[p. 117]
Het tweede bedryf.
VEERWACHT. JOAB.
Veerwacht:
Op mannen, op, 't is tijt den veltheer op te wecken:189
190
De vyant boven 't veer, is reede aen 't overtrecken.
Roept Joab op: 't is tijt. de noodt eischt kort beraet.
De vyant dient gestuit, eer hy een schipbrug slaet,
Of zijne ruitery geraeckt aen 't overzwemmen.
Men kan met min gevaers hem voor den lantstroom temmen194
195
En stuiten, eer hy, met den voet op 't vaste lant,
Zijn regementen en slaghorden in 't vierkant
En schrap zet, en u hier in 't leger koom' bestoocken.
Joab:
Wel veerwacht, komt gy, eer het oosten is ontloocken,198
Ons stooren op de wacht? wat tijding van het veer?
Veerwacht:
200
De vyant dondert op.200
Joab:
zoo kunnen wy, om d'eer
Van 't velt, in 't harrenas een kans te zamen waegen,
En beter voor de vuist, dan uit bedeckte laegen.202
Laet hooren hoe gy hem gewaer wiert op de wacht.
Veerwacht:
'k Lagh tegens d'aerde met mijn oor te middenacht,204
205
En luisterde eene poos, by 't schijnen van de starre.205
Ten leste beefde d'aerde, en een gerucht van verre
Quam zachter in het eerste, allengs wat luider by,
Getrap van voetvolck en een draf van ruitery.208
Toen scheenen standerden, rondassen, beuckelaeren,209
210
Helmet, en harnas zich voor d'oogen t'openbaeren,210
Te blickren, flickeren, langs d'oevers van den stroom,
Tot dat het brieschend paert ons opweckte uit dien droom.
'k Verliet de westzy, daer ick waeckte op mijn getijde,213
En zwom op dit gerucht terstont aen d'overzijde,
215
Om veiligh te bespiên wat hier op volgen zou,
[p. 118]
En my te quijten van mijne opgeleide trou.216
Zy trocken boven 't veer. de wagens volghden achter,
En stiller, om geen lucht te geven aen den wachter218
Van 't veer. men hoorde 't paert te wedt gaen in den vliet,219
220
En ruisschen langs den kant, door lies, en bies, en riet,
Eerst weinigh in getal, daer na geheele troepen.
Wy riepen: houdt, waerheen? zy tegens ons aen 't roepen:222
Wy zoecken d'overzy. waer nestelt d'oude haes,
Die, bloode, en zonder hart, om luttel jaghtgeraes,
225
Den hoogen bergh verliet, en, over stroom gezwommen,
Den jaeger vlught, die stout zijn leger heeft beklommen?226
De bracken zullen hem naerspooren, en zijn lucht
Opsnufflen, daer hy voor de hazewinden vlught.227-28
Ick koom met deze maer naer 't leger toe gevlogen.
230
Mijn heer, waeck op, en zie den vyant onder d'oogen.230
Men moet hem stuiten, eer hy d'oostzy wint van 't veer,231
Of wachten voor dees stadt, op 't spits van uw geweer.232
DAVID. JOAB.
David:
Hoe staet het, Joab? brengt dees bode ons nieuwe maeren?
Joab:
De vyant, boven 't veer alreede aen 't overvaeren,
235
Wil ons bestormen. zet nu alle krachten by.
David:
Abisaï, treck op met al de ruitery.
Verbie den vyant voet te neemen, en te landen.237
Een man zoo goet als tien, rept gy by tijts uw handen.238
Laet hem uw tanden zien. laet hondert, van een duin
240
Of hooghte, elck rustigh met een heldre krijghsbazuin240
Hem wellekomen. dat geluit zal schricklijck schreeuwen,
Verdoven 't brullen van zijn woeste en wulpsche leeuwen.242
Zy weeten niet hoe sterck ons maght is aengegroeit:
Gelijck een waterstroom, die hoe hy laeger vloeit,
245
Hoe breeder heene bruischt, door gunst der mindre vlieten,245
[p. 119]
Die in zijn' boezem elck hun waterkruick uitgieten.246
Treck heen, Godt zegene u, dat gy het oproer stuit.
