurt om 's lyders quael.1932 De domme menighten hare handen t'samenklappen,1933 Met dat hy als een leeu grootmoedigh aen komt stappen,1934 1935 En klimt den heuvel op, eer dat hem yemand verght:1911-1935 1935 En staende op 't opperste, na'et rysende geberght Dat statigh aensicht wend, waermeê hy onbesweecken1936-1937 1937 Plagh in Mycenens sael voor 't hayligh recht te spreecken,1938 En voor den Grieckschen staet te dingen met syn tong.1939 1940 Het nieusgier volck, door 's mans vrypostigh wesen, hong1940
[p. 733]
In twyffel, of hy met den hals syn' schuld sou boeten, Dan ofmen door genade het vonnis sou versoeten.1942 Oates: Myn' borst die klopt, en schric myne aendacht breeckt en stoort: Doch vaer ghy niet te min met uw' vertelling voort.1944 Bode: 1945 So staende in 't openbaer, met opgerechten hoofde,1945 O mannen, seyd hy, of uwe heusheyd noyt geloofde1946 Al 't geen de valscheyd heeft van landverraed erdicht,1947 Dat was mijns harten wensch. 'k heb volgens mijnen plicht Gants vroom, en ongeveynst, en opentlijck gehandelt,1949 1950 En sterf een oprecht Grieck, gelijck ick heb gewandelt.1946-1950 1950 Uyt had hy, als daer op van wedersyden hem De priesters by de Goon verbaden met hunn' stem,1951-1952 En steenden overluyd. na'et sluyten der gebeden Soo weeckense af verbaest, en gaven sigh beneden.1954 1955 Hy met sijn dienaers hulp, getroost, en wel te moe,1955 Bereyde sigh ter dood, en tot de middel toe, Ten halven lijve naeckt, in 't uyterst van sijn lijden,1957 Sijn' lijfknecht oorlof gaf, die treurigh trad ter sijden,1958 Na d'alderjongsten dienst. daer stond de Deughd geciert1959 1960 Met ware onnooselheyd, van 't leelijck ongediert1960
[p. 734]
Begrenen en begrimt. de beestelijcke krygers1961 Van menschen nu veraerd in luyperden, en tygers,1962 Van reedlijckheyd ontkleet, beseten van de wraeck, En felste Rasery, beving een grager smaeck.1964 1965 Na'et Goddelijcke bloed. sy knarsten op de tanden. De gramschap saghmen uyt hunn' dreygende oogen branden: Die gloeyden vreesselijck, gelijck als koolen viers: En nu verkroopt van toorne, ontsint, en vol getiers,1968 En vloeckens, als den haet hunn' krachten had geslepen,1969 1970 De grouwelijcke beuls, en duyvels steenen grepen,1970 En blixemden met macht op desen vromen vorst. Ick sagh den eersten steen afstuyten van sijn' borst: Den tweeden van den slaep sijns hoofds, en hoorde klincken Den slagh van 't beckeneel. terstond verging hem 't blincken1974 1975 Van 't eerlyck silverhayr. dat achtbare gelaet1975 Werd jammerlyck van bloed besprenckelt, en begaet.1976 Met seech hy swymend neêr. de Godvergete boeven Die hagelden so lang, tot datse hem gants begroeven, En smoorden door 't gewicht van steenen meer en meer, 1980 Gelyck als Bacchus rey ging rasende te keer1980 Den soeten Harpenaer, die vogelen kost locken, En dieren, en 't geboomt, met tortsen steenen stocken:1982 En morselden syn vleesch met allerley geweer:1983
[p. 735]
Soodanigh was het end van desen wysen heer:1984 1985 Als 't reuckeloose volck toevliegende, op ging krabblen1985 Het bloedigh puyn, en om de wreede steenen grabblen:1986 Dees uyt nieusgierigheyd, en die uyt encklen haet,1987 Op dat syn' dolligheyd, en moordlust werd versaed.1988 Veel dooptender in 't bloed de vochtbesweete doecken,1989 1990 En wrongen 't uyt in wyn, en soopen 't op met vloecken, En nooden juychend tot d'onmenschelycke feest1991 Hunn' spitsbroers van dien God, en selven tuymelgeest1992 Gedreven en geraeckt. den Hemel stroock uw' sinnen1993 Met troost, om door geduld dat onheyl te verwinnen. Oates: 1995 Grootvader leghtghe dood in d'afgrond, noch' gevoelt1995 Uw' Godheydt 't ongelyck uws nae neefs. koom en spoelt,1996 En wasch het aerdryck weer van d'oude grouwelvlecken. Uw' gramschap kost wel eer der bergen kruynen decken,1998 En tot uw broeders wraeck, de menschen en het vee1999 2000 [Doen Pyrrhe en haer gemael niet sagh als baere zee]2000 Verdrencken, en verdoen: uw hoofd nu op wilt steecken,2001 En toon u logh noch traegh, om straf en streng te wreecken U selven, en uws bloeds geleden smaed, en hoon.
[p. 736]
Koom handhaef u geslacht, en d'oude sluyerkroon2004 2005 Van koning Nauplius: op datter door uw oordeel Noch blyck, dat Godensaed heeft boven andre voordeel.2006 Neptuyn: Myn soon die 't broederlyck en deerlyck ongeluck2007 Besteent, schep moed, en toom, en matigh uwen druck.2008 Syn' dood so onverdient, als staet, en landbederflyck,2009 2010 Roept wraeck, en maeckt syn' naem roemruchtbaer, en onsterflyck. De dappere Ajax en Achilles blyven stout2011 Bewaerders van het lyck, tot datmen namaels houd2012 Syne uytvaert, als syne asch met tranen word begoten, Van Cadmus borgery, de schreyende Boeoten:2014 2015 Wanneer de toeloop van 't by hem verdedight volck2015 Syn' sterflyckheyd verselt ter onderaerdsche kolck,2016 Verwelft met elpenbeen, verdeckt met marmorsarcken: Daer Themis antwoord geeft, en in haer' kerck der kercken2018 Het wieroock voor haer smoockt. dicht aen de voeten van 2020 D'aenbedelycke maeghd, men desen grooten man2020 Een goude pronckbeeld recht. De Griecksche Joffers bringen,2021 En leenen tot dees' prael hare afgesteecke ringen.2022 Alreede sie ick staen den Hayligh hallef naeckt,2023 Vrypostigh als een held, die voor de vryheyd waeckt:2024 2025 Beteeckent door den hoed, bewaert soo sorrighvuldigh2025
[p. 737]
Met d'eene: d'andere hand, aen Trojens goud onschuldigh,2026 d'Handvesten, toevertrout 't gewyde parckement,2027 En zegels gade slaet, op datse niemand schend.2028 D'eerwaerdige Godes 's mans deughden schynt te vieren,2029 2030 En deckt syn' grysen kop met haylige laurieren: Terwyl hem vreeslyck lyf en leven word ontseyd2031 Van 'tgrimmigh ongediert: op sijne onnooselheyd2032 [Gemat van ouderdom en veertighjarigh worstlen]2033 Als op een' vetten roof met opgesteecke borstlen,2034 2035 Met manen versch geschud, en muylen opgespart,2035 Gebeten, en verhit. syn fiere moed die tart2036 'Tvierspouwen van den draeck, eene onrust sijner eeuwe,2037 Het huylen van den wolf, het brullen van den leeuwe,2038 'T schuymbeckende everswijn, het naer geloey des stiers,2039 2040 Het grynsen van den beer, 't gebries eens tygerdiers.2040 En 's luyperts tandgeknars. so leeft sijn' faem de jaren2041 En eeuwen door in spyt der vadermoordenaeren:2042 Die Phoenix sijner tyd: en hoe de nyd meer bast,2043 Hoe minder hy versaeght, hoe hooger dat hy wast.2044 2045 'T is billyck dat syn roem, en lof ten grave wt swelle.2045
[p. 738]
