auteur: Joost van den Vondel
editeur: Leo Simons, C.R. de Klerk, J. Prinsen J.Lzn, H.W.E. Moller, B.H. Molkenboer, J.F.M. Sterck, L.C. Michels, C.G.N. de Vooys, C.C. van de Graft, J.D. Meerwaldt en A.A. Verdenius
bron:
J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.G.N. de Vooys, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn., L. Simons, C.C. van de Graft, L.C. Michels, J.D. Meerwaldt en A.A. Verdenius (eds), De werken van Vondel. Achtste deel 1656-1660. De Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1935
verantwoording
inhoudsopgave
doorzoek de hele tekst
downloads
|
|
| |
| | | |
J. V. Vondels Afbeeldingen der Stamheeren en zommige telgen van de Graven, Boelensen, Bickeren en Witsens,*
toegewyt den edelen en gestrengen Heere Andries de Graeff,
Ouden Raet en Rekenmeester, nu Out Burgermeester en Zeeraet
t'Amsterdam.
M DC LVIII.
| |
| | | |
Aen den zelven Heer.
Laet uw heuscheit zich niet belgen, 1
Zoo 't my aen vermogen faelt
U, uw stammen, en hun telgen, 3
Met uw Huiszon, korts gedaelt, 4
5
En haer vruchten afgemaelt, 5
't Licht te biên op myn papieren 6
Met zoo levendige zwieren 7
Als het leven eischt van kunst. 8
Deck myn misgreep met uw gunst.
| |
| | | |
Op den edelen en grootachtbaeren Heer Diedrick Jansz. Graeff,
Burgermeester en Raet van Amsterdam.aant.*
PACATAMQVE REGIT PATRIIS VIRTVTIBVS URBEM.
Den vroomen Diedrick, die, op zyner oudren stappen, 1
's Lants rust beminde, viel de storm des krijghs te bang. 2
Hy berghde zich aen d'Eems, in droeve ballingschappen, 3
En raeckte aen 't roer, zoo dra de vryheit raeckte in zwang. 4
5
De weezen dancken hem, als hunnen tweeden vader,
Die, ampteloos gezint te leven, d'eer versmaet
Van Burgermeesterschap: doch zijn verzoeck wort spader
Bezegelt dan hy 't wenscht, op 't raethuis by den Raet. 7-88
Men vintze zelden die hun heerlyckheit verminderen. 9
10
Godt zegent zulck een daet in kindren en kints kinderen.
| |
| | | |
Op den edelen en gestrengen Heer Cornelis Boelens,
Raet van zijn Excellentie Willem van Nassau, Prins van Oranje,
Gecommitteerde raet van Hollant en West-Vrieslant,
Raet van Staete, toen 't gezag hebbende over het krygsvolk, te water en te lande,
en Schepen en Raet van Amsterdam.aant.*
PER VARIOS CASVS.
Men ziet in d'afkomst hier den ridder Boelens leven,
Wien Amsterdam noch danckt voor haere wapenkroon. 1-2
't Geluck, toen Groeningen voor Rennebergh most beven, 3
Verhief Cornelis, die, des kerckers klaeuw ontvloôn,
5
Den Raet en 't Schepenschap, daer na den Raet der landen 5
Bekleede, in 't endt den Raet van Staete, wien 't gebiet 6
Van kryghsvolck wort vertrouwt, oock over zee en stranden 6-7
De wacht hielt, waer 't geschut des vyants vloot beschiet.
's Mans oude steigert niet aen 't peil van veertigh jaeren. 9
10
Zyn wysheit was lang ryp voor 't gryzen van de haeren.
| |
| | | |
Op den edelen en grootachtbaeren Heer Geeraert Bicker,
Burgermeester en Raet van Amsterdam.aant.*
IVRA DABAT LEGESQVE VIRIS.
