[p. 53]
Het derde bedryf.
JOAB. DAVID. BODE.
Joab:
De torenwachter ziet een' postmuil herwaert jaegen.627
'k Wensch dat uw majesteit de tijding magh behaegen.
Het schijnt hy wort dus vroegh gestuurt van Absolon.629
David:
630
Zoo is hy afgereên voor 't opgaen van de zon.
Joab:
Wat of hem herwaert jaegt?
David:
Men heeft niet quaets te schroomen.631
Van Absolon kan niet dan blijde tijding komen.
Hy weet hoe vaders hert naer tijdingen verlangt,
Het hart, dat over hem, gelijck een zegen, hangt,634
635
Zijn aenschijn noode derft. wat nieus kan hy ontdecken?635
De kortheit van den tijt, die tusschen zijn vertrecken
Van 't hof en nu verliep, gehengt nau dat'er iet
Byzonders voorviel, 't geen tot vreught streckt, of verdriet.
Joab:
Eene uur berockent wel meer werx met bystre zinnen639
640
Dan duizent handen in een jaer zien af te spinnen.640
Hoewel ick niet betrouw dat ons van dezen kant
Iet kan bejegenen, dat niet 't gezegent lant
Tot heil en nut gedye, en allen wetgenooten.643
Daer komt de bode zelf al hygende aengestooten.644
645
Hy ziet verbaest naer 't hof, en onzen koning om.645
De koning spreecke hem. hy staet verbaest en stom.
David:
Wel bode, van wat kant komt gy verbaest geronnen?647
Zit af: schep aêm: genaeck dat wy u hooren konnen.648
Bode:
Ten hove is zulck een post, als ick, onaengenaem.649
[p. 54]
650
Doch schoon ick stille zweegh, noch zou d'ontruste faem650
Niet rusten haer bazuin uit tin en trans te blazen,
Van Dan tot Berzeba de weerelt te verbazen.652
David:
Is Absolon in noot, of in zijn vyants klem?653
Bode:
Prins Absolon dreight u, en gansch Jerusalem.
David:
655
Hy is met onzen wil te nacht hier uitgereden.
Bode:
Hy spant de kroon in 't hart van 't rijck en alle steden.656
David:
Spreeck klaerder, schoon die klanck niet schoon in d'ooren luit.
Bode:
Zijn bevaert quam te nacht op vloeckverwantschap uit.658
David:
Onmogelijck. wie heeft dat lasterstuck besteecken?659
Bode:
660
Zoo groot een schelmstuck kon niet laeten uit te breecken.660
David:
Wat zekerheit kunt gy betoonen van dit stuck?661
Bode:
Ick hoorde en zagh 't verraet. Godt keere uw ongeluck:
Mijn vroom geweten, aen de kroon en uw vertrouden
Verbonden, liet niet toe dit stil by my te houden.
665
Zoo koom ick met dien vloeck der vloecken opgedaeght.665
David:
Verhael ons dan oprecht al wat gy hoorde en zaeght,666
En pas vooral dit naeckt, gelijck het leght, t'ontkleeden.667
Bode:
Te nacht quam 's konings zoon te Hebron aengereden,
Met eenen nasleep van tweehondert, zonder ergh.669
[p. 55]
670
De maght van Israël en Juda om den bergh,670
Had zich in tenten langs de dalen neêrgeslagen,671
En wachte op 't offerfeest, de Godtheit op te draegen,
Met volle staetsien, en priesterlijcke pracht.
Der vadren kerckhof wert terstont met 's princen wacht674
675
Heel scherp en nau bezet, rondom de doornehaegen.675
De weelige eicken, die met schaduwen de laegen676
Bedeckten, ruischten niet, daer 't licht door boschloof scheen.677
De prins, Achitofel, de raet quam hier by een.
In 't ronde om Hebron loeide een menighte offerdieren;
680
Een voorspel van dit feest, met d'uchtendzon te vieren,
Uit danckbaerheit, zoo 't hiet, dat Absolon 't gezicht681
Van 's konings aenschijn moght gebeuren, en den plicht682
Van zijne Godtsbelofte,en hoogen eedt bezegelen:
Gelijck 't Hebreeusch geslacht gewoon is zich te regelen
685
Naer Moses wetboeck. hier ging t'samenrotten aen.685
Ick kroop behendigh, by het schijnen van de maen,
Ter zijde door de haegh, daer niemant op vermoede.687
Joab:
Dat Godt den koning en het koningrijck behoede.