AEolien hem wyd, en haylight een kapelle,2046 En jaergetydigh feest: en set op 'thoogh outaer2047 Syn beeltenis met sang, en deftigh kerckgebaer.2048 De priesters met hun pracht, en blinckende gewaeden 2050 Hem offrende, haelen op syne heerelycke daeden.2050 Maer groot is 't jammer, en beschreylyck 't ongeval,2051 'T welck om een vroome siel gans Griecken treffen sal: Groot is d'ellende daer syne haeters sich in wicklen. Myn neef u vader gaet met geyle minne pricklen2054 2055 Der koninginnen, en princessen eensaem bed: Wier bruydegoms de kryg voor Trojen houd verlet:2056 Wier poeselachtigh vleesch, door 't lang ontbeeren weeligh,2057 De wellust kiest voor schaemt, en draeght sich overspeeligh:2058 En heelt syn' kitteling, en lonckt, en streelt, en kust:2059 2060 En onderlingen brand met soet omhelsen bluscht: Versmaed der mannen trou, om 't puyck der jongelingen. D'oneerelycke galm van spelen, danssen, singen,2062 Door 't gulden welfsel rolt: en Venus stroyter 't saed Om neerslagh, bloed, en moord, en alderhande quaed,2064 2065 Om traenen, en gehuyl te maeyen, en te oegsten:2065 Om vorst, en vorstendom, en rycken te verwoesten:2066-vlgg. En 't dolende overschot, met twyfelige stap,2067 Te senden over zee, en sand in ballingschap,2068 So verre, en so uytheemsch, dat nieusgier 't volck komt gapen,2069
[p. 739]
2070 En dut of't menschen sijn, of seker slagh van apen.2070 Achilles gramschap slacht Thersites met een' vuyst. De moort slaet Diomeed voor Trojen. 't water bruyst,2071-2072 En raeckt aan 't sieden, als mijn' grimmigheyd verbolgen Haer' vinnen van sigh steeckt, waer op de stormen volgen,2074 2075 Die Agamemnon in het keeren met sijn' vloot2075 Afeyschen rekening van Palamedes dood, En 't bloed mijns bloedverwants: en pynigen 't gewisse2077 Des fellen moordenaers: die enckle duysternissen,2078 Met roode straelen viers, en kromme blixems siet 2080 Gespouwen, en doorklooft: en met sijne ooren niet2080 Als schorre donders hoort, en ysselijcke slagen:2081 En drijft onwetende na Samos door de vlagen,2082 In 't eeuwigh schuymend graf van Icarus en looft2083 Den saligen Priaem voor 't hoogh outaer onthoofd:2084 2085 Vergeet sijn' segefeest: en vangt, vol schricx en bevens, Met sijn gehoor 't gekraeck van stevens tegens stevens,2085-2086 Van syde tegens sy', scheepskielen tegens kiel. Des vaders Nauplius met smart verkroopte siel,2088
[p. 740]
Die op d'Eubeër kust 't weerkeeren van de Greecken 2090 Alree geroken heeft, een' fackel doet ontsteecken,2090 En licht in zee van 't slot: dat steyl, en hooghgebout,2091 Op 's berghs verheve kruyn, van wedersyds beschout2092 Een' baere Zee: wier diepe, en holle watren woelen, D'eylanden allesins, en vasten grond bespoelen.2094 2095 De stuurlien van de vloot, verlockt door dese toorts, Sigh geven derwaerts aen: daerse al te samen voorts,2096 In plaetse van de nood, en lijfsgevaer t'ontslippen,2097 Vervallen in 't gedruys der Caphareesche klippen,2098 En 't luydende gehuyl van soo verbolgen vloed,2099 2100 Die stadigh barnt, en op de blinde klippen woed.2100 Daer houd gerechte wraeck d'ontrampeneerde schepen2101 Verlet, door 't scharp gesteent, als van hare hand gegrepen: Of met een' dyck bewelt van sand, dat hallef dryft,2103 En door gebreck van vloed hen sloopt, en stucken wryft:2104 2105 Of achter driftigh, voor gestrand op harde kayen:2105 Of stootse aen splinters door den draeystroom, in het swayen.2106 De schippers vloecken d'onherbergelycke ree,2107 En haten 't drooge land, en roepen om de zee:2108 Wiens heesche, en schorre keel, door 't naer gehuyl der menschen 2110 [Dat ydel en vergeefs met bedeloft, en wenschen2110 Myn' gramschap paeyen wil] word over 't vlack verdooft.2072-2111 2111 Ulysses evenwel, en 't wrongkroondragende Hoofd2112
[p. 741]
Ontslippen dit gevaer, gespaert tot leyder treurspel:2113 Daer ghener schipbreuck van 't voorspoocksel is, en 't veurspel.2114 2115 'k Sie Clytemnestre alree geveynselyck en bly,2115 Onthalen haer' gemael: en Argos borgery2116 Haer' vorst met ware vreughd begroeten en ontfangen. De lucht geslagen word met fluyten, en gesangen. De kercken gaen ter feest. de koninglycke sael2119 2120 Word statigh toegerust, met overdaed van prael.2120 Bancketten rechtmen aen, hoedanigh voor hunn' tranen2121 De jongste maeltyd was der blyde Phrygianen.2122 Het tafelbedde blinckt van 't Iliaesche paers,2123 En 's purpers glans vermeert by toorts, en wassekaers.2124 2125 't Goud van Assaracus verswelght de Griecksche wynen,2125 En Goden leckerny. de koppen vol robynen2126 Het sterffelyck gesicht, en d'oogen scheemren doen.2127 't Goud recht'er wildbraed aen, en Paeu, en kallekoen.2128 Hy self leyd hoogh, en prat, en munt door sijn cieraden2129
[p. 742]
2130 Voor andren uyt, met bonte, en spicklige gewaden,2130 En draeght aen 't lijf de pracht, en kleeding van Priaem. Sijne eegemael besweert hem by 's verwinners naem,2132 Dat hy't verciersel doch sijns vyands af wil leggen, Voor betre wisseling: licht is hy te geseggen, 2135 Om 't handwerck aen te doen der lieve bedgenoot:2135 Onkundigh van 't gevaer der korts aenstaende dood. Verschrickt nocht ziddert niet. een balling om sal brengen2137 Den vorst der koningen: een overspeelder plengen, En spillen 't bloed eens mans. sijn' slachting sal geschien.2139 2140 Het jongste dischgerecht sijn' heer sal bloeden sien:2140 Het roode vocht den wijn bespatten: 's konings leven2141 Van Argos koningin ter neerlaeg word gegeven.2142 Het aengetogen kleed dat weygert en ontseyd2143 Sijne handen doorgang: dies hy swoeght en arrebeyd,2144 2145 En lucht soeckt: maer vergeefs. de schooten ruym van vouwen,2145 En sonder opening sijn hoofd besloten houwen.2146 De suffert gants verwijft hem in de lenden steeckt:2147 Maer overmits de moed in 't quetsen hem ontbreeckt, Het mes ten halven keert. de vorst begint te worstlen:2149 2150 En als in 't wilde woud het boschswyn ruygh van borstlen,2150 Gegrepen van het net, nochtans t'ontvlieden tracht,2151 En alsins uytkomst soeckt, en woed met domme kracht,2152 Gants ydel en vergeefs: vermits het vol verschricken,
[p. 743]
tekstkritische noten Door 't woelen enger maeckt de loose jagerstricken: 2155 Soo woelt en tracht hy oock bedompelt, om het valsch,2155 En blindgeweven kleed te worpen van den hals:2156 En in den wyden schoot, en ployen ingewickelt Alom sijn' vyand soeckt, ancxtvalligh aengeprickelt.2158 De dochter van Tyndaer al woende, en rasend stracx2159 2160 Verselt den gruwelmoord, gewapent met eene acx:2160 En alsmen aen 't outaer, op pleghtige offerfeesten2161 Voor 't slaghten met der byl eerst merct den neck der beesten,2162 En stieren, alsoo micktse en wicktse haer' felle vuyst Dan ginder, dan weer hier, en neemt'et wis en juyst.2164 2165 Hy leydter toe, de schelm: wech heeft hy't, 't is gekloncken2165 Met desen dwingeland: wiens wreedheyd heeft gedroncken 't Neptuniaensch bloed greetigh, en soo helsch.2167 'T hoofd quaelyck afgehackt hangt aen een lapken vels.2168 Hier vloeyt het schuymend rood: daer grynsen mond en oogen.2119-2169 2170 Cassandra, vol van God, ter sael comt ingevloogen:2170-vlgg. En met haer' roosenhoed den lycke d'vvterste eer2171 Bewyst, en kranst den romp. sy gaetse flucx te keer2172 Met d'acxe warm van bloed, en deckt den sieleloosen Met syn' geroofden buyt: die vallende de roosen,2174 2175 En frisse bloemen kreuckt, en verwt den marmorvloer.