Een helder licht van staet, om andren voor te lichten,
Op 't spoor der ouderen, was Bicker, wiens verstant
De maetschappy van ryck OostIndien holp stichten,
Dat zulck een' opgang gaf aen 't vrye Nederlant. 2-44
5
De munt, die heiligh is, en maghtigh heeft te lyden
In deught, gewight, en waerde, ontfing een' schooner glans 6
Door zyn voorzichtigheit, in aengevochte tyden. 7
Zy wenscht zyn beelt in gout t'omvlechten met een' krans.
Een eenigh jaer zagh hem, als burgerheer, verheven. 9
10
Hy storf de stadt te vroegh, die in zyn bloet blyft leven. 10
| |
| | | |
Op den grootachtbaeren Heer Geeraert Jakob Witsen,
Gecommitteerde Raet der Staeten van Hollant en West-Vrieslant,
Burgermeester en Raet van Amsterdam.aant.*
RAMIS INSIGNIS OLIVAE.
Het bloedige oorloghszwaert, dat dol en ongeregelt 1
Den oogst van Neêrlant maeit, hetwelck by vrede bloeit, 2
Met hulp van WITSEN wert in zyne schee gezegelt, 3
Voor twalef jaeren, en die bloetaêr toegeschroeit.
5
De burgertwist begon ten lesten op te steecken.
De Burgermeester die aen 't roer der Staeten zat,
Bewaerde zyne beurt, en heelde 's lants gebreken, 7
Naer tyts gelegenheit, van stieren moede en mat. 8
Hy helpt de vroome in staet, en keert veraerde heeren. 9
10
Zijn afkomst magh met recht in't beelt den grootvaêr eeren. 10
| |
| | | |
Op den edelen en gestrengen Heer Jakob de Graeff,
Vryheer van Zuidpolsbroeck, Gecommitteerde Raet van de Staeten van Hollant en West-Vrieslant,
En Burgermeester en Raet van Amsterdam.aant.*
VINCET AMOR PATRIAE.
Zoo leefde Vryheer Graeff, die waerdigh was de schreden 1
Van staet, tot nut en heil des volx, door eene ry
Van eerlycke ampten, vroom en rustigh naer te treden, 1-3
Als vyant van veroude en nieuwe dwinglandy, 4
5
En vrient van 't vaderlant en 's lants getrouste helden,
In welcker lot hy deelde, als Maurits hen verstiet, 6
Waerna de vaders hem met grooter eer herstelden 7
In d'eerste waerdigheit van 't burgerlyck gebiet: 8
Toen holp hy op zyn' hals noch eens ons raethuis stutten. 9
10
Een wyze Cicero kon duizenden beschutten. 10
| |
| | | |
Op den edelen en grootachtbaeren Heer Cornelis Bicker,
Heer van Swieten, Gecommitteerde Raet van de Staten van Hollant en West-Vrieslant,
En Burgermeester van Amsterdam.aant.*
CAPITOLIA CELSA TENEBAT.
Dus droegh het kussen weêr der stede en burgren hoeder,
Heer Swieten, in zyn' staet en waerdigheit herstelt, 2
Na dat hy 't zelve lot gedeelt had met zyn' broeder, 3
Toen 't heir den Aemstel dorst belegren met gewelt, 4
5
Hem eischen uit zyn' staet, die stadt en volck verdedight, 5
En willigh afstont, tot een eer van zynen stam: 6
Hoewel hy 't vaderlant noch iemant had beledight.
Dus raeckte Oranje met een' glimp van Amsterdam, 8
Dat poort en boomen hielt gesloten voor zyn vendels. 9
10
Een Burgermeesters moedt was stercker dan veel grendels.
| |
| | | |
Op den edelen en gestrengen Heer Andries de Graeff,
Ouden Raet en Rekenmeester der Graeflijckheit van Hollant, en West-Vrieslant, nu Out-Burgermeester, en Zeeraedt t'Amsterdam.aant.*
NOBILITAS SOLA EST ATQVE UNICA VIRTVS.
