[p. 110]
Koning David Herstelt.
Treurspel.
Het eerste bedryf.
JOAB. SOBI.
Joab:
Prins Sobi, recht te pas, van Godt den albeweeger1
Uit Rabba hier gestiert, met voorraet voor het leger,2
Verkuntschapt ons zijn komst. wachtmeester, ga terstont,3
Onthael hem naer zijn' staet. dees heide en dorre gront4
5
Eischt toevoer voor het volck, dat, moede en mat van trecken,
Dry etmael, zonder rust, niet lang den disch kan decken
Met kost, van Machir, en Bersillai onverwacht7
Ons hier te Manaïm miltdaedigh toegebragt.8
Een leger hoeft te veel om dagelijx te teeren,
10
En wat de maege ontbreeckt, zou 't hart aen moedt ontbeeren.10
Een hart, dat vechten wil, eischt nooddruft. een soldaet,11
Die wel gedost is, en gevoedert, eer hy slaet,12
Verstreckt een dubbel man. de zenuw wort gesteven,13
Het zwaert met grooter moedt den vyant toegedreven.14
15
Daer komt prins Sobi, ruim tien jaeren na den dagh,
Dat ick te Rabba hem 't gebiedt opdraegen zagh,16
Toen ons het lang beleg zoo zegenrijck geluckte,
En David Hannons hooft die goude kroon ontruckte.17-18
Hy is noch danckbaer aen den koningklijcken helt,19
20
Zijn' leenheer, die hem heeft in broeders erf herstelt,20
En Ammons oudt gezagh. laet hier geen licht ontbreecken.
[p. 111]
Trouwanten, spoet u: past meer fackels aen te steecken.22
Zijt welkom, brave prins. hoe komtge hier zo spa?23
Sobi:
Doorluchtste veltheer van den koning, wiens gena24
25
Ons eeuwigh houdt verplicht, ick koom uw legerhutten25
Met luttel voorraets van 't geberght' noch onderstutten.
Ontfang tapijt, matras, en vaten, beckens mê,
Meel, honig, tarwe, gerst, en zuivel, vrucht, en vee,27-28
Geringe tekens van een danckbaer hart, met eenen
30
Ons lijfwacht, u ten dienst. gebie: wy trecken heenen,
Waer koning David lust te trecken, om den zoon,
Die zijnen vader stout naer 't hart steeckt en de kroon,
Te helpen stuiten, en dat ongelijck te slechten.33
Joab:
Getrouwe prins, men kent in hooge noot d'oprechten,34
35
En vrienden. louter gout blinckt heerlijck op den toets.35
De koning, balling uit zijn hooftstadt, met meer moedts
Dan maght voorzien, laet zich uwe aenkomst wel gevallen.37
Hy rust een kleene wijl: wy waecken voor de wallen
Van Manaïm. men wacht op 't rijzen van den dagh.
Sobi:
40
Het lustme midlerwijl, indien 't u beuren magh,40
Te hooren hoe het stont met uwe twaelef staeten;41
Waerom Jerusalem zoo plotsling wiert verlaeten,
De stoel van Jesses rijck het oproer ingeruimt.43
Joab:
De zeeman, die den storm opsteecken ziet, verzuimt
45
Geen zeil te strijcken, eer hem 't onweêr koom' verrassen.
Het was geen slapens tijt, maer tijt op 't roer te passen.
De reetste haven in te loopen diende ons best.47
Dit oproer spreide zich door 't lant, gelijck een pest,
Sloegh voort van stadt tot stadt. de twalef stammen spanden49
50
Eenstemmigh t'zamen om den vader aen te randen,
Ter liefde van den zoon: en eermen 't onweêr hoort
[p. 112]
Van verre komen, stormt het vreeslijck op de poort
Te Sion, daer het krielt van weifelende tongen.53
Wy vonden binnen en van buiten ons besprongen,
55
Verkozen oostwaert op de brullende woestijn:55
Daer ons 's aertspriesters zoons, in dien verbaesden schijn,56
Ontdeckten hoeze stil, in eenen put gescholen,
't Gevaer ontslipten, en, gelijck hun was bevolen,
Vermaenden d'overzy der stroomende Jordaen
60
Te kiezen in der nacht, by 't schijnen van de maen,
Eer wreede Achitofel met twalefduizent mannen,
Gelijck hy voorsloegh, ons naerzettende aen quam rannen.62
Joab:
de koning koos den stroom,
65
Op dees waerschuwing voor den stouten scepterrover,
En raeckte, toen de zon eerst opquam, 't water over,66
Langs wadde, en zantplaet, met zijn vaertuigh, balck, en ton.67
Noch schroomden wy 't gevaer, hoewel men d'oostzy won,68
En spoedden langs den stroom, dry dagen, en dry nachten,
70
Van Jericho tot hier, daer wy den vyant wachten
Alle oogenblicken, met dees kleene macht voorzien.
