[p. 216]
Het vierde bedryf.
TUCHTKNAEP. SAMSON.
Tuchtknaep:
De Joodtsche rechter, by 't Gazaensch gerecht verwezen,1039
1040
Gedoemt ten schimp, en smaet, begint alree te vrezen,
Nu hy voor 't heilighdom, in Dagons ommegang,
Zal worden omgeleit, door aller volcken drang
En toevloet: nu hy moet, getreên ter kerckstellaedje,1042-43
Bekleên op 't offerfeest zijn eige personaedje,1044
1045
De Sterckheit, in den strick der Wellust, van haer kracht,
En scherp gezicht berooft, in eenen langen nacht1046
Geketent, als een slaef, van arrebeit gebroken,1047
Om vryheit prachen, en voor Dagons outer smoocken.1048
Dat leght hem op de leên. nu ziedt het bloedt, van spijt,1049
1050
En wraeck, doch al vergeefs, de locken is hy quijt,
Het broeinest van zijn kracht, en kan zich naulijx reppen.1051
Ga hael hem. ziet hy komt, en zoeckt wat luchts te scheppen,
En schijnt te twijflen aen den vrydom, hem belooft.1053
Hy schuimbeckt, knarstant, brult. d'ooghwinckels in zijn hooft1054
1055
Broên wraeck, en gruwelen. de wraeck begint t'ontsteecken.1055
Hy schudt het hooft. hy trapt, en stampt, en kan niet spreecken.
De leeuwentemmer, een lantstroopende Hebreeu,
Gelijckt zich zelven niet, durf nu geen' jongen leeu1058
Aenranden, scheuren, van den muil en bey zijne ooren,
1060
Tot achter aen den staert; geen lant noch lieden stooren1060
Met vossekoppelen, en zetten 't korenlant,
Zoo wijt men af kan zien, in eenen lichten brant;
Daer arme bouliên, van den oogst, hun hoop, versteecken,1063
Ten hemel schreien, dat een steenen hart moet breecken;
1065
Hy, koel op eenen bergh gezeten, dit belacht,1065
En groeit in 's volx verdriet. ô stoockebrant! maer zacht:1066
Best zwijge ick, eer hy 't hoor'. best luistre ick aen een zijde1067
Waer hem de wraeck vervoert. hy klaeght, maer al t'ontijde.1068
[p. 217]
Samson:
Zie eenmael neêr, ô groote Godt1069
1070
Van Abraham: zie eenmael neder.
Herstel mijn eerste sterckheit weder.
Wat lijdt uw naem al schimp en spot,
By deze blinde Filistijnen,
Afgodendienaers, die uw wet
1075
Ontheiligen met Dagons smet!
Dat smert my meer dan alle pijnen.
'k Heb mijne blintheit, mijn verdriet
Verwonnen. wiltge, sla my stijver.1078
Nu blaeckt mijn hart alleen van yver.1079
1080
Het hart zoeckt Godt, en anders niet.1080
Uwe eer, ô vader in den hoogen,
Was 't eenigh ooghmerck van den stam,
Den onverwinbren Abraham.
Uwe eer ga boven bey mijne oogen.
1085
Zy voeren vry mijne oogen om,1085
Geregen aen de zeven locken.
Zy slaen dit lichaem blaeu met stocken,
Voor Dagons beelt, op pijp, en bom:1088
Zy mogen schimpen, en braveeren1089
1090
Met Samson, armen blindeman,
Zoo lang hy zich niet weeren kan:
Laet Palestijne triomfeeren:
Als, midden onder 't zegefeest
Der Heidenen, noch wort bevonden1094
1095
Dat d'almaght geensins staet gebonden
Aen 't haer, een vuilnis, lang gevreest.1096
Mijn engel Fadaël quam heden1097
My noch vertroosten, daer ick zat,
En op de knien om sterckheit badt.1099
1100
Toen steef een nieuwe kracht mijn leden.1100
Godts Geest, die my, van kintsbeen af,
Tot hooge daeden heeft gedreven,
Gebietme rustigh door te streven.1103
Bereitme een heerlijck vorstengraf:
1105
Een lijckgraf, daer geen Memfis naelden,1105
[p. 218]
Zoo hoogh gesteigert door de lucht,1106
Zoo wijt en zijt alom berucht,1107
Noch voor noch na my, prijs by haelden.1108
Als Godt my sterckt zal kaeckebeen,
1110
De reuzeneêrlaegh, korenvelden1110
In asch, noch Gazaes poort niet gelden,1111
Noch wat Godts vyant schricklijck scheen.1112
Tuchtknaep:
Doorluchtste prins, ick hoore uw jammerklaegen.