Bode:
Prins Absolon hief aen: gy zoons van Abraham,
690
Hanthavers van Godts recht, en Jesses braven stam,690
Ick koom, van Godt gedaeght, tot voorstant van u allen691
Mijn' dienst opoffren, eer de staet geraeckt te vallen.692
De vader suft alree, gezwackt van ouderdom.693
'k Heb 't poortgerecht gestut. mijn' hals, als een kolom,694
695
Heeft, onder 't lastigh pack des rijx, geheele dagen695
Gezweet. ick trooste 't volck, dat my zijn' noot quam klaegen.696
De vleiers, die het hof om winst naer d'oogen zien,
En 't onrecht stercken, dorst mijn yver 't hof verbiên.
'k Heb weduwen geredt, de wezen en verdruckten
700
Geholpen op de been; griffoenen, die haer pluckten,700
De nagels vry gekort: en zou men u den noot701
Afmaelen, schoon de staet zeilt met een' ruimen schoot,702
[p. 56]
Een etmael kon zoo veel gevaeren niet begrijpen.703
De hulck van 't gansche rijck dreight storm op storm te gijpen.704
705
Wat hoop van beternis, daer 't hooft in deught bezwijckt,705
En zelf zijn naeste bloet, den zoon, verongelijckt?706
Wy hebben jaeren lang bezuurt in bittre elenden707
De straf van Ammon, en dat gruwzaem zusterschenden,
Ten leste in schijn verzoent, na dien geleden hoon.
710
Wat heil verwacht gy? want een overspeelsters zoon710
Wort dertel opgevoedt, om over lant en lieden,711
Na vaders doot gezalft, tyrannigh te gebieden.
Waer heeft de koning oit de dapperheit beloont?
Vraeght dat Urias, die zich streng en eerlijck toont,
715
Op d'aerde slaept, en, na zijn vroome wapendaeden,
Met eenen moortbrief aen den veltheer wort verraden.714-16
'k Ga Sauls huis voorby, eer lanckheit u vermoeit.
Hoe bloedigh heeft hy dien geslachtboom uitgeroeit,
En dreight den wortel uit te rucken, wech te houwen;
Naerdien het stamhuis dan van hem geen heil verwacht,
Is 't nodigh zijnen stoel, op 's volx gemeene klaght,
Met eenen nazaet van zijn naeste bloet te kleeden.722-23
Dit's mijn belofte aen Godt, waertoe gy wort gebeden.
Joab:
725
Genadighste, vergeef het Joab, wiens verzoeck
Den zoon met u verzoende, eene oirzaeck van dien vloeck:726
Hoe droegh Achitofel zich onder dees godtloosheit?727
Bode:
Hy stack zijn zegel aen die godtvergeete boosheit,728
Verhief d'oproerigheit, en zetteze in haer kracht,729
730
Brogt voort hoe hy den zoon zoo menighmael by nacht730
Te Gilo had geberght, toen, van het hof verschoven,731
Om zijn gerechte wraeck, hem elck ontzagh te hoven,732
De wijde weerelt den verschovling viel te kleen.733
[p. 57]
Hy haelde Urias op; wat Saul had geleên,734
735
Veel jaeren na de doot, in zijn nakomelingen,735
Die, treurigh, en gehaet, al quijnende vergingen.
Hoe d'overspeelster, als een stiefmoêr, Davids zoon,
Den eerstgeboren, wil versteecken van de kroon,738
En wettigheit des rijx, en over d'oude heeren,739
740
In haeren Salomon, na Davids doot regeeren.740
Hy hoorde een ieders zin. de stemmen gingen om.741
Men vraeghde hooft voor hooft. zoo steigerde, zoo klom742
Weerspannigheit in top, uit eenen mont besloten.743
Joab:
Vervloeckte Achitofel, verwate vloeckgenooten!744
745
Wat volghde op dit besluit? hoe liep dit kluwen af?745
Bode:
Zy mompelden een wijl. toen sloegenze om het graf
Van vader Abraham een' ring, en voort aen 't bidden746-47
Dat d'opperste hun recht wou zegenen. in 't midden
Stont Absolon, die zwoer zijn trou aen 't volck en 't rijck
En gaven hem de hant, met een' den blancken degen.751
Toen sloop ick heimlijck deur, tot stervens toe verlegen,752
En koom den koning dit ontvouwen met gevaer.
