[p. 38]
Het tweede bedryf.
Urias Geest:
Ick helt Urias, lang by geesten afgezondert229
230
Van 's levens licht, quam uit den voorburgh opgedondert230
By nacht te Sion, in dit oude hof, en vondt
De bedgenooten, die, van Davids min gewont,232
In haeren eersten slaep gerust gevallen lagen.
Zy schrickten, toenze my by maenlicht waeren zagen
235
Voor haere ledekant, en mijn doorschote borst
Vol wonden, root van bloet geverft, en vuil bemorst.
De haeren rezen, en de teêre leden trilden.
'k Verweckte een krijghsgerucht van schilden tegens schilden,238
Geklickklack van metael en harnas tegens een,239
240
Bazuin- en yzerklanck, als of'er wert gestreên;
Een voorspoock van den strijt en 't oproer, reede op handen.241
Zy zagen d'oogen in mijn hooft, als koolen, branden,
En hoorden een geschrey van wapen, wapen, wraeck,243
Door alle kamers heen. haere oogen, van den vaeck
245
Verwonnen, zien gespoock, en twijfelen. haere ooren244-45
Bestemmen naulijx het gerammel, datze hooren,246
En d'ysselijcke stem: maer d'uitkomst van dien droom
Wil haest uitwijzen dat mijn geest geen'ydlen schroom248
Den bedden aenjaeght van mijn' heer, die ongebonden249
250
Zijn' troustens dienaers bed zoo schendigh heeft geschonden,250
Mijne overschoone onteert, die, zwanger van een vrucht,
Verlegen zat om raet. de schender, om 't gerucht252
Van overspel, by tijts, met eenen glimp te smooren,253
Ontboodtme t'huis, of my de zwangre moght bekooren:254
255
Maer 'k weigerde eerelijck, als een rechtschapen helt,255
't Gemack van 't bed, naerdien de veltheer lagh op 't velt,256
Met al de stammen, en de bontkiste in hun tenten.
[p. 39]
Wat raet? zijn eer in last, besluit de dreigementen258
Van schande en laster af te keeren op mijn' hals,259
260
Verzendtme met een' brief, moordaedigh, overvalsch,260
Naer 't leger. Joab volght, daer 's meesters last hem preste,261
En joeghme in Ammons zwaert te Rabba voor de veste.
Zoo klampte David, [och wie yst niet, die dit hoort!]
Op overspel, verraet, en godtvergeeten moort,263-64
265
En laeu van 't bloet des mans, die Juda wou beschermen,265
Omhelst de zwangre vrou, als koningin, in d'armen.
Een yvraer voor de wet, van 's hemels geest verlicht,267
Die voor de bontkist danst, de harp huwt aen zijn dicht,268
Een koningklijck profeet, befaemt door profeteeren,
270
Ziet Godt noch menschen aen in moorden, en schoffeeren:270
Maer Nathan, die hem rechte uit zijnen eigen mont,271
Dorst spellen wat dit hof hierna te vrezen stont;272
Hoe 't zwaert gesleepen wiert, om eeuwigh, zonder kennis,273
Te weiden. hier op sterft de vrucht. de zusterschennis274
275
Staeckt nau haer weeklaght, en de broedermoort het bloên,274-75
Of Absolon, in schijn van offren om zijn' zoen,
Leght op zijn luimen, om nu Nathans dreigementen277
Te stercken, en 't verloop, de hooftsom met de renten,278
Al teffens t'eischen, en, als een weêrspannigh zoon,279
280
Den vader onvoorsiens te vliegen in zijn kroon.280
De wraeck des hemels loopt door Davids zaelen spoocken,
Rinckincken. 'k zie eer lang Urias leedt gewroken.282
De wraeck zet hof en stadt, en straeten overendt.283
De zoon ontziet niet dat hy zijne handen schent
285
Aen vaders heilighdom, en hof, en bedtgenooten.285
Godts wraeck verstoot hem, die Urias heeft verstooten,
Versteecken van zijn trouw. zy volght oock in zijn schim,287
Den zoon tot aen den eick in 't bosch van Efraim:288
[p. 40]
Daer zal hy sneven, die eerst groeide in vaders schade:289
290
En niets ontzagh, als hy zijn' moedtwil slechts verzade.290
Maer tijt is 't dat ick daele, en naer mijn' kercker spoê:
De zon rijt op, en hijght my met haer paerden toe.292
DAVIDS BEDTGENOOTEN. THAMAR.