De telgh, waerin de deught der stammen is geschapen,
Geeft heldre blycken van den ingeboren aert, 2
En eedler tekens dan het aenge-erfde wapen:
De Graeff getuight dit, die der oudren stoel bewaert, 4
5
En rycker inkomst, rust, het heerlyck ampt en staeten 5
Van 't Rekenmeesterschap en Graeflyck Raetsgezagh, 6
Zyn vaders stadt ten dienst, uit liefde heeft verlaeten,
Daer hy den Zeeraet sterckt, en eert der Staeten vlagh. 8
Men beelt het leven uit met kleuren, die versterven: 9
10
Maer d'ommetreck van eer verdooft den glans der verven. 10
| |
| | | |
Op de edele en gestrenge Mevrouw Elizabeth Bickers van Swieten,
Gemaelin van den Heere Andries de Graeff, nu Out Burgermeester en Zeeraet t'Amsterdam.aant.*
DICTIS DIVINVM ASPIRAT AMOREM.
De brave dochter van den braven Heer van Swieten,
Elizabeth plagh dus t'onthaelen haeren helt, 2
En minnelyck den strael van minne in 't hart te schieten, 3
Waer door hy in den gloet van haere liefde smelt.
5
D'afzetsels van die bloem getuigen het vermogen 5
Van haere kuische trouw, waerme zy hem verbont,
Zoo menighmael zyn ziel, ten hemel opgetogen, 7
Alleen genoeghzaemheit in haere vrientschap vondt. 8
Ontydigh heeft een ryp die schoone bloem verbeeten: 9
10
Maer d'eedle geur van deught en trouw blyft onvergeeten.
| |
| | | |
Op d'Afbeeldingen van den edelen Heere Andries de Graeff, Raet en Rekenmeester der Graeflyckheit van Hollant en West-Vrieslant;
En de edele Mevrouwe Elizabeth Bickers van Swieten.aant.
CONCORDES ANIMAE.+
Quam Ridder Boelens, nu door zynen zerck opdringen, 1
En zagh Elizabeth en Andries dus gepaert,
Hy riep: o eedle kunst, die na de doot bewaert
Den levendigen zwier van myn nakomelingen, 4
5
Ick en mijn dochter staen gekent in dit gespan; 5
De nicht naer heur genoemt, de neef is myn genan. 6
Anders.
Hier heeft de schildergeest een' nieuwen bant geleit,
Belust om Swietens telgh door kunst aen Graeff te trouwen,
Den Raet en Rekenheer van Hollants Graeflyckheit,
Gelyckze uit liefde om stryt hun huis in d'afkomst bouwen. 4
5
Wanneer de zon dees verf en schildery verschyn', 5
Zal 't kroost, dat naer hen zweemt, hun bloet en omtreck zyn. 6
| |
| | | |
Op de Kinders van den Heere Burgermeester Andries de Graeff,
en Mevrouw Elizabeth Bickers van Swieten,
In een lantschapschilderye afgebeelt.aant.
MIRATVR, RERVMQVE IGNARVS IMAGINE GAVDET.+
Delos schynt zich hier t'ontvouwen, 1
Met zyn weelige landouwen,
't Heiligh eilant, daer Latoon
Eene dochter, en een' zoon
5
T' eener draght geluckigh baerde. 5
Elck van deze twee bewaerde
Zyne beurte, d'een by nacht, 6-7
D'ander 's daeghs: nu noopt de jaght 8
En de jaghtlust broêr, en zuster,
10
Daer het wilt voorheen geruster 10
Weide in 't groen onachterhaelt. 11
Geen van beide blinckt en straelt
Noch te sterck in 's weerelts oogen
Om het hooft, uit onvermogen: 12-14
15
Want de glans, die 't oogh verblyt,
Zal noch groeien met der tyt.
Mercklyck kan men in het rennen 17
Eert en kranst de goude haeren,
| | | |
Vloeiende als bescheene baren 22
Van een beeck. hy vlieght vooruit
Met den jaghtspriet, en het kruit, 24
25
Van den nuchtren dau bedruppelt, 25
Kraeckt. het hart des jaegers huppelt
Onder 't jaegen: maer de maen
Die de hinden komt verrassen,
30
Is noch effen aen het wassen 30
Uit het haer, dat opgeschickt 31
En met zilver is gestrickt.