Dat Godt het rijck behoede, en Godts gezalfden spaer'.
David:
755
Belieft het Gode dat zijn knecht dien kelck zal proeven,755
Ick sta gelaeten, wil my niet te vroegh bedroeven.
Hy kan dit keeren, hen veranderen van zin.757
Gy bode, ga ten hove, en spreeck de koningin.
Heer Joab, laet de wacht de stadt en 't hof bezetten.
760
Voltreck de ronde, steeck bazuinen, en trompetten.760
Och Absolon, hoe snel verandertge uwen zoen,
Dien kus en klanck van pais in eene krijghsklaeroen!
Lijfschutten, haest u, voort: de bloetvlagh uit den toren:763
De standers op de poort. op op, men blaes den horen.
[p. 58]
765
Mijn Krethen, Plethen, al de burgers in 't geweer.765
De vlam slaet uit het hof: hier gelt geen veinzen meer.766
Men hindre dat hier niet de weiflaers t'zamenrotten.767
Joab:
Ons staet dien hoogen boom van kroon en tack te knotten.768
Zent flux bespieders uit naer Hebron. luister scherp
770
Wat nadruck volgen wil op zulck een ruw ontwerp.770
THAMAR. DAVIDS BEDTGENOOTEN.
Thamar:
Wat klanck is dit? wat wil ons weder overkomen?771
Bedtgenooten:
Hoe fraey heeft Absolon zijn afscheit nu genomen?
Thamar:
Wat gaet mijn broeder aen, dat hy dien haet verweckt!773
Bedtgenooten:
Gewis gy wist hier van: hy had het u ontdeckt.
Thamar:
775
Betrouw ons dat niet toe. wilt dat onze eer niet vergen.775
Bedtgenooten:
Hy had zijn zuster lief: hoe kon hy 't haer verbergen?
Thamar:
Zoo waerlijck als Godt leeft: dat hy ons sla en straff'.777
Bedtgenooten:
Nu haelt hy Ammons moort en snoder uit het graf.778
Thamar:
'k Beken de vadermoort gaet boven broederslaghten.779
Bedtgenooten:
780
Wie kon zich voor den wrock des dubblen huichlaers wachten?780
Thamar:
Och Absolon, is dit uw Hebrons Godevaert?781
Bedtgenooten:
Dat is zijn godtsbelofte, en onderdaenige aert.
[p. 59]
Thamar:
Nu wort de wet met glimp by 't Heidendom gelastert.783
Bedtgenooten:
Zoo gaet het telckens, als godtvruchtigh zaet verbastert.784
Thamar:
785
Hy volght noch vaders les, noch vaders voorbeelt na.
Bedtgenooten:
Wy zagen 't onweêr in den droom, maer och te spa.786
Thamar:
Men zal door middelaers misschien zijn hart verzachten.
Bedtgenooten:
Wy hoopen op 't misschien dien storm niet af te wachten.788
Thamar:
Dat onweêr is noch wijt.789
Bedtgenooten:
het buldert voor de poort.
Thamar:
790
Te Hebron. hy hoeft tijt. men slaet zoo ras niet voort.790
Bedtgenooten:
Gelijck een loopend vier, gestoockt van medestemmers.791
Thamar:
Waer vint men die?
Bedtgenooten:
dat vraegh vry ons Jerusalemmers.
Thamar:
Die zien naer David om, en niet naer Absolon.793
Bedtgenooten:
Men eert d'opgaende, en niet eene ondergaende zon.
Thamar:
795
Zou 't volck zoo reuckeloos den ouden heer vergeeten?795
Bedtgenooten:
Dat hangt aen een, gelijck de schakels van een keten.796
Thamar:
En zoo de keten breeckt?
Bedtgenooten:
dan is de maght gedeelt.797
[p. 60]
Thamar:
Hoe wenschelijck waer dit!