'k Heb my, door last van ons vorstin, gedraegen
1115
Beneffens u, gelijck uw hooge staet1115
Vereischt. men heeft u 't vorstelijck gewaet,
Den staetsirock eerbiedigh aengetogen,
Uw hooft, op dat gy praelt voor ieders oogen,
Beschaduwt met een' rijcken tullebant,
1120
Daer een pluimaedje, aen eenen diamant
Gehecht, om zwaeit. waertoe u zelven langer1116-21
Geterght, en dus, gelijck van wraeckzucht zwanger,1122
Dien vloeck gebaert, dit schandelijck verwijt?1123
Gy zijt, 't is waer, 'k beklaegh 't, uwe oogen quijt.
1125
Geen heer, geen vorst, geen koning in dit leven
Is maghtigh u uwe oogen weêr te geven,1126
Als Dagon, daer dees hooftstadt in gelooft,
By zweert, en teert. ay lantvooght, schudt uw hooft1128
Van belghzucht niet: ick spreeck naer onze zede,1129
1130
En lantgebruick. de godtsdienst brengt dit mede
In ons gebiet: en kont gy 't zoo verstaen,
Om naer 't gebruick aen 's priesters hant te gaen;1132
Gy zoudt eene eer inleggen by Gazanen,
En, aengebeên van volck en onderdaenen,1134
1135
Den rechterstoel des Filistijns bekleên,1135
Met grooter eer dan oit in Jakobs steên.
Samson:
Laet Samson zich braveeren van een' jongen!1137
[p. 219]
Dat leedt hy van geen' jongen leeu, die, dol1138
Van hongersnoodt, al brullende uit zijn hol,
1140
Met open muil hem quam op 't lijf gesprongen.
Wat vraege ick na een knods, of kaeckebeen!1141
De strantreus moet zich met geweer beschermen:1142
Helt Samson hoeft geen wapens. bey deze armen
Zijn stercker dan metael, en stael, en steen.
1145
Dit 's noch de man: dit zijn de zelve klaeuwen,1145
Van reuzelant, en zeestrant, en geberght
Noit, zonder wraeck te voelen, aengeterght.1147
Geen tuchtknaep zal, wil 't Godt, my lang begraeuwen.1148
Mijn kracht, die, nu geknackt, het koren maelt,
1150
Indienze noch haer kracht eens magh herhaelen,1150
Zal harssenpan, gebeente, en schenckels maelen.
Zoo zetze rijck haer achterstel betaelt.1152
Dees voeten staen noch vaster dan pylaeren
In Dagons kerck, van donderslagh geschockt.
1155
Mijn wraeck, wat rustge? al lang genoegh gewrockt.
Berst uit: berst uit. 't is tijt u t'openbaeren.
Hoe ziedt mijn bloet, op een gepackt, verrot!
De zwarte gal loopt in alle aders over.1158
Hereisch, hereisch uwe oogen van dien rover.
1160
Verdraegh, verdraegh niet langer schimp, en spot.
Gelijck een gloet, aen 't broên, en lang besloten,1161
Ten leste berst uit eene zwangre wolck,
Vertsaeghtheit baert, en schrick in 't dootsche volck,1163
Van donderkloot en blixemstrael beschoten:1164
1165
Dan zwicht het al wat met een trotse kruin1165
De godtheit dreighde, en terghde met zijn' horen:1166
De donderslagh, en blixem zien geen' toren
Noch transsen aen, noch kerck, noch rots, noch duin:1167-68
Zoo zal mijn wraeck, getrotst, getrapt, in 't ende,
1170
Al schijntze nu te slaepen in een graf,
Verrijzen, tot der Dagonisten straf,1171
Dat lant en strant Gode aenschreie uit d'elende.1172
Mijn haer, gewoon te zwaeien om den neck,
[p. 220]
Gelijck een kroon van gout om 't hooft te krullen,
1175
Kan ick niet meer opschudden, onder 't brullen.1175
Noch houdt mijn kracht zich binnen haer besteck.1176
Dan steecke ick eerst mijn duimen in dees holen
Van d'oogen, uit haer winckelen geboort,1178
En weck de wraeck voor 't aengaen van dien moort.1179
1180
Wat wraeck? Godts wraeck, my van Godts Geest bevolen.1180
Dan roepe ick Godt, mijn' Godt, om sterckheit aen:
Mijn Godt, mijn Godt, zie neêr van 's hemels boogen.
