[p. 186]
Het tweede bedryf.
REY. SAMSON.
Rey:
Wat schel magh 't wezen, die wy ginder hoorden klincken?
Wie schijnt van verre ons uit dien hollen boom te wincken,
Te roepen? gaenwe eens al te zamen derwaert heen.
Wat mensch zit in dien eick dus eenzaem, en alleen?
185
Het schijnt hy bid ons om een aelmos, gansch verlegen
Van bittere armoede.185-86
Samson:
Och, ontferm u toch. Godt zegen,
Godt hoede u allen: wie gy zijt, of niet mooght zijn,
Vertroost en helpme toch, in dezen droeven schijn,188
Een' armen blinden man, op zijnen hals gevangen,189
190
Geboeit, geketent, met een ruwe py behangen,
Versuft, en afgeslaeft van arbeit, van het stof191
En zweet en bozen stanck bekrozen. dit 's het hof192
Van Samson, onlangs noch een lantvooght, vorst, en rechter
Van duizent duizenden, van zoo veel lants, en echter,194
195
Te jammerlijck, helaes, vervallen van zijn' staet.195
Rey:
Godt hoede ons allen. wat verschijnt ons? och, wat raet?
Och, och, hoe kunnen wy dit schicken? dit verduwen?197
Samson:
Ay staet. gy hoeft u niet te schaemen, my te schuwen
Misschien uw' lantsman: want het schijnt aen uwe reên,199
200
Dat gy u rekent uit den stamme der Hebreen,
En mogelijck uit Dan gesproten. treet wat nader.
Zoo ick aen 't ruisschen hoor springt hier omtrent eene ader,
Een levendige bron. heeft iemant kroes of schael,203
Zoo bid ick laef mijn hart, op dat het adem hael'.
205
'K heb veele maenden lang, gesloten aen dees keten,
In 't molentuchthuis hier mijn tijt bedroeft gesleten,
Zoo blint, gelijckge ziet, geslagen, en begraeut.207
Rey:
Nu drinck eens. vat de schael.
[p. 187]
Samson:
wat was mijn hart benaeut,
Versmacht van grooten dorst! in duizent ongevallen
210
En pijnen is de dorst het bitterste van allen.
Toen door Godts kracht een bron uit ezelstanden sprongk,211
En ick, verhit van slaen, het hart verkoelde, en dronck,212
Bequam die wonderbron my dus in mijne smerte.213
De hemel zegene u, voor uw medoogend harte.
Rey:
215
Prins Samson, vroome prins, wat is het ons een pijn215
U hier te vinden, in dien jammerlijcken schijn!216
Wy zijn Jodinnen, hier vergaêrt van west en oosten,
En komen op dit feest u zoecken, u vertroosten,
Naer tijts gelegenheit, maer niet naer onzen wensch.219
220
Geen onbeschaemder dier dan een ondanckbaer mensch:220
Dat weeten wy, u dienst, en hulp, en eere schuldigh.
Verdaediger des volx, och, draegh uw smert geduldigh,
Tot dat het Godt voorzie. ô hartewee! ô smert!223
Al weigert u de zon haar licht: Godt kan uw hart
225
Verlichten met een' glans inwendigh, die de straelen
Van duizent zonnen dooft. wie kan de maght bepaelen226
Des alleroppersten? die u zoo wonderbaer227
Begaefde met een kracht, verborgen in uw haer,
Is maghtigh, als het hem belieft, in u te wercken,229
230
Oock zonder haerlock u te wapenen, te stercken,
Te rucken uit den klaeu des tigers, die u druckt.
Verhael ons toch, hoe komt gy dus verongeluckt,232
Verlaeten van uw kracht? wy hoorden 't slechts in 't hondert.233
Al 't lant heeft van uw' val gewaeght. dat heeft gedondert234
235
Van Dan tot Berseba. wat oude, kunne, en staet235
Zat niet in rouwe om u, en uw bederf, en smaet.