[p. 744]
tekstkritische noten Leg, roept de moorderes, leg daer, o koningshoer! O schandvleck van myn bed! o kancker van goe seden! Dat hebdy voor uw' lang gepleechde vuyligheden.2178 Het daetlyck juychende hof, en vrolycke paleys2179 2180 Geeft nu een' naeren galm, en is vol moordgheschreys.2180 Electra swymt van schrick: en anxtigh voor haer moeders2181 Verwoedheyd berght gheswind d'onnoselheyd des broeders,2182 Door Phocius den oom: sy selve in duysterheyd,2183 En vangenis bemuurt, een treurigh leven leyd: 2185 Tot d'overspeelder haer, om achterdocht te schouwen,2185 Doet men een' ackerman als een' boerinne trouwen: Ter tyd toe dat de wraeck de moordenaers verrast:2187 Die, alsse in Pallas kerck de groote Goden vast2188 Met blyschap offren, om Orestes overlyden,2189 2190 Besprongen worden, en benart van alle syden. De smart geeft wapenen aen dochter, en aen soon. De moedermoord bespat het aengesicht der Goon:2192 Die toornigh, en verhit, om 't schendigh kerckontwyen,2193 Daghvaerden staende voets de felle Raseryen,2194 2195 Met biesend slangenhayr, en ysselijck gegrim.2195 De neerslagh knaeght hun 't hart. de moederlijcke schim,2196 Gewapent met een' torts, hen nastapt door den tempel. Sy vlieden voor, en sien de Vloecken op den drempel:2198
[p. 745]
Sijn aller menschen vloeck, om sulck een' grouwelmoord: 2200 De daecken stierense ongehuysvest altyd voort.2200 Dat leert na hayligh bloed van Godenkinders dorsten2201 Tot in het derde lit. ick ga den val der vorsten, En koningen voorby. ick swijgh hoe Grieckenland Veroorsaeckt moord uyt moord, en mengelt brand in brand, 2205 En uytroeyt stam met stam, geslachten met geslachten: Door schennis schennis boet, verkrachten met verkrachten:2206 En aen 't gewyde slaet sijn' vingers onbesuyst: En in sijn' boesem wroet: terwyl Ulisses kruyst2208 De Zeen veel jaren lang van 't pekelschuym bedolven, 2210 Gesmeten herrewaerts, en derwaerts met mijn' golven:2210 Gesolt gerolt, door soet en suer, door heet en kout: Geweeckt van 't nat: gebraen van hit, en soor van 't sout.2212 Na dat hy is ontslipt de Caphareesche lagen,2213 De winden hem aen d'onherberglijcke oevers jagen2214 2215 Van 't forsse Thracier volck: daer Hebrus koude vliet2215 Sijn water loost, en in d'AEgeesche baren giet: Van derwaerts wederom na d'Africaensche kusten:2217 Daer sijn geselschap sigh ter neer wil slaen, en rusten, Verlockt door 't lecker oeft: dan na Trinacria,2219 2220 In 't hol van Polipheem, den Cyclops: die te spa Sijn dronckenschap beklaeght; om dat hy nu in 't duycken, En 't rysen van de son eenoogigh niet mach bruycken2222
[p. 746]
Den sienelijcken God en 't aengebeden licht:2223 Dan tweemael daer AEool sijn' setel heeft gesticht,2224 2225 En over buyen heerscht, en breydelt dwarrelwinden: Dan weêr na Antiphaet, oyt hongrig om verslinden2226 Het raeuwe menschenvleesch, waer hy 't bekomen kon: Dan by de tooveres, een' dochter van de son,2228 Die haer' verspieders flucx verscheppen kan in swynen,2229 2230 En d'Ithakois verlet driehondert sonneschynen:2230 Tot datse in 'tscheyden sigh met Telegoon vertroost,2231 In wiens schoon aenschijn sweeft, en leeft haer boelschaps kroost.2232 Van derwaerts wend hy 't roer na d'Oceaensche baren,2233 En daelt daer onderaerdsche, en dootse schimmen waren:2234 2235 Dan wederom sijn schip aen Circes oorden stiert,2235 Daer met lijckstacy hy Elpenoors uytvaert viert.2236 Van hier langs d'oevers der soetsingende Sirenen: Die onder navel visch, en boven maeghden scheenen. Ick swijgh hoe hy 't gevaer van Scylle, en van Charybd,2239
[p. 747]
2240 Haer' draeystroom, barning, kolck, en woest gesteente ontslipt, De rotsen wit van schuym, en grondeloose afgronden, En 't blaffende gehuyl der blaeuwe, en zeegroene honden:2242 En land daer Phaëtuse haer vaders beesten hoed:2243 Die 't hongerigh scheepsvolck slacht, wiens sonde Ulysses boet2244 2245 Met schipbreuck, als hy naeckt tot berging van sijn leven, Na negen dagen by Calypso komt gedreven:2246 Die, als hy is ontruckt de kaecken van de dood, Hem seven jaren stooft, en koestert in haer' schoot, En leert den Grieck, met min te stoocken, en te lessen,2249 2250 Hoe soet d'omhelsing is, en byslaep der Godessen: Ter tyd toe datse een' soon, en schoone dochter teelt:2251 Dese op de moeder treckt, die is sijns vaders beeld.2252 Na dat hy van haer scheyd, en sy 't niet kan ontseggen,2253 En siet Phaeacien met blyschap voor sigh leggen,2254 2255 Ick mynen dryetand rep, en breeck sijn' nieuwe kiel.2255 Leucothoë die bergt sijne half versoope siel.2256
[p. 748]
De strand ontfangt hem naeckt. hier schuylt hy in de bladen.2257 De koninglycke maeghd medoogende, gewaden2258 Verschaft den vreemdeling, begaen om Peneloop.2259 2260 Hy vind sijne eegemael ten laesten met een' hoop Verliefde vryers, die vast na haer' kuyscheyd dingen,2261 Becingelt, en omheynt, en koomtse stout bespringen,2262 En stort hen overhoop, en valt na lange ellend2263 In d'armen syner bruyt. maer voor het dreygement 2265 Der heylge Godspraeck [die hem waerschout voor syn' basterd]2265 Bevreest, ontsinnigh hy de groote Goden lastert,2266 En sigh besyden 's weegs in eensaemheyd versteeckt:2267 Ter tyd toe Telegoon, door Circes sorgh gequeeckt,2268 Belust t' aenschouwen eens het aengesicht syns vaders2269 2270 Hem onbekend verwond, en doodlyck quetst in d'aders,2270 Met een vergiftige, en daer toe bescheerde doorn:2271 Waer aen de booswicht sterft, en bluscht Neptunus toorn.
[p. 749]
Oates: Grootvader vluchtge uw' soon, en laetge hem in dit lyen2273 Getroost met woorden, en met schoone prophecyen, 2275 En martge met uw' wraeck. o vader! wat sal 't syn?2275 Het menschelyck geslacht word weeligh. op Jupyn!2276 Den Hemel word bestormt, beklommen van de boosheyd Der nieuwe reusen, op, en blixem hunn' Godloosheyd.2277-2278 PRIAEM. HECUBA. Priaem: Dit ongeluck is hem voor ons te spa beschoren.2279 2280 Waer dit wat eer gebeurt, noyt hadden wy verloren Soo veel' beroemde steên, tot nadeel van 't gemeyn.2281 Nu Griecksche wysheyd loop, en raeskal sonder breyn.2282 't Huys van Assaracus heeft selve Pelops handen2283 Den grootsten vyand der Trojanen aen sien randen,2284 2285 En onder 't decxsel van meyneedigh landverraed2285 Soo schendigh doemen. vaert nu wel, o Grieckschen staet!2286 O radeloose macht, die in uw' degens strompelt,2287 Droomt van geen Trojen meer: waeckt om niet overrompelt Te worden, noch' verrast van Hectors schittrigh stael. Hecuba: 2290 Die segen dout op ons uyt 's Hemels milde sael.2290 De Goden toonen sigh op heden goedertieren. Priaem: Ick wil dat hof, en stad op dese tyding vieren.2292
[p. 750]
Rey van Trojaensche Maegden: Trojaensche wydberoemde jeughd, Singt Pallas lof, en juyght van vreughd,2294 2295 En eert met kerckgebaren2295 Haer' drempels en outaren:2296 De feestelycke schare dans', En schudd' voor haer den lauwerkrans.2298 Dat maeghdelycke pruycken2299 2300 In groene olyven duycken:2300 En 't hayr met silver niet vertuyt,2301 Nocht' Paerlesnoer, maer als een bruyt Den witten hals bekleede,2303 En deck' na d'oude sede.2304 2305 Dat Asien te samen school':2305 't Sy die op d'oevers van Pactool 't Goud scheemren sien, en blincken: Of die Meander drincken:2306-2308 Of treen Caysters boord, die wit2309 2310 Van langgehalsde swanen sit, Die in de suyvre plassen, Haer' blancke pluymen wassen: 't Sy 't volck van Sagaris besproeyt,2313 Die d'anckers schuurt, en bochtigh vloeyt:
[p. 751]
