[p. 30]
Koning David In ballingschap.
Het eerste bedryf.
ABSOLON. THAMAR. DAVID.
Absolon:
Myn schiltknaep, ga terstont in 't hof: roep zuster Thamer.
Zy zit en wachtme, alree gekleet in haere kamer.
Zegh datze hier verschijn', gelijck ick had belast.3
De broeder Absolon verwacht heer vader vast4
5
Voor 't hofpoortael. hy rijst, om met de koorlevyten,5
Ten zang gewijt, zich in zijn nachtgebeên te quijten,6
Voor Arons heilighdom. de tijt eischt datze spoê.7
Thamar:
Zijt gy 't, heer broeder; dus vroegh op naer vader toe?8
De starren staen in keer. de nacht snijt recht in 't midden9
10
Zijn loopbaen. spoet gy mê ter Godtshutte om te bidden?
Dat is godtvruchtigheit. zoo volght men vader na,
Die zevenmael, eer 't licht verrijze en onder ga,
Gewoon is in 't gebedt den oppersten te smeecken.
Absolon:
Vrou zuster, 'k hadde met heer vader iet te spreecken:14
15
Gelijck gy hooren zult. hier dringt de tijt op aen,15
En mijn gelegenheit. het schijnen van de maen16
Begunstight my. 'k verzoeck dit onder uw geleide.17
Gy weet maer al te wel den onlust, tusschen beide18
Gerezen: en hoewel die hofstorm raeckte in rust,19
20
De koning, weêr verzoent, my minzaem heeft gekust,
Noch schroom ick hem by nacht te treden onder oogen.
Verwerf my eerst verlof, dat hyme uit mededoogen
Genadigh spreecken hoore, en toesta mijn verzoeck.
[p. 31]
'k Zal midderwijl te rug hier ergens in een' hoeck
25
Wech schuilen, en hem niet genaecken al te vaerdigh,25
Al kende hy ons zijn genade en aenschijn waerdigh.26
Thamar:
Heer broeder, 'k hebbe uw' zin en meening wel verstaen.27
Vertreck een kleine wijl: daer komt heer vader aen.
Levyten treên vooruit. de hofstoet volght in orden,29
30
Met 's konings lijfstaffiers. al is hy grijs geworden,30
En sestigh jaeren out: het aenschijn ziet verblijt:
Het voorhooft zet geen kreuck. Godt recke zijnen tijt.32
Hy heft zijne oogen en het hart met vreught naer boven,
Gereet den hooghsten met gezang en harp te loven.
35
Godt stercke vader in zijn' yver voor de wet.35
David:
Godt zegene mijn kint. wat jaeght u uit uw bedt?
Mijn hofwacht heeft noch eerst den berghaen hooren kraeien.37
Zoeckt gy de Godtheit oock met nachtgezang te paeien,38
Zoo volghme in Moses hut Godtvruchtigh na, en paer39
40
Uw liefelijcke keel met 's konings harp en snaer.
Thamar:
Ick koom, heer vader, uit den naem van mijnen broeder.
David:
Uw komste is aengenaem. Godts engel zy de hoeder
Van Absolon, mijn' zoon. wat is uw boodtschap toch?
Thamar:
Hy wenscht den koning [moght hem d'eer gebeuren] noch44
45
Te spreecken: want hem zijn gelegentheden jaegen.45
Hy schroomt heer vader 's nachts te moeien, iet te vraegen,46
Eer ick hem gunst verwerve, uit zusterlijcken plicht.
David:
De zon verheught ons min dan Absolons gezicht.
Wat schroomt hy? laet hem vry terstont te voorschijn komen.
50
Hy hoeft ons aenschijn, oock by midnacht, niet te schroomen,50
Maer spreecke ons aen, gelijck voorheene, vranck en vry.
[p. 32]
Thamar:
Ick ga hem haelen uit des konings galery.
Waer zijtge, broeder? koom te voorschijn.
Absolon:
Thamar zuster,
Wat antwoort kreeghtge?
Thamar:
Zet uw hart nu vry geruster.
55
Uw vader wacht u. ga, spreeck hem vrymoedigh aen:
De wegh is nu gebaent.
Absolon:
Zoo durf ick henegaen?56
Thamar:
Vrymoedigh, als by daegh. gy hoeft geensins te zwichten.57
Absolon:
Ter goeder uure. ick voel mijn hart alree verlichten.58
De koning moedight my, en treedt zelf herrewaert.59
David:
60
Wel Absolon, mijn zoon, heeft iemant u bezwaert,60
Dat gy ons aenschijn zoeckt by nacht? zegh op: laet hooren.
Wy zijn de zelve, en noch uw vader, als te vooren,62
En gy mijn waertste zoon. tre nader: schroom niet meer.