Sobi:
Waer ick u dienen kan, gy mooghtme vry gebiên.
Het loop' zoo hoogh als 't wil, mijn vorstendom staet open.73
Joab:
Wy slaen 't niet af, mijn heer: want hier valt min te hoopen,74
75
En meer te vrezen voor den koningklijcken stam.
Sobi:
Hoe droegh den zoon zich, toen hy binnen Sion quam?76
[p. 113]
80
Hoe die verwaten zoon op 't gulden hofdack lagh80
In d'armen, en den schoot van vaders bedtgenooten.
Het heiligh hemelsch licht, gedootverft, en verschooten82
Van zulck een' gruwelstuck, scheen drywerf achter uit
Te vaeren, toen al 't hof met een bazuingeluit84
85
De burgers opweckte, om het lasterstuck t'aenschouwen.85
Dit gaf den weiflaer, die noch twijfelde, een betrouwen,
Dat d'onverzoenbaerheit nu eeuwigh tusschen zoon
En vader stant greep, hy gerust de nieuwe kroon88
Aenhangen moght. op dit gerucht en lantgeschater
90
Viel wat noch tegenstont hem toe, gelijck het water90
Door een geborste sluis. wat wachtenwe anders, als
De twalef stammen met den dagh op onzen hals?
Sobi:
Hoe stinckt die schelmsche Soon nu zijnen vader tegen!93
Joab:
De blinde vader is noch min met zich verlegen94
95
Dan met dien bozen schelm. zoo gy den koning spreeckt,
Rep van geen' Absolon, die hem naer 't harte steeckt,
En nazet in zijn zogh. zoo wy de zege derven,97
Wat David aenhangt zal met David moeten sterven.
Wie anders rekent is verbystert, en, te spa99
100
Tot kennis komende, zal 't leeren met zijn scha.
Hier is meer moedt dan hoop in 't leger. loopt de zegen
In 't vechten hant voor hant het recht des konings tegen,102
'k Getroostme in 't harrenas te sterven, als een helt:
En koome ick Absolon bejegenen in 't velt,104
105
Dit zwaert, in Davids dienst gebruickt een ry van jaeren,
Zal dien veraerden en weêrspannigen niet spaeren;106
De vader duide 't, en versta het zoo hy wil.107
Men schimpt met geene kroon: dit is een bloetgeschil.108
De broederslaghter heeft zijn bloet niet quijtgeschouden,
[p. 114]
110
De zusterschennis dien geweldenaer vergouden,
In vaders weêrwil, en dit recht zelf toegestaen.109-11
Wy volgen 't spoor, waer op hy ons is voorgegaen,
En nu met grooter recht: want daer de zoon den vader
Verongelijckt, en, als een schalck en aertsverraeder,114
115
Den staet verkracht, dat is een schult, die hooger klaeght115
Dan 't overweldigen en schenden van een maeght.
Hy rechte, op dat noch nijt noch tijt zijn' naem uitwisse,
Een marmereerbeelt op, ter erfgedachtenisse,
In 't koningklijke dal, omtrent Jerusalem:117-19
120
Maer 'k zweer het anderwerf, en zal 't oock houden, hem,
[Kan dees gevloeckte het ontworstlen noch ontvechten,]121
Eene erfgedachtenis een' steenhoop op te rechten,122
Ter eere van zijn lijck, dat ieder overal
Aen zijn baldadigheit wel eeuwigh dencken zal.124
Sobi:
125
Verdaeght u Absolon, de koning zal in 't strijden125
Vooruittreên, om den zoon al vechtende te mijden,126
Te vangen ongewont, en levendigh, indien127
Het mooghlijck zy.
Joab:
geensins, men zal hier in voorzien.
Den zoon te spaeren waer het rijck en 't leger waegen.
130
Dit is geen spiegelstrijt. hier volgen op de slaegen130
Quetsuuren, dooden, waer men toehouwt, steeckt, en schiet.