Bedtgenooten:
hoe wort dees scheur geheelt?
Thamar:
Met balssem van gena.
Bedtgenooten:
die heelt geen misvertrouwen.799
Thamar:
800
Mijn vader is gestreng in elck zijn woort te houwen.800
Bedtgenooten:
En oock niet min gestreng in 't straffen, zonder maet.801
Thamar:
Waer bleeck dat?
Bedtgenooten:
vraegtge waer? wie eens naer Rabba gaet
Kan 't hooren, en alom in Ammons dootsche steden,
Die, wreet gerabraeckt, met hunne afgezaeghde leden,
805
In ysre tacken, en het gloeiend tichelvier
Verbrant, beklaeghden dat zy, d'ooreloghsbanier
Opsteeckende, zoo trots zich tegens Juda kantten.802-07
Thamar:
Dat was het niet, maer eer 't mishandlen der gezanten,808
Die tegens 't billijck recht der volcken, en de wet,
810
De wijde weerelt door natuurlijck ingezet,810
Met hun gescheurde kleên, en half geschore baerden,
Van kinderofferaers, en gruwelijck veraerden,812
Te rugge quamen by den koning, die hen zont.
Hy woegh de straf en 't quaet, tot dat het effen stont.814
Bedtgenooten:
815
Is 't minder quaet, een zoon naer vaders hart te steecken?815
Thamar:
Een vaders hart verschoont verkleent zijn zoons gebreken.
Bedtgenooten:
De vader heeft noch flus de broederslaght verschoont,817
[p. 61]
En wort dus averechts bejegent, en geloont,
Met eenen nieuwen slagh in zulck een versche wonde.
Thamar:
820
'k Verschoon het niet. dit is een lasterlijcke zonde,820
Een rechte burgerkrijgh berockent tegens Godt.821
Bedtgenooten:
De maegen steecken hier elckandre naer den strot.822
Dit zwaert moort blindeling, de broeder zijnen broeder,823
De vader zijnen zoon. de dochter kent geen moeder.
825
Hier worstelen in 't bloet de burgers tegens een.
De huizen staen gedeelt, de steden tegens steên.826
De bondtgenoot ontziet verbont noch bontgenooten.
't Omleggend Heidendom komt hier op aengestooten.828
Het mengt zich in 't krackeel met een gemeine stem,829
830
En wil het heilighdom en Godts Jerusalem830
Tot in den gront met zwaert en fackelen verdelgen.
Zoo David zich niet belght, de hemel zal 't zich belgen.832
Thamar:
Ick hoor een' kreet opgaen van 't hof en hofgezin,833
En ga de trap op naer de droeve koningin.
Bedtgenooten:
835
Hier komt de veltheer aen, bestuwt met krijghskornellen.835
Wy zullen, aen een zy, hem eerst zien orden stellen836
Op wacht, en toght, en al. de krijghsraet is belaên,837
De burgery verbaest. hoe wil dit spel vergaen!838
JOAB. DAVIDS BEDTGENOOTEN.
Joab:
Wachtmeesters, krijgskornels, waeckt rustigh met elckanderen.839
840
Men zal van uur tot uur de leus of 't woort veranderen,840
De ketens spannen, eer het oproer t'zamenrott'.
Men sla de ronde ga, verzekre, op 't hoogh gebodt,842
Op halsstraf, Davids burgh, verzie de poort en vesten
Met dubble schiltwacht. laet terstont, van vier gewesten,
[p. 62]
845
De torens mannen. dat de lichte ruitery,845
Den wegh naer Hebron op gespreit, de zuiderzy846
In 't velt bespiede. laet de pelgrims ondervraegen
Naer tijding van dien oort, en ofze nergens laegen848
Vernaemen. laet geen' mensch passeeren, eer de wacht
850
Zijn naem opteken', hem geley, daer hy te nacht
Vernachten zal. verdeelt u voort in alle straeten.851
d'Almaghtige beschaeme al die den koning haeten.
Bedtgenooten:
O veltheer, hoe vervalt de kroon, en Davids rijck!
Joab:
Schept moedt: Jerusalem is u een wisse wijck.854
Bedtgenooten:
855
Beschimp nu nachtgezicht, en spoockery, en droomen.