[p. 188]
En ongenade van een boelschap los te drijven,241
Is op een stille zee, in noot van eens te blijven,242
Zich reuckloos waegen. zy, die op beloften zagh,
Door 's vyants gelt bekoort, hiel aen my nacht en dagh244
245
Te vergen het geheim van mijne kracht te melden,245
In 't heetste van den gloet der minne; een zielstorm, zelden246
Van mannen wederstaen. had toen, helaes, mijn geest247
Zoo sterck van krachten en gewelt als 't lijf geweest,
'k Had dicht gebleven, my gehoedt dit klaer te zeggen.249
250
Noch wist ick 't drywerf haer met eenen schijn t'ontleggen,250
Van groene basten; van de zeven zeelen, noit
Gebezight; van mijn haer gevlochten, en getoit,
De zeven locken in een snoer, en vast geslagen,
Genagelt aen den muur. Gods vyant, uit zijn laegen251-254
255
Gesprongen, schoot drywerf in zijne kracht te kort.254-55
Toen klampteze my dus aen boort, als uitgestort:256
Meineedige aert, hoe zoude ick u een hart toedraegen,257
Die my uw hart ontveinst, en nimmer op mijn vraegen258
Waerachtigh antwoort geeft? zijt gy aen Godt verlooft,259
260
Van moeders lichaem; schoer noit scheermes 't ruige hooft,260
En locken; spaentge uw lust van wijn en dronckenschappen;261
Zijt gy besneên, en volghtge uw grootvaêrs op hun stappen,
En uwe strenge wet, die 't jonge kint besnijt;263
Ontzietge onreyne spijs te proeven: 'k schel 't u quijt:264
265
Ick vorder niet dat gy veraert van Moses zeden.265
Volhardt by die gewoonte, en offer uw gebeden
Aen uwe godtheit, die, alleen in uwe hut267
Besloten, op een kist haer priesterdom beschut:
Maer toonme waer uw wet leert liegen, en bedriegen,
270
Een schoonheit, die u mint en eert, in slaep te wiegen
Met woorden, zonder kracht, en nadruck. is dat trou271
[p. 189]
Bewijzen aen uw bruit, en d'allerschoonste vrou
Van Palestijne, zelf geweigert aen de grooten?273
Wat hebtge al weelde, wat al vrientschap korts genooten274
275
By mijnen ommegangk! hoe pluckte gy met vreught275
De bloem van mijnen tijt, de rozen van mijn jeught,276
En levens dageraet! hoe offerde ick mijn leden,
Dit zuiver marmerbeelt, van boven tot beneden,
Dit lichaem [waerdiger geheilight aen het bedt279
280
Der groote koningen van Askalon, of Geth,280
Azothus, Akkaron, of Gaze,] aen uw behaegen.
Elck roept: zy heeft een' Jode, ons lantplaegh aengeslagen,282
Haer jeught verydeltuit aen eenen Joodschen hont.283
Hoe schoon staet nu mijn zaeck! ô weiflaer, zonder gront,284
285
En dubbelhartigh, zal men dus de liefste onthaelen,285
Een rijck beloven, al beloven, noit betaelen?286
Gy die 's lants rechter zijt, 's volx ongelijck beslecht,287
Ga nu ter vierschaere in u zelven. is dit recht?288
Verongelijcktge dus uw allerliefste, uw trouwe?289
290
Hoe zoudtge een vreemde dan bejegenen, een vrouwe
Wiens schoonheit by de mijne een schaduwe is, en schim?291
Waer vontge oit mijns gelijcke in Dan, of Efraïm?
Ben ick het waerdigh dat de keurighste om my hengel,293
Zoo houme in waerde. durft gy roemen dat een engel
295
Uwe oudren spelde van een' godtgewijden zoon,294-95
Die hun te teelen stont; zoo laet uw mont de kroon
Van heiligheit, u vroegh tot een cieraet gegeven,
Niet schenden. wortge van een' hoogen geest gedreven,
Tot voorstant van uw volck, leg af dien valschen schijn.299
300
Laet rechter Samsons woort gelijck een zegel zijn.300
Rey:
Die vleister zou een hart, zoo hardt als steen, beweegen.