Bedtgenooten:
De nacht, tot 's menschen rust geschapen,
Ontzeght den menschen stilte en rust.
295
De nacht, die moeite en zorgen sust,
En wieght in slaep, verbiet te slaepen.
Wat spoockeryen zijn ons niet297
In naere schaduwe verscheenen!298
Wie waerde door de kamers heenen,
300
En dreighde Sion met verdriet?
Of kan een droom het oogh bedriegen
Met schijn, en harssenschildery302
Die, in 't verschiet, of van naby,
De waerheit naerbootseert met liegen?304
305
Of deckt de grijns van't nachtgezicht305
De troni van aenstaende waerheit,306
Het hof te vrezen? 'k wenschte klaerheit307
Te scheppen uit een wijs bericht.
Maer Thamar komt hier aengetreden
310
Uit Arons hutte, en heilighdom.310
Zy ziet heel vrolijck naer ons om,
En schijnt getroost in haer gebeden.312
Men gaze groeten, en met een
Ontvouwen hoe de harten schroomen314
315
Voor zwaerigheên, en droeve droomen.
Laet 's konings dochter dit ontleên.316
Thamar:
Geluck bejegene u, mevrouwen,
Van daegh, al rijst het hemelsch licht
Met een benevelt aengezicht.
320
Geen nevel steurt een vast betrouwen.320
[p. 41]
Hoe slaetge d'oogen zoo bedruckt
Naer d'aerde? wat 's u voorgekomen?322
Hebt gy ons blyschap niet vernomen?
Mijn wensch, Godt lof, is my geluckt.324
Bedtgenooten:
325
Wat wensch is dit, ô bloem der hoven?
Thamar:
Mijn trouwe broeder Absolon
Wijdt Gode een offer met de zon,
Nu hy zijn rampen is te boven.
Bedtgenooten:
Waer offert uw heer broeder dan?
Thamar:
330
Te Hebron, daer de stammeheeren330
Ten offer met hem bancketteeren,
En zijn godtvruchtigh raetgespan.332
Bedtgenooten:
Wanneer is Absolon vertogen?333
Thamar:
Te midnacht, zonder groot geluit.334
335
De vroomsten zondt hy eerst vooruit,335
Van yver brandende en bewogen.
[p. 42]
Tot heil van 't hof, dus lang in traenen.
De hemel schutte Jakobs schâ.348
Thamar:
En waerom zuchtge dus zwaermoedigh?349
Bedtgenooten:
350
Om 't nachtgezicht, dat ons vervaert.350
Bedtgenooten:
Wy droomden in een berreghwoudt
Een' jongen leeuw, en maght van dieren354
355
Te zien, die vrolijck, onder 't vieren,
Hem kroonden met een kroon van gout.
De jonge leeuw gemoedight, brulde,357
En gaf een' vreesselijcken schreeuw,
Dat zelf zijn vader, d'oude leeuw,359
360
Vernam wat boschgalm 't wout vervulde.
Uit schrick verliet de grijze 't nest.
De jonge leeuw, om velt te winnen,
Schiet toe, en grijpt de berghleeuwinnen,
Daer hy zijn' dollen gloet mê lescht.364
365
Dat is 't niet al. toen scheenen troepen365
Te worstelen, en hantgemeen,
Zich spits te kanten tegens een,367
En wapen, wraeck, en moort te roepen.368
De grijze leeuw in 't berghbosch maelt369
370
Den leeuw van Juda af naer 't leven.
De jonge leeuw, tot staet verheven,371
Schijnt Absolon, van gout bestraelt.