Beletge d'overvaert, dat wint een slagh vooruit.248
Joab:
En of de vyant hem te sterck quaem overvallen?
David:
250
Hy heeft een' rug en wijck aen deze legerwallen,250
En vest van Manaïm. ruck heene: haest u: voort
Wachtmeester, herwaert: kom ontfang al stil het woort.252
Verzuim geen ronden. pas de schiltwacht uit te zetten.253
Nu wet de hooge noot de kracht der oorloghswetten.254
255
Kornellen, hopliên, elck bewaer' zijn regement,255
En standert. vint gy een' verdacht, en niet bekent,256
Men schupp' hem 't leger uit. men moet bespieders mijden.257
Verraeders schupten ons. 'k getroost my eer te strijden258
Met tien getrouwen, op wier woort men vast magh staen,259
260
Dan met een vaendel volx in 't vlacke velt te slaen260
Op 't ongewis, hoewel zy 's konings standert zwoeren,261
d'Alziende kent dit hart. een burgerkrijgh te voeren
Valt lastigh voor een ziel, die bloetvergieten haet.263
Wie had het oit gedacht dat zich de gansche staet
265
Zou kanten tegens ons, voor wien de Filisteenen,265
Syriers, en Jebuzeen, en Moabs heir verdweenen,266
Wechsmolten, als de sneeu voor 't steecken van de zon.
'k Verlichte 't lastigh juck der stammen, waer ick kon,268
Heb al de rijxgrens van haer vyanden geveilight,269
270
Den roof der afgoôn Gode en godtsdienst toegeheilight:270
Nu rot d'ondanckbaerheit van ouderdom en jeught
Voorheen genoten, en vervolghtme in ballingschappen,
Om my, van kroon berooft, uit haet op 't hart te trappen:
275
Doch 'k wil het eer mijn schult, en Godt, die my beproeft,
Toeschrijven, als mijn' zoon. och Absolon, bedroeft
[p. 120]
Gy 't vaderlijcke hart? nu treuren mijn gezangen.277
De harp, in rou, blijft stom, en aen de muuren hangen,
Tot dat het d'opperste, der vroomen toeverlaet,
280
Belieft my wederom in mijnen eersten staet
Te stellen, zijnen naem en dienst alleen ter eere.
Joab:
Het is geen wijze dat een krijghshelt triomfeere282
Voor 't strijden, en de noot verdaghvaert ons ten strijt.283
Dit klaegen vordert niet. men schick' zich naer den tijt.284
285
Met jammerklaegen is dit stuck niet uit te rechten.285
De blancke degen moet het ongelijck beslechten.286
David:
Stont my te strijden naer den jaerelijxen stijl,287
Of tegens den Eufraet, of d'oevers van den Nijl,
Of Arabier, of Parth, het zoume niet verdrieten
290
In mijnen ouden dagh het harnas aen te schieten:
Maer tegens Absolon, mijn bloet, in 't perck te treên,
Dus grijs en afgeleeft, dat 's duizent doôn op een292
Gestapelt. moght hy voor den veltslagh noch bedaeren,
En 't zwaert neêrleggen: 'k hechte een ry van blijde jaeren294
295
Aen mijnen ouderdom: nu mat de vrees my af.
Joab:
Gy jammert, en hy bout triomfen op uw graf.