Samson:
Noch stont ick nacht en dagh die stormen moedigh tegen,302
[p. 190]
En weeck noch zwichte noit. toen borstze in tranen uit,
Gelijck een krokodil, en sloegh een loos geluit.303-4
305
Zy zaghme 's morgens vroegh van gloênde minne blaecken,
Verzwoerme haer gena: de traenen op de kaecken:306
Dat gaf het blozen van de wang een' eedler gloet,
Gelijck de lenteroos, verdroncken in een' vloet,308
Ons aengloeit met een kracht, geen bloemen ingeschapen.309
310
Het schreien van een vrouwe, een schoone, is 't reedtste wapen,310
Wanneerze wanhoopt van het ooghmerck, daerze op mickt.311
Zy dreight zich zelve met een korte doot, verschrickt312
Mijn hart, om haer in last. zy houdt niet op van kermen.313
Ga heene, wreedaert, val een liever bruit in d'armen,
315
Naerdien mijn wellust niet zoo veel op u vermagh,315
Dat gy uwe ooren naer mijn zuchten en beklagh
Eens neigen zoudt, uw hart my rustigh openbaeren.317
Gezwore vyant van ons goden, en altaeren,
En kercken, repme niet. voortaen zal geen Hebreeu319
320
Dit poezeligh albast, dit blaeu dooradert sneeu,
Dees bloemen op mijn wang, dees bloetroos, versch ontloocken321
Voor Filistijnschen dau, meer reppen ongewroken,
Indien ick 't niet besterf. keer elders uw gezicht.323
Gy zijt niet waerdigh dat dit diamantenlicht
325
Der oogen u beschijn'. vergeefs hebt gy de voncken
Van my, niet meer uw lief, zoo gulzigh ingedroncken,
U telckens veinzende van mijne min verruckt,
Als gy de rozen op mijn wangen kreuckt, en druckt,
Mijn borst en lippen kuste, en ick u wederkuste,
330
U streelde, nippelde, en uw dolle vlammen bluschte.330
Dat hebtge wech, gy zijt des waerdigh, ofte niet.331
Vertreck uit mijn gezicht, ô joffereverdriet.332
Rey:
Och, hadge, noch was 't tijt, u van haer minne onttrocken!333
[p. 191]
Samson:
Mijn hart was blint van liefde, en dat geduurigh nocken334
335
Bedroefde my ter doot. haer jammerklaght in top335
Vermurwde 't hart, als was. zoo wint de waterdrop
Op eenen harden steen. ick laetme in 't endt beweegen,336-37
Ontvouwe hoe mijn kracht, door 's allerhooghsten zegen,
In 't noit geschoren haer bestaet. zy zweert vooral339
340
By Dagon, dat de mont dit niemant melden zal:340
En echter regent'er in haeren schoot een regen341
Van 's vyants zilvre munt, die scherper dan een degen
Door 's boelschaps boezem dringt, en 't gierigh hart bekoort.343
De wraeckzucht by der hant, verlaet zich op haer woort.344
345
Toen gundeze ons volop van wellust, lietme roncken345
In haer' verzaden schoot, naer lijf en ziel verdroncken346
Van minne. midlerwijl [dat Godt de schenster straff',]
Scheert my het scheermes stil de zeven locken af.
'k Ontwaeck, maer och te spa. de vyant, heet van toren,349
350
Berst in, ontziet zich niet mijne oogen uit te booren.350
Hy ketent my, en sleeptme in Gaza, daer ick krimp,351
Gedoemt ten arbeit in het tuchthuis, elck ten schimp.
Rey:
O prins van Israël, hanthaver van de vroomen,353
Hoe is uw staet verkeert! waer zijtge toe gekomen!354
355
Wat eischtge in dezen schijn van ons? wy staen hier ree355
U noch te dienen. och, ontdeck uw hartewee.
Samson:
De tuchtknaep keert terstont. hy zal geen tijt verzuimen.
Mijn locken groeien weêr. ick legge op mijne luimen358
Om my te wreecken aen dit Heidensche geslacht,
360
En vroeger dan men waent. de Geest wees my te nacht360
Een middel, om mijn ziel te slaecken van dees banden.361
Getroost u. schreit niet meer: mijn afscheit is voorhanden.362
Een triomfante doot, daer 't aerdtrijck van gewaeght,363
[p. 192]
Hangt Samson over 't hooft. hy zal niet lang geplaeght,
365
Beschimpt van alle kunne en oude, koren maelen.365
Zy zullen met den hals dien arbeit dier betaelen.366
Dit bidde ick, dat men my na mijnen sterrefdagh
Eene uitvaert gunn', begrave in 't vaderlijcke graf.