De berghleeuwinnen, aengegreepen,
Geschent van dien gekroonden leeuw,374
375
Verbeelden dat hy met geschreeuw375
Zijn klaeuwen heeft op ons gesleepen.376
Dees harnasklanck, dit krijghsgeluit
[p. 43]
Beelt af hoe tusschen zoon en vader
Een tweedraght broeit: en weet gy 't nader,
380
Ontvouw ons wat dit spoock beduit.380
Thamar:
Mijn broeder wou ter sluick niet reizen,381
Maer met des konings oorelof,382
En viel hem hier te voet voor 't hof.
Hy wou zijn godtsvaert niet ontveizen.384
385
Weêrspannige aert beschiet zijn wit385
Ter sluick, en door bedeckte laegen,386
Om uit het doncker op te daegen,
Eer zijn party te paerde zit.
Om zich den wegh ten zoen te baenen
390
Nam broeder afscheit, zoo verneêrt,390
Dat zich de vader zijnes deert,391
En niet onthouden kan van traenen.
De vader gaf op dit verzoeck
Hem openhartigh zijnen zegen.394
395
Nu raeskalt, droomt, en spoockt hier tegen:395
Hy reisde, ontlast van vaders vloeck.
Geduurende zijn ballingschappen
Vervolght, voorvlughtigh, west en oost,398
Heb ick het treurigh hart getroost.
400
Hem lust dien zantwegh niet te stappen.400
De koning zette een nieuwe wijs401
Op dees verzoening, en geleenight,402
Als was, heeft zijne harp vereenight
Met lofgezang, Godts naem ten prijs.
405
Al 't heilighdom kan u getuigen405
Hoe vader met een' blijden zin
Den hemel danckte. laet de spin
Vry gal uit zulck een leli zuigen.407-408
Of dunckt u dat ick broeder draegh',409
410
Uit gunste en trouwe, my gebleecken,410
[p. 44]
Toen hy mijn ongelijck dorst wreecken,411
En Ammon wis nam uit zijn laegh;412
Gy mooght vry Joab ondervraegen,413
Indienge voor den koning schroomt.
415
Hy heeft den vader ingetoomt,415
Den zoon, als op zijn' hals, gedraegen.416
Hy komt u effen in 't gemoet,417
Om in de hutte Godt te loven.418
Nu spreeck hem aen. ick ga naer boven.
420
My dunckt dat u de veltheer groet.
JOAB. DAVIDS BEDTGENOOTEN.
Joab:
O schoonheên, zonder ga, des konings liefde waerdigh,421
Gy yvert met den dagh, alree getoit en vaerdigh422
Ter hutte, om, 's hooghsten naem ten prijs, uw vroegh gebedt
Te storten voor het koor. dat 's recht. de zuivre wet,
425
Van 's hemels hant in steen op Sinai gehouwen,425
Ontfangt haere eer in 't hart der yverende vrouwen.
Wy volgen gaerne: het believe u voor te treên.
Bedtgenooten.
Heer Joab, eenigh spoock, dat ons te nacht verscheen,
Versteurt de rust op 't hof. wy duchten en vermoeden
430
Of eenigh misverstant, het zy hoe 't wil, moght broeden430
Ten hove, tusschen zoon en vader.
Joab:
spruit de reên
Van dit vermoeden slechts uit droom en nachtspoock?
Joab:
Zijn koningsvrouwen dan in 't hof dus onbedreven,
435
Dat zy niet weeten hoe de zoon en vader staen
In volle vrientschap? zijt gerust: hier schort niet aen.436
Bedtgenooten:
Princesse Thamar melde in 't lang en breede heden437
Met welck een afscheit hy naer Hebron is gereden.
[p. 45]
Joab:
Laet vaeren dan gespoock, en droom, en kinderklucht.439
440
Doch schuilt'er anders iet, het welck u houdt beducht,440
Verhaelt het ront en klaer: al viel'er iet te zeggen441
Dat schijn heeft; 'k zal 't met pit van reden wederleggen.442
Bedtgenooten:
Wat aengaet dezen zoen der broêrslaght; kentge een' man,443
Die zijn gedachten loos en kloeck ontveinzen kan,
445
Dat's Absolon, de schalckste en listighste in 't ontveinzen445
Van zijn' verborgen haet, en wraeckzucht, en gepeinzen.
