[p. 310]
Adonias
Of rampzalige kroonzucht.
Treurspel.
Het eerste bedryf.
ADONIAS. ABISAG.
Adonias:
De hut van Aron zingt den Godt der vadren lof:1
En rijst Abisag niet, de morgenstar van 't hof,
En joffrentimmer, die mijn vader Davids oogen,3
Met eene dunne wolck van ouderdom betogen,4
5
Noch kon verquicken, toen zy hem in 't harte scheen,
Het leven langer reckte in d'afgeleefde leên,
En 't bloet, in d'aderen bevrozen, zacht ontdoide?6-7
Geen morgenglans, ter kimme uitrijzende, bestroide
Het aenschijn van het oost met schooner roozeblaên,
10
Gelijck Natuur haer wang. daer komt die schoonheit aen,10
Zoo schoon geschapen, dat een princenhart zou lusten11
In haeren schoot, vol gloets, en blancken arm te rusten.
Hoe reizigh muntze in al dien sleep hofjoffren uit.13
De hemel zette u haest te prijck, aenstaende bruit,14
15
En trouwe uw rechte hant aen mijne, ô overschoone.15
Gy waert den vader lief, en zijt den outsten zoone
Noch liever. my verlangt naer geenen blijder dagh
Dan dat ick in uw hart de kroon eens spannen magh.
[p. 311]
De hemel geef het. och, gebeurde my die zegen;19
20
Ick zou het tegens gout noch kroonegout opweegen.
Gy schoone, belgh u niet, noch keer zoo streng en ras21
Uw blinckende oogen van den prince Adonias:
De tijt verandert wel der dingen naem en orden.
Gy waert mijn moeder: dat verbiet u niet te worden24
25
Mijn bedtgenoote, zoo het hemelsche geluck25
Ons bey gewaerdige door banden van een juck26
Te paeren: neen gewis. quaemt gy mijn vier te koelen,27
Dat zou mijn vaders geest en assche zelfs gevoelen,28
Zoo d'overleên noch met zijne afkomste is belaên.29
30
Ick bidde u luister toch, en blijf een luttel staen.
Abisag:
Doorluchtste prins, van Godt gezegent,
Wat stroitge zulck een loof voor my,32
Die noit van u dus ben bejegent?33
Deze eer gaet boven mijn waerdy:
35
Oock lijdt de tijt niet dartle rede35
Zoo vroegh te voeren. het gebeent'
Van uw' heer vader rust in vrede.
Ick heb mijne oogen uitgeweent,
Het rougewaet pas uitgetogen.
40
De lijckklaght en het hofgeschrey,40
Jerusalem en 't rijck bewogen.
Het is te vroegh van bruiloftsrey,
En bruit, en bruiloften te reppen.43
Oock leerde vader dagh en nacht44
45
My lust in Moses wetten scheppen.
Dat voeght het vaderlijck geslacht.
Wat leerde ick al verborgentheden
Uit 's konings mont, daer Godt door sprack!
Toen hy my 's nachts, op mijn gebeden,
50
De fackel van Godts woort ontstack,50
My wees den wandel der aertsvaderen,51
En monsterde eeuwen, die voorheen
Verliepen, of van verre naderen,52-53
[p. 312]
Daer Jakobs hoop en troost uit scheen.
55
Hy leerde my Messias kennen
Uit schaduwen, en ommetreck.55-56
Ick zweefde op Cherubijne pennen,57
En tradt de leeuwen op den neck.58
Hy toonde my de schets des tempels,
60
Zoo rijckelijck door Salomon
Te bouwen, koor, altaer, en drempels,
En wat geen mensch bedencken kon.60-62
Zijn aendacht heeft mijn' geest ontsteecken.63
Het lustme alleen van Godt te spreecken.
Adonias:
65
Het spreecken van Godts recht en wet
Is loffelijck, doch eischt zijn stonden:66
Daer staen de priesters aen gebonden,67
Die voor ons waecken in 't gebedt.
Het vryen eischt oock zijne tijden,
70
En voeght den jongelingen eerst.70
De liefde, die het al beheerst,
Gebiet ons in dit velt te strijden.
Zoo gingen al de vaders voor,
En noodden ons hun streeck te houden.74
75
Heldinnen, die geslachten bouden,75
Verdaegen ons op 't zelve spoor.76
Het is my ernst. ick hoop u heden
Noch aen te zoecken by het hof.77-78
O schoone, 't zy met u verlof.
80
Och neigh u oor naer mijn gebeden.
[p. 313]
En wort uw aenzoeck u ontzeit,87
Al 't joffrentimmer sal u schuwen.88
't Verzoecken staet den prince vry:
90
Maer kuntge my hier in geloven,
Gy raeckt'er lichtelijck in ly,91
Of kommerlijck dien hoeck te boven.92
Wie t'ontijt vruchten plucken wil,
Zal 't zwaerlijck naer zijn' wensch gelucken.94
95
Wat hindert uitstel? hou u stil.