2315 't Sy 't geen verdreven balling2315 Nocht voeder heeft, nocht stalling Voor Griecksche kleppers, en met druck Vlood herwaerts, om Achilles juck, En heerschappy te schouwen2319 2320 In veylige landouwen: En voor Caïcus Xanthus koor,2321 En d'Iliasche vesten voor Lyrnes: wiens swacke muuren2323 Geen' stormen en verduuren. 2325 Weckt haylgen galm, en huwt uw' keel2325 Aen luyt, en sangerige veel. Wilt heldre stemmen paren Met spel van wind en snaren:2328 En treckt met Goddelyck geluyd 2330 De blyde siel ten ooren uyt:2329-2330 Gelyck met maetgesangen Ghy Paris gingt ontfangen:2332 Doen op het water rey aen rey, Met vreughd ontmoete syn' galey, 2335 En welkom hiet van harten De schoone bruyt van Sparten: Die Proteus brande met haer' min,2337 En uytblonck als een' Zeegodin: Soo Venus quam bepeerelt2339 2340 In 't Parlemoer ter weereld: En doen de schoonheyd van Heleen2341 Niet sterflycx, maar een' sonne scheen:2342
[p. 752]
Die cierlyck uytgestreken,2343 Het hoofd eerst op komt steken:2344 2345 En in het silver van den vloed Haer' goude pruycke schittren doet:2346 En in 't kristal 't vergulsel2347 Siet spieglen van haer hulsel.2348 O dochter van den Dondergod,2349 2350 Minerve ghy bewaeckt het slot2350 Van uw Godsdienstigh Trojen. De vyanden verstroyen:2352 En Agamemnon suypt verwoed Sijn trouste raedsmans edel bloed. 2355 Het leger gaet sijn' speeren Nu tegens Argos keeren.2356 Mycenen van verstand beroofd,2357 Haer wijsheyds beckeneel doorklooft:2358 En langs het veld loopt scharssen2359 2360 Met d'uytgetogene harssen. Stads grooste vyand voor de poort Leyd van sijn eygen volck vermoord.2361-2362 Lof, lof sy u Godesse, O strijdbre krygeresse!2364 2365 Voor u galmt 't vrolijcke geschrey.2365 Voor u klinckt ruyspijp en schalmey.2366 Voor u gehuwde vrouwen, En jonffers feestdagh houwen:2367-2368
[p. 753]
tekstkritische noten En met vermengde reyen treen2369 2370 Na wit albast, en marmorsteen.2370 De priesters op uw' drempels Ontsluyten alle tempels: Soo flucx 't Goddinnebeeld genaeckt2373 Dat over Dardans stamhuys waeckt 2375 De scharen na u tochten,2375 En sijn met loof bevlochten.2376 Stockoude gryserts levens sat,2377 Hunn' wensch deelachtigh, komen mat2378 U offerwynen brengen, 2380 En sidderende plengen.2380 FINIS.	TEKSTKRITIEK: vs. 1876 onser, de oude uitgave heeft ons. 1863deerelycke: grievende. 1865gehengen: toelaten. 1867Die neerlaegh: die neerslag, die moord. 1868uytgang: levens einde. 1869So flucx: zo gauw; overlegs met s achter veel. 1870gaven.... ten besten: overgaven aan; grim: woede; hevigheyd: drift. 1871Teegh: toog (teegh eigenlik van tijgen: spreken, verg. aantijgen); al: heel; Pelopeesche, en Ithakoische schaer: 't leger uit de Peloponnesus (dus dat van Agamemnon) en van Ithaka (van Ulysses); Pelopeesche letterlik van Pelops, de stamvader van Agamemnon; naar hem is de Peloponnesus genoemd. 1872legerplaetse, ouwere vorm van legerplaats; daer: waar. 1873Oldenbarneveld is de eerste tijd gevangen gehouden in een der vertrekken van 't prinselik verblijf (recht tegenover de grote zaal of ridderzaal op 't Binnenhof). 1874-1875En paep Eurypilus: en de priester Eurypilus; s'avends en s'nachts voór zijn dood zijn bij Oldenbarneveld gebleven om hem voor te bereiden, de predikanten Walaeus, Johannes Lamotius, en Hugo Beyerus, en op 't schavot Lamotius; om syne gangen te strecken: om zijn weg te gaan (zijn schreden te strekken); getroost: met goede moed, vastberaden. 1876Met so: meteen, dan; onser aller: ons aller (letterlik: van ons allen; onser ouwe 2e n.v. van ons); Calches: wat hier volgt, zijn geen uitlatingen van de predikanten, maar uit zijn ‘sententie’ (vonnis) die hem onmiddelik voor de terechtstelling is voorgelezen door de sekretaris Pots. 1877op een prys geset hebt: verkocht, verraden hebt; mercklijck: aanmerkelik, in hoge mate. 1878misgaen: misgrepen. 1879De goedige gemeent: de goe gemeent, 't volk; goedige hier onjuist voor goe(de); goe(de) gemeente was de burgerij van 'n stad; zo werd deze door de landsheer genoemd = de mij dierbare burgerij. 1880Uw' jongste tyd is hier: uw laatste ogenblik is daar. 1883wys': manier. 1884veertighjaerge dienst: dit sloeg duidelik op Oldenbarneveld; Vondel's aanklagers wezen dan ook vooral hierop (Amersf. uitgave); soo veel slavernys: zoveel slavende arbeid. 1886schende: moge Jupijn.... tot schande doen komen, straffen. 1881-1887Na 't voorlezen van 't vonnis rees Oldenbarneveld van zijn stoel op, en sprak o.a. ‘Is dit de beloning voor drie en veertig jaren dienst, die ik 't land bewezen heb?’ De voorzitter Voocht stond op en zei: ‘Uw sententie is gelezen’, en hij wees met de hand, zeggende: ‘Voort! voort!’ (zie vs. 1887). 1887Ghy hebt uw' vonnis wegh: Gij hebt uw vonnis beet (zie aant. op vs. 1881). 1888rechte van recht naast rechter. 1888-1889Zo is 't niet geschied bij Oldenbarneveld; hij leunde op zijn stok, en werd gesteund door zijn trouwe dienaar Jan Francken. 1889De slincke: de lincker; en schenen....: en namen de schijn aan. 1890Cephaleensch: van 't eiland Cefallénia, van Ulysses' gebied; ook dit is niet gebeurd bij Oldenbarneveld. 1892Oldenbarneveld schreed uit de rechtzaal (de ‘rolzaal’) door de grote zaal (de ridderzaal), waar'n grote menigte stond, kloek met opgeheven hoofd naar 't schavot, dat voor de grote zaal was opgericht. Op 't Binnenhof stonden veel soldaten en 'n talrijke menigte; voegelijck gebaer: gepaste, kloeke houding. 1893Bedrommelt: door 'n drom omgeven, omstuwd (drommel = drom); trossen: troepen mensen. 1894vorderde syn tred: ging z'n weg. 1895-1896schuyn groeyt: schuin met terrassen oploopt; schoutooneel: schouwburg. TEKSTKRITIEK: vs. 1899, Verstreckte, de oude uitgave heeft Versterckte. 1897toppunt: top; als: toen; werp: wierp (werp ouwere vorm); dus: toen de Grieken voor Troje kwamen. 1898Een' kerck: 'n tempel; de Son: Apollo. 1899vermits: door (middel van); korts: nog voor kort. 1900braef: fier; torts: toorts. 1901natuurlyck: als'n natuurlike, 'n echte. 1902dagh: licht. 1903ontsloopt: gesloopt. 1904haylge: gewijde. 1905voorige: vroegere; uitspr. vorig'eerlyckheyd; besteenen: bejammeren, betreuren. 1906in die Godenprael ging weyen: vermaakte zich in 't vernielen van die pracht van de godstempel. 1907en blaeckt'et al: en verbrandde alles; stond stom: zweeg, zei niets om 't te verhinderen of af te keuren. 1909grenickte: grinnikte; vayligh: rustig, zonder gehinderd of gestraft te worden. 1910Een schouspel: 'n vertoning; Hayligh: god; de heilig(e): God, zie aant. op vs. 1142. 1911afgekeurde: uitverkoren (zie blz. 137 op vs. 724). 1912Nu een verspogen vloeck: nu'n bespuwde en vervloekte plaats. 1913Ten vadermoord gedoemt: gedoemd als om er de ‘vader des vaderlands’ (Oldenbarneveld) te vermoorden. 1914Vast grimmelt: krioelt al. 1915Idaes steylheyd: de steilte van 't Ida-gebergte, 't steile Ida-gebergte. 1917ontallyckheyd van: ontelbaarheid van, ontelbare. TEKSTKRITIEK: vs. 1939 syn, de oude uitgave heeft syne. 1919beven: bewegen zich. 1920syn wit: z'n eigen bedoeling (met daar te komen kijken). 1924den priesterlycken styl: de manier van doen van de priesters, de predikanten. 1925viers: drift, woede; schennis: mishandeling. 1926al heel: geheel; bereen: gezweept (als door koortsachtige ijver bereden). 1927ruym so flaeu: veel flauwer, slapper (dan de andere vurig en driftig was). 1928tegenyveren: er tegen ingaan; van: voor. 1929rou: smart, verdriet. 1931Een eenigh swyger: 'n enkele zwijgende toeschouwer; Vondel bedoelt zich zelf; merkwaardig dat 'n dergelijke regel in Hecvba niet voorkomt; verg. vorige blz. aant. op vs. 1911-1935. 1932sotterny: dwaasheid; 's lyders quael: 't lijden van 't slachtoffer. 1933t'samenklappen: in elkaar slaan. 1934Met dat: zodra; grootmoedigh als een leeu: met de moed van 'n leeuw (zie aant. op vs. 1892). 1911-1935Voor deze voorstelling verg. Amsteldamsche Hecvba vs. 1529-1544 en 1586-1594. 1935hem verght: hem beveelt; Oldenbarneveld ging ook zonder enig bevel 't schavot op, en knielde om de doodslag te ontvangen. 1936-1937Bij zijn laatste gebed, voor hij op 't zand knielde, zag Oldenbarneveld naar de hemel. 1937statigh: voornaam, waardig; onbesweecken: standvastig, onvermoeid. 