Verschoont de vader hem, de zoon verschoont hem niet,
Maer past den vader door den helm in 't hooft te treffen.133
Hier sneuvelt een van beide, eer staet geen rekninge effen.134
135
Men hoope op geen verdragh: want schoon de vader sterft,
Noch blijft de vyantschap, die op den nazaet erft.136
Staetzuchtige Absolon zal Salomon niet wijcken,137
Al zou hy anderwerf de rijcken tegens rijcken,
De leeuwen tegens een ophitsen in een perck.139
140
Gy voorraetmeesters, voort, valt daetelijck aen 't werck,
En deelt dien vooraet uit aen alle legersteden.
Belieft het u, mijn heer, laet ons naer binnen treden
[p. 115]
Ter poorte in, daer misschien de koning, opgeweckt143
Uit zijne ruste, vraeght waerom mijn komst vertreckt.144
REY VAN HOVELINGEN.
Zang:
145
De hemel zorght voor zijn getrouwe vrienden
In hunnen noot.
Godt spijsde ze al die hem van harte dienden,147
Uit zijnen schoot.
Hy weet in noot zelfs onbesneên te wecken.149
150
Wie had gedacht
Dat Sobi noch dus spa zou herwaert trecken
By duister nacht,
Om voorraet en nootdruftigheit te schaffen153
Voor 't oorlogs volck!
155
De hemel straft, en zalft noch onder 't straffen.155
Eer zoude een wolck
Zich openen, en hemelsch manne regenen157
In 's hongers mont,
Dan d'opperste zijn dienaers niet zou zegenen
160
Naer 't out verbont.160
Tegenzang:
De vaders, die in heiden, en woestijnen,
Op 't woeste velt,
By duizenden van elck verlaeten schijnen,
En voor 't gewelt
165
Van Faro vliên, om, vry van slavernyen,
En zonder smet,
Den hemel zijn slaghtoffers toe te wyen167
Naer Moses wet,
Bevonden hoe de hemelsche genade169
170
Hen onderhiel,170
Toen Godt al 't heir zoo lang met man verzade,171
Dat nederviel,
Gelijck de dau, daer zy op blijde wijzen174
En rijcken lof
[p. 116]
175
Uit danckbaerheit en yver, opwaert rijzen
Naer 't hemelsch hof.175-76
Toezang:
Een edel hart schept altijt vreught
In weldoen, en een oude deught178
Wort dickwijl noch in acht genomen.
180
Prins Sobi, in zijn erf herstelt,180
En 's vaders groot gebiet, vergelt181
Dees weldaet noch, ten troost der vroomen.182
De helt vergeet zijn eigen nut,
Op dat hy 's konings leger stut,
185
Dat hulp behoeft, in dit geweste
Ter noot gevlught, en onvoorzien186
Van nootdruft door het haestigh vliên.
Een danckbre geeft zijn hart ten beste.188
1Prins Sobi: zie Inhoudt r. 12; recht te pas: juist van pas; van: door.
2gestiert: Vlaamse vorm naast gestuurd.
3verkuntschapt: kondigt aan.
4Onthael: ontvang; staet: stand, positie.
7kost: mondvoorraad; van: door; Machir en Bersillai: zie Inh. r. 11.
8Manaïm (in de Statenbijbel Mahanaïm, 2 Sam. 17, 24), de plaats waar David gelegerd was.
10Naar mate de maag te kort komt, zal de moed zakken.
11nooddruft: het noodzakelijke voedsel.
12slaet: vecht.
13Verstreckt: geldt voor; de zenuw: de spieren; gesteven: gesterkt.
14den vyant toegedreven: tegen de vijand gericht.
16't gebiedt: de heerschappij.
17-18Zie 1 Kron. 20, vs. 1-2.
19danckbaer aen: dankbaer gestemd jegens.
20erf: bezit, rijk.
22Trouwanten: lijfwacht; past: draagt zorg.
23brave: dappere; hoe: met welke bedoeling.
24Doorluchtste: doorluchtigste.
25legerhutten: tenten.
27-28Vgl. de opsomming in 2 Sam. 17, 28-29.
33dat ongelijck te slechten: het u aangedane onrecht te wreken, oorspr. vereffenen, uit de weg ruimen (vgl. ongelijck beslechten in vs. 286). De verbinding met slechten wordt in het Ned. Wdb. X, 1613 niet vermeld; evenmin in XIV, 1627.
34oprechten: rechtschapenen.
35toets: toetssteen.
37laet zich wel gevallen: verheugt zich over.
40indien 't u beuren magh: als het u behaagt, schikt.
41staeten: stammen (vgl. 49).