Joab:
Het koningklijck gezagh wil haest het oproer toomen.856
Bedtgenooten:
Een hollend paert acht toom, noch sporen, nochte roê.
Joab:
Een hollend paert loopt eerst zich zellef doot en moê.
Bedtgenooten:
Het smackt den heer in 't zant, dat hals en lenden kraecken.
Joab:
860
Zoo fel niet, of de heer kan weêr te paerde raecken.
Hy voerde 't Saul en zijne afkomste uit in 't endt.861
Bedtgenooten:
In zijne jeught: nu wort hy 't harnas ongewent.
Joab:
Dat bleeck hoe hy zich liet van Ammons wrevel trotsen.863
Bedtgenooten:
Dees jonge manschap zit in 't harnas vast, als rotsen.
Joab:
865
Noch vaster dan de reus, de groote Filisteen?865
[p. 63]
Bedtgenooten:
Dat was een lijfgevecht.
Joab:
Noch viel de reus te kleen.866
Bedtgenooten:
Het zwaert van Absolon is reede al opgeheven.867
Joab:
Gereet voor ons, om hem den wissen slagh te geven.
Bedtgenooten:
Wy spelden 't onweêr vroegh uit alle omstandigheên.869
Joab:
870
Hy ging vermomt, en wist zijn opzet fraey te kleên.870
Bedtgenooten:
Hy ging zoo niet vermomt, of vrouwen konden 't mercken.
Joab:
Eer 't rijp was, kon men dit met geen getuigen stercken.872
Bedtgenooten:
De tekens tuighden 't, had men oogen om te zien.
Joab:
Het stont den vader toe hem 't klimmen te verbiên.874
Bedtgenooten:
875
De zoon heeft in het endt de grijns eens afgetrocken.875
Joab:
Dat's beter dan geveinst, en heimelijck te wrocken.
Bedtgenooten:
Hoe draegen wy ons best in burgerlijck geschil?877
Joab:
Betrouwt u Gode en ons, en houdt u kloeck en stil.
Bedtgenooten:
Hoe houdt de koning zich, te blint den zoon genegen?
Joab:
880
Geduldigh, min voor zich dan om den zoon verlegen.880
[p. 64]
Bedtgenooten:
Hoe sterck en krachtigh zijn de banden van natuur!
Wil hy hem keeren?
Joab:
ja, maer zonder dootquetsuur.882
Hem deert des jongelings. hy wijt de snoode daeden883
Den valschen bloetraên, die den jongeling verraeden,884
885
Met kracht verrucken uit de heirbaen van de deught.885
Hy kent d'oploopentheit en 't hitzigh bloet der jeught,886
Van schalcken lichtelijck door treken te misbruicken,887
Roofvogels, vet gemest, gewoon het oogh te luicken,
Tot schade van 't gemeene, en ongelijck te voên,889
890
Alleen uit eige baet. het averechts vermoên890
Weêrspannigheit, gewelt, de wulpscheit, zich vergeeten,891
Scherp uitzien, elx gebreck ten breetsten uit te meeten,892
Onmaetige overdaet, pluimstrijcken, en bedrogh
Is d'eersleep, die hem volght, en voort al wat'er noch894
895
Aen vast is. kon een prins, met zulck een stoet behangen,895
Zich oit intoomen van verkeerde en slimme gangen?896
Bedtgenooten:
Gy zeght gelijck het is. wy mompelden by wijl,897
Maer kropten 't lijdzaem in. 't verandren van den stijl898
Der princen kan men eer beklagen dan verhoeden.899
900
Als Godt wil straffen dan ontbreecken hem geen roeden.
Hy treckt den zegen van verkeerden dickwijl in,901
En laetze vallen in een' averechtsen zin.902
De hooghste wijsheit, sterck en lieflijck in 't beleiden,
Kan boven ons begrijp de stoffen toebereiden,904
905
Tot datze in 't ende 't wit, waerop zy mickt, beschiet.905
[p. 65]
En gaen nu voort om hoogh eens uitzien van de tin.909
910
Mevrouwen, treet in 't hof, en sterckt de koningin.
THAMAR. DAVID. JOAB.