1938in Mycenens sael: in de raadzaal van Agamemnon, (wiens hoofdstad Mycene was); Oldenbarneveld in de Statenzaal. 1939te dingen....: te pleiten met z'n woord (tong). 1940vrypostigh: vrijmoedig. 1942Tot 't laatste ogenblik meenden velen, dat de Prins 't doodvonnis niet zou doen uitvoeren. 1944vaer.... voort: ga verder. 1945opgerechten: opgericht, opgeheven. 1946of uwe heusheyd....: mocht uw welwillendheid nooit geloven. 1947van landverraed erdicht: van landverraad verdicht (erdichten, onder invloed van 't Oost-Nederl. of Duits). 1949Gants: geheel; de ouwere vorm uit 't Hoogduitse ganz. 1946-1950De woorden van Oldenbarneveld op 't schavot waren: ‘Mannen, gelooft niet, dat ick een Landt-verrader ben, ick hebbe oprecht, ende vroom gehandelt, als een goet Patriot, ende die sal ick sterven.’ (Hist. van het leven en sterven, blz. 257). 1950sterf: sterf als; gewandelt: geleefd. 1951-1952Uyt had hy: zo heeft hij gesproken ('t Latijnse dixit); hem.... verbaden: voor hem vergiffenis vroegen; Lamotius heeft op 't schavot 't gebed gedaan. 1954verbaest: ontroerd; gaven sigh beneden: begaven zich naar beneden. 1955sijn dienaers hulp: Oldenbarneveld's dienaar, Jan Francken, hielp hem met 't uittrekken van zijn tabberd (zijn zwarte kleding daaronder hield hij aan); wel te moe: welgemoed. 1957in 't uyterst: op 't laatste ogenblik voor zijn dood; toen Oldenbarneveld op 't zand neerknielde, nam hij afscheid van zijn dienaar; de beul zei tot deze: ‘gaet aan d'eene zijde.’ 1958Sijn' lijf knecht oorlof gaf: nam afscheid van z'n kamerdienaar. 1959alderjongsten: allerlaatste. 1960onnooselheyd: onschuld; van: door; dit en de volgende verzen herinneren enigsins aan de prent, zoals we die vinden, voorin, in de eerste uitgaven (zie blz. 617). 1961Begrenen van begrijnen: aangrijnzen; Begrenen en begrimt: woedend aangegrijnsd; de beestelijcke krygers: de beestachtige krijgslui. 1962veraerd: ontaard; luyperden: luipaarden 't zinnebeeld van de wellust; tygers: 't zinnebeeld van de wreedheid. 1964Rasery: razernij, woede; razernij is 'n latere vorm van 't ouwere raserij; een grager smaeck: 'n begeriger lust. 1968verkroopt: verkropt, volgepropt, bijna stikkend. 1969vloeckens, met s bij vol, vol gevloek (vloecken: 't vloeken); als: toen; den haet, den in de onderwerpsvorm (voor 'n klinker, voor h, d, b, enz.) gewoon in 't Zuid-Nederl.; geslepen: gescherpt, aangejaagd. 1970beuls, en duyvels: ‘Meent hier beuls en Rechters; 3 beuls en 24 Rechters, een groote hoop’ (Brandt). Natuurlik is dit bij Oldenbarneveld zo niet gebeurd; Oldenbarneveld is onthoofd, en bij de terechtstelling zelf zijn dergelijke tonelen niet voorgevallen. 1974beckeneel: schedel; verging hem 't blincken: verdween de glans (door 't bloed). 1975eerlyck: eerzaam. 1976begaet (van begaden): bezoedeld, (begaaid nog in verschillende zuidelike streektalen). 1980Bekend is in de Griekse mythologie, hoe Orfeus (den soeten Harpenaer) door woedende Bacchanten verscheurd werd; Vondel gebruikte later deze sage om de predikanten te hekelen die tegen de opvoering van z'n Lucifer te keer gingen (Uitvaert van Orfeus, 1654). 1982met tortsen steenen stocken hoort bij: ging.... te keer: (vs. 1980). 1983geweer: wapens. 1984heer: vorst. 1985reuckeloose: roekeloze; op: open, weg. 1986om: rondom, in. 1987uyt encklen haet: uit zuivere haat, uit enkel haat. 1988dolligheyd: razernij. 1989‘Daer waren vele menschen, die hare neusdoeken in sijn bloet nat maeckten. Andere namen een deel van het sant, met het bloet gemengt, in hare neusdoeken, eenige sneden het bloet uyt de plancken, ende de leun van het Schavot, doch niet al uyt eenderley meeninge’ (Hist. van het leven en sterven, blz. 257). 1991de.... feest: feest was vroeger'n de-woord. 1992spitsbroers: wapenbroeders, wapenmakkers; (spits, punt, speer, zwaard); van dien God, en selven tuymelgeest: door die god (Bacchus) en diezelfde razernij, door diezelfde Bacchantiese razernij. 1993stroock....: strele, koestere uw geest. 1995Grootvader = Neptunus; legtghe: ligt ge dood (ongevoelig); noch' gevoelt: en voelt niet. 1996't ongelyck uws nae neefs: 't onrecht jegens uw nakomeling; koom en spoelt: kom en spoel (ook voor 't enkelv. de gebiedende wijs dikwels met t, evenals nu). 1998Toen de boosheid der mensen al te erg werd, vernietigde Jupiter (Zeus) de mensen met 'n watervloed, behalve Pyrrha en Deukalion (de Zondvloed, die ook in de overleveringen van Grieken en Romeinen bekend was); Neptúnus: als god van de zee overstroomde 't aardrijk; kost: kon. 1999broeders: Jupiter was de broeder van Neptunus. 2000niet: niets; baere: open, woeste. 2001Verdrencken: verdrinken (zie blz. 104 op vs. 41); verdoen: vernietigen, doen omkomen; nu op wilt steecken: wil nu uw hoofd opsteken. 2004sluyerkroon: kroon (eigenlik tulband) 't koninklik gezag. 2006Godensaed: van 'n god afstammend geslacht. 2007Dit verschijnen van Neptunus is 'n navolging van Seneca's Agamemno (5e bedrijf). 2008druck: bedruktheid. 2009so onverdient.... landbederflyck: even onverdiend als verderfelik voor staat en land. 2011Zie Voorreden r. 202-203; stout: stoutmoedig. 2012namaels: later. 2014Cadmus borgery: Thebe's burgerij; Cadmus (Kadmos) was de stichter van Thebe, de hoofdstad van Boeotië. 2015by hem: door hem. 2016Syn' sterflyckheyd: zijn lijk; ter onderaerdsche kolck: naar 't graf. 2018Daer....: daar, waar Themis godspraak geeft (in Boeotië, zie Voorreden r. 204-205); haer' kerck der kercken: haar grootste heiligdom. 2020aenbedelycke: aanbiddelike. 2021recht: zal oprichten; Joffers: meisjes. 2022hare afgesteecke ringen: hun afgedane ringen; afgesteecke zonder n omdat men afgestéken voelde als verbogen vorm; afgesteken de oorspr. vorm van afgestoken. 2023den Hayligh de sterke vorm voor de heilige; we krijgen hier 'n voorstelling van Palamedes, zoals we die kennen van de prent (zie blz. 617). 2024Vrypostigh: vrijmoedig. 2025Beteeckent door den hoed: (de vrijheid) aangeduid door de hoed (die hij in de linkerarm draagt) (zie Dl. 1 blz. 263 aant. op vs. 52); bewaert: beschermend vastgehouden. 2026Met d'eene: met d'ene hand; d'andere hand bij gade slaet (2028). 2027d'Handvesten: de (bezworen) rechten. 2028gade slaet: bewaakt. 2029te vieren: te verheerliken. 2031ontseyd: bedreigd. 2032onnooselheyd: onschuld. 2033Gemat: afgemat; veertighjarigh worstlen zie aant. op vs. 1881 en 1884. 2034met opgesteecke borstlen: met opgestoken, rechtstaande borstels (haren). 2035opgespart: opengesperd. 2036Gebeten, en verhit: met hete woede gebeten op zijn onschuld. 2037't Vuurspuwen van de draak; Dit stelt voor: ‘De boosheit der Kerkelijken’ (Amersf. uitg.). Heel gewoon voor die tijd zullen die dieren ook wel de zinnebeelden zijn geweest van verschillende ondeugden, en in dit geval van personen in wie een of andere minder mooie eigenschap zich sterk openbaarde. 2038den wolf = 't zinnebeeld van de hebzucht ‘De bitsheit van Aarssens’ (Amersf. uitg.); den leeuwe: de hovaardij. 2039'T schuymbeckende everswijn: zinnebeeld van de toorn, ‘De verwoetheit van Prins Maurits’ (Amersf. uitg.); des stiers: zinnebeeld van 't ruwe geweld. 2040Het grynsen van den beer: 't grimmen van de beer (= de onzuiverheid); eens tygerdiers (= van de wreedheid). 2041's luyperts: van de luipaard, 't zinnebeeld van de wellust (we zien ze dikwels voor Bacchus' wagen gespannen). 2042in spyt: ten spijt. 2043Die Phoenix: 't puik, de voortreffelikste; Oldenbarneveld werd in lofdichten dikwels Phoenix genoemd (over de phoenix, zie Dl 1, blz. 762 op r. 1). 2044versaeght: bevreesd wordt; wast: groeit in roem. 2045ten grave wt swelle: (niet in 't graf blijft maar) zich wijd verspreidt buiten 't graf. 2046AEoliën: AEolië in Klein-Azie had 'n tempel aan hem gewijd (zie Voor-reden, blz. 628 aant. op r. 206); kapelle: tempeltje. 2047jaergetydigh feest: 'n feest van zijn jaargetij. 