David:
Achitofel draeght schult, die zit ons op de hielen,
En stijft den zoon, die licht voor vader neêr zou knielen,298
Hem smeecken om genade. een wulpsche oploopentheit299
300
Verruckt het heete bloet, te jammerlijck misleit.300
Godt schenn' den schender, die dit brout, en, eeuwigh wrockent,301
Den jongling en al 't rijck zoo helsch heeft opgerockent.302
Stont dit te middelen, ick zont gezanten uit.303
Joab:
Indien de ruitery het overvaeren stuit
305
Wort tijt gewonnen, en het volck, uit alle streecken
[p. 121]
Aen 't overloopen, zal het hooft des oproers breecken,306
Uw maght, aen 't groeien, met groot aenzien en ontzagh
Den wederspannigen zien smeecken om verdragh.308
Het evel, nu niet rijp, eischt tijt. het bloet moet koelen,
310
De krancke dan met vrucht de nasmert eerst gevoelen.309-10
David:
Wie ziet het ende van dit burgerlijck geschil?311
Joab:
Men stuite het begin. hy woel': wy leggen stil.312
De veltvliet Jabok houdt hier Galaäd gescheiden.313
De noortzy levert gras, de zuitzy bosch en heiden,
315
Ontzeght den vyant voêr, indien hy over ruckt;315
En hachlijck of hem dit naer zijnen wensch geluckt.316
David:
Kan onze ruitery den rijxstroom niet bewaeren,317
Wat zoude Jabok, smal van kil? gy hebt ervaeren318
Hoe Ammon, als uw paert in Jabok ging te wedt,
320
Met al zijn heirkracht u den doortoght niet belet,
En Rabba t'ydel trotste op hemelhooge muuren.319-21
Joab:
Het heir der stammen kan den honger niet verduuren.
David:
Men kan het spijzen van den oever der Jordaen.
Joab:
En zoo wy slagh op slagh 't geley des toevoers slaen?324
David:
325
Dan stont ons dagelijx een kans in 't velt te waegen.325
Joab:
Zy zouden Manaïm van achter vreeslijck plaegen.326
David:
Zoo mostenze eerst hun maght verdeelen met gevaer.327
[p. 122]
Joab:
Ick zagh geen schooner kans, en greepze voor by 't haer,
Eer zy, van achter kael, ons wars den neck toekeerde.328-29
David:
330
Hoewel ick out ben, en niet zonder krijghsscha leerde,
Noit zagh mijn oordeel min door 's oorloghs nevel heen.331
De zoon leert vader noch met schade een' toght bekleên,332
Die jongen beter voeght dan oude en afgeleefden.
Toen leeu, en beer, en reus, en heiren voor my beefden,
335
Verdubbelde mijn moedt, in 't nijpen van den noot:
Nu klopt het hart, uit schrick voor zijn vervolgers doot.
Joab:
Laet schricken al die u vervolgen tegens reden.337
David:
Mijn misdaet tegens Godt holp deze wapens smeden.
Joab:
Behaeght het Gode, 't kan verkeeren op een' sprong.339
David:
340
Verkeerde 't buiten last van Absolon, te jong340
Om ver genoegh te zien in 't binnenst van mijn harte.
Joab:
Uw hart smilt wegh van rou: hy groeit in vaders smarte!342
David:
Uit loutre onwetenheit. hy draeght de minste schult.
Den vader schort het aen inschicken, en gedult.344
Joab:
345
Dat weet, dat merckt de zoon, en draeft hier op veel stouter.345
David:
Verstont de jongling zich, hy street voor Gode en 't outer,346
Gelijck de stammen mijn standerden trou alom
Hanthaefden tegens 't blint afgodisch Heidendom,
En noit weêrkeerden dan met wapenroof, gekregen
350
In veltslagh, of in steên, gewonnen met den degen.
[p. 123]
Joab:
Ick ga bespieden of de schiltwacht waeckt, of slaept.
Een leger sluit niet, zoo 't onachtzaem ergens gaept.352
DAVID. REY.
David:
De stammen, haestigh aengetogen,353
Zoo heet als jaegers op hun jaght,354
355
Verdrijven my den vaeck uit d'oogen,
Verbiên den koning spa by nacht
Te rusten in zijne oude dagen;
En onrust breeckt my, die veroudt,358
Terwijl de zwacke leên vertraegen,
360
Het bloet, in d'aderen verkoudt,360
Geen geesten levert, als voorheenen.361
Zoo loopt de draet des levens af.