Belooftme, elck met uw hant, dit heiligh uit te wercken.369
Rey:
370
Bedroefde prins, helaes, de hemel wil u stercken.370
Wy hoopen immers niet, noch durven het vermoên,371
Dat gy u zelven zoudt met uwe hant verdoen.
Samson:
Ick zweer mijn handen aen dit lichaem niet te schenden,373
Maer wil, gelijck Godts helt, mijn leven heerlijck enden,374
375
Dat teffens aerde en zee hier van gewaegen zal.375
Verschrickt niet, hoort gy hoe de vyant quam ten val.
Rey:
Indienge heerlijck sterft, ten spiegel van de braven,377
Wy zullen uw gebeent by Manoë begraven,378
En vaders asschen noch verheugen met uw lijck;
380
Is 't anders in ons maght. ontfang, tot eene blijck380
En zegel van ons trou, de hant van al de vrouwen.
De hemel strafze, wie ontbreeckt haer woort te houwen.382
Ontfang, ô prins des lants, dees zilverlingen toch,
Om u te dienen in uwe armoede, och, och, och.
Samson:
385
Behoudt die gaef voor u. 'k verwachte blijder uuren.385
Al ben ick arm, wil 't Godt, het zal niet lange duuren.
Rey:
Gebie ons vry: wy staen tot uwen dienst alleen.387
[p. 193]
Geschickt tot een triomf, om, trots en bly van geest,392
Gevangen Samson uit te lachen met hun reyen,
En in den ommegangk, hun godtsdraght, om te leien.394
Rey:
395
Uw lantsliên zijn belust noch eens den prins te zien,
In dezen droeven schijn.
Samson:
zeer wel. dat kan geschiên
Door eene trali, uit een venster, of van daecken.
Het voeght den stammen niet, die zuiver offer blaecken,
En branden, Godt ten prijs, zich in afgodendom398-99
400
Te mengen, daer men danst op hun geloey, en bom,400
Voor Dagons zwart altaer, en, onder 't bancketteeren,
Hem geile spelen wijdt. gy moet dien laster keeren.402
Gebiet uit onzen naem, wy yvren voor de wet,
Dat niemant zijnen voet op Dagons drempel zett',
405
Of Godt zich openbaerde, als eertijts, door een wonder,405
En klonck 't gevloeckt gebou de kruin in met den donder.406
Ick zegh het nu niet al wat mijn geboortegeest407
En wachter my te nacht voorspelde van dit feest.408
TUCHTKNAEP. REY.
Tuchtknaep:
Jodinnen, hebt gy hier zoo vroegh den prins gevonden?
Rey:
410
Een' prins om zijnen hals met ketenen gebonden,
Van zijn gezicht berooft, gedoemt ten arrebeit,
In 't molentuchthuis. och, wat's dit een onbescheit,412
Een' overwonnen helt te ketenen, te treden,
Te laeten maelen! gy volght billijckheit noch reden.
[p. 194]
420
Verkochten hem voor slaef, beroofden van zijn' stut
Den ouden vader, die zoo lang te deerlijck treurde,421
Door 't overdencken dat een ondier hem verscheurde.
Rey:
Het diende Josef tot eene opkomst, na een wijl
Gekoren tot een' vorst en rijxvooght aen den Nijl.
Tuchtknaep:
425
Dat 's waer, het diende hem tot eer, zoo hoogh gezeten:
Maer dit behoefde hy zijn broêrs geen' danck te weeten.426
Rey:
In welck een jammer heeft de boelschap hem gebroght,427
In zijnen diepen slaep verraeden, en verkocht!
Hy is niet voor de vuist getemt, en overwonnen.429
Tuchtknaep:
430
Zoo vaerenze met recht, die zich niet spaenen konnen430
Van schoone boelen, valsch en trouweloos van aert.431
Nu wort het tijt te gaen, eer 't volck op straet vergaêrt.
Gy kunt zijn droefheit niet verminderen met schreien.
Het hof belast hem noch in hechtenis te leien,434
435
Tot nader overleg. ick bondt op 's meesters last
Den blinden aen dien boom met zijne keten vast:
Nu worde ick wederom met hem naer huis gezonden.