Had Ammon, schender van de koningklijcke maeght,
Dit konnen riecken; noit had David hem beklaeght,448
Die, op het veltbancket, van moortgeweer doorregen,449
450
Gesmoort lagh in zijn bloet. dit 's klaer. dit springt u tegen,450
Zoo gy den zoen betrouwt. onthou van Absolon,451
Dat hy twee jaeren lang de wraeck ontveinzen kon,
En smooren in zijn hart.
Joab:
Gy sterckt uw vrees met reden.453
Bedtgenooten:
Nu luister. oordeel voort uit alle omstandigheden
455
Van 's jonglings kroonzucht, ons ontdeckt door zijn beleit.455
Joab:
Dat waer een dootschult van gequetste majesteit.456
Bedtgenooten:
De majesteit is blint van al te groot een liefde.457
De broeder, die den broêr met zijnen moortpriem griefde,458
Ontziet den vader niet te steecken naer het hart.
Joab:
460
De zusterschennis kon de broeder zonder smert
Niet lijden.
Bedtgenooten:
Recht. nu denck hoe smert hem om te zwerven,461
Zijn vaders aengezicht vijf jaeren lang te derven.
[p. 46]
Stiet hy den vader weêr, als balling, uit het rijck;
Stont vaders rek'ning met den zoon dan niet gelijck?464
Joab:
465
De zoen staet hem te dier. de lucht van 't hof te scheppen465
Koste arbeit. noit dorst ick een woort ten hove reppen,466
En bezighde endtlijck stil de weeuw van Thekoa,467
Verworf by trappen hem den toegang ter gena,468
Dat hy herstelt twee jaer, gelijck in duisternissen,
470
Most wandelen, en 't licht van 's konings aenschijn missen.
Indien hier oorlogh school, wat lagh hem aen dien zoen?471
Bedtgenooten:
Om onder schijn van pais een oorlogh uit te broên.
Joab:
Zou d'erfgenaem des rijx zich tegens 't rijck gaen kanten?
Bedtgenooten:
De blinde vader laet den zoon met lijftrouwanten,474
475
Een' stoet gewapenden, bestuwt in 't openbaer,475
De hoftrap optreên, recht of hy al koning waer.
Dit baert hem aenzien en ontzagh by d'onderdaenen.
Dit's maghtigh hem den wegh naer vaders troon te baenen.478
Joab:
De vader eert zich zelf, in d'eere van den zoon.
Bedtgenooten:
480
Zegh: hy onteert zich, zet zijne afkomste op den troon.480
Joab:
De koning magh met recht den eerstgeboren eeren.
Bedtgenooten:
En d'outste vreest al of de jongste moght regeeren.482
Joab:
Terwijl de vader leeft houdt hy hen beide in dwang.483
Bedtgenooten:
De vader suft, en leeft den zoon alree te lang.484
485
Hem dunckt de vader is in 't goet des zoons gezeten.
Dit weet de koning, of gewis hy wil 't niet weeten.
[p. 47]
Joab:
Wat's dit?487
Bedtgenooten:
In welck gevaer hy zich en 't gansche rijck
Durf stellen. let hier op. gy hoeft geen klaerder blijck488
Dat Absolon de kroon zich eigen door geboorte489
490
Toerekent, en belaeght. hy zet zich in de poorte,
En 't poortgerecht, heel vroegh, als rechter van elx pleit,491
Onthaelt en kust het volck, ontmoet elck met bescheit,492
Als of de koning 't recht al willens wou verzuimen.493
495
Al 't stamhuis bidt hem aen. de dageraet des mans495
Zijn jeught, en schoonheit geeft hem gunst en eenen glans
By alle joffers, die hem gunstigh zien naer d'oogen,497
Ten wasdom van zijne eere, en aenzien, en vermogen,498
Dat stijght allengs in top van 't opperste gezagh.