Zoo ga ick op verstramde beenen,
En sta met eenen voet in 't graf,
365
Gereet en veegh om neêr te storten.365
Rey:
Het leven is noch kort genoegh,
Al komt men 't niet ontijdigh korten
Door onrust. sterven komt te vroegh
Voor eenen vader, aen wiens leven
370
Al 't heil van huis en kinders hangt,
Gelijck aen u, ten troon verheven,
Van wien al 't rijck zijn eer ontfangt,
Dat dwazen niet bevroeden kunnen.373
Godt strafze die u rust misgunnen.
[p. 124]
Hoe kan ick hun gewelt ontvliên?
Wat uitkomste is hier toch voorhanden?
385
Een eenigh hart het hooft te biên
Zoo veel verwoede leeuwentanden?
De horen huilt. de hondejaght387
Verspreit zich door woestijn en haegen.
Waer ick my wende, dagh en nacht
390
Voorvlughtigh, bang voor loze laegen,390
Bespieders leggen op hun luim,391
En loeren om my aen te vatten,
Of in speloncken, of op 't ruim,393
Daer zy van alsins t'zamenspatten,394
395
En t'zamenspannen in 't gemeen,
Veel duizent teffens tegens een.396
Rey:
Sta vast. een ongeschockt betrouwen
Is als een diamanten schilt,
Daer 't brosse glas zijn kracht op spilt.
400
Zo quaemtge menighmael behouwen
Uit doots gevaer, gezont, en gaef,401
En stapte op leeuwenhooft, en draecken,
Die vier en vlam ter keele uitbraecken.
Betrou op Godt, en hou u braef.404
405
Wie op getal ziet wort elendigh405
Verlaeten van de hooghste maght,406
Die als in wezen, oock in kracht
Een zelve blijft, en is onendigh.408
't Is telbaer wat hier t'zamenrot.409
410
Ontelbaerheit bestaet in Godt.410
[p. 125]
Om mijn gekerm en droef geklagh
Van haeren hoogen berg te hooren:
Dus blijft de glans van 't hoog gezagh
Der kroone in 's oproers mist verduistert.
420
Wat baeten traenen en gekerm,
Nu d'alderhooghste stom niet luistert
Naer mijn gebeên, en zijnen arm
Niet uitstreckt in verlegenheden.423
Het is verloren dat men zucht.424
425
Geen dau van troost verquickt beneden
Mijn hart van boven uit de lucht,
Die blijft gesloten. geene straelen
Verlichten d'aertsche duisterheit
Van wederspoet, waerin wy dwaelen,429
430
Daer ons geen hant noch wijzer leit.
Hoe raeckt die zwaere bloetschult effen!431
Godt wet hun zwaert, om my te treffen.432
Rey:
Betrou op Godts barmhartigheit,
Die al zijn wercken gaet te boven,
435
En geen boetvaerdigen ontzeit435
De hant te bieden. wacht van boven
Ontzet, in 't barnen van den strijt.437
Hy zal u hulp uit Sion zenden,
Verstroien 't heir van haet en nijt,
440
Alle eedtverwanten en hun benden.
Dan zult gy op den troon herstelt
Met harp en lofzang triomfeeren,
En wat den kam opstack in 't velt443
Zich aen uw voeten zien verneêren,
445
En eeren, en aenbidden dien
Zy nu vervolgen, en vervloecken.
Jerusalem aen 't ommezien,447
Begint uw aengezicht te zoecken
Al heimelijck, en ziet den dagh
450
Van uw herstelling ree geboren.450
't Herstellen hangt aen eenen slagh.451
Een slagh verloren, al verloren452
[p. 126]
Wat u weêrspannigh wiert ontrooft.
Zoo blinck' de kroon op Davids hooft.
David:
455
Ick kan de rijxkroon niet herneemen
Als met verlies van Absolon.
Dan zagh men al mijn vreught bezweemen,457
En uitgeblust, quaem ick de zon
Des schoonen jongelings te derven,
460
Dat aenschijn, daer mijne eer uit straelt.