Zoo staet mijn wacht aen hem, hy aen mijn wacht gebonden.438
Wat is de hofdienst oock een jammerlijck bedwangk!439
440
Daer hapert altijt iet. dan valt het snoer te langk,440
En dan te kort: zoo draeit de weerhaen van de zinnen.441
Ick broght hem daetlijck uit, nu drijft men ons naer binnen.442
Rey:
Wy bidden u, verschoon den armen blinden man.
Tuchtknaep:
Wat eischtge dit van my? daer komt de vorst, die kan,
445
Behaeght het hem, dit juck verlichten, of bezwaeren.445
Ick volgh mijn' last: my wort bevolen voort te vaeren.
Gaet heene, spreeckt den vorst: misschien wat gy verwerft.447
Rey:
O prins, Godt stercke uw hart, eer gy van droefheit sterft.
[p. 195]
DE VORST. REY.
Vorst:
De groote toevloet der rondomgelege volcken
450
In deze hooftstadt zagh de zon, met droeve wolcken450
Behangen, opgaen uit den oosten, dies men vreest
Of eenigh onweêr en stortregen Dagons feest
Moght stooren op zijn schoonste, en blussen d'outervieren,
t'Ontsteecken met triomf voor hondert witte stieren,454
455
Zijn godtheit toegewijt, tot eene danckbre pracht,455
Dewijl de lantplaegh van gansch Palestijne ons maght
In ketenen gevoelt: doch 't weder kan verkeeren,
De lucht opklaeren. wie komt hier het hooghtijt eeren?
Dit schijnen altemael Jodinnen, niet te bly.459
460
Zy zien versuft, en bloo. het hooft hangt op een zy.
De moedt is haer vergaen, ontzoncken. 't is geen wonder.
Wy kreegen endelijck den grooten vyant onder
De klaeuwen. hoe of heur die maer in d'ooren klinckt,
En nu de ketenklank, daer hy vergaet, verstinckt464
465
In zijn gevangkenis! zy komen herwaert treden.
Rey:
Genadighste, gedoogh dat wy u met gebeden
Genaecken, en vergeef ons dees vrymoedigheit.
Vorst:
Hebreeusche joffers, wat is d'oirzaeck dat gy schreit?
Verkorte u iemant? hier is 't hof, dat elck verdaedight,469
470
En hanthaeft by zijn recht, weldoenders begenadight,470
De boozen straft. dit hof ziet geen persoonen aen.471
Rey:
Genadighste, dat's recht. zoo kan een rijck bestaen.
Maer evenwel waerdeert een vorst gelede schade
Zoo dier niet, of hy mengt gestrengheit en genade473-74
475
In eenen, die naer recht verdient de hooghste straf.475
Wy quamen op den roep van dit triomffeest af
Naer Gaze, met die hoop, of wy de strenge maghten
Van Palestijne noch met onze jammerklaghten
Beweegen moghten acht te neemen op den staet479
[p. 196]
480
Van onzen prins, te droef vervallen in dien haet,
Helaes, by hoogh en laegh, en geensins zonder reden.
De schade, alom geleên by Filistijnsche steden,482
Is onvergoebaer, quetst vijf hooftsteên in haer ziel.483
Maer 't ongenadigh lot, dat hem ten deele viel,
485
Het licht t'ontbeeren, in een' nacht van duisternissen,
Wat is dit anders dan het halve leven missen?
Hy leedt een halve doot, toen hem, van kracht berooft,487
De vyant boorde bey zijne oogen uit het hooft,
Geketent door 't gejuich der straeten heenevoerde,
490
Dat zelfs de harten der beledighden beroerde490
Tot mededoogen. meng ten minste [al is het spa
Nu wy u smeecken,] noch een' druppel van gena
Met uw rechtvaerdigheit. laet uwe wraeck bedaeren,
Zoo volght u d'eer dat gy uw' vyant noch kunt spaeren.
Vorst:
495
Gelijck uw hooftstam, die den leeu voert in zijn vaen,495
Zoo dra niet overtreckt de kil van ons Jordaen,496
En Adonibezeck den koning 't velt leert ruimen,497
Of houwt hem, in de vlught gegrepen, flux de duimen
Van hant en voeten af. toen most hy, als een hont,
500
De kruimen, van den disch gevallen, met den mont
Van d'aerde zamelen, op handen en op voeten
Gekropen, in het stof zich wentelen, en wroeten,
En, naer Jerusalem vervoert met veel geschals,
In banden sterven, en het boeten met den hals.504
Rey:
505
Zoo hy geen zeventigh erfkoningen moordadigh
Mishandelde op die wijs, men had dus ongenadigh
Hem zijne tiranny niet weêr betaelt gezet.
