auteur: Joost van den Vondel
editeur: Leo Simons, C.R. de Klerk, J. Prinsen J.Lzn, H.W.E. Moller, B.H. Molkenboer, J.F.M. Sterck, L.C. Michels, C.G.N. de Vooys, C.C. van de Graft en A.A. Verdenius
bron:
J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.G.N. de Vooys, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn., L. Simons, C.C. van de Graft, L.C. Michels en A.A. Verdenius (eds), De werken van Vondel. Vijfde deel 1645-1656. De Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1931
verantwoording
inhoudsopgave
doorzoek de hele tekst
downloads
|
|
| |
Ter bruilofte van den E. Heere Ioan Six
en de E. Joffer Margarite Tulp.aant.*
CONCORDES ANIMAE.
Der kindren eer en dienst, hunne ouderen bewezen,
Van outs by heiligh en onheiligh wert geprezen, vs. 2
En met den titel van Godtvruchtigheit gekroont; 3
Dewijl hy tegens Godt om hoogh zich danckbaer toont, 4
5
Die d'ouders dient, en eert, als oirsprong van het leven
En wezen, aen het kint door hen van Godt gegeven;
Behalve 't geen de telgh van zijnen stamme deelt
Aen sap van deught en tucht, de spruiten ingebeelt, 8
En levende ingeplant, als Goddelijcke voncken,
10
Van kintsbeen met de melck der moeder ingedroncken.
Wat zaet van leeringen men dickwils vruchtloos stroy;
Dees hooftdeught zette in SIX van zijne wiegh haer ploy, 12
En blonck in hem, en in zijn' eensgezinden broeder. 13
Wat eer wat dienstbaerheit oit kint zijn waerde moeder 14
15
Van harte opdraegen kon, als een vereischte schult, 15
| | | |
Die droegenze op aen haer, uit schijn niet, noch vergult
Met een geveinst gelaet, maer uit oprechte trouwe. 17
Wat was het een vermaeck voor d'oude weduwvrouwe
Zich dus te zien gedient, door haer gehoorzaem bloet! 19
20
De dagen uitgereckt, en zonder tegenspoet 20
Van wederspannigheit de weduwlijcke jaeren, 21
In 't keeren en in 't gaen, gelijck op twee pylaeren,
Gestut te zien, een heil dat niet gevonden wort
By tortels, troosteloos op haeren tack verdort: 24
25
Maer SIX was 't niet genoegh de Moeder in haer leven,
Te volgen; hy had lust haer graf deze eer te geven,
Na dat de Doot zoo lang haer mont en oogen loock, 27
En zy verdweenen was, gelijck een damp en roock
Om hoogh aen lucht verdwynt. hy overwoegh haer zorgen, 29
30
In 't vallen van den dagh, in 't ryzen van den morgen,
En hoeze in haeren tijdt, bekommert voor den zoon,
Uit duizent maeghden een zoo zedigh koos als schoon,
Een zuivre TULP, het puick van allerhande bloemen;
Toen 't oogh op deze viel, die wy de Parle noemen, 34
35
In Grieksch en out Latyn, en niet onduitsch noch vremt, 35
Als met de bloem gepaert, haer' eigen naem bestemt, 36
Met uitgelezenheit van zedigheit en waerde,
Die van der Moedren aert, van weêrzy, niet veraerde. 38
Zy hing geduurighlyck aen haer Vrouw Moeders zy,
40
Gekent in 't zedigh kroost, de beste schildery; 40
Het zyze speelde of zong, op 't klincken van de snaeren,
Waer op de geest van SIX ten hemel scheen te vaeren,
En met zyn moeders geest te spreecken van de Maeght,
Die hem, op haeren raet en zyn gezicht, behaeght;
45
Als eene aen wie hy hoopt zich zelven te verbinden,
Om in dat lieve bloet zyn moeders ziel te vinden,
Die hy verloren heeft; en zyn vrouw moeders naem 47
In een' herboren klanck te wecken, zoo hy quaem
Ontmoeten zyn geluck in deze MARGARITE.
50
O, zucht hy menighmael, dat 's hemels zegen vliete
| | | |
En vloeje op mynen wensch, en ick den blijden dagh
Beleef', die Moeders wil geheel voltrecken magh,
In mynen trouring, lang dees Joffer toebeschoren, 53
Gelyck myn geest getuight. O waer die dagh geboren! 54
55
De Liefde ontsteeckt aldus des jongelings gemoedt,
Gelyck de vlam een torts. al d'aders, al zyn bloet
Veranderen in vier, dat, krachtigh van vermogen,
Hem uitstraelt uit gebaer, en aengezicht, en oogen,
En niet te blusschen is, zoo lang het voedtsel vint.