'K getroostme met die zon te sterven,461
Zoo zy in zulck een' afgront daelt,
Haer glans in bloet en 's vaders traenen
Verdrinckt. gy krijghsliên, duwt uw zwaert
465
In vaders hart. ô oorloghsvaenen
Van David, zoudtge, zoo veraert466
Van uwen koning, my doorsteecken
In mijnen zoone, 't liefste pant?
Verschoont zijn jeught, en haer gebreken.
470
Verdelght men hem in dezen stant,470
Zoo sterft mijn hart aen duizent wonden.
Hier staet natuur te vast gebonden.
REY VAN HOVELINGEN.
Zang:
Terwijl de zon, beneên de kim
Gezoncken, oostwaert rijdt van 't noorden,
475
Melt David hier te Manaïm,
Vol hartewee, met droeve woorden
En klaghten zijn' benauden staet:
Nu neemt hy, moght hem rust gebeuren,478
Den slaep een luttel tijts te baet;
480
Liet oproer na zijn rust te steuren.
't Weêrspannigh hooft, verkeert van wil,481
Noit moe van wrijten en van wrocken,482
Staet, als een onrust, nimmer stil,483
Wort van de kroonzucht omgetrocken,484
485
Als uurwerckraden van gewight,485
[p. 127]
Of van eene opgespanne veder.486
De kroonzucht volght al watze dicht.487
De zinnen loopen heene en weder.
De dagh zal melden wat de nacht
490
Tot 's konings afbreuck heeft bedacht.490
Tegenzang:
Den koning was noit rust gegunt,
Na zijne trotze reuzezege.492
De schoonvaêr Saul dreef hem 't punt493
Naer 't hart. hy stont hem in den wege,
495
Zijn leven langk. na Sauls tijt495
Wert Isbozeth ten troon verheven,496
Te Manaïm noch ingewijt
Door Abners hulp, en zat hier zeven
Geheele jaeren in zijn kracht,
500
Van Efraïm, en Benjaminner,500
Den stam van 't vaderlijck geslacht,
In Galaäd, als overwinner,
Gedient, geviert, en aengebeen,
Tot dat hy deerlijck wiert doorsteecken.
505
Helt David tegens Filisteen
En 't Heidendom op alle streecken,505-6
Het buldrende onweêr uit most staen.507
Dees lijdt nu van den onderdaen.
Slotzang:
Hoe lieflijck dreef hy, jongk in weelde,
510
Zijn vader Jesses kudde in 't groen,
Daer buiten last, en ergh vermoên,511
De herder zong en vrolijck speelde
Op zijne fluit, en nederzat
In schaduwe van eickelover!
515
Hoe rustrijck broght hy 't leven over!515
Nu vreest hy 't ruisschen van elck bladt,
Of Absolon quaem opgestoven.517
Men vint geen rust in koningshoven.
189op te wecken: op te roepen, te waarschuwen.
194temmen: in bedwang houden.
198eer het oosten is ontloocken: eer de morgen aangebroken is.
200dondert op: komt met geweld opdagen.
202voor de vuist: in openlike strijd; bedeckte laegen: hinderlaag.
204middenacht: middernacht.
205starre: in dit verband wel meervoudig op te vatten.
208Getrap: getrappel; draf: gedraaf.
209rondassen: (ronde) schilden; beuckelaeren: schilden.
210Helmet: helm.
213op mijn getijde: de mij aangewezen tijd (?).
216mijne opgeleide trou: de taak die aan mij was toevertrouwd (oorspr. mij was opgelegd).
218geen lucht te geven (jachtterm): om zich niet te verraden aan (vgl. lucht opsnufflen in vs. 228).
219te wedt gaen in den vliet: de rivier gaan doorwaden.
222houdt: halt!
226leger: ligplaats (van de haas). Van Lennep zoekt hier een woordspeling met leger = bed.
227-28bracken: jachthonden; naersporen: opsporen; zijn lucht opsnufflen: zijn spoor ontdekken en volgen; daer: waar.