Zie heur met den boogh eens ylen;
En de koker hangt van pylen
35
Zwanger, achter op den rugh. 35
Eene jaghtnimf volght haer vlugh
Met dry afgerechte honden,
En een' wackren valck, gebonden
Op de rechte hant. een vlught
40
Jonge geesten breeckt de lucht. 40
Zie de jaegers zich hier reppen,
Als of zy behaegen scheppen
In 't vervolgen van een hart,
Dat, in 't bangste van zyn smart,
45
Haest den geest zal moeten geven. 45
Hoor hoe schreit het: laetme leven: 46
Noit gelastert, noch misdaen.
Maer als ick dees schilderye,
Dieper inzie, beelt voor beelt, 51
Duncktme dat de vader speelt
Op zyn zevental van zonnen 52-53
55
Dry waeruit haer glans noch straelt,
Vier alree om hoogh gehaelt.
In Apollo, hier aen 't streven, 57
Ziet men bey de grootvaêrs leven, 58
| | | |
In hunn' naem, zoo wyt befaemt
60
Als de deught de nyt beschaemt, 60
Daer de burgers in de rancken 61
Noch die brave stammen dancken.
In Diane, en 't ander kint
Met den valck, ter jaght gezint,
65
Ziet men noch de grootmoêrs blyde, 65
Witsens dochter, en Alyde,
Boelens kint, die, noit volloont, 67
Waerdigh zyn met lof gekroont.
Datze leven in haere erven
70
Langer dan dees schoone verven
't Oogh verheugen, nimmer moe.
Hier geef Godt zyn' zegen toe.
| |
Op het wapen van den gemelden Heere.aant.*
PER SAECULA.
Twee eeuwen heugen van dit zegel, 1
Gesproten uit den Duitschen stam, 2
Bekent op 't raethuis t'Amsterdam.
De deught bewaert der oudren regel. 4
5
De kroon van Polsbroeck 't wapen eert, 5
Dat blyft, als Graeff in asch verkeert. 6
| |
Op Vredehoef
De hofstede van den gemelden Heere.aant.*
SECVRA QUIES.
Zy spreeckt:
Myn heerschap most, om stil 's lants oorloghsbuy t'ontschuilen,
Den ouden Ryn om d'Eems uit hoogen noot verruilen. 1-2
| | | |
De kryghstorts stack terwyl den brant in dack en hout.
Hier na keert d'eigenaer, die Vredehoef herbouwt.
5
Nu door zyn' neef verryckt, ick hem, gelyck vergeeten,
En Swietens puickroos zie, by heuren Graeff gezeten, 6
Aengroeien in hun kroost, zoo schoon als dees landouw.
Aert d'afkomst naer den stam, wie twyfelt aen haer trouw. 8
|
*1658. Volgens de tekst van de afzonderlike uitgave in kl. 8 o (Unger no. 581). Zie hiervóór 't titelblad nagevolgd. In deze reeks van gedichten bezingt Vondel de ‘Ahnengalerie’ van Andries de Graeff: zijn grootvader van vaderszijde, Diedrick Jansz. Graeff en die van moederszijde, Cornelis Boelens; de beide grootvaders van Andries' echtgenote, Elizabeth Bickers van Swieten, namelik Geeraert Bicker en Geeraert Jacob Witsen, de vaders van het echtpaar Jacob de Graeff en Cornelis Bicker; vervolgens Andries de Graeff en Elisabeth ieder afzonderlik en dan gezamenlik, hun kinderen, het wapen en de hofstede. Reeds vroeger bezong Vondel de verwantschap van deze geslachten (zie dl. 5, 909). Een overzichtelike geslachtslijst vindt men in de Aantekeningen achterin dit deel.
*Onschult: verontschuldiging.
1uw heuscheit: uw vriendelikheid.
3uw stammen en hun telgen: uw voorouders en hun afstammelingen.
4uw Huiszon, korts gedaelt: uw onlangs overleden vrouw.
5haer vruchten: uw kinderen.
6't Licht te biên: aan het licht te brengen, dus: door mijn gedichten bekend te maken.