2048deftigh kerckgebaer: plechtige ceremonieën. 2050haelen op: brengen in herinnering. 2051't jammer: 't leed; 't ongeval: 't ongeluk. 2054myn neef: mijn afstammeling Nauplius; volgens sommigen zou Nauplius de vrouwen van de Griekse helden verleid hebben. 2056houd verlet: op houdt. 2057weeligh: wellustig. 2058draeght sich: gedraagt zich. 2059heelt: geneest (door eraan te voldoen). 2062D'oneerelycke galm: 't oneerbaar geluid. 2064neerslagh: doodslag, moord. 2065oegsten: uitspraak oesten (zie blz. 138 aant. op vs. 735). 2066-vlgg.Deze rampen van de Griekse vorsten en hun omzwervingen worden o.a. verhaald door Dictys van Kreta in zijn Trojaanse oorlog, 6e boek (zie Voor-reden, blz. 624, aant. op r. 134 en r. 173). 2067met twyfelige stap: met weifelende schreden, zonder de weg te weten. 2068zee, en sand: zee en strand, zee en land, landen en zeeën. 2069so uytheemsch: in zulke vreemde streken; nieusgier: nieuwsgierig; 't volck: de mensen van die verre landen begapen de Grieken. 2070dut: peinst. 2071-2072Achilles gramschap.... de moort slaet Diomeed: Dit zou slaan op de rechters, die, naar men zegt, een kwade dood zijn gestorven; slacht: slaat dood; de moort slaet: de geweldadige dood treft. 2074Haer' vinnen van sigh steeckt: zich begint te roeren. 2075keeren: terugkeren (naar z'n vaderland); ‘Hier leest men hoe Agamemnons gewisse wort gepijnigt’; ‘door dit onweer’ (in de volg. verzen) ‘verstaat hij den onverzienschen storm, die zijnen aanslag, op Antwerpen, om Breda te ontzetten, ongelukkig belette.’ (Amersf. uitg.). 2077't gewissen: 't geweten; (gewissen uit 't Duits, of deze betekenis van gewisse (zonder n) dat in 't Nederl. alleen zekerheid kan betekenen, onder invloed van 't Duits; geen Zuid-Nederl. woord). 2078enckle: enkel; (enckle de verbogen vorm, toen gewoon ook in deze betekenis, verg. vs. 1987). 2080Gespouwen: gespleten. 2081schorre donders: rommelende donders. 2082drijft onwetende: wordt zonder dat hij 't zelf weet gedreven; Samos of Cephalonia, 't Ioniese eiland. 2083't.... graf van Icarus is de Icariese zee, zo genoemd naar Daedalus' zoon Icarus, die daar in neerstortte. 2084looft den saligen Priaem: prijst de gestorven Priam gelukkig; hij werd door Pyrrhus of Neoptólemos, de zoon van Achilles, gedood voor 't huisaltaar in zijn paleis. 2085-2086stevens tegens stevens: ‘Dit kan op 't mislukken des Antwerpschen aanslags zien.’ (Brandt). 2088verkroopte: verkropte, opgekropte (verg. 1968). 2090geroken: bemerkt; een' fackel: om ze door dat licht misleid, op de rotsen te doen stranden; zie vlgg. verzen en zie Voor-reden blz. 626 op r. 174. 2091Van 't slot: van uit de burcht. 2092beschout: uitziet op. 2094allesins: van alle kanten; vasten grond: vasteland. 2096voorts: terstond. 2097en lijfsgevaer t'ontslippen: en 't levensgevaar te ontkomen. 2098Vervallen: nog erger te recht komen; Caphareesche klippen: de klippen van de rotsachtige landtong van 't eiland Euboea, Capháreus ('t tegenw. Capo d'Ora). 2099luydende: klinkende. 2100barnt: brandt. 2101ontrampeneerde: ontredderde. 2103Of met 'n dijk van drijfzand bedolven; bewellen: met drijfzand (welle) bedolven. 2104gebreck van: gebrek aan; stucken wryft: stuk schuurt (stucken uit tstucken, testukken: in stukken). 2105achter driftigh: met de achtersteven drijvend, dus heen en weer bewegend in 't water, en voor vast op de rotsen, zodat 't schip moet breken. 2106in het swayen: in 't ronde slingeren. 2107d'onherbergelycke ree: de onherbergzame ree. 2108en roepen om de zee: bij 't stormen is 't veel beter in de open zee, dan bij de kust. 2110bedeloft ('t Lat. votum): belofte verbonden aan de bede, als die verhoord wordt. 2072-2111De beschrijving van de storm en de schipbreuk, volgt Vondel vrij naar Seneca's Agamemno, vs. 488-576; Vondel neemt er enkele gedeeltes van, en vertaalt sommige verzen letterlik. 2111't vlack: de watervlakte. 2112't wrongkroondragende Hoofd = Agamemnon; (wrong en kroon betekenen 't zelfde). 2113tot leyder treurspel: tot droever ongeluk. 2114Daer ghener schipbreuck van: waarvan de schipbreuk der anderen; Agamemnon werd bij z'n thuiskomst door z'n vrouw Clytemnestra (Klutaimnestra) gedood. 2115geveynselyck: geveinsd(elik). 2116onthalen: ontvangen, inhalen. 2119De kercken gaen ter feest: de tempels zijn in feestdos. 2120Word statigh toegerust: wordt plechtig aangekleed. 2121hoedanigh: zodanig, als, gelijk ('t Lat. quales); voor hunn' tranen: voor hun jammerlike ondergang. 2122jongste: laatste. 2123Het tafelbedde: 't aanlegbed, waarop de ouden aan tafel aanlagen (ook bij de Israëlieten, verg. de geschiedenis van Magdalena, Joannes 12:3 vlgg.).; 't Iliaesche paers: 't purper van Ilium (meegenomen). 2124Dit vers is 'n plastiese uitbreiding van Vondel, hoewel Seneca ook zo al geen eigenlike waskaarsen, toch wastoortsen heeft gekend. 2125't Goud van Assaracus: 't goude vaatwerk van Assáracus, vroegere koning van Troje; verswelght: omdat de bekers telkens gevuld worden. 2126Goden leckerny: de nektar; koppen: bekers. 2127scheemren: schitteren. 2128De goude schalen dienen er wildbraad op, en pauwen en kalkoenen (kallekoen, zie Dl. 1 blz. 512 op vs. 149). Paeu: ‘De Burgermeester Reinier Paeuw hieldt, dat deze woorden op hem sloegen, te meer om dat het woord Paeu met een groote P was gedrukt’. (Amersf. uitg.); Reinier Pauw burgemeester van Amsterdam, 'n fel tegenstander van Oldenbarneveld, en een van zijn 24 rechters. In verschillende uitgaven (ook van 1625) staat ook Kallekoen met hoofdletter, en sommigen meenden, dat Trigland (met de bijnaam 't kalkoense haantje) bedoeld werd, zie Rommelpot (1627). 2129leyd hoogh en prat: ligt hoog en trots (op z'n aanligbed; zie aant. op vs. 2123). 2130Voor: boven; met bonte, en spicklige gewaden: in bonte gekleurde gewaden (Lat. picta veste). 2132sijne eegemael: Klytemnestra; besweert hem by 's verwinners naem: smeekt hem dringend bij zijn naam van overwinnaar. 2135handwerck: Klytemnestra had voor hem 'n kleed geweven waarin hij zich, wanneer 't hem eenmaal omgeworpen was, niet weren kon, omdat er geen openingen voor hoofd en handen in waren; zie vs. 2143-vlgg. 2137een balling = Aigisthos, die uit z'n eigen land verbannen, tijdens de afwezigheid van Agamemnon gemeenschap had met Klytemnestra. 2139spillen: verspillen; slachting: dood. 2140jongste: laatste. 2141Het roode vocht: 't rode bloed, 2142ter neerlaeg: tot vermoording. 2143ontseyd: weigert. 2144arrebeyd: zich inspant. 2145de schooten....: de ruime panden, banen (Latijn laxi et invii sinus, vs. 889). 2146besloten: om- ingesloten. 2147De suffert: de (verwijfde) dromer (Aigisthos). 2149Het mes ten halven keert: 't mes, wanneer 't tot de helft in 't lichaam zit, al terugtrekt. 2150En als: en zoals. 2151van: door. 2152alsins: langs alle kanten; met domme kracht: met plomp geweld. TEKSTKRITIEK: vs. 2172, de oude uitgave heeft achter romp 'n komma. 2155bedompelt: overdekt met 't kleed, verward, (verg.: Bedompelt in den rouwgewade, Gebroeders van 1639, vs. 1262). 2156blindgeweven: zonder opening geweven (Latijn caecos sinus); worpen: werpen (zie blz. 114 op vs. 240). 2158ancxtvalligh aengeprickelt: door angst geprikkeld. 2159De dochter van Tyndaer: de dochter van Tyndarus, Klytemnestra; stracx: onmiddelik. 2160Verselt: doet mee aan; acx: bijl. 2161alsmen: evenals men. 2162der ouwe verbuigingsvorm achter met; merct: beschouwt. 2164neemt'et: berekent 't mikpunt. 2165Hy leydter toe, de schelm....: (hij ligt er bij) 't is met hem gedaan, de schurk; beet heeft ie 't; 't is klaar (gekloncken); Seneca, vs. 901: habet, peractum est. 2167't Neptuniaensche bloed: 't bloed van Neptunus' geslacht, nml. van Palamedes. 2168quaelyck: slecht, niet geheel. 2119-2169Deze verzen zijn vertaald uit de Agamemno van Seneca vs. 875-903 met enkele door Vondel ingevoegde regels (zie aant. achterin). 