Wat eischtge? ick eisch den Filistijn mijne oogen:1183
Dan kraeckt het, of de weerelt wou vergaen.
1185
Al 't aerdtrijck beeft, en davert, als getroffen
Van zulck een' krack, gevolght van zulck een' slagh.
Maer maghtelooze en blinde man, wat magh,
Die niets vermagh, op zijne sterckheit stoffen!1188
Tuchtknaep:
Ick wenschte dat gy Dagon glori gaeft,
1190
Een godtheit, die zoo sterck veel hooger draeft.1190
Samson:
Zwijgh jongen, zwijgh. hou op van Godt te lasteren.
Wy willen niet veraerden, noch verbasteren
Van Moses stijl, al raest gy noch zoo fel.1192-93
Geleime naer uw afgodts kerckkapel.
1195
Wy zullen, vroegh verlooft, Godts maght betuigen,1195
Wanneer de kerck van Dagon spat aen duigen.1196
Tuchtknaep:
Spat Dagons kerck aen duigen dezen dagh,
Gewis uw hooft zal draeien van dien slagh.
AERTSPRIESTER. KOORWAERZEGGERIN.
[p. 221]
Van opspraeck wort bereit. laet Dagons kerreckhof1202
Bezetten. voort staffiers. 'k heb hondert offerstieren1203
Al ingewijt. men slaght, ontsteeckt alle outervieren.1204
1205
Geen priesters rusten. elck bewaert zijn ampt, en beurt.1205
Zoo deze ontzaghbre non den grooten omgangk steurt,1206
Wat raet? wat gaet ons aen? dit raeckt ons in 't gebeente,1207
Verdort van ouderdom. de wacht voor dees gemeente1208
En alle zeesteên staet onze opzicht toebetrout.1209
1210
Dat hier het Jodendom geen oproer onder brouwt,1210
Om alle altaeren door een rottery te splissen.1211
Help Dagon, wat zoudt gy al eer en offer missen!
Hoe zou de nieuwe rot aenwinnen, en dit strant,1213
Met Moses boeck in d'eene, en 't zwaert in d'andre hant,
1215
Afloopen regelrecht, en tegens recht, en reden.
Daer komt die grijze non ten kerckhove opgetreden.1216
Twee joffers schorten haer eerbiedigh van weêrzy.1217
Hooghwaertste vrou, verschijnt gy mede op 't jaergety?1218
Zijt welkom met uw' sleep gewijde en zuivre nonnen.1219
Koorwaerzeggerin:
1220
Wy komen in der yl van Akkaron geronnen.1220
Eerwaertste vader, 'k zou u zoecken in de kerck,
En vinden wy u hier? dat Godt uw' yver sterck'.1222
Aaertspriester:
Wat yver, moeder, drijft u herwaert aen, en heden
Op dit gezegent feest? gewis dit steunt op reden.1224
Koorwaerzeggerin:
1225
Wel degelijck. geloof wy zouden niet zoo licht
U komen steuren, in het midden van uw' plicht,
En pleghtigheden, die Godt Dagons eer bewaeren.1227
O heilighdom, ô kerck, ô kooren, ô altaeren,
O offeryveraers, ô zielen, zonder tal,
1230
Op deze Godtstriomf vergaêrt van overal,
Wat donckre wolcken zien wy boven Gaza hangen!
[p. 222]
Aertspriester:
Laet hooren wat gy ziet. wy luistren met verlangen.