500
Waeckt gy niet op: hy zal u wecken met den slagh,500
En 't slaghzwaert op den hals. men mompelt onder kloecken501
Dat hy Achitofel by wijlen ging bezoecken,
Te Gilo, zijne stadt.
Joab:
die vos is hem te loos.502-03
Bedtgenooten:
Het draeght dien naem by 't hof, doch blijft by ons verdacht.507
Joab:
Het achterdencken kent geen paelen, slaet met maght508
Al voort.men kan op los vermoên niet zekers bouwen.509
510
Het gelt den koning eerst:
Bedtgenooten:
en echter 's konings vrouwen.510
[p. 48]
Joab:
Hebt gy uwe achterdocht den koning niet ontdeckt?
Bedtgenooten:
Hoe durven wy? zy weckt een' leeu, die David weckt.
Joab:
Een leeu versteurt zich niet, geweckt van zijn leeuwinne.513
Bedtgenooten:
Wy koestren slechts zijn min, als voesters van zijn minne;514
515
En reppen van geen' staet, uit angst voor ongena.515
Joab:
Ontziet gy 't, zoo gaet heene, ontdeckt het Berseba.516
Bedtgenooten:
En zoo zy ons ontdeckt, dan staen wy ruim noch slimmer.517
Zy spant de kroon in 't hart, en haet al 't joffretimmer,518
De bedtgenooten, en haer' aenhang. d'uchtendzon,
520
Gelijck gy weet, behaeght hem min dan Absolon:
Wanneer die met zijn haer in zijn gezicht komt praelen,521
Zoo schoon als Godt hem schiep, zou vaders gramschap daelen,
En stellen allen schijn van nadocht aen een zy:523
Dan lagen al des zoons beschuldigers in ly.524
Joab:
525
De koning stelde ons tot een wachter van zijn benden.
Bedtgenooten:
En zoo de zoon het roer des staets eens quaem te wenden.
Joab:
De zes paer stammen zijn in 's konings eedt getreên.527
Bedtgenooten:
En zooze eens weifelen, en raecken op de been?528
Joab:
Daer hoeft meer tijt toe. dat gerucht zou verre klincken.
Bedtgenooten:
530
Gelooft de hulck van 't rijck is heimelijck aen 't zincken.530
[p. 49]
Joab:
Hoe slaept de stuurman dan, dat hy 't gevaer niet merckt?531
Bedtgenooten:
Wie zal ons zeggen hoe Godts oordeel hier in werckt?
Joab:
De wacht van 't leger staet den koning eerst bevolen.533
Bedtgenooten:
Wat is het leger, zoo de legerhoofden doolen?
Joab:
535
Wat zoecktge dan by ons in dit gedroomt gevaer?
Bedtgenooten:
Weck uwen meester op: gy zijt 's rijx amptenaer,
En veltheer over 't heir, of hy uw' raet wou volgen.537
Joab:
Dat's zorghelijck. hy is oploopende en verbolgen.538
Bedtgenooten:
Gy zoeckt zijn veiligheit, behoudenis, en rust.
Joab:
540
Hy heeft op mijn verzoeck zijn' zoon noch eerst gekust.540
Hoe durf ick, zonder gront, nu Absolon betygen?541
En wert de zoon dit wijs?542
Bedtgenooten:
De vader zal het zwijgen.
Joab:
Dat 's hachelijck: en zoo de zoon, in 't hof gedaeght,
Verschijnt, en eischt voor recht te zien wie hem beklaeght?544
545
Waer berght zich Joab dan? die Ammons hooft niet spaerde,
Dat koningklijcke bloet, zou my met blancken zwaerde
Vervolgen, langer dan mijn ziel in 't lichaem leeft.
'k Zie hier geene uitkomst, zoo ons Godt geene uitkomst geeft.
Wy hoopen dat hy met den avont weêr zal keeren
550
Van Hebron, en de vrede in Juda triomfeeren.
'k Wil evenwel uw vrees verbergen. onderstut
Het rijck met uw gebeên, en gaenwe in Arons hut.552
[p. 50]
REY VAN LEVYTEN.