230waeck op: word wakker, geef acht.
231wint: bereikt (vgl. vs. 68).
232wachten: afwachten; op 't spits van uw geweer: op de punt van uw wapen, d.w.z. strijdvaardig.
237voet te neemen: vaste voet te krijgen.
238Een man zoo goet als tien: gij die wel voor tien man geldt.
240rustigh: kloekmoedig.
242wulpsche: losbandige, losgebroken.
245door gunst der mindre vlieten: door medewerking van kleinere stromen.
246hun waterkruick uitgieten: mythologiese voorstelling van de riviergoden met een waterkruik afgebeeld.
248dat wint een slagh vooruit: dat is bij voorbaat een slag gewonnen.
250een' rug en wijck: een steun in de rug (vgl. steun en rugh in vs. 579).
252het woort: het wachtwoord.
253ronden: rondgang, inspectie; pas: zorg er voor.
254wet: verscherpt.
255bewaer': houde toezicht op.
256een': iemand.
257schupp': schoppe, verwijdere.
258'k getroost my eer: ik zou eer durven.
259vast magh staen: kan staat maken.
260slaen: slag leveren.
261Op 't ongewis: als men niet verzekerd is van hun trouw; zwoeren: trouw zwoeren aan.
263Valt lastigh: is bezwarend, pijnlik.
265Filisteenen, zie 1 Sam. 23, 4-5.
266Syriers: tweesilbig met accent op de laatste, zie 2 Sam. 8, 5; Jebuzeen (Jebusieten), zie 2 Sam. 5, 6-7; Moabs heir, zie 2 Sam. 8, 2.
268lastigh: drukkend.
269geveilight van: beveiligd tegen.
270roof: buit; toegeheilight: gewijd.
271-72rot te hoop: verenigt zich, spant samen.
272bloet: zoon, (vgl. 291); deught: weldaad.
277gezangen: David's psalmen.
282wijze: gewoonte.
283verdaghvaert ons: roept ons op.
284vordert: baat; tijt: omstandigheden.
285dit stuck niet uit te rechten: deze onderneming niet te volbrengen.
286dit ongelijck beslechten: aan dit onrecht een eind te maken (vgl. vs. 33).
287stijl: trant, gewoonte, dus: zoals ik het herhaaldelik gedaan heb.
292op een: op elkaar, d.w.z. dat staat gelijk met duizend doden in plaats van één te sterven.
294'k hechte: ik voegde toe.
298licht: wellicht.
299wulpsche oploopentheit: losbandige drift.
300verruckt: sleept mee, brengt in beroering.
301wrockent: haat koestert.
302opgerockent: opgehitst (Ned. Wdb. XI, 1135).
303Stont dit te middelen: was bemiddeling mogelik.
306het hooft: de spits, de eerste stoot.
308verdragh: overleg tot vrede.
309-10Versta: 't ziekteproces heeft tijd nodig om rijp te worden; de koortshitte moet afnemen en de patient daarna de napijn verduren om tot beterschap te geraken (de vrucht van de doorstane kwaal).
311burgerlijck geschil: burgeroorlog.
312leggen: liggen.
313veltvliet: beek.
315Ontzeght: weigert, d.w.z. kan niet leveren.
316En hachlijck: het is te betwijfelen.
317bewaeren: beschermen.
318Wat zoude: wat zou uitrichten; kil: bedding.
319-21Zie 2 Sam. 11, 1 en 12, 26; heirkracht: legermacht; t'ydel: geheel vergeefs.
324't geley des toevoers slaen: de troepen die de voedselvoorziening beschermen, verslaan.
325stont ons te waegen: moesten wij wagen.
326van achter: door het aan de achterzijde aan te vallen.
327hun maght: hun troepen.
328-29Zinspeling op de Latijnse personificatie van Occasio (de Gelegenheid, de kans), die voorgesteld wordt met een kaal achterhoofd en een haarbos van voren, waarbij ze gegrepen moet worden; (‘Fronte capillata, post est Occasio calva’); wars: afkerig.