Koorwaerzeggerin:
De vorst van Akkaron reedt nau met zijn vorstin
Te wagen herwaert aen, bestuwt van hofgezin1234
1235
En adel, of men ging het offer toebereiden,
Met wenschen, en gebeên hun godevaert geleiden:1236
Maer al wat in den dienst der goden ons gemoet1237
Loopt op quaet voorspoock uit. d'altaervlam, root als bloet,1238
Ontzeght te rijzen. 't vee heeft mangel. d'ingewanden1239
1240
Zien blaeu, vol sprengklen bloets. het ongel wil niet branden.1240
De lever is verrot. alle offervinders staen1241
Verbaest, zien merck by merck met schreiende oogen aen.1242
De kerck is vol gespoox. men hoort geschrey van vrouwen,1243
En mans, en kinderen, instorten van gebouwen.
1245
De kerckpylaeren staen en schudden. 's avonts spa1245
Wort eene stem gehoort. de kerckgalm baeut het na,1246
En antwoort zeven mael uit heilighdom, en kooren.
Hy scheen te roepen: och, nu gaet het al verloren.1248
De kerckwacht tuight het zelf. de kopre kerckdeur kraeckt,1249
1250
En slaet een schor geluit, van niemants hant geraeckt.1250
De dierewichlaers zien een veltslang den vrybuiter1251
Aenranden op den wegh, zoo ras het paert den ruiter
Bezwijckt, daer zy den hiel gevat houdt met den tant.1253
De starrekijckers, zoo verheven van verstant,1254
1255
Zien 's hemels Reus om hoogh een leger overrompelen.1255
Al 't priesterdom verbaest, nu dees geruchten mompelen
En morren, drijven ons ten heilighdomme om raet.1256-57
Ick schiete op hun gebeên 't gewijde koorgewaet
Godtvruchtigh aen, bekrans het hooft, als Godts gewijde,
1260
Met lauwer, deck het met sneeuwitte sluierzijde,
Valle in de koorkapel op 't aenzicht drymael neêr,
En roepe ons godtheit aen. ô Godt, indienwe d'eer
Van offren en gebeên u naer den eisch opdraegen,
[p. 223]
En gy uw antwoort niet onwaerdight die u vraegen,1264
1265
Gewaerdigh heden ons, in een' verlegen staet,1265
t'Ontvouwen op wat ramp dit heiloos voorspoock slaet,1266
Wat naeckende ongeval zoo veele tekens spellen.
Och, hanthaef uw kapel, alleen uit veel kapellen1268
Behantvest voor den tijt te melden van wat vrucht1269
1270
De tijt in arbeit gaet. op dat gebedt verzucht1270
En steent het koor; gelijck een zwangre, die verlegen1271
In baerens noot zit. ick verwacht, en leg verslegen1272
Op 't aenzicht, luistre wat op 't zuchten volgen zal.
Ten leste berst dees stem ten koore uit met geschal,
1275
Dat alle priesters in de kerck het hooren meugen:1275
Het Joodtsche treurspel zal gansch Palestijne heugen.
Wy roepen: Godt bewaer' den vorst en zijn vorstin.
Zoo roept de gansche kerck, verbaest van hart en zin.1278
De priesters drijven ons naer Gaze, en onderwegen
1280
Loopt ons een lantgeschrey van alle kanten tegen1280
Dat Samson in de kerck van Dagon speelen zal.
Aertspriester:
Is dit uw zwaericheit? dit spelt geen ongeval.1282
Koorwaerzeggerin:
Waer hier geen zwaericheit voor 't gansche lant geschapen,1283
Geloof het Akkaronsche orakel liet ons slaepen.1284
Aertspriester:
1285
Wy eeren heiligh Godts orakels, en Godts tolck,
Koorwaerzeggerin:
Wanneerze u dienen, zijtge een wachter over 't volck.1286
Aertspriester:
Indien gy 't ons betrout, men sloft hier niet te waecken.1287
Koorwaerzeggerin:
Betoon het dan dat Godts waerschuwingen u raecken.1288
Aertspriester:
Hoe waerschuwt Godt, dat wy elckandre recht verstaen?1289
[p. 224]
Koorwaerzeggerin:
1290
Hy waerschuwt dat dit spel u qualijck zal vergaen.
Aertspriester:
Verhael 't orakel, dat wy 't klaerder kennen meugen.1291
Koorwaerzeggerin:
Het Joodtsche treurspel zal gansch Palestijne heugen.