8Als de werkelikheid van de kunst mag eisen, d.w.z. kunstig naar het leven getekend.
Verontschuldig vriendelik mijn mislukte poging.
*Het Motto, ontleend aan Verg. Ecl. of Buc. IV, 17, met een kleine wijziging, betekent: Hij regeert de bevredigde stad met voorvaderlike manhaftigheid.
Diedrick Jansz. Graeff (1529-1589) was de derde en meest bekende zoon van de lakenhandelaar Jan Pietersz. (de ‘grootvaêr’ in dl. 5, 372). In 1568 week hij met vrouw en kinderen uit naar Embden, maar keerde bij de alteratie van de regering in Mei 1578 te Amsterdam terug, waar hij vroedschapslid en weldra burgemeester werd.
2viel .... te bang: was te angstwekkend.
3berghde zich: begaf zich in veiligheid; aen d'Eems: te Embden, de wijkplaats voor hervormde ballingen.
4raeckte in zwang: de vrije loop kreeg.
7-8zijn verzoeck wort spader bezegelt: aan zijn verzoek (om van ambten vrijgesteld te worden) wordt later voldaan.
9heerlyckheit: aanzien, positie.
*Het motto, ontleend aan Aeneis I, vs. 204, betekent: door onderscheiden lotswisselingen heen.
Cornelis Andriesz. Boelens Loen (1552-1584), geboren te Embden als zoon van Andries Boelens Loen en Alyd Claesdr. Smit, was gecommitteerde raad (1579-80), vroedschap (1579) en schepen (1583) te Amsterdam (Zie: Het Patriciaat van Amsterdam, vertegenwoordigd door de genealogie van 't geslacht Boelens, Amsterdam 1881).
1-2d'afkomst: de nakomelingen; voor ridder Boelens, overgrootvader van Cornelis, zie deel 5, blz. 909.
5den Raet: de vroedschap (1579-80); den Raet der landen: de Staten Generaal (1581-1583).
6Bekleede: zetelde in ( Ned. Wdb. II, 1579).
6-7't gebiet van: het bevel over.
9oude: ouderdom, leeftijd. - steigert niet aen: stijgt niet tot.
*Het motto, ontleend aan Aeneis I, vs. 507, betekent: Hy gaf recht en wetten aan (vrije) mannen.
Geeraert (gewoonlik Gerrit) Bicker (stierf in 1604) was een zeer voornaam koopman en bierbrouwer, in 1603 burgemeester, in 1590-1604 vroedschapslid; gehuwd met Alyd Andriesdr. Boelens (1557-1630), zuster van Cornelis Andriesz. (Zie Elias: De Vroedschap van Amsterdam 1578-1795, Haarlem 1903).
2-4Hij behoorde in 1602 tot de oprichters van de O.I. Compagnie.
6deught: deugdelikheid, gehalte.
7voorzichtigheit: beleid; aangevochte tyden: crisistijd, bedreigd door oorlog en oeconomiese nood.
9Een eenigh: een enkel, nl. 1603, toen hij burgemeester ( burgerheer) was.
10die slaat terug op Hy; zyn bloet: zijn afstammelingen.
*Het motto, ontleend aan Aeneis VI, vs. 808 betekent: kenbaar aan de (vrede-) olijftak.
Gerrit Jacob Witsen, voornaam korenkoper en handelaar op de Oostzee, vader van Aertge Witsen, die in het huwelik trad met Cornelis Bicker, de zoon van Geeraert (vgl. voorafgaand gedicht). Hij stierf in 1626 (Zie Elias, De Vroedschap van Amsterdam I, 168).
3in zyne scheê gezegelt: belet om uit de schede getrokken te worden. Witsen was in 1609, toen het Bestand gesloten werd, juist burgemeester.
7Bewaerde zyne beurt: bleef op zijn post, vervulde zijn plicht.
8Naer tyts gelegenheit: naar de eis der omstandigheden.
9helpt in staet: handhaaft in hun positie; keert: weert; veraerde: ontaarde, plichtvergeten.
10Zijn afkomst: zijn kleindochter Elizabeth Bicker van Swieten, dochter van Cornelis.