Thamar:
Heer vader, ick heb hoop mijn' broeder om te zetten,911
Hem snel t'ontmoeten, zulck een jammer te beletten.912
Vergunme dat ick met een ruiterbende treck',
Uw vaderlijck gemoedt hem levendigh ontdeck'.914
915
Hy zal zijn opzet, al te bloedigh en verwaten,915
Op zusters bede, haer ter liefde, vaeren laeten.
d'Aertsvader Jakob, wien 't aen omzicht niet ontbrack,917
Smoorde Esaus bittren wrock, en schoof dat ongemack918
Voorzichtigh van zijn' hals. een vriendelijck bejegenen919
920
Vermurwt een steenen hart. de hemel zal het zegenen.
David:
Mijn dochter, ick betrouw uw vredelievende aert
Zou niet eens schroomen op het punt van broeders zwaert922
Met uwe bloote borst te paerde heen te rennen:
Maer die Achitofel, en zijn doortraptheit kennen,
925
Geloven niet dat dit verdragh te vinden staet.925
Achitofel staet blanck, strafschuldigh aen verraet,926
Ontvonckt het smeulend vier, en keert zich aen geen kermen,927
Noch krijten, als hy zich magh by die koolen warmen.
Thamar:
Een minnelijck verzoeck ten minste kan niet schaên.929
David:
930
Raet hem Achitofel uw' voorslagh af te slaen,930
Zich met beloften noch verdragh te laeten paeien?
Thamar:
Zoo blijft het pleit in staet.
David:
dan zal hy luider kraeien,932
Indien de vader schijnt te zwichten voor den zoon,
Die wint met zulck een' klanck terstont de halve kroon.
[p. 66]
Thamar:
935
Belieft het u, laet ons hierop den veltheer hooren.935
David:
Trouwanten, haelt hem, dat hy afstijgh van den toren.936
De tijt lijt geen vertreck. men hoort van overal937
Gerucht van oproer, en dit ooreloghsgeschal
Slaet voort van stadt tot stadt. de bergen en de daelen939
940
Geraecken op de been. verbaestheit vlieght de paelen940
Des rijx met kracht voorby. alle aengegrensde steên941
Van 't Heidendom zien uit, en steecken 't hooft by een.
Zy rekenen den dagh nu eens te zien geboren943
Om over ons Jordaen Godts stoel en Godt te stooren:944
945
Maer toeft, als Godt ontwaeckt zal in- en uitlantsch spoock945
Voor 't licht van zijn gezicht verdwijnen, als een roock.
Thamar:
Daer komt de veltheer af. 't gelieve u hem te vraegen.
David:
Mijn dochter, uw princes, getroost zich zelf te waegen948
Om haeren broeder om te zetten, en zijn' haet949
950
Te blusschen, Godt ten dienst. wy neemen 't in beraet.950
Zoo gy 't geraeden vint, en nut, ick stem het mede.951
Joab:
Bemiddeltze 's lants rust, en is 'er hoop van vrede,952
Men zal haer eeren van den rijxstroom aen d'Eufraet,
Zy schooner keeren dan de schoone dageraet954
955
Ons aenstraelt met den dagh. laet voortgaen, zonder beiden.955
De koning zeegne haer. ick zalze voort geleiden956
Ter burghpoorte uit, en met een bende ruitery
Bestuwen.
[p. 67]
REY VAN LEVYTEN.
I. Zang:
Princes, die, haeckende naer vrede,
Om vader en den zoon
965
Op een' gelijcken toon
Te trecken, heentreckt uit de stede,965-66
Hoe lieflijck is uw tredt!
Waer gy de voeten zet,
Daer wassen lelien en geuren,
970
Een regenboogh van schoone kleuren,
En hartverquickend kruit.
Men kieze al 't edelste uit,
En vlechte een' krans om u te kranssen.
Keer zoo, datze al rondom u danssen.
I. Tegenzang:
975
Dat 's billijck. eer en prijs is waerdigh
Die 't vaderlijck palais
Herstellen wil in pais.