Men streeck het vonnis naer zijne ingestelde wet.508
Vorst:
Zoo kan dan Samson met geen reden zich beklaegen.
510
Wie andren plaegen wil verdient de zelve plaegen.
Rey:
Is Samson losbaer, stel hem op een' hoogen prijs.511
[p. 197]
Vorst:
Men koopt hier 't recht niet om, dat strijt met onze wijs.512
Men geeft geen' vyant maght en vryheit zich te wreecken.
Rey:
De prins zit blint, van licht en zijn gezicht versteecken.514
515
Een blinde is maghteloos, en droomt van geene wraeck.
Vorst:
Hy slijte dus den tijt, den bozen tot een baeck.516
Rey:
Het missen van 't gezicht dient andren tot een voorbeelt.517
Vorst:
Men heeft hem eeuwigh ter gevangkenis veroordeelt:
En beter eeuwigh dan voor een gezette tijt.
Rey:
520
Een zelve maght verwijst: een zelve schelt hem quijt.520
Vorst:
Een vonnis krencken, noch niet lang geleên gestreecken?521
Rey:
Het vonnis blijve: geef hem lucht om uit te breecken.522
Vorst:
Uitbreecken? hoe kan dit, behoudens recht, geschiên?523
Rey:
Men kan ontveinzende, wel door de vingers zien.
Vorst:
525
De menschen zijn te loos, en lozen zouden 't mercken:525
En waer toe dient het, als om boze in 't quaet te stercken,526
Den ouden gangk te gaen, gebuuren tot verdriet.
Rey:
Zoo Samson dit bequam gelust het niemant niet:528
Vorst:
Gy zult den nadruck eerst gevoelen van ons kusten.529
[p. 198]
530
Wy laeten 't by de straf van Samson niet berusten.530
Het is besloten dat men 't gansche Jodenlant
Zal overtrecken, en tot aen den waterkant
Der stroomende Jordaen brantschatten alle stammen,
Of zetten voor de vuist al 't lant in bloet en vlammen.534
535
Wy willen boven dat hereischen achterstel
Van schattingen, ons hof door Samsons trots bevel535-36
En sterckheit, twintigh jaer, te wreveligh onthouwen.537
Rey:
Zoo wreet bejegenen Godts erfdeel, en getrouwen?
Vorst:
Wat erfdeel?
Rey:
Kanaän is lang van Abraham,539
540
Achthondert jaer geleên, bezeten. dit's de stam540
Van Godt gezegent, in Egypten aengewassen.541
Vorst:
Gy onbeschaemden wilt met roemen elck verbassen.542
Gy putte Egypten uit, beroofde 't van zijn' schat.
Een acker lants was 't al, dat een Chaldeeu bezat
545
Te Mamre, daer hy vreemt van 't zuiden quam getogen.
Rey:
Aertsvader Abraham heeft dappere oorelogen545-46
Met koningen gevoert, zijn' broeder Loth ontzet,547
De neef van Abraham Egyptenlant geredt,548
Gespijst uit zijnen schoot. zy dancken 't vreemdelingen,
550
Datze al van hongersnoot niet storven, en vergingen.550
De Godt der vadren schonck ons 't vruchtbre Kanaän.
Vorst:
Hy schonck het u? aen wien? een heiloos moortgespan,552
Erfvyanden van Goôn, en kercken, en altaeren,
Beeltstormers, die noch koor noch heilighdommen spaeren.
555
Gy quaemt van buiten in, verhongert, en verwoet,
En stiet gewettighden, erfvorsten uit hun goet,
En overout bezit, en, van dien geest bezeten,
[p. 199]
Voert nieuwe wetten in, en pijnight het geweeten.
Men loop' niet wijdt: uw prins, voor wien gy spreeckt en pleit,559
560
Heeft gruwzaemer dan oit al 't lant in d'asch geleit.
Rey:
Vergeef het naer uw maght. ons past geen tegenspreecken.561
Wy quamen hier, om slechts te bidden, en te smeecken.