*Het motto, ontleend aan Aeneis VI, vs. 823, betekent: De liefde voor het vaderland zal de overhand behouden. Jacob de Graeff (1571-1638), zoon van Dirk Jansz., studeerde te Leiden in de oude talen, reisde in het buitenland en vestigde zich als koopman te Amsterdam. In 1598 werd hij schepen in 1613 burgemeester. In dat jaar trouwde hij met Aaltje (Alid) Boelens, enige dochter van Cornelis Boelens, die hem een groot vermogen aanbracht. In 1638 schreef Vondel een grafschrift voor hem (dl. 3, 613); in dl. 6, blz. 10 vindt men zijn portret.
1Vryheer: Jacob de Graeff kocht in 1610 de heerlikheid van Zuidpolsbroek.
1-3de schreden van staet .... naer te treden: de trappen van aenzien .... te beklimmen. Hoe een Amsterdams patriciër trapsgewijze tot de hoogste ambten opklom, vindt men beschreven in Amsterdam in de 17de eeuw, 's-Gravenhage 1897, I, 84; eerlycke: eervolle; vroom en rustigh: rechtschapen en energiek.
4veroude: voorbijgegane (n.l. de Spaanse); nieuwe: de Contra-Remonstrantse (vgl. vs. 6).
6Wegens zijn sympathie voor de Remonstranten werd Jacob de Graeff in 1618 door Prins Maurits uit de stadsregering verwijderd.
7de vaders: de vroedschap (naar het Latijnse patres conscripti = senatoren). In 1628 werd hij opnieuw burgemeester.
9Toen was hij opnieuw een krachtige steun voor het stedelik bestuur.
*Het motto, ontleend aan Aeneis VIII, vs. 653, betekent: Hij beheerste het hoge Kapitool.
Cornelis Bicker (1593-1654), burgemeester in 1646-50 en 1654. Zijn kinderen noemden zich Bicker van Swieten. Ook in 1650 dichtte Vondel een epigram op hem, met nagenoeg dezelfde aanhef en overeenkomsten in vs. 2, 3 en 5 (Zie dl. 5, 518).
2Heer Swieten: Cornelis Bicker kocht in 1632 de heerlikheid Swieten.
4't heir: van Willem II, in 1650.
5Hem eischen uit zijn' staet: eisen dat hij als magistraat afstand zou doen; die slaat terug op Hem.
6afstont: afstand deed, ontslag nam.
8met een' glimp: schijnbaar met behoud van eer ( Ned. Wdb. V, 98).
9boomen: om het water af te sluiten.
*Het motto, ontleend aan Juvenalis Sat. VIII, 20, betekent: De deugd is de uitsluitend enige adeldom.
Andries de Graeff (1611-1678), zoon van Jacob de Graeff (zie boven) was de laatste uit zijn geslacht die de burgemeesterlike waardigheid bekleedde. Na zijn studie in de rechten te Poitiers kwam hij in 1646 als schepen in de regering en trouwde ditzelfde jaar met Elisabeth Bicker van Swieten, zijn achternicht. In 1657 aanvaardde hij het burgemeesterschap. Een afbeelding van zijn marmeren buste, door Quellinus, vindt men in dl. 6, blz. 13.
In het opschrift: Out-burgemeester: het oud-burgemeesterschap was in de praktijk geen titel, maar een waardigheid en functie. Er ging grote invloed op het stadsbestuur mee gepaard (Zie Amsterdam in de 17 de eeuw, I, 83).
4stoel bewaert: zetel blijft innemen.
6Hij vestigde zich als Meester ordinaris van de Rekenkamer van Holland in Den Haag, doch deed in 1657 afstand van deze post en keerde in Amsterdam terug.
8In 1658 nam hij zitting in de Admiraliteit ( Zeeraet).
10d'ommetreck van eer: het beeld van zijn innerlike waarde; verdooft: overschittert.
*Het motto, ontleend aan Aeneis VIII, vs. 373), betekent: Zij ademt een hemelse liefde.