Ontijdigh ooft valt wrang in 't plucken.96
Adonias:
Betrout gy 't ons, men heeft de zaeck97
Met wijze mannen overwogen,
En raet van aenzien en vermogen.99
100
Gy zijt de liefste, om wie ick blaeck.
Men zal dit aenzoeck zoo beleiden,101
Dat ons de bruit niet kan ontstaen.102
Wy vangen 't werck niet reuckloos aen,
Maer rijp, omzichtigh, en bescheiden.104
Abisag:
105
Wie zijn die raeden? meltze my.105
Zie toe, en laet u niet verblinden.
Ga hier een luttel aen een zy.107
Wat grontvest heeft dit onderwinden?108
Adonias:
De groote aertspriester Abjathar
110
Met veltheer Joab onderstutte
Mijn huwlijx voorslagh in Godts hutte,111
O licht des rijx! ô morgenstar!
Men zal eerst 's konings moeder winnen,
En houden aen by Berseba:114
115
Zoo kan men, onder haer gena,115
't Verzoeck aen Salomon beginnen.
De zoon kan zijn vrou moeder niet
Haer bede ontzeggen, en beschaemen.
[p. 314]
Hoe zou den koning dit betaemen,
120
In 't opgaen van zijn rijxgebiet?120
Abisag:
Gy stut met afgezette maghten
En maghtelozen raet uw daet.121-22
Wat uitkomst staet u hier te wachten,
Indien dit averechts beslaet?124
125
Doch is uw jeught aldus op trouwen
Verslingert, ga te keur in 't hof,126
En kies de bloem uit alle vrouwen.
Een' prins als gy ontbrack noit stof.
Adonias:
Mijn vader had u uitgekozen
130
Uit twalef stammen, waer de zon130
Een schoone maeght beschijnen kon.
Gy zijt de bloem van al de rozen.
Verquick mijn hart met uwen geur,
En zwelgh mijn ziel in met de tippen
135
Van uwen mont en roode lippen.
Waerom verschietge dus uw kleur?
Ick hoop de honighleckernijen
Uit uwen mont, in uwen schoot,
Te zuigen, daer de min my noot.
140
Ick ga hier op ten hove vrijen.140
Daer komt nu d'oude koningin
Ter hutte treden naer Godts outer.142
De liefde maeck' den minnaer stouter.
De hemel zegene ons begin.
[p. 315]
BERSABA. ADONIAS.
Bersaba:
Adonias, dus vroegh en vierigh in het werck,151
Abisag het geley gegeven naer de kerck,
En met een' morgengroet den kerckgangk onderhouden?153
Dat ging zoo minnelijck, als waert gy ondertrouden,154
155
Of eerstgetrouden, zoo 't mij uit de trali scheen.155
Wat luistert gyze in 't oor, daer zy u spreeckt alleen,156
Zoo stil aen d'eene zy? wat broeit hier, twist, of vrede?157
Adonias:
Vrou moeder, durf men u ootmoedigh met een bede158
Van ver genaecken, 'k heb een vriendelijck verzoeck.
Bersaba:
160
Indien gy onraet broeit, zoo treffe u vaders vloeck.
Laet hooren wat uw geest ontworpt en heeft begrepen.161
Hoe schijntge zoo verbaest, als waer het hart benepen?162
Uw aengezicht ziet bleeck, en quijnt, als afgevast.163
Adonias:
De bleeckheit is de verf, die eenen minnaer past,164
165
En jongeling, getroost van hartewee te sterven,165
Indien hy troosteloos zijn liefste pant moet derven.
Het is uit loutre min dat ick aen 't quijnen sla.
Mijn leven drijft alleen op hoop van uw gena.168
Belieft uw majesteit mijn toeleg nu te zegenen,
170
Zoo kan my heden niet dan heil en troost bejegenen.170
'K verwacht van uwe hant alleen 't gewenschte goet.
Bersaba:
Gy meent Abizag?
Adonias:
recht. Abizag is de gloet,
Daer 't jeugdigh hart in blaeckt. die schoonste, uit alle stammen
Voor vader opgezocht, is voester van mijn vlammen.174
175
Het zy ick waecke, of slaepe, of nederlegge, of sta,
Abizag of haer schijn en schaduw volghtme na.176
Zy houdt mijn zinnen met haer schoonheit opgespannen.177
[p. 316]
My lust geen spiegelstrijt, geen poort noch burgh te mannen,178
Noch met den zwijnspriet het schuimbeckende everzwijn179
180
Te vliegen in den mont, noch, vrolijck by den wijn,180
De bloem der ridderschap met boordevolle schaelen,
Op feest en hofbancket, te toeven en onthaelen:182
My lust Abizag nu alleen ten dienst te staen.
Bersaba:
En wanneer ging die brant in uwen boezem aen?184
Adonias:
185
Toen vader overleedt, en d'oogen had geloken.
Bersaba:
En wanneer hebtge haer hier over aengesproken?
Adonias:
Eerst daetlijck, noit voorheen.187
Bersaba:
waerom zoo lang gebeit?
Waerom niet eer?