60
Waer twee vereenigen, daer strengelt en verbint
De Liefde tien aen een; want ieder heeft zyn zinnen: 61
Doch lichter zal die bant op deze harten winnen, 62
En hechten, aengezien de wil in 't algemeen
Een heilzaem wit beooght: dat wit smilt veele in een. 64
65
Gestadigheit verwint. zoo wort de draet volsponnen. 65
Haer Broeder heeft aldus den hoogen BURGH gewonnen. 66
Moskovisch ys noch sneeuw verkoelden noit den gloet 67
Van zyne ontsteecke borst, door 't afzyn aengevoedt, 68
Daer na gewellekomt, en by de liefste ontfangen,
70
Verquickster van het moede en afgestreên verlangen. 70
De trouwe min van SIX verdiende oock 't echte pant 71
Te schencken aen zyn Bruit, te trouwen met haer hant
Die schoone wederga, hem toegeschickt van boven, 73
En schooner door haer deught. op zulck een trouw beloven 74
75
De starren hen te zien, aen onzen Aemstelstroom, 75
In telgen uitgespreit; gelyck een vruchtbre boom, 76
Waerin de SIXEN en OUTSTHORENS weder bloejen,
Waerin men VLAMINGEN en TULPEN aen ziet groejen, 77-78
Ten dienst van onze stadt en Hollants vryen Staet:
80
Terwijl de Bruidegom zyn Bruit en toeverlaet
Omhelst, en onderhoudt met vriendelijcke togen, 81
En dau en geur, uit tym van Poëzy gezogen;
Daer hy, by wylen, 't hart en zyn' verliefden geest
Met geuren sterckt, en witte en roode roozen leest 84
85
Op haere ontloocke wang; daer verf in verf verdreven, 85
| | | |
Hem 't gansche jaer den May afschilderen naer 't leven.
De deught, aldus gevat in uitgeleze stof,
Veredelt haer waerdy met onwaerdeerbren lof.
Wat zocht de Bruigom 't oogh der Schoone te behaegen
90
Door parlesnoer, om aen den blancken hals te draegen, 90
Om 't hooft, en om de hant? zyn parlevisschery
Is ydel: want de schoonste en eelste Parle is zy, 92
Wiens deught geen toisel hoeft, noch ydele cieraeden 93
Van baggen en gesteente of kraeckende gewaeden, 94
95
Vol parlen geborduurt, en styf van Indisch gout.
Zy leent van buiten niet, die d'ydelheit mistrouwt. 96
Geen ramp den bloessem van dit huwelyck verniele,
Een bruiloft, zonder endt, voor lichaem en voor ziele,
Die, even onverzaet, verlangen naer het zoet,
100
Dat lyf en ziel vernoeght, door 't onbegreepen Goet. 100
|
*Van 1655. Afgedrukt volgens de tekst van de afzonderlike uitgave in plano ( Unger: Bibliographie, nr. 548).
Het motto, ontleend aan Aeneïs VI, 827, betekent: ‘eensgezinde zielen’. - Jan Six (37 jaar) ondertrouwde 2 Julie 1655 met Margarita Tulp (20 jaar), dochter van de Amsterdamse burgemeester Dr. Nicolaas Tulp.
vs. 2by: door; heiligh en onheiligh: de Christelike en heidense schrijvers.
3titel: erenaam; Godtvruchtigheit: vertaling van pietas.
12zette haer ploy: vestigde zich, kwam tot volle ontwikkeling.
13eensgezinde: van gelijke aard.
14zijn waerde moeder: Anna Wymers, in 1641 door Vondel bezongen (Dl. 4, blz. 295).
15opdraegen: betonen; een vereischte schult: een schuld, waarop zij recht had.
20De dagen uitgereckt: haar leven verlengd.
21wederspannigheit: geest van verzet (van de zijde van haar kinderen).
24By: door (vgl. voor het beeld van de treurende weduwe Gysbr., vs. 1272).
29hy overwoegh (met oe-klank) haer zorgen: hij bracht zich te binnen haar bezorgdheid (voor hem).
34Parle: vert. van Margarite.
35onduitsch: on-Nederlands.
36bestemt: bepaalt, aangeeft.
38van weêrzy: haar moeder was M. Vlaming (vgl. vs. 78); veraerde: afweek in degelikheid van karakter.
40Gekent: herkend; de beste schildery: in de voortreffelike kinderen herkende men het best het beeld van de moeder.
47zyn vrouw moeders naem: Anna. Hij hoopte dus in een dochtertje Anna de naam van zijn moeder, als herboren klanck (vs. 48) te zullen horen, wat inderdaad geschiedde.
53toebeschoren: door het lot toebedacht.
61tien, nl. tweemaal vijf zinnen.
62op deze harten winnen: deze harten voor zich winnen, in beslag nemen.
65Gestadigheit verwint: wschl. spreekwoordelik; vgl. Inwydinge van 't Stadthuis, vs. 203.
66Haer Broeder: de broeder van de bruid was met een juffrouw Burgh getrouwd.
67Moskovisch ys noch sneeuw: bij zijn verblijf in Rusland (Moskovië).
68ontsteecke: ontstoken, ontvlamde; aengevoedt: versterkt.
70afgestreên: door de strijd afgemat.
71't echte pant: de huweliksbelofte.
73toegeschickt: toegezonden.
74op zulck een trouw: bij de aanschouwing van zulck een trouw.
75De starren: het gesternte dat de toekomst voorspelt.
76In telgen uitgespreit: met een groot gezin gezegend.
77-78De moeder van de bruid heette Margareta de Vlaming van Outshoren.
81onderhoudt: vriendelik toespreekt; togen: teugen.
84witte en roode roozen leest: haar wangen kust.
85ontloocke: fris als opengaande bloemen; verdreven: ineen vloeiend.
90parlesnoer: als huweliksgeschenk.
94baggen: ringen; kraeckende: door kostbare zware zijde.
96Zij, die niet op ijdele opschik gesteld is, zoekt het niet in uiterlike middelen.
100't onbegreepen Goet: de ondoorgrondelike wil van God.
|
|
vorige