Elisabeth Bickers van Swieten was de derde dochter van Cornelis Bicker. De 30ste Oktober 1646 gehuwd, overleed zij reeds Februarie 1652 in het kraambed.
5afzetsels: nakomelingen; het vermogen: de macht, de invloed.
7opgetogen: omhoog gevoert.
8genoeghzaemheit: voldoening ( Ned. Wdb. IV, 1570).
9ryp: rups ( Ned. Wdb. XIII, 362); verbeeten: stukgebeten.
+Het motto, ontleend aan Aeneis VI, vs. 827, betekent: Eendrachtige zielen.
1Ridder Boelens: bedoeld is: de stamvader Andries Boelens 1455-1525, wiens dochter Lysbeth trouwde met Cornelis Hendriksz. Loen en de moeder werd van Andries Boelens Loen, zie de geslachtslijst achter in dit deel; opdringen: weer op aarde verschijnen.
4levendigen zwier: levende trekken.
5staen gekent: zijn te herkennen; gespan: paar.
6nicht: kleindochter; neef: kleinzoon; genan: naamgenoot.
4hun huis in d'afkomst bouwen: hun geslacht in hun kinderen doen aanwassen ( Ned. Wdb. III, 774).
5verf en schildery: geschilderde portretten; verschyn': nog in de Mnl. betekenis van overschijnen, beschijnen.
6naer hen zweemt: op hen gelijkt; omtreck: beeld.
+Het motto, ontleend aan Aeneis VIII, vs. 730, betekent: Hij bewondert en, onbekend met de zaken, verheugt hij zich in de afbeelding.
1Delos: het ‘heilige’ eiland waar Latona Apollo en Diana ter wereld bracht; hier: in het landschap op de schilderij: Uit vs. 57-65 blijkt dat van de drie kinderen een afgebeeld was als Apollo, een als Diana en de jongste met een valk, alle voor de jacht uitgerust.
5T'eener draght: als tweelingen.
6-7bewaerde zyne beurte: nam zijn post waar (vgl. Op G. Witsen, hiervóór, vs. 7).
8noopt: prikkelt, spoort aan.
10geruster: veiliger ( Ned. Wdb. IV, 1697).
12-14De verblindende goddelike glans om het hoofd ontbreekt nog; uit onvermogen: omdat hun macht nog niet zó groot is (vgl. 15-16).
22bescheene baren: glinsterend verlichte golven.
25nuchtren dau: dauw in de morgen.
28levende: bewegelike, vlugge ( Ned. Wdb. VIII, 1771-72).
30effen: pas even ( Ned. Wdb. III, 3956).
31opgeschickt: opgemaakt ( Ned. Wdb. XI, 1161).
40geesten: engeltjes, op de schilderij afgebeeld; breeckt de lucht: breekt zich baan door de lucht.
46schreit: schreeuwt het uit.
52-53speelt op: herkenbaar is in ( Ned. Wdb. XIV, 2710).
57aen 't streven: in voorwaartse beweging.
58grootvaêrs: Jacob de Graeff en Cornelis Bicker.
65grootmoêrs: Aertge Witsens en Alid Boelens, zie de geslachtslijst achterin dit deel.
*Het motto, ontleend aan Aeneis I, vs. 445, betekent: Gedurende eeuwen.
1heugen van: bewaren de gedachtenis van ( Ned. Wdb. VI, 697).
4Door de deugd (van de nakomelingen) wordt de strenge levensopvatting van de ouderen gehandhaafd.
6in asch verkeert: tot stof vergaat.
*Het motto, ontleend aan Virgilius Georg. II, vs. 467, betekent: Veilige rust.
Dirck Jansz. Graeff kocht in 1581 de hofstede (buitenplaats) Vredenhof te Voorschoten, die door de Spanjaarden grotendeels verwoest was. Hij begon die te herbouwen; zijn zoon Jan Dircksz. voltooide de bouw.
1-2Zie hiervóór Op D.J. Graeff, vs. 1-3.
6Swietens puickroos: zijn vrouw Elisabeth.
8afkomst: afstammelingen; hierop slaat haer terug.
|
|
vorige