I. Zang:
De koning droegh zijn nachtgetijden553
Den hemel op, die hem
555
En gansch Jerusalem
Ten hooghste wou verblijden,
Door 't liefelijck verdraegen
Met zijnen liefsten zoon,557-58
Als harp en keel op eenen toon.559
560
Die pais reckt 's vaders dagen,
Als olie, in een goude lamp,
De vlam noch aenvoedt, en den damp562
Der duisternisse drijft uit d'oogen.
Wat was de koning opgetogen!564
I. Tegenzang:
565
De kroon en scepter lagen achter.565
Hy scheen een ziel met Godt,566
Zijn heil, en hooghste lot.
Hy wenschte, als tempelwachter,
Het heilighdom te hoeden,
570
In 't midden van Godts schaer
Met blijden zang en harpesnaer
Zijne aendacht aen te voeden.572
Hy triomfeerde met zijn maet,573
Die, hoogh in top, al hooger gaet,
575
Van geene pennen t'achterhaelen.575
Men kan den yver niet bepaelen.576
[p. 51]
585
Iet haetlijx, strijdigh tegens gunst,585
Te laeten hooren, daer de kunst
Wat alssems mengt met honighklancken.
Geen oor kan zich dien smaeck misdancken.588
II. Tegenzang:
Zoo ging 't. de harpenaer en zinger,
590
Die met zijn aengezicht,
En voorhooft eerst een licht
Van vreught gaf, zijnen vinger
En keel volghde, in 't schakeeren
Van klancken, scheen een wijl
595
Te flaeuwen in dien stijl,595
En zijne vreught t'ontbeeren,
Als of hem d'eerste moedt ontviel.
De klaere spiegel van de ziel,
Zijn aenschijn, scheen bezwalckt van waessem.599
600
Wat is ons blyschap kort van aessem!600
III. Zang:
Zou David, 't licht van Godts profeeten,
Bespieglen in den geest602
Iet, daer zijn hart voor vreest,603
Dat Arons zoons niet weeten?604
605
Zou hy van ver' zien komen
Een onweêr, dat misschien
Geen weereltwijzen zien?607
Hanthaver van de vroomen,
Beschut den koning, die uw hut609
610
Ter harte neemt, het volck beschut610
Voor inheemsche oorelogen.
Een oogh bewaeckt alle oogen.612
[p. 52]
Der weerelt. vorsten zijn gekoren
Tot wachters over onderzaten.
Zy zitten steil en hoogh,
En slaen hun waeckende oogh
620
Door alle huizen, alle straeten.
Zy zien en kennen 't onderscheit
Van ieders aert. hun wijs beleit621-22
Hoeft onorde in haer ploy te schicken.623
's Volx rust is 't wit, daer wijze op micken.624
625
De hofbazuin, die tegens 't zuiden kraeit,625
Spelt onweêr, dat van Hebron herwaert waeit.
229by geesten: nl. in de onderwereld.
230den voorburgh: het voorgeborchte, de verholen plaats waar de zielen der rechtvaardigen uit het Oud Testament de komst van de Messias en hun verlossing afwachtten; opgedondert: (indrukwekkend) te voorschijn gekomen.
232van: door; Davids min: liefde voor David.
238'k Verweckte: nl. in hun verbeelding.
239tegens een: tegen elkaar.
241voorspoock: voorteken; reede op handen: reeds nabij.
243wapen (alarmgeroep): te wapen! Als interjectie: wee. Vgl. vs. 368.
244-45verwonnen van: overmand door; gespoock: droomverschijning (vgl. vs. 247).
246Bestemmen: vinden een verklaring voor, kunnen de oorsprong nagaan van.
248wil haest uitwijzen: zal weldra bewijzen; ydlen schroom: ongemotiveerde angst.
249aenjaeght: inboezemt; ongebonden: losbandig, loszinnig.
250Zijn' troustens dienaers: door vergissing, in plaats van: Zijns trouwsten dienaers, onder invloed van de constructie, uit gesproken taal: zijn trouste dienaers bed; schendigh: schandelik.