Aertspriester:
Wat 's dit gezeght? hy dreight ons met geen ongeval.1293
Koorwaerzeggerin:
Hy spelt dat ons dit spel tot ramp gedyen zal.
Aertspriester:
1295
Hy spelt dat ons dit spel tot blyschap zal gedyen.1295
Koorwaerzeggerin:
Zijt gy Godts tolck alleen, zoo valt'er niet te stryen.1296
Aertspriester:
Wy meeten reuckloos ons uw wettigheit niet aen.1297
Koorwaerzeggerin:
Zoo luister naer Godts mont, daer mooghtge vast op staen.1298
Aertspriester:
Een dubbelzinnigheit geeft vryen keur in 't kiezen.1299
Koorwaerzeggerin:
1300
En keur baert hoop en angst van winnen of verliezen.
Het veilighste is dat gy de koornon dit betrout,1301
Gedreven van een' geest, die haer Godts zin ontvout.1302
Aertspriester:
Belieft het u, laet ons met reên ter zaecke komen.1303
Koorwaerzeggerin:
Welaen. wy hoeven voor de reden niet te schroomen.
Aertspriester:
1305
Wat misdaet steeckt ons in eene onverzoenbre schult?
Koorwaerzeggerin:
Dat gy door 't Joodtsche spel een kerck ontwijden zult.
[p. 225]
Aertspriester:
De kerck ontwijden? neen, dit spel zal Dagon eeren.
Koorwaerzeggerin:
Dit Joodtsche treurspel zal Godts kerck en Godt schoffeeren.1308
Aertspriester:
De vorsten drijven 't zelfs, tot zinrijck spel gezint.1309
Koorwaerzeggerin:
1310
De weereltwijzen zijn in 't heiligh steecke blint.1310
Aertspriester:
Getrou aen Astaroth, en zuivre Dagonisten.1311
Koorwaerzeggerin:
Verzaeckt gy onzen Godt, en rockent tempeltwisten?1312
Aertspriester:
Wy zonden menighmael naer Akkaron om raet.
Koorwaerzeggerin:
Nu antwoort u Godts mont, en d'antwoort wort versmaet.1314
Aertspriester:
1315
Men moet wel dagelijx verkeeren met de Joden.
Koorwaerzeggerin:
In 't heilige wort hun gemeenschap ons verboden.
Aertspriester:
Om een tooneelspel, drijft gy dit zoo stip, en straf.1317
Koorwaerzeggerin:
Zy roeien kercken uit. zy houwen 't kerckwoudt af.1318
Zy branden beelden, en de Goôn, die 't lant beschermen,
1320
En durven juichende zich by de koolen wermen.
Aertspriester:
Indien hun rechter voor Godt Dagons outer speelt,
En 't gouden wieroockvat hem toezwaeit, en zijn beelt,
Het zal in 't heilighdom voor Siloos Godtskist schreeuwen,1323
En overtuigen al de nijdige Hebreeuwen.1324
Koorwaerzeggerin:
1325
Gy zoeckt uw drift een verf te geven, en een' glans.1325
[p. 226]
Vaer echter voort. men zal uit geenen torentrans
Al 't onheil over zien, uit zulck een spel te spruiten.1327
Aertspriester:
Wat raet? wat zullen wy vast stellen? wat besluiten?
Dit spel is toegestemt met onzen vryen wil.
1330
Men heeft ons raet gevraeght: en nu een kerckgeschil
Verwecken? d'ongena der vorsten en vorstinnen
Ons haelen op den hals? geen tijt kan dit herwinnen.1332
't Aertspriesterlijck gezagh te krencken om een woort,1333
Dat twijfelachtigh luidt?
Koorwaerzeggerin:
gy hebt gelijck: vaer voort,
1335
Behaeght het u: vaer voort: wy hebben ons gequeten.1335
Wat zijtge met den geest van 't Jodendom bezeten!1336
Die groote stoockebrant zal op een kercktooneel1337
Beschimpen in zijn hart den godtsdisch. een bordeel1338
Behaeghde hem doorgaens veel meer dan Dagons tempels.1338-39
1340
Hy zette noit een' voet op ons gewijde drempels:
En trouwen 't is een aert van dit besneên geslacht,1341
Dat, onbesneên van geest, noch Godt noch godtsdienst acht,1342
Dan dien een vondeling van Faro heeft gevonden,1343
Alle ouden wetten door zijn nieuwe wet geschonden,
1345
De vorsten uit hun erf met vier en zwaert gezet.1344-45
Waer Samson omgebroght, toen hy in 't geile bedt,
En in den gloênden schoot van zijn boelinne ontslaepen,1347
Gesmoort lagh in dien droom; het stont hier niet geschapen1348
Al 't Filistijnsch gebiet te geven eenen krack,1349
1350
Die eeuwigh heugen zal.