Tre nader, zoon. ontfang mijn' zegen. groey in eer,
65
En in gezontheit. deel in 't koningklijck vermogen,
Gelijck een erfgenaem, ter hoogheit opgetogen,66
Tot staet en heerschappy. ô hoofttack van mijn kroon!67
Rijs op. spreeck vader aen, gelijckge zijt gewoon.
Absolon:
Genadighste, 'k verschijn om een geringe bede,
70
Een kinderlijck verzoeck, magh 't zijn: doch eer ick trede70
Ter zaecke, sta het vry uw koningklijck gedult
En droeve ballingschap, met recht hier uit gesproten,
En 't zoenen van die smet, waerop ick heb genoten74
75
Den grooten zegen van uw aenschijn weêr te zien,
Daer mijn verzoeck uit vloeit. 'k heb met geboge knien76
Den hemel dier belooft, toen rouw my overlade,77
Zoo my gebeurde, ontlast van vaders ongenade,
Jerusalem en u te zien met volle vreught,
[p. 33]
80
'k Zou Gode danckbaer zijn, voor die genote deught,80
En weldaet, en, voor 't volck en alle Godts gemeente,
Te Hebron offren, by 't aertsvaderlijck gebeente.82
Dat zoude u Syrie en gansch Gessur, grootvaêrs stadt,83
Daer ick, 's rijx balling, lang in droeffenisse zat,84
85
Getuigen: en hoe kan zich 't vrolijck hart onthouden
Van schreien, aengezien mijn schult is quijtgeschouden,86
De nederslagh verzoent? dees bevaert, Godt belooft87
Met eenen hoogen eedt, blijft maelen in mijn hooft,88
Verdaghvaert my mijn schult, naer Moses eisch, te boeten.89
90
Uw dienaer worpt zich met dees hoop voor 's konings voeten,90
En bidt om oorelof, dat hy zijn ziel ontlast'91
Van zulck een godtsschult. hier staet mijn geweten vast.92
Och vader, heb ick my besmet met Ammons wonden,
En 't broederlijcke bloet: hoe kon ick mijn geschonden
95
Mijn schoone zuster zien, een bloem getreên in 't stof?
Dat ging uw kroon te na, en d'eer van 's konings hof.
De treck tot zuster, die uit eene zelve moeder97
Met my sproot, eischte wraeck, die zagh noch bloet, noch broeder,
Noch iemant aen. zoo wort een edel hart vervoert98-99
100
Van gramschap, als het bloet ontstelt is, en geroert.100
Wat vieltme lang, na dat langduurigh ommezwerven,
Uw hof en aenschijn noch twee jaeren hier te derven!
Gy hebt u evenwel noch over my ontfermt,
De straf getoomt, en uw' weerspannigen beschermt.104
105
U is alree bekent hoe by my was besloten105
Te noôn op 't offerfeest zoo veele altaergenooten,
Als mijne godevaert uit omgelege steên107
Begunstighden. het volck quam op dien roep by een,
Noch vroeger dan men docht. dit perst my dus te spoeden,109
110
En hunnen yver, die zoo groot is, aen te voeden,110
Eer zy verstroien. door dien toeval, niet verwacht,111
Dient mijne reis gespoet, ontijdigh, en by nacht.
Magh ick dees godtschult nu in Hebron Godt betaelen,
[p. 34]
Uw kroon zal op mijn hooft met vollen zegen straelen.
David:
115
Wat haelt gy Thamar op, en Ammon? zwijgh hier af.115
Gena bestulpt uw schult, gelijck de zerck zijn graf.116
Brengt uw belofte dit door zoo veel toestels mede;117
Treck op, mijn zoon: treck op naer Hebron: keer met vrede.118
'k Had dees godtvruchtigheit en tijding dezen nacht
120
Van mijnen Absolon, dien schoonen, niet verwacht.
Hy licht alle andren voor, in Godt zijn woort te houden.121
Wy hebben hem te spa zijn misdrijf quijt geschouden.
Wat draeght de zoon ontzagh aen vaders majesteit!123
Met welck een nedrigh harte en onderdaenigheit
125
Bejegende hy ons, in 't bloeien van zijn jaeren!125
Wat heeft mijn troon een steun aen zulcke ryxpylaeren
Van zoonen! een geluck, dat weinigen gebeurt.126-27
De hemel heeft voor hem zijn gaven uitgekeurt,128
Naerdien de schoonheit en godtvruchtigheit te gader
130
Met grooter gunst zich in hem paeren. volgh uw' vader,130
Mijn dochter Thamar. volgh my na, terwijl de rey
Van Aron ons met zang naer Moses hut geley'.132
Levyten, heft nu aen met uitgeleze klancken131-33
En vrolijckheit den naem des oppersten te dancken,
135
Om 't onderling verdragh van vader en van kint,135
Ons waerder dan de kroon, en 't waerste dat men vint.