43de troon (heerschappij) prijsgegeven werd aan de oproerlingen. (Ned. Wdb. VI, 1870).
47reetste: naastbijzijnde.
49sloegh voort: verbreidde zich snel.
53tongen: stemmen, d.w.z. waar velen aarzelden, partij te kiezen.
55oostwaert op: in Oostelike richting; de brullende woestijn: wegens de onheilspellende geluiden van wilde dieren, zie 2 Sam. 17, vs. 16.
56's aertspriesters zoons, nl. Jonathan en Ahimaas (2 Sam. 17, 17); verbaesden schijn: verbijsterde toestand.
62naerzettende: achtervolgende; aenrannen: aanvallen.
63heil: behoud.
66eerst: pas.
67balck en ton: als bestanddelen van een noodbrug.
68won: bereikte.
73staet open: biedt u een toevlucht.
74min: minder; in dit verband: weinig.
76droegh zich: gedroeg zich.
78gemoete: kwam tegemoet.
79verbaestheit: ontsteltenis.
80verwaten: misdadige (oorspr. vervloekte).
82gedootverft: verbleekt van schrik.
84vaeren: rijden (de bekende mythologiese voorstelling van de zonnewagen).
85lasterstuck: misdadige handeling.
88stant greep: vast kwam te staan.
90wat tegenstont: al wat zich nog verzette; viel hem toe: koos zijn partij.
93stinckt tegen: boezemt weerzin in (vgl. de bijbelse uitdrukking: bij iemand stinkende worden, en het Mnl. stincken vore (Mnl. Wdb. VII, 2153).
94blinde: verblinde; verlegen met: in bekommering over.
97nazet in zijn zogh: op zijn spoor achtervolgt (vergelijking met een schip).
99is verbystert: rekent mis, oorspr.: is verdwaald (Mnl. Wdb. VIII, 1487).
102hant voor hant: steeds meer (Ned. Wdb. V, 1850; vgl. hand over hand).
104bejegenen: ontmoeten.
106veraerden: ontaarde.
107duide: legge het uit.
108een bloetgeschil: een geschil, strijd, tussen bloedverwanten (Ned. Wdb. II, 2876).
109-11Vgl. David in Ballingschap, vs. 93-99. De broederslaghter (Absolon) heeft zijn bloet (zijn broeder Ammon) geen vergiffenis geschonken voor de zusterschennis (van Thamar); vergouden: vergolden; in vaders weêrwil: tegen de zin van zijn vader; zelf toegestaen: zichzelf toegekend.
114verongelijckt: onrecht aandoet; schalck: booswicht.
115die hooger klaeght: die een ernstiger aanklacht vereist.
117-19rechte: richtte; vgl. 2 Sam. 18, vs. 18.
121ontvechten: door strijd ontkomen.
122erfgedachtenis: monument voor volgende geslachten.
124baldadigheit: vermetel, slecht gedrag.
125Verdaeght: daagt uit.
126mijden: ontzien, zijn leven sparen.
127levendigh: levend.
130spiegelstrijt: spiegelgevecht, schijngevecht (Ned. Wdb. XIV, 2761).
133past: legt het er op toe.
134eer is de strijd niet beslist.
136erft op: overgaat op.
137Staetzuchtige: heerszuchtige; wijcken: wijken voor.
139tegens een: tegen elkaar.
143opgeweckt: ontwaakt.
144vertreckt: vertraagd, uitgesteld wordt.
147al: allen.
149onbesneên: heidenen.
153nootdruftigheit: levensmiddelen; schaffen: verschaffen.
155zalft noch: verzacht de geslagen wonden.
157manne: manna, het hemelse voedsel dat voor de Joden in de woestijn neerdaalde (vgl. 161-vlg.).
160Naer: op grond van.
167slaghtoffers: offers van dieren.
169Bevonden: ervoeren.
170hen onderhiel: in hun onderhoud voorzag, hen voedde.
171man: zie manne in vs. 157.
174daer: terwijl; op blijde wijzen: onder begeleiding van vrolike lofzangen.
175-76yver: geloofsyver. Deze regels zijn niet duidelik: zy (173) kan moeielik op vaders (161) terugslaan. Heeft Vondel hier gedacht aan hun dankgebeden of aan de opstijgende geuren van de offers?
178deught: weldaad.
180erf: erfelik bezit.
181gebiet: grondgebied, rijk.
182vroomen: rechtschapenen.
186Ter noot: in de nood.
188geeft ten beste: schenkt.