252Verlegen: wanhopig.
253glimp: bedrieglike schijn.
254of: in de hoop dat ...
255eerelijck: als man van eer.
256't Gemack van 't bed: een veilig leven bij mijn vrouw (vgl. 2 Sam. 11, vs. 8-11).
258zijn eer in last: nu er gevaar dreigde voor zijn eer, besluit (hij).
259af te keeren op mijn' hals: af te wenden door mijn leven te offeren.
260overvalsch: zeer verraderlik.
261preste: er toe noodzaakte (vgl. 2 Sam. 11, vs. 14-17).
263-64klampte op overspel: vermeerderde, verergerde het overspel met.
265die Juda wou beschermen (vgl. 2 Sam. 11. vs. 11).
267van: door.
268Die voor de bontkist danst: vgl. 2 Sam. 6, vs. 14-15; de harp huwt aen zijn dicht: zijn psalmen met de harp begeleidt.
270ziet aen: heeft eerbied voor; schoffeeren: een vrouw onteren.
271rechte: rechtte, vonniste; uit zijnen eigen mont: met zijn eigen uitspraak (zie Opdracht, r. 30).
272spellen: voorspellen.
273zonder kennis: zonder aanzien des persoons.
274weiden: (genietend) rond te gaan.
274-75Vgl. Inhoudt, r. 7: nauweliks is de klacht om de zusterschennis verstomd.
277Leght op zijn luimen: ligt op de loer.
278stercken: bevestigen.
't verloop: de lopende, nog te ontvangen rente (nog Vlaams. Vgl. Mnl. Wdb. VIII, 2062). In dit verband eer: de uitstaande schuld.
't verloop: de lopende, nog te ontvangen rente (nog Vlaams. Vgl. Mnl. Wdb. VIII, 2062). In dit verband eer: de uitstaande schuld.
279Al teffens: alles tegelijk.
280te vliegen in zijn kroon: aanvallend zijn kroon te betwisten.
282Rinckincken: (met geraas) rondspoken (Ned. Wdb. XIII, 569).
283zet overendt: brengt in beroering.
285heilighdom: de ark, die David te Jerusalem had achtergelaten (zie 2 Sam. 15, vs. 25-29). Vgl. Inhoudt, r. 32-35.
287versteecken van: verstoken van, verlaten door zijn (= Gods) trouwe liefde; zy (de wraak) volgt in de gedaante van Urias' geest.
288Den zoon: Davids zoon Absolon (Inhoudt, r. 54-56).
289groeide in: zich verheugde in.
290niet: niets; moedtwil: boze wil.
292Het gewone mythologiese beeld van de zonnewagen, die, door paarden getrokken uit de kim verrijst. In hijght toe ligt een bedreiging: als schim mag Urias het daglicht niet aanschouwen.
297spoockeryen: droombeelden (vgl. gespoock in vs. 245 en spoock in vs. 380).
298naere: angstwekkende.
302harssenschildery: hersenschim (Ned. Wdb. VI, 649).
304naerbootseert met liegen: bedrieglik nabootst.
305grijns: masker.
306troni: gelaat.
307Het hof te vrezen: die door het hof te vrezen is.
310Uit de tempel.
312getroost in: tot vrede gekomen door, gesterkt door.
314schroomen: angstig zijn.
316ontleêen: verklaren, opheldering geven.
320steurt: verstoort.
322wat 's u voorgekomen: wat is u overkomen?
324is my geluckt: is in vervulling gegaan.
330stammeheeren: de hoofden van de stammen.
332raetgespan: gezamenlike raadslieden.
333vertogen: vertrokken.
334midnacht: zie vs. 50.
335vroomsten: dapperste.
337stem: toestemming; vgl. stemde: stemde toe, in vs. 339.
341mevrouw: Thamar richt zich tot de woordvoerster van de ‘bedtgenooten’.
342van Berseba tot Dan: vgl. Inhoudt, r. 20.
345besla: aflope.
348schutte: were af; Jakobs schâ: rampen voor het geslacht van Jacob.