Wanneer de zang bestemt het geen men heeft verkoren,137
Dan klinckt die galm en wijs veel schooner in onze ooren.
REY VAN LEVYTEN. DAVID.
[p. 35]
Op den troost der oude vadren,147
Toont dat hy zijn' oirsprong nam
Uit den stam,
150
Daer de stammen om vergadren.150
I. Tegenzang:
Hebron is het kerreckhof,
Dat de stof
En 't gebeent der oudren heiligh
In zijn' stillen schoot bewaert,151-54
155
Daer elck vaert155
Om te bidden stil en veiligh.156
Om der vadren overschot157
Hoort'er Godt
Naer d'aendachtige gebeden.159
160
's Volx brantoffer, hem gewijt
Op zijn' tijt,
Eert zijn' naem uit alle steden.
II. Zang:
Hebron, vryburgh der Hebreen,163
Zagh voorheen
165
David hier de kroon opzetten,
Daer hy zeven jaeren trots
Van die rots
Zijn benijders zagh verpletten.
Absolon, die schoone, zagh165-168
Hier den dagh
170
Opgaen uit des hemels poorte.
Billijck dat zijn hart geweckt171
Nu noch treckt
Naer de stadt van zijn geboorte.
[p. 36]
Godt wil eeren, nu hy lang,
Droef en bang,
180
Als rijxballing heeft gezworven.
Wie zijn woort verwaereloost,181
En zich troost182
Dat Godts naem by Jakobs troepen183
Los en ydel blijft onteert,184
185
Wort verleert
Hem lichtvaerdigh aen te roepen.
III. Zang:
Tusschen bloet en bloetverwant
Is een bant
Van natuur, niet licht te breecken.
190
Van een' boom scheurt nimmer tack
Zonder krack,
Zonder zucht, en jammerteken.192
Tusschen vader, en zijn kint,
Dat hy mint,
195
Is de taeiste bant van maegen;
Daer natuur, geraeckt in strijt,196
Maghtigh lijt
Watze kan en niet kan draegen.197-98
III. Tegenzang:
Als Godts zegen dan 't gedeeld'199
200
Heilzaem heelt,
En vereenight het gescheiden,
Spaert een danckbaer hart geen stof
Om Godts lof
Door danckoffers uit te breiden.204
205
Absolon treckt, heet van gloet,205
Op dien voet,206
Daer de stammen sterck vergaeren.207
O godtvruchte en vreedzaeme aert,
Gode waert
210
Meer dan wieroock, en altaeren!
[p. 37]
David:
Beleef ick dees gezegende uur!
Gewis een versche dootquetsuur212
Bequam noit balssem aengenaemer
Dan my dees wijs. mijn dochter Thamer,214
215
Hoe luidt dit anders dan het plagh!
'k Verlang na'et opgaen van den dagh
Te hooren hoe ontelbre zielen,
Als byen in een' bykorf, krielen218
Te Hebron, daer geheele steên
220
Mijn zoons danckoffers bly bekleên.220
Trê met ons in, om tijt te winnen.
Nu straelen goude cherubinnen
En Godt, uit zijn' genadetroon,222-23
Ons klaerder toe, op dezen toon.
225
De Godtheit schijnt mijn hart te wecken.225
Ick wil hier op mijn snaeren trecken226
Zoo hoogh als oit, tot 's hemels prijs.
Dees blyschap eischt een nieuwe wijs.
3belast: gelast.
4vast: intussen.
5rijst: staat op; koorlevyten: tempeldienaren in het koor (Ned. Wdb. VIII, 1842).
6Ten zang gewijt: belast met de zang. Dit is de rey van Aron, die in vs. 132 inderdaad zingend optreedt; zich te quijten in: zich te kwijten van.
7Arons heilighdom: de Ark des Verbonds, de Godshutte (vs. 10).
8dus: zo.
9staen in keer: staan op het punt om te dalen; snijt in 't midden Zijn loopbaen: is reeds half verstreken.
14iet: iets.
15de tijt: de vergevorderde tijd.
16gelegenheit: omstandigheden.
17onder uw geleide: met uw hulp, uw voorspraak.
18onlust: vete.
19hofstorm: heftige twist in het koninklik gezin.
25vaerdigh: spoedig.
26genade en aenschijn: genadig aenschijn, dus: waardig om in genade aangenomen te worden.
27zin en meening: gezindheid en bedoeling.
29in orden: naar hun rang.
30lijfstaffiers: lijfwacht (staffier: stafdrager, gewapend dienaar).
32zet geen kreuck: is nog niet gerimpeld; recke zijnen tijt: verlenge zijn leven.
35yver voor de wet: geloofsijver.
37eerst: pas, kort geleden.
38paeien: bevredigen, gunstig stemmen.
39Moses hut: de Godtshutte (van vs. 10).
44gebeuren: te beurt vallen.