Ay ziet, hoe spoetze zoo wilvaerdigh,978
Of zy dees jammerbron
980
Noch tijdigh stoppen kon,
Daer endtloos onheil uit zou vloeien,
Waerby alle onbesneden groeien,982
Als hart staet tegens hart,
Geweer en vuist verwart,984
985
Verblint, en heet op moort en schennis.985
Het burgeroorlogh draeght geen kennis.986
[p. 68]
Toen moght zich in zijn tranen wasschen
995
Een deerlijck overschot,
Getreden, en bespot.996
Dat quetste zelfs die 't velt behielen.997
Wat velde een burgerzwaert al zielen!998
II. Tegenzang:
Almaghtige, zie uit den hoogen.
1000
Verhoe toch Josefs scha.1000
Van Dan tot Berseba1001
Spant al de strijtbre jeught haer bogen.
Veel duizent vloeckgemeen,1003
Geharnast tegens een',
1005
In aentoght met gevelde speere
Hem dreigen, die, uw' naem ter eere,
Zoo veele steden won,
Alle afgoôn dempte en schon.1008
Verdadigh toch uw volx behoeder.1009
1010
De zuster stille haeren broeder.1010
627postmuil: muildier van een bode.
629van: door.
631niet: niets (evenzo in vs. 632).
634over hem hangt: al zijn wegen volgt.
635ontdecken: bekend maken.
639berockent: blijkens afspinnen (vs. 640) nog gevoeld als ontleend aan het spinnewiel. In verband daarmee schuilt in werck, dat ook vlas betekent, waarschijnlik een woordspeling; met bystre zinnen: wanneer de zinnen verbijsterd worden.
640zien: kans zien om.
643wetgenooten: geloofs- en volksgenoten.
644aengestooten: met schokkende beweging naderen (zowel van voetgangers als van snel rijdende ruiters) (Ned. Wdb. I, 375).
645verbaest: verbijsterd (ook in 646, 647).
647geronnen: aangesneld.
648Zit af: stijg af.
649post: bode.
650noch: toch; ontruste: verontruste; faem: klassieke verpersoonliking van de Fama met haar bazuin.
652Vgl. Inhoudt r. 20: verbazen: met ontzetting te vervullen (vgl. vs. 645).
653klem: beklemming.
656spant de kroon: heeft zich de koninklike waardigheid toegeëigend.
658bevaert: bedevaart; vgl. godtsvaert in vs. 384; quam uit op: liep uit op; vloeckverwantschap: misdadige samenzwering (vgl. Inhoudt, r. 24).
659lasterstuck: misdaad; besteecken: beraamd.
660uit te breecken: bekend te worden.
661betoonen: tonen; stuck: misdrijf.
665vloeck der vloecken: doemwaardige daad; opgedaeght: voor den dag.
666oprecht: openhartig (Ned. Wdb. XI, 1112).
667pas: draag zorg; naeckt t'ontkleeden: geheel bloot te leggen; leght: ligt, gesteld is.
669nasleep: gevolg; zonder ergh: die van zijn slechte bedoeling niets afwisten (vgl. 2 Sam. 15. vs. 11: ‘gaande in hunne eenvoudigheid’).
670maght: troepen.
671zich neêrgeslagen: zich gelegerd.
674Der vadren kerckhof: zie Inhoudt, r. 23.
675scherp en nau: nauwlettend.
676laegen: hinderlagen (Ned. Wdb. VIII, 830).
677daer: terwijl.
681hiet: heette; gezicht: aanblik.
682gebeuren: ten deel vallen.
685ging aen: begon; t'samenrotten (voor ‘'t tesamenrotten’): samenspannen, samenzweren.
687daer niemant op vermoede: waar niemand op verdacht was.
690Jesses: zie Inhoudt r. 1.
691voorstant: steun.
692opoffren: aanbieden.
693suft: zie vs. 484; gezwackt: verzwakt.
694poortgerecht: vgl. vs. 491.
695lastigh pack: drukkende last.
696trooste: sprak moed in.
700griffoenen: fig.: hardvochtige, hebzuchtige mensen (oorspr. fabelachtig monster) (Ned. Wdb. V, 720).
701vry: zeer.
702schoon de staet enz.: al schijnt het met de staat voorspoedig en voor de wind te gaan.
703begrijpen: omvatten.
704gijpen: doen omslaan (Ned. Wdb. IV, 2342).