2170-vlgg.Deze verzen heeft Vondel ontleend gedeeltelik aan 't slot van Seneca's Agamemno, gedeeltelik aan Eurípides' Elektra, en aan de meedelingen van Dictys 6e Boek (zie blz. 624 r. 134); Cassandra: de Trojaanse prinses door Agamemnon als slavin en bijvrouw uit de buit verworven; zij had van Apollo de gave van voorspelling, maar werd nooit geloofd; vol van God: vol van de goddelike ingeving. 2171roosenhoed: krans van rozen; den lycke (ouwe verbogen vorm): aan 't lijk; vvterste: laatste. 2172sy gaetse....: zij (Klytemnestra) gaat haar (Cassandra) terstond te keer, doodt haar. 2174syn' geroofden buyt = Cassandra, (zie aant. op vs. 2170). TEKSTKRITIEK: vs. 2177 kancker, de oude uitgave heeft krancker. - vs. 2183 Phocius, de oude uitgave heeft Phoecius. 2178hebdy: hebt gij. 2179daetlyck: straks nog. 2180naeren: droeve. 2181Electra de dochter van Klytemnestra; ze liet haar broer, Orestes, in veiligheid brengen bij haar oom Strophios (zie aant. op vs. 2183); jaren later keert hij terug om de dood van z'n vader te wreken; hij doodt dan op bevel van Apollo, z'n moeder en de overspeler Aigisthos; om die moedermoord vervolgen hem de Furiën of Razernijen. 2182d'onnoselheyd des broeders: de onschuldige broer. 2183Door Phocius den oom: door middel van haar oom Phocius; Phocius is niet zijn naam, dit betekent de Phociese, de koning van Phocië (Phokis), en dat was haar oom Stróphios (zie aant. op vs. 2181). 2185d'overspeelder nml. Aigisthos; 2185-2202, deze voorstelling uit Euripides' Elektra. 2187Ter tyd toe dat: tot aan de tijd dat. 2188vast: reeds. 2189om Orestes overlyden: Orestes, vermomd, was nml. zelf komen berichten, dat hij gestorven was. 2192bespat: bespat (met 't bloed) in letterlike zin; ook geestelik bedoeld: is 'n gruwel voor 't aangezicht der goden. 2193schendigh: schandelik. 2194Raseryen: voor 't klassieke Furiën. 2195biesend slangenhayr: haar dat bestaat uit sissende slangen. 2196De neerslagh: de doodslag; moederlijcke: van de moeder. 2198Sy vlieden voor: ze vluchten voort, weg; de Vloecken: de Furiën. 2200De daecken....: de huizen sturen hun....; nergens vinden ze 'n onderdak. 2201Dat is 'n les voor allen die dorsten naar 't bloed van koningen, 'n les tot in hun derde geslacht; Godenkinders: koningen, leden van 't koninklik geslacht; alle Griekse koningen leidden hun geslacht af van 'n godheid ('n mythologiese voorstelling van 't gezag, dat afkomstig is van God). 2206boet: vergeldt, straft. 2208En in sijn' boesem wroet: en (hoe Griekenland) zich zelf vernielt. 2210met mijn' golven: Neptunus is nog aan 't woord, dus met de golven van de zee. 2212hit: hitte; soor: zoor, ruig. 2213de Caphareesche lagen: de hinderlagen (van Nauplius) bij de rotsen van Capháreus (zie blz. 626 aant. op r. 174). 2214onherberglijcke: onherbergzame. 2215Dit Thraciese volk zijn de Kikonen (Odusseia 9e boek vs. 39-vlgg.); Hebrus: de tegenwoordige Maritza rievier; hij wordt door de Ouden koud (gelidus) genoemd, om 't koude klimaat van Thracië; Ulysses (Odusseus) werd daar aangevallen en verloor enkele van zijn makkers. 2217d'Africaensche kusten: daar kregen ze van de Lotophagen vruchten te eten, waardoor ze vergaten naar hun land terug te keren (Odusseia 9e boek vs. 82-vlgg.). 2219Trinacria: 't driehoeksland, driekapenland, de oudste naam van Sicilië, waar de eenogige reus, de Cykloop Polypheem (Poluphémos) woonde; hij verslond verschillende makkers van Ulysses, maar werd door deze dronken gemaakt, en in z'n slaap van z'n oog beroofd, zodat ze konden ontsnappen (Odusseia 9:216-vlgg.). 2222bruycken: genieten. 2223Den sienelijcken God: de zichtbare god, Phoebus Apollo, de zon. 2224Dan (jagen de winden) hem tweemaal...; AEool: AEolus (Aíolos) de god der winden had z'n zetel op de AEoliese (nu Lipariese) eilanden bij Sicilië; toen Odusseus van z'n gastvrijheid had genoten, gaf AEolus hem 'n zak met winden mee, met deze raad, de zak niet te openen voor hij veilig in Ithaka was; door nieuwsgierigheid van z'n gezellen ontsnapten de winden die hem met geweld weer terugdreven naar de AEoliese eilanden (Odusseia 10:1-vlgg.). 2226Antiphaet: Antíphates de koning van de mensen-etende Laistrygonen (Odusseia 10:77-vlgg.); oyt: steeds; hongrig: begerig. 2228de tooveres nml. Circe (Kirké), die de mensen in dieren kon veranderen (Odusseia 10 : 183 tot 't einde); Odusseus z'n gezellen veranderden in zwijnen (zie Dl. 1 blz. 380). 2229verscheppen: omscheppen. 2230Na de verzoening van Circe met Odusseus kregen allen hun mensegedaante weer terug, en ze bleven er ongeveer 'n jaar. 2231Ze kreeg 'n zoon bij hem, nml. Telégonos (Homeros spreekt niet van Telégonos; wel latere schrijvers). 2232haer boelschaps kroost: de gelaatstrekken van haar geliefde; kroost: gelaatstrekken, famielietrekken (mogelik 't zelfde woord als kroost: kinderen). 2233d'Oceaensche baren: de Oceaan; dit was volgens de Homeriese opvatting de uiterste zee die de aarde omstroomde; daar was ook de ingang van de onderwereld; op aanraden van Circe trok Odusseus daarheen (Odusseia 11e zang). 2234dootse schimmen: doodsbleke schimmen, schimmen van d'afgestorvenen. 2235Van daar ging hij weer naar 't eiland van Circe, waar hij voor de begrafenis van z'n vriend Elpénoor zorgde. Deze was op 't eiland van Circe gestorven, maar nog niet begraven; op verzoek van zijn schim die hij in de onderwereld had ontmoet, vierde hij zijn plechtige begrafenis (Odusseia 12:1-vlgg.). 2236Odusseia 12e Z. vs. 165-200; lijckstacy: met begrafenisplechtigheden. 2239Odusseia 12e Z. vs. 201-259; Charybdis, 'n zeemonster, dat 't water opslokt en uitspuwt en daardoor draaikolken en branding veroorzaakt (waarschijnlik personering van 'n gevaarlike draaikolk op de kust van Sicilië tegenover Italië); Scylla, 'n ander zeemonster dat in 'n rotshol tegenover Charybdis woonde, was oorspr. de dochter van Phorcus, maar door Circe uit afgunst in 'n monster veranderd met honden aan 't onderlijf (waarschijnlik personering van de branding op de rotsen; 't gehuil van de golven wordt verbeeld door 't geblaf van de honden, vs. 2242). 2242blaeuwe... honden herinnert aan Virgilius' caeruleis canibus (3e boek vs. 432); waarom ze blauw genoemd worden, zie aant. op vs. 1336; zeegroene honden uitspr. zeegroen 'onden; blaeuwe, en zeegroene: zeegroen met blauwige tint, 't Lat. caeruleus. 2243Nml. op de kust van Sicilië waar Phaëtuse (Phaëthousa: de stralende) de kudden hoedt van haar vader Phoebus Apollo. 2244Odusseia 12e Z. vs. 352-vlgg.; 't was ten strengste verboden de runderen van Apollo te slachten; Odusseus' gezellen deden 't in stilte terwijl hun vorst sliep; dit moest hij toen boeten met 'n vreselike schipbreuk, waarbij al z'n makkers omkwamen (vs. 2245: Odusseia 12e Z. vs. 403-vlgg.); wiens: wier (wiens ook meerv.); boet: heeft geboet. 2246Na 9 dagen zwerven bereikte hij 't eiland Ogugia, waar de nimf Kalupso woonde; deze hield hem 7 jaren bij zich (Odusseia 7e Z. vs. 240-vlgg.). 2249met min....: door liefde te ontgloeien en die te blussen (lessen). 2251Ter tyd toe: totdat; hiervan niets bij Homeros. 2252treckt: lijkt. 2253ontseggen: weigeren (want de goden bevalen haar hem los te laten). 2254Phaeacien: Phaeacië ('t eiland der Phaiéken of Phaiáken), 't tegenwoordige eiland Korfu (Odusseia 5e Z. vs. 279-280). 22555e Z. vs. 291-292 en vs. 316-318; wanneer Neptunus toornig was, sloeg hij met z'n drietand op de golven dat 't stormde; hier neemt hij wraak op Odusseus, die 't oog van z'n zoon Poluphemos had uitgeboord; rep: zwaai (in beweging breng); nieuwe kiel: want nadat z'n hele vloot door de storm vernield was, had ie eerst op 't eiland Ogugia 'n vlot gemaakt van pijnbomen. 