45gelegentheden: omstandigheden; jaegen: haast doen hebben.
46moeien: astig vallen.
50by midnacht: te middernacht.
56durf: mag.
57zwichten: de moed laten zakken.
58Ter goeder uure: gelukkig!
59moedight: geeft mij weer moed, hoop; treedt herrewaert: komt hierheen.
60bezwaert: het lastig gemaakt.
62de zelve: dezelfde, van dezelfde gezindheid.
66opgetogen: opgevoed
67staet: hoge rang.
70magh 't zijn: als gij het toestaat.
71-72uw gedult te recken: uw geduld op de proef te stellen.
72voorlede: vroegere.
74smet: zonde.
76Op grond waarvan ik met dit verzoek tot u kom.
77dier: met plechtige eden (vgl. vs. 88); rouw: smart.
80deught: weldaad.
82Vgl. Inhoudt, r. 16.
83Gessur (Gesur): Levietenstad in Kanaän, behorende aan de stam Ephraïm.
84Daer: waar.
86quijtgeschouden: kwijt gescholden.
87nederslagh: doodslag (op Ammon) (Ned. Wdb. IX. 1794).
88maelen: mijn gedachten vervullen (Ned. Wdb. IX, 143-44).
89Verdaghvaert my: roept mij op om.
90worpt: werpt.
91oorelof: verlof.
92godtsschult: zware schuld tegenover God (vgl. vs. 113 't zelfde woord met ene s); staet vast: is onwrikbaar.
97De treck tot: de veiliefdheid op; zelve: zelfde.
98-99zagh aen: ontzag; bloet: naaste verwanten; vervoert van: meegesleept door.
100ontstelt: in opwinding geraakt.
104getoomt: ingetoomd, ingetrokken; uw' weerspannigen (zoon).
105by: door.
107godevaert: tocht naar een godgewijde plaats.
109men docht: men verwacht had. Docht behoort eigenlik by het onpersoonlike ww. dunken; perst: dringt.
110aen te voeden: aan te wakkeren.
111verstroien: (weer) uiteen gaan; toeval: toeloop (Mnl. Wdb. VIII, 490).
115hier af: hiervan, hierover.
116bestulpt: bedekt.
117zoo veel toestels: zoveel bijkomstige omstandigheden(?).
118Na deze woorden verlaat Absolon het toneel.
121licht voor: geeft een lichtend voorbeeld.
123draeght ontzagh aen: heeft eerbied voor.
125Bejegende hy: trad hij tegemoet.
126-27rijxpylaeren Van zoonen: zonen die als zuilen het rijk stutten; gebeurt: ten deel valt.
128uitgekeurt: uitgezocht.
130gunst: innige verbinding.
132Moses hut: vgl. vs. 39.
131-33de rey van Aron: de koorlevyten (vgl. vs. 5).
135verdragh: goede verstandhouding.
137bestemt: bekrachtigt (Ned. Wdb. II, 2141), krachtige uiting geeft aan; heeft verkoren: als dierbaar beschouwt.
141op: na het verwerven van.
143Met de zon: bij zonsopgang.
147troost: hulp, steun.
150die het middelpunt van alle andere stammen vormt.
151-54Vgl. Inhoudt, r. 22-23; heiligh: achtergeplaatst adj. bij gebeent.
155Waarheen ieder trekt.
156veiligh: nl. in de hoede der voorvaderen.
157Om: ter wille van.
159aendachtige: vrome.
163vryburgh: de Israëlieten maakten van Hebron, na de verovering, een vrije stad.
165-168Zie 2 Sam. 5, vs. 3 en 5. Een krypt in een rots bij Hebron bevatte de graven der aartsvaderen. Vs. 168 bevat een toespeling op de nederlaag der Filistijnen (2 Sam. 5, vs. 19-20).
171Billijck dat: het is billik dat ..; geweckt: opgewekt, daardoor getroffen.
175die stê: zijn geboorteplaats.
181verwaereloost: niet nakomt.
182zich troost: erin berust.
183by: door.
184los en ydel: loszinnig misbruikend.
wort verleert: wordt afgeleerd, d.w z. hij zal het niet straffeloos kunnen doen.
wort verleert: wordt afgeleerd, d.w z. hij zal het niet straffeloos kunnen doen.
192jammerteken: teken, herinnerend aan een betreurenswaardige breuk.
196Daer: waar; strijt: tweestrijd.
197-98smartelik ondergaat al het leed dat verdraaglik en (soms) onverdraaglik is Deze treffende verzen zijn een uiting van Vondel's eigen leed over zijn zoon.
199't gedeeld': het gescheidene (vs. 201).
204uit te breiden: te verbreiden.
205heet van gloet: met vurig verlangen.
206Op dien voet: met die bedoeling.
207Daer: waar; sterck: in groten getale.