Vorst:
Dit smeecken is vergeefs: vergeefs gena geverght.563
Zoo wort geen straf verzacht, maer 't vonnis eer geterght.564
565
Men kan naer billijckheit niet tweemael vonnis strijcken.
Rey:
Ten minste laet een' strael van uw genade blijcken,
In deze strengheit, en behou uw recht geheel.567
Vorst:
Kan 't voeghelijck geschiên, betoont ons in wat deel.568
Rey:
Dees ongeluckige, verkloeckt, verrascht, gegrepen,569
570
Berooft van 't hemelsch licht, met ketenen genepen,
Gedoemt ten arbeit, op 's aenklaegers straffen eisch,571
Gevoelt, in luttel tijts, de krachten, en het vleisch
Zoo wechgesmolten, dat hy wanckelt op zijn beenen,
Allengs aen 't quijnen slaet, den tijt verslijt met steenen,
575
En zuchten. dus geperst door 't nijpen van den noot,
Verwacht dees onlangs stercke een' onverwachten doot.
Dat 's d'eenige uitkomste, en zijn uiterste verlangen.577
Moght hy tot zijnen troost de blyde maer ontfangen,
Dat hem vergunt wort, na deze uitgestaene straf,579
580
Te rusten in den schoot van 't vaderlijcke graf,
d'Elendige zou dit de hooghste weldaet achten.581
Dat 's buiten lantgevaer 's gevangens smert verzachten.582
Het toestaen van een graf en uitvaert is het al583
Waerop hy hoopt. helaes, verwerven wy 't, het zal
585
U tot onsterflijcke eer, en eenen naem gedyen585
By alle staeten, zelfs die uwe kroon benyen.
Genadighste, och vergun dat vrouwen, luttel kloeck,587
[p. 200]
En bloode, en schaemroot, in haer mondeling verzoeck,
Zoo veel genade hier ten hove in u gemoeten.589
590
Wy worpen met dees hoope, aen 't outer van uw voeten,590
Ons met eerbiedigheit in 't stof ter aerde neêr.
De titel van genade ontsta u nimmermeer.592
Vorst:
Hebreeusche joffers, rijst: schept moet: hout op van treuren.
Wischt af uw traenen. wat gy bidt zal u gebeuren.594
595
Ick zweer by Dagon, by mijn hooft, en 't hoogh altaer,
Zoo Samson sterft, men zal de vorstelijcke baer,
De rosbaer van het hof zijn lichaem niet ontzeggen.597
Vervoert het. laet het lijck in vaders grafstê leggen.
Is ergens stercker Godt, waer by men zweeren magh,
600
Hy rucke 't kerckgewelf van Dagon dezen dagh,600
In 't midden van de vreught, op 't hooft der Filistijnen,
Begrave en overstulpe al die te feest verschijnen:602
En kunt gy 't vinden by uw vaderlijcke wet,603
Vergast te middagh ons op Dagons kerckbancket.604
REY VAN JODINNEN.
Zang:
605
Bestaen hier alle dingen
In 't groot heelal by treck606
En tegenheit, en houdt Godts maght607
Het al in zijn besteck608
Door eenigheit, en tegendringen,609
610
Als een gewelf met kracht
Gebonden hangt te gader;
Wat wonder is 't, dat bloet naer bloet
Getrocken wort met zulck een' gloet,
Als eigen aen eene ader!614
615
Na'et overlijden zoeckt het kint615
De moeder, vrolijck als 't haer vint.
De zoon zoeckt rust by vader.
I. Tegenzang.:
Zoo schijnt het hier gelegen
[p. 201]
Met Samson in zijn smert,
620
In zulck een' jammerlijcken staet
Treckt noch zijn treurigh hart
Naer vaders asch, als naer een' zegen,
En troost, in zoo veel smaet:
Als of hy dan wou klaegen624
625
Het onheil, dat hem wedervoer;
Hoe 't scheermes al de kracht afschoer;626
d'Erfvyant uit zijn laegen
Den weerelozen overviel,
En pijnighde een bedroefde ziel.
630
Wat baert de min al plaegen!
II. Zang:
d'Aertsvaders door die reden
Bewogen in 't gemoedt,
Zoo menige eeuw geleên,
Gaen op dien zelven voet
635
Begraven elck zijn overleden
Te Hebron al by een,
Op eene zelve stede,637
Hier toe gewijt van Abraham.638
Daer raeckt de telgh by haeren stam.