Adonias:
Zy heeft den rou eerst afgeleit,188
Hoewel zy jaeren lang dien rou in 't hart zal draegen,
190
Ten zy een wederga die smart koome uit te vaegen:190
En jammer waer het datze, in staet van weduvrou,
Het leven, dat elck lust, dus eenzaem slijten zou,
En geen afzetsel den nakomeling getuigen193
Van zulck een schoonheit, daer zich engelen voor buigen
195
Met alle eerbiedigheit, noch noit bespieglens moe.195
Hoe dickwijl zwaeide haer mijn hart het wieroock toe,
Als zy ten outer gingk, of quam door 's konings zaelen,
Gelijck een lentezon, het hofgewelf bestraelen!
Dan eerde kerck en hof haer, als een heilighdom.
200
Wat oogen had in 't hooft stont voor die schoonheit stom.
En lagh ick doot of blint in dicke duisternissen,
Dat waer my liever dan haer aenschijn lang te missen.
Vrou moeder, had u oit mijn vaders min geraeckt,
Zoo troost en help den zoon, wiens hart van minne blaeckt.
205
Gy kunt mijn vaders asch noch in het graf verblijden.
Hem stont met maghtigen, my staet alleen te strijden206
[p. 317]
Om eene schuwe maeght, de zuiverste die leeft,207
En daer heer vaders bed getuighenis van geeft.
Bersaba:
'K beken, de koning, die dees bedtgenoot noit repte,209
210
Getuighde dat natuur noit kuischer schoonheit schepte:210
En zulck een diende hem, in zijnen lesten dagh,
Tot 's levens onderhoudt, daerze in den arrem lagh
Des ouden kouden helts: maer is zy niet manachtigh,213
En schuw van huwelijck; hoe valtge dan dus klaghtigh?214
215
Een jongelingk, als gy, in 't blaeckenst van zijn jeught,215
Hoeft wedermin, een bruit, die leven schept en vreught
Den bruidegom en helt in 't velt van min t'ontmoeten,217
Den kus met wederkus, een echte schult, te boeten.218
Ontstaet u dit; wat baet u 't liefdeloze schoon?219
220
Eene ongevoelijckheit? de roozen op de koon220
Te kreucken, en van haer geen' wedergroet te voelen?
En veinstze min, dat kan oprechte min niet koelen.
Een zoon van David blijft voor geene Abizag staen.223
Gy mooght door al het rijck ten kusse en keure gaen.224
225
Of lust het uwe jeught de rijxgrens t'oversteigeren;225
Geen omgelegen vorst zal u zijn dochter weigeren,226
En broeder uw verzoeck inwilligen, indien227
Dit, zonder Moses wet t'ontwijden, kan geschiên.
Bedenck u liever. laet uw liefde wat bedaeren.
230
Hy struickelt menighmael, die haestigh voort wil vaeren.
Adonias:
Doorluchtste koningin, naest Godt, mijn toeverlaet,
Al wie een minnend hart in 't blaecken wederstaet,
Die noopt rechtschape min met sporen, helptze aen 't hollen.233
Men schut geen' donderkloot: hy moet ten ende rollen.234
235
Zoo berst een zwangre wolck met vier en blixem uit.
Mijn leven loopt gevaer, wort deze drift gestuit.
Gy kent te wel den aert van koning Davids zoonen.
Zy volgen vader na, die leven staet en kroonen
[p. 318]
Min schatte dan een schoone en aengenaeme ziel,239
240
En, toen de maght bezweeck, noch treck tot vrouwen hiel,240
Ja 't leven onderhiel door levende artsenyen.241
Zijn hooghste vreught bestont in wapenen en vryen.242
Als hy de harpsnaer op de hooghste toonen treckt,
Dan hoort men 't bruiloftsliet, Godts wijsheit, zoo bedeckt
245
Met loof en bloemwerck, dat men billijck hem ten prijs zeit:245
Het harpgezangk begrijpt een overbloemde wijsheit,246
Wat anders in den klanck, wat anders in den zin.243-47
Zoo hing hy gansch aen een van vrouwenliefde en min:248
En schoon Abizag my bezweeck in minneplichten;
250
Zy kanme uit vaders mont met raet en wijsheit stichten:249-50
Want onse bruske jeught behoeft een spoore en toom,251
Om in godtvruchtigheit, recht tusschen hoop en schroom,252
Voor Godt te wandelen, en, schuw van 't spoor der boozen,253
Te letten hoe de quaên zich zelfs verreuckeloozen.254
255
Had blaeckende Ammon, en staetzuchtige Absolon,255
Eer elck van beide blint zijn lasterstuck begon,256
Met zulck een raetsvrou raet geleeft; zy bloncken heden257
Noch in hunn' vollen glans, gedient, en aengebeden:
En noit had ick voorheen 's rijx erfgenaem, uw' zoon,259
260
Den recht gewettighden, zoo reuckloos naer de kroon
Gesteecken, dat hy ons genadigh heeft vergeven;260-61
Dies houde ick nu, naest Godt, van hem alleen