Aertspriester:
een blindeman, zoo mack
Gelijck een jaerigh lam? ô hoorde gy zijn schinckelen,1351
Zijn mergeloos gebeent, van maelen dor, eens rinckelen,
En rammelen, gy zoudt niet reppen, zonder gront,1353
Dat ons een lantbederf van hem te wachten stont.1354
Koorwaerzeggerin:
1355
Van hem, of anders, wil men onzen Godt betrouwen.1355
[p. 227]
De dubbelzinnigheit staet ons met recht t'ontvouwen,1356
Het gansche priesterdom te luistren hoe het luidt.1357
Aertspriester:
Zijt gy onfaelbaer in uw oordeel en besluit?1358
Koorwaerzeggerin:
Wilt gy d'orakels nu afschaffen, of bedillen?1359
Aertspriester:
1360
In geenerhande wijs. wie kan dit onweêr stillen?
Mevrou, gaf al te spa zich herwaert aen op wegh.
Wanneer men tijdigh spreeckt, en raet met overlegh
Van een vergaderinge uit alle priesterdommen,1362-63
Dan kan men tegenspraeck door kerckgezagh verstommen,1364
1365
En rijp besluiten wat men volgen moet, of niet.1365
Koorwaerzeggerin:
Wy quamen op zijn tijt, gelijck Godts inspraeck riedt.
Laet gy u door zoo veel voorspoocken niet beweegen,1367
Alle elementen, Goôn en menschen staen u tegen.1368
Koorwaerzeggerin:
staeck het spel.
Aertspriester:
dat krenckt het hooftgezagh,1370
Te hoogh ons toebetrout. om stem, gespoock, noch maeren,1371
Om offervinders, noch om vogelwichelaeren,
Om starrekijckers, noch om hantbekijckers droom,1373
En drift is 't niet geraên den kerckelijcken toom1374
1375
Te laeten glijden. 'k zou my anders voor u buigen.
[p. 228]
1380
Gelt Godts orakel niet, en durf men dat bestrijden,1380
Zoo heeft die Godtsdienst uit: zoo hoeft de kerck geen tolck:1381
Zoo zit ons Godtheit stom. het yverende volck,1382
Dat raet wil vraegen, zal veranderen, met hoopen,
By menighten van hier om raet naer Silo loopen.
1385
Zoo wort de Godtskist van de Joden aengebeên.1385
Aertspriester:
Hier wort nu Akkarons orakel niet bestreên,
Maer zachter uitgeleit. wy strijden in 't verklaeren.1387
Koorwaerzeggerin:
Span in de rosbaer: 't is hoogh tijt dat wy vervaeren.1388
Aertspriester:
Belieft het u, beklee den grooten ommegang.1389
Koorwaerzeggerin:
1390
Span in de rosbaer. voort, wy blyven hier te lang.
Gehoorzaeme aerdt plagh flux te volgen op ons wincken:1391
Hier gelt geen wijze raet. de schouburgh moet verzincken,
Met Dagons kercke, en al wat aen dien gruwel vast,1393
Op koorwaerzeggery, noch ons waerschuwing past.
Aertspriester:
1395
Ontschuldigh ons, mevrou: wy hoeven tijt te winnen.1395
De priesters wachten vast: het hooghtijt roept ons binnen.1396
En Samson ingekleet, staet vaerdigh en bereit1397
Te volgen in triomf den tuchtknaep, die hem leit.
AERTSPRIESTER. KOORAELEN.
[p. 229]
In hunne orde, paer en paer,1407
Met een staetigh kerckgebaer,1408
En, gekranst met eickeblaêren,
1410
d'Eer van 't hooge feest bewaeren.1410
Laet kooraelen hunne keel1411
Mengen met schalmeie, en veêl.1412
Samson trede op hun gezangen,
Met een' braven stoet behangen,1414
1415
Dan de torts, dan 't wierroockvat.