349zwaermoedigh: bang te moede.
350nachtgezicht: nachtelike droombeelden.
351ydelheit: iets zonder betekenis.
354maght van: een grote menigte.
357gemoedight: daardoor moedig geworden.
359zelf: zelfs.
364gloet: zinnenlust.
365Dat is nog niet alles.
367Heftig tegen elkaar ten strijde te trekken (bijw. spits: op scherpe wijze: Ned. Wdb. XIV, 2865).
368wapen: zie vs. 243.
369maelt af: gelijkt op; den leeuw van Juda: David.
371staet: hoge positie.
374Geschent van: geschonden door.
375Verbeelden: betekenen (vgl. beelt af in vs. 378).
376op ons: tegen ons.
380spoock: vgl. vs. 245, 297.
381ter sluick: heimelik.
382oorelof: toestemming.
384godtsvaert: vgl. godevaert in vs. 107; ontveizen: Vlaamse vorm naast ontveinzen (vgl. peizen)
385beschiet zijn wit: tracht zijn doel te bereiken.
386bedeckte laegen: hinderlagen.
390verneêrt: nederig, deemoedig.
391zijnes deert: medelijden met hem heeft (deren met Gen. komt ook bij Hooft voor).
394openhartigh: van ganser harte (Ned. Wdb. XI, 608).
395Vergeefs stelt gij daartegenover uw dwaze droombeelden!
398voorvlughtigh: vluchtende.
400Die lijdensweg wil hij niet langer volgen.
401zette een nieuwe wijs op: heeft met een nieuw lied ingewijd.
402geleenight: zacht geworden, vermurwd (Ned. Wdb. VIII, 1570).
405Al 't heilighdom: de gehele tempel.
407-408Volgens een oud volksgeloof zuigt de spin gif uit bloemen. Hier is de vergelijking vervormd door de bijgedachte aan gal.
409draegh': partij kies voor (Ned. Wdb. III, 3237); vgl. op zijn' hals gedraegen in vs. 416 (aangehaald Ned. Wdb. III, 3238).
410gunste: genegenheid.
411mijn ongelijck: het aan mij begane onrecht.
412wis nam uit zijn laegh: met juiste berekening Ammon in zijn hinderlaag wist te overrompelen.
413Joab had de verzoening bewerkt (vgl. 2 Sam. 14).
415ingetoomt: zijn toorn getemperd.
416op zijn' hals gedraegen: zie de aant. bij vs. 409.
417effen: juist (Ned. Wdb. III, 3955).
418de hutte: vgl. de Godtshutte in vs. 10.
421zonder ga: weergaloos.
422yvert: begeeft u ijverig (vgl. yverende in vs. 426).
425Van: door.
430misverstant: onenigheid.
433niet luttel stofs van: veel aanleiding tot.
436niet: niets.
437in 't lang en breede: uitvoerig.
439kinderklucht: kinderachtige bedenksels.
440anders iet: iets anders; houdt beducht: in bezorgdheid doet verkeren.
441iet: iets.
442dat schijn heeft: dat waarschijnlik is; pit van reden: krachtige argumenten.
443broêrslaght: broedermoord.
445schalckste: boosaardigste.
448riecken: vermoeden; hem beklaeght: over zijn verlies geklaagd.
449veltbancket: met de moord werd gewacht, totdat Ammon ‘vrolik van de wijn’ was (2 Sam. 13, vs. 28-29); van moortgeweer: door het moordende wapen.
450springt u tegen: springt u in 't oog (Ned. Wdb. XVI, 1280).
451onthou van Absolon: bedenk ten opzichte van Absolon.
453sterckt uw vrees met reden: voert krachtige bewijzen aan voor uw vrees.
455kroonzucht: verlangen naar de heerschappij.
456dootschult van gequetste majesteit: zware schuld door aantasting van het wettige koninklike gezag.
457van: door.
458griefde: leed (hier: de dood) berokkende.
461lijden: verdragen; hoe smert hem: hoe het hem smart rond te zwerven.
464Had hij dan zi