2256Leucothoë: Vondel bedoelt Leukóthea of Leukótheé, 'n zeenimf, de verpersoonliking van de kalme zee; zij gaf hem 'n sluier, die hij om z'n borst moest dragen, en waardoor hij beveiligd was voor verdrinken (in alle uitgaven staat Leucothoë, dit is in de Grieks-Romeinse sageleer iemand anders, 'n geliefde van Apollo); bergt: brengt in veiligheid; siel: leven (Odusseia 5 Z. vs. 333-335). 2257De strand: strand was nog evenals in 't middeleeuws 'n de-woord; bladen: blaren; vermoeid en doorweekt van twee dagen zwemmen kroop hij aan 't strand tot z'n kin in 'n hoop blaren (5e Z. vs. 482-487). 2258De koninglycke maeghd: nml. Nausíkaä, dochter van koning Alkínoös, die de volgende dag 't goed ging wassen aan 't strand, vond hem daar bemodderd en vuil; ze geeft hem kleren, en brengt hem bij haar vader (Odusseia eind 6e Z., begin 7e Z.). 2259begaen om Peneloop: uit medelijden met Penélope, z'n vrouw. 2261vast: voortdurend. 2262Becingelt (hoort bij eegemael): omringd; en koomtse....: en (Odusseus) komt ze stoutmoedig overvallen. 2263stort: stoot (Odusseia 22e Z.). 2265Godspraeck: door dromen en zieners was hem voorspeld dat hij door zijn zoon Telégonos gedood zou worden (Dictys van Creta 6e Boek blz. 151-152); syn' basterd: nml. Telégonos, zoon van Odusseus en Circe. 2266ontsinnigh: ontzind (zie Dl. 1 blz. 770 op vs. 8); lastert: hoont. 2267Uit vrees voor die ‘Godspraeck’ verborg Odusseus zich op afgezonderde en eenzame plaatsen; versteeckt: verbergt. 2268Ter tyd toe: tot de tijd toe, tot dat. 2269Belust: verlangend. 2270Toen hij in Ithaka op zoek was naar z'n vader en daar op diens land verwoestingen aanrichtte, raakte hij slaags met Odusseus en diens zoon Telémachos; hij doodde de eerste (Hyginus, Fab. 127). 2271bescheerde doorn: bestemde doorn (Philóstratos zegt: door de lanspunt van 'n rog. Leven van Apoll. van Tuana 6e Boek hfst. 32; Dictys van Creta in z'n 6e Boek (blz. 152) juist zo: ‘hastile, cui summitas marinae turturis osse armabatur’, d.i. 'n lans die aan 't einde gewapend was met 'n been van 'n rog; de rog, 'n zeevis (zeetortel zoals hij in 't Grieks en 't Latijn heet) heeft 'n scherpe stekel of doorn aan de staart; deze werd gebruikt als punt voor pijlen en speren; de Ouden hielden die stekel voor heel vergiftig; vandaar dat Vondel spreekt van een vergiftige, en daar toe bescheerde doorn; bescheerd oopspr. vorm van beschoren: toebedeeld, beschikt. 2273laetge hem, uitspr. laatg'em. 2275martge: toeft ge, wacht ge. 2276weeligh: overmoedig; op Jupyn: sta op, Jupiter. 2277-2278Zie blz. 670 aant. op vs. 690; blixem: tref met uw bliksem. 2279Men verhaalde, dat aartshertog Albert deze eigenste woorden tot Isabella zou gezegd hebben, na de dood van Oldenbarneveld; te spa: te laat. 2281't gemeyn: 't gemenebest, 't vaderland. 2282loop: kun je wel gaan; en raeskal sonder breyn: en praat maar in 't honderd. 2283't Huys van Assaracus: 't geslacht van Assáracus, 'n vroegere koning van Troje. Pelops handen: Pelops was 'n voorvader van Agamemnon; hier dus: Griekse handen. 2284Den grootsten vyand: de gevaarlikste vijand, Palamedes. 2285't decxsel: 't voorwendsel; landverraed was ook de voornaamste maar lasterlike beschuldiging, waarom Oldenbarneveld veroordeeld werd. 2286Soo schendigh doemen: zo schandelik veroordelen. 2287radeloose: zonder raadgever (zonder raadpensionaris en zonder raad); die in uw' degens strompelt: die in uw eigen wapens struikelt, die uw eigen schaadt met uw eigen wapens. 2290uyt 's Hemels milde sael: uit de milde hemel. 2292vieren: feestvieren. 2294Pallas: Pallas Athene, de beschermgodin van Troje (zolang haar beeld, 't Palladium, in Troje bleef); deze rei is 'n navolging van 't twede koor in de Agamemno van Seneca, vs. 310-vlgg.; 't begin en sommige verdere gedeeltes zijn letterlik vertaald. 2295kerckgebaren: godsdienstige plechtigheden. 2296drempels: tempels. 2298schudd': zwaai ('t Lat. laurum quatiens vs. 313): de lauwerkrans was 't teken van de zegepraal. 2299maeghdelycke pruycken: de haren der meisjes (virgineas comas). 2300duycken: schuil gaan onder, bedekt worden met; de olijf was toegewijd aan Pallas Athene. 2301met.... vertuyt: niet opgebonden met zilverdraden....; vertuyt van vertuyen: vastbinden, opbinden. 2303bekleede....: bedekke als bij 'n bruid, 't nog ongehuwde meisje (zoals Pallas Athene wel afgebeeld werd als 'n bruid met hangende haren, zo moeten ook deze meisjes 't haar niet opbinden, maar over de hals laten hangen). 2304na d'oude sede: volgens de oude gewoonte (van de ongehuwde meisjes; 't Lat. heeft: de more comas innuba fudit (vs. 314). 2305Asien: Klein-Azië, waarin Troje lag. 2306-2308't Sy... of: zowel... als; Pactool: 'n rieviertje in Lydië, dat goudzand meevoerde (zie blz. 155 op vs. 1099); scheemren: schitteren; Meander: 'n rievier in Phrygië. 2309Caysters boord: de oever van de Kaüstros, 'n rievier in Ionië (kuststreek v. Klein-Azië); Caysters, uitspr. Kaïsters. 2313van Sagaris: door de Ságaris, 'n rievier in Phrygië. 2315Of 't (volk) dat, uit z'n land verdreven als balling...; bedoeld worden de (Homeriese) Kilikiërs, die in Groot Phrygië woonden in twee rijken, met de hoofdsteden Lurnessos (zie vs. 2323) en Thebe die beide door Achilles verwoest werden (Ilias 2:690-vlgg. en 6:397; en Dictys van Creta blz. 39). 2319te schouwen: te schuwen, te ontkomen aan. 2321En dat in plaats van de Caïcus ('n rievier) de Xanthos verkoos, de rievier bij Troje. 2323Lyrnes: Lurnessos; zie aant. bij vs. 2315. 2325haylgen galm: gewijde zang; huwt uw' keel aen: begeleidt uw zang met. 2328met 't spel van blaas- en snaarinstrumenten. 2329-2330Lokt met 't goddelik geluid de vreugde naar buiten. 2332Paris: toen die met de uit Sparta geschaakte Hélena naar Troje kwam. 2337Proteus: onbekend als minnaar van Hélena, wel 'n Prothoüs of Protus (Hyginus, Fab. 81). 2339Soo: zoals; Venus.... zie blz. 94 op r. 256. 2341doen: toen. 2342Niet sterflycx: niet iets sterfeliks. 2343uytgestreken: uitgedost; de dichter had hier 't bekende beeld van de zon met ‘de goude zonnepruycke’ voor zich. 2344eerst: pas, dus: de (uit zee) opkomende zon. 2346pruycke: haardos. 2347't kristal: 't zeewater; 't vergulsel: 't goud. 2348hulsel: haar. 2349den Dondergod: Júpiter. 2350Minerva, de Latijnse weerga van de Griekse Pallas Athene; ze was de dochter van Jupiter, en beschermster van Troje; in het slot: in de burcht van Troje stond 't Palladium (zie aant. op vs. 2294). 2352De vijanden (= de Grieken) raken verstrooid. 2356Argos: 't rijk van Agamemnon; in 't algemeen Griekenland. 2357Mycenen, waar Agamemnon z'n vorstelike zetel had, hier: Agamemnon. 2358Haer wijsheyds beckeneel: 't hoofd van haar wijze raadgever. 2359loopt scharssen: loopt te dollen; scharssen: met onvaste schreden rondlopen (bij scharren en scharrelen). 2361-2362voor de poort leyd: ligt voor de poort; van: door. 2364O strijdbre krygeresse: o krijgshaftige krijgsvrouw; Pallas of Minerva is ook de krijgsgodin. 2365geschrey: geschreeuw, geroep. 2366ruyspijp: 'n blaasinstrument. Later vertaalt Vondel 't Lat. fistula door: ruischpijp; fistula is 'n herdersfluit, die uit aan elkaar verbonden en evenwijdig lopende rietjes bestaat van verschillende lengte (zie Ovidius' Metam. 8e B. vs. 191; in V.'s vert. vs. 269). 2367-2368Voor u feesten gehuwde vrouwen en meisjes; jonffers: joffers, meisjes. TEKSTKRITIEK: vs. 2377 levens sat, de oude uitgave heeft leven sat. 2369vermengde: gemengde (van gehuwden en ongehuwden). 2370Naar uw tempels van wit albast en marmer. 2373Goddinnebeeld: 't Palladium. 2375tochten: verlangend uitzien. 2376bevlochten: bekranst. 2377levens sat: levensmoe (die lang genoeg geleefd hadden). 2378Hunn' wensch deelachtigh: nu ze verkregen hebben wat ze wensten (nml. 't bewijs dat Pallas Athene werkelik de stad beschermt); mat: afgemat. 2380sidderende: met bevende handen. De laatste stroof weer letterl. v. Seneca (vs. 378-381).

De werken van Vondel. Deel 2. 1620-1627

De werken van Vondel. Deel 2. 1620-1627

De vyfde handel.