Dagon, 't heilighdom der stadt,
Volge, op eenen stoel gedraegen.1417
Wy, gereet op zijn behaegen,
Volgen hem, en op dien trant
1420
Al de vorsten van het lant,
En vorstinnen, en de Grooten,
Met den stoet van 't hof gesloten.1422
Gy kooraelen, zingt ons voor
Op dit zegenrijcke spoor.
Kooraelen:
1425
Groot is Dagon, 't hooft der Goden,1425
Die Godts vyant onverwacht
Heeft gelevert in ons maght,
Voor wiens kracht de reuzen vloden;
Die alleen zoo veel vermoght,
1430
Zonder zwaert op zy te gorden,
Als een heirkracht in slaghorden,
Op een' vorstelijcken toght.1432
Groot is Dagon, 't hooft der Goden,
Die Godts vyant leide aen bant,
1435
En hem leverde in ons hant,
Tot een schimp der blinde Joden.
Ziet hoe is hy nu verneêrt,
Tegens wien noit Filisteenen
Ongequetst in 't velt verscheenen.
1440
Ziet hoe Gaza triomfeert.
Groot is Dagon, 't hooft der Goden,
[p. 230]
Die Godts vyant, overal
Zoo ontzaghlijck, broght ten val.1443
Haelt uw hart op, gy genooden,1444
1445
Die ten offermaeltijt zult
Samson zelf op treurtooneelen
Zien zijne eige treurrol speelen.
Schrickt niet, zoo hy briescht en brult.
REY VAN JODINNEN.
Zang:
Wanneer de zon, aen 't nedervaeren
1450
En daelen, uit den Leeu met kracht1450
Haer straelen schiet op 't aerdtsch geslacht,
De Leeu zijn kracht begint te baeren1452
Dan valt haer gloet te sterck:
Gelijck in 't dierenperck
1455
De koning van de dieren,
Van zenuwen en spieren,
Gebit en klaeu voorzien,
Verslint wat weer wil biên.1458
De zon wint kracht in 't leeuwenbloet.
1460
Dan zwicht het al voor haeren gloet.
Tegenzang:
Zoo moght het hier den Filistijnen
Wel gaen, in 't endt van 't lantgeschil,
Als Godt helt Samson stercken wil,
Die, nu aen 't afgaen, schijnt te quijnen.1464
1465
Men schoer hem, tot zijn straf,
De lange haerlock af,
Maer Godt, te geene stonden,
Staet aen een haer gebonden,1468
Noch vuilnis, als hy werckt,1469
1470
En zijne helden sterckt.
Al slaept Godts kracht voor eene poos,
Zy slaept niet eeuwigh en altoos:
Toezang:
Zoo Samson Godts getijde raem,1473
[p. 231]
1039verwezen by: veroordeeld door.
1042-43drang en toevloet: toegestroomde dichte menigte.
1044zijn eige personaedje bekleên: de op hem zelf toepasselike rol vervullen.
1046nacht: de duisternis van zijn blindheid.
1047van: door.
1048prachen: bedelen, smeken; smoocken: reukoffers brengen.
1049leght: ligt, drukt.
spijt: smart, hier: wrok.
spijt: smart, hier: wrok.
1051broeinest: vgl. vs. 73; reppen: voortbewegen.
1053vrydom: vrijheid.
1054ooghwinckels: oogholten (met uitgestoken ogen; winckel: hoek).
1055Broên: dreigen uit de broeden, zinnen op; ontsteecken: ontvlammen.
1058durf: durft.
1060stooren: vernietigen.
1063versteecken: beroofd.
1065koel: onbewogen; dit belacht: lacht daarom.
1066groeit in: geniet van, verheugt zich in; stoockebrant: hier letterlik: brandstichter.
1067aen een zijde: ter zijde.
1068vervoert: heenvoert, toe brengt; t'ontijde: vergeefs.
1069Samson komt ten tonele in zijn toneelkostuum: zie vs. 1116; eenmael: eens.
1078stijver: harder, gevoeliger.
1079yver: geloofsijver.
1080niet: niets.
1085om: rond.