705beternis: verbetering; bezwijckt: te kort schiet.
706zelf: zelfs; verongelijckt: onrecht aandoet.
707elenden: hier met de bijgedachte aan de oorspronkelike betekenis: gebannen buiten het land; bezuurt: smartelik ondervonden.
710een overspeelsters zoon: Salomo, zoon van Bathseba.
711dertel: in weelde, in losbandigheid.
714-16zie vs. 252-57; moortbrief: brief met bevel tot de moord, zie 2 Sam. 11, vs. 14-17.
717-20Sauls: hier en op alle volgende plaatsen (vs. 734 etc.) tweesilbig te lezen (Sauwel). Deze stof is in de Gebroeders gedramatiseerd; lanckheit: een te lang verhaal.
720Michols hant te trouwen: Michol tot vrouw te krijgen.
722-23zijnen stoel te kleeden: zijn troon te bezetten.
726vloeck: misdaad.
727droegh zich: gedroeg, hield zich.
728stack zijn zegel aen: hechtte zijn goedkeuring aan.
729Verhief: prees; zetteze in haer kracht: zette haar kracht bij, sterkte ze.
730Brogt voort: deelde mede.
731geberght: beveiligd; van: door; verschoven: verworpen.
732hoven: huisvesten (Ned. Wdb. VI, 1204).
733verschovling: verschoppeling, balling (vgl. 731).
734haelde op: herinnerde aan.
735Vgl. vs. 717-18.
738versteecken: verstoten, beroven van.
739wettigheit des rijx: wettige heerschappij; d'oude heeren: de stamheeren (vs. 330 en 750).
740in: in de persoon van.
741zin: mening; de stemmen gingen om: ieder zei op zijn beurt zijn mening.
742steigerde: steeg.
743uit eenen mont besloten: waartoe eenstemmig besloten werd.
744verwate: vervloekte; vloeckgenooten: misdadige saamgezworenen (vgl. vloeckverwantschap, Inh. r. 24).
745hoe liep dit kluwen af: hoe was het verdere verloop?
746-47sloegen een ring: vormden een kring; voort: dadelik daarop.
749-50zwoer toe: legde een eed van trouw af aan; stammeheeren: zie vs. 739.
750algelijck: gezamenlik.
751met een': tevens.
752sloop deur: sloop weg; verlegen: ontsteld.
755dien kelck: die lijdensbeker (zinspeling op Christus).
757zin: gezindheid.
760Voltreck de ronde: ga de troepen inspecteren.
763Lijfschutten: lijfwacht (schutte: schutter); bloetvlagh: rode vlag, gehesen als sein tot de aanval (Ned. Wdb. II, 2887).
765Krethen, Plethen: als lijfwacht genoemd in 2 Sam. 15. vs. 18.
766hier gelt geen veinzen meer: wij behoeven het ons niet meer te ontveinzen.
767hindre: verhindere (gevolgd door een voor ons onlogiese, aan het Romaans ontleende ontkenning niet); t'zamenrotten: samenspannen.
768Ons staet te knotten: wij moeten knotten.
770nadruck: gevolgen, uitwerking (Ned. Wdb. IX, 1475); wil: zal; ruw ontwerp: nog vaag plan.
771wil: zal.
773gaet aen: overkomt.
775Denk dat niet van ons; vergen: eisen van. Werp die smet niet op onze eer.
777dat hy ons sla en straff', nl. als ik onwaarheid spreek.
778Nu begaat hij erger misdaad dan eertijds de moord op Ammon.
779broederslaghten: broedermoord.
780dubblen: dubbel misdadige.
781Godevaert: zie vs. 384.
783met glimp: met een schijn van waarheid; by: door.
784godtvruchtigh zaet: kinderen van vrome ouders.
786onweêr: noodweer, fig. ramp.
788op 't misschien: met het oog op de mogelikheid (van bemiddeling).
789wijt: ver weg.
790slaet voort: rukt op.
791van medestemmers: door medestanders, aanhangers (Ned. Wdb. IX, 362).
793zien om naer: zijn gehoorzaam aan.
795heer: vorst.
796Dat: nl. het volk, de massa.
797dan is de maght gedeelt: dan ontstaan twee partijen.