331min: minder (dan nu); 's oorloghs nevel: de duistere kansen van de strijd.
332een' toght bekleên: een krijgsonderneming bijwonen (in dit geval: aanvoeren).
337tegens reden: ongemotiveerd.
339op een' sprong: plotseling.
340Verkeerde 't: mocht het dan verkeren; buiten last van: zonder te schaden.
342groeit in: verheugt zich in.
344inschicken: toegefelikheid.
345draeft hierop veel stouter: zet dientengevolge zijn opzet stoutmoediger door.
346Verstont de jongling zich: had de jongeling het juiste inzicht.
352zoo 't onachtzaem ergens gaept: indien door zorgeloosheid ergens een onbewaakte plaats is, waar de vijand kan binnendringen.
353aengetogen: hierheen opgetrokken.
354heet: vurig.
358veroudt: oud wordt.
360verkoudt: koud wordt.
361Geen geesten levert: geen levenskrachten verschaft.
365veegh: op het punt van te sterven.
373Dat: wat.
378bederf: verderf, ondergang.
380met scherp: met wapens.
381hart: Hollandse vorm naast hert.
382bezetten: omsingelen.
387hondejaght: troep honden.
390Voorvlughtigh: vluchtend.
391leggen op hun luim: liggen op de loer.
393op 't ruim: in het vrije veld.
394van alsins: van alle kanten; t'zamenspatten: zich verenigen.
396teffens: tegelijk.
401gaef: ongedeerd.
404braef: dapper.
405op getal ziet: rekening houdt met het aantal (van zijn vijanden).
406van: door.
408Een zelve: dezelfde.
409wat hier t'zamenrot: de tegenwoordige samengezworenen.
410Ontelbaerheit (in dit verbant: oneindigheid) is slechts een eigenschap van God.
411die zoo luide schreiden: die zozeer om wraak riepen.
412terght: prikkelt.
413wijdt: ver.
414-15die door middel van mij haar gezag handhaafde.
423in verlegenheden: nu ik in ellende verkeer.
424Het is verloren: het is vergeefs.
429wederspoet: tegenspoed.
431raeckt effen: zal vereffend worden.
432hun: nl. van de vijanden (accent op hun en my).
435ontzeit: weigert.
437barnen: woeden, oorspr. branden.
443den kam opstack: zich verzette.
447aen 't ommezien: tot inkeer komende.
450ree geboren: reeds aangebroken.
451hangt aen: is afhankelik van.
452Accent op Eén.
457bezweemen: oorspronkelik sterk participium van bezwijmen.
461'K getroostme: ik berust er in.
466veraert van: vervreemd, afvallig van.
470stant: omstandigheden.
478gebeuren: te beurt vallen.
481verkeert van wil: tot het kwade geneigd.
482wrijten: wrokken, tegenstreven.
483een onrust: een rad dat door voortdurende schommeling de gang van een uurwerk regelt. Het beeld wordt in vs. 485-86 voortgezet. (Ned. Wdb. X, 1777)
484kroonzucht: synon. van staetzucht: heerszucht; omgetrocken: rondgetrokken.
485van: door; gewight bij de staande klok; de veder (veer) bij het zakuurwerk.
486van: door; gewight bij de staande klok; de veder (veer) bij het zakuurwerk.
487dicht: zich inbeeldt.
490afbreuck: schade.
492reuzezege: de overwinning op de reus Goliath.
493't punt: de werpspeer.
495Sauls: tweesilbig: Sauwels.
496Isbozeth: zie 2 Sam. 2, 8 tot 2 Sam. 4, 8.
500Van: door.
505-6zie vs. 265-66; op alle streecken: in alle windstreken.
507uit most staen: moest verduren.
511buiten last: onbezorgd; buiten ergh vermoên: zonder argwaan op te wekken.
515broght over: bracht door.
517in angst of wellicht Absolon zou komen aanrukken.