1088op pijp en bom: onder begeleiding van fluiten en trommels.
1089schimpen en braveeren: tartend spotten.
1094noch: toch.
1096een vuilnis: een nietige, vergankelike stof.
1097Mijn engel Fadaël: de ‘geboortegeest’ van vs. 407.
1099knien: blijkens het versritme eensilbig.
1100steef: sterkte.
1103rustigh: krachtig.
1105lijckgraf: een graf voor mijn lijk. Zinspeling op de ingestorte tempel, waaronder hij begraven zal worden; Memfis naelden: Egyptiese gedenknaalden.
1106gesteigert: oprijzend.
1107berucht: beroemd.
1108daer .... prijs by haalden: waarmee .... in roem te vergelijken waren (prijs: lof).
1110reuzeneêrlaegh: het doden van de reuzen. Vgl. de strantreus in vs. 1142 en reuzelant in vs. 1146. In het bijbelverhaal en bij Flavius Josephus (zie Inhoudt r. 49) is geen sprake van ‘reuzen’.
1111niet gelden: niet meetellen, d.w.z. in vergelijking met de nieuwe daad in 't niet verzinken.
1112Godts vyant: de Filistijnen.
1115Beneffens: jegens.
1116-21Van Lennep heeft terecht opgemerkt, dat Samson uitgedost is als de traditionele Oosterse vorst in de toenmalige schilderkunst.
1122dus: zo.
1123Dien vloeck gebaert: die verwensingen uitgesproken.
1126maghtigh: in staat.
1128teert: zich voedt, in leven blijft.
1129belghzucht: woede.
1132aen hant te gaen: u te onderwerpen.
1134van: door.
1135bekleên: bezetten.
1137braveeren: vgl. vs. 1089.
1138leedt: verdroeg.
1141na: naar.
1142geweer: wapenen.
1145de zelve: dezelfde.
1147aengeterght: geprikkeld.
1148begraeuwen: verwijten doen.
1150herhaelen: herwinnen.
1152achterstel: achterstand.
1158de gal werd beschouwd als zetel van de toorn en het kwade humeur (vgl. zwartgallig).
1161besloten: opgesloten.
1163Vertsaeghtheit: angst; dootsche: dodelik verschrikte.
1164Van: door.
1165het al: alles, allen.
1166horen: het dierlik wapen, in de Bijbelse taal het zinnebeeld van kracht, zie Ned. Wdb. XVI, 1091.
1167-68zien aen: ontzien.
1171Dagonisten: Dagonspriesters.
1172Gode aenschreie: een hulpgeroep aanheffe tot God.
1175opschudden: omhoog werpen.
1176Noch: toch; binnen haer besteck: daar binnenin (nl. in dat haar) schuilt mijn kracht.
1178winckelen: vgl. vs. 1054).
1179aengaen: beginnen, ondernemen.
1180bevolen van: toevertrouwd door.
1183eisch: (van).
1188stoffen: ziet verheffen op.
1190hooger draeft: een hoger vlucht neemt, machtiger is.
1192-93veraerden van: ontrouw worden aan, verlochenen; stijl: eredienst.
1195verlooft: door een gelofte verbonden; betuigen: bewijzen.
1196spat aen duigen: in stukken springt.
1199Akkaron: een der vijf Filistijnse hoofdsteden met een bizondere afgodsdienst.
1200rosbaer: draagstoel (oorspr. door paarden getorst) of draagkoets, vgl. Ned. Wdb. XIII, 1392); gewaegen: dreunen.
1201groot bedencken: sterk vermoeden.
1202opspraeck: kritiek.
1203staffiers: lijfwacht (oorspr. stafdragers).
1204ingewijt: voor het offer bestemd.
1205bewaert zijn ampt en beurt: neemt op zijn tijd zijn taak waar.
1206ontzaghbre non: eerbiedwaardige priesteres.
1207wat gaet ons aen: wat zal ons dan overkomen.
1208de wacht voor dees gemeente: de bewaking, de zorg voor dit volk.
1209staet toebetrout: is toevertrouwd.
1210Laten de Joden onder dit volk geen oproerige stemming aanwakkeren.
1211rottery: samenrotting, oproer; alle altaeren te splissen: geloofsverdeeldheid teweeg te brengen.