640
't Gebeent van Josef mede
Wort derwaert, naer der stammen stijl,641
Gevoert van Memfis, en den Nijl.
Zoo rustenze alle in vrede.
II. Tegenzang:
De vorst heeft hoogh gezworen644
645
By Dagon met een' eedt.
Best datwe naer den kercker gaen
En in zijn harteleet
Den droeven prins, by Godt verkoren,648
Dit melden, om het hart t'ontslaen
650
Van zijn bekommeringen
Voor graf, en uitvaert, of hy snel651
Ons quaem t'ontvallen door gequel
En druck, die hem omringen,
Daer d'arme blinde in duisternis
655
Van menschentroost versteecken is,
Hy zal van blyschap springen.
185-86verlegen van: in rampzalige omstandigheden door.
188schijn: toestand.
189op zijnen hals: met geen ander vooruitzicht dan de dood (oorspr. met levensgevaar) (Ned. Wdb. V, 1654).
191afgeslaeft van: afgemat door.
192bekrozen: bevuild (Ned. Wdb. II, 1643).
194echter: daarna.
195Te: zeer; staet: hoge positie.
197schicken: lijdelik verdragen.
199reên: taal.
203levendige: levende.
207begraeut: afgesnauwd.
211Zie Inhoudt r. 24.
212slaen: strijden (doodslaan).
213dus: op deze (zelfde) wijze.
215vroome prins: dappere vorst.
216schijn: vgl. vs. 188.
219gelegenheit: omstandigheden.
220vgl. Vondel's brief a. Huygens, 16 Dec. 1659 (Sterck: Vondel-brieven, bl. 131).
223het voorzie: hierin te hulp komt.
226bepaelen: beperken.
227die: hij die.
229maghtigh: in staat.
232verongeluckt: in het ongeluk gestort.
233in 't hondert: als los gerucht (eig. op goed geluk, luk raak: Ned. Wdb. VI, 911).
234heeft gewaeght: is in beroering geweest.
235Van Dan tot Berseba: in het gehele Joodse land (zie David in B., Inhoudt r. 20).
wat oude, kunne en staet: mensen van verschillende leeftijd, sekse en stand; bederf: ondergang.
wat oude, kunne en staet: mensen van verschillende leeftijd, sekse en stand; bederf: ondergang.
237schuw: afkerig.
238in den aert: van karakter.
239Sorek: naam van een beek (Richteren 16, 4).
240gierigh: hebzuchtig.
241boelschap: zie vs. 72; los: stuurloos.
242Is: staat gelijk met; in noot van eens te blijven: in gevaar van ten slotte te verongelukken.
244hiel aen: volhardde er in.
245vergen: dringend vragen; melden: verraden.
246zielstorm: hartstocht.
247Van: door.
249'k Had dicht gebleven: ik had gezwegen, het geheim bewaard; klaer: onomwonden.
250schijn: voorwendsel; haer t'ontleggen: voor haar te verbergen (ontleggen: verwijderd houden).
251-254groene basten: in de Statenbijbel: verse zelen die niet verdroogd zijn (Richteren 16, 7-14).
254-55Gods vyant: de Filistijnen; laegen: hinderlaag: nl. nadat zij driemaal vergeefs door de hulp van Delila hem het geheim hadden getracht te ontlokken.
256dus: op deze wijze; als uitgestort: haar zelfbeheersing verloren hebbende. Van Lennep wijst er op, dat Dido's verwijten aan Eneas hierbij Vondel voor de geest kwamen, vgl. Aen. IV, vs. 305-23.
257Meineedige aert: meinedige; een hart toedraegen: liefhebben.
258my uw hart ontveinst: veinst mij niet lief te hebben.
259verlooft: gewijd.
260Van moeders lichaem: van uw geboorte af; schoer: met oe-klank; vgl. vs. 72 en Van Helten: Vondels Taal I, § 14; 't ruige hooft: vgl. de ruige locken in vs. 9.
261spaentge uw lust: onthoud gij u (spanen = spenen).
263wet: geloof.
264schel: scheld.
265veraert van: afvallig wordt van.
267uwe hut: de Ark des Verbonds.
271nadruck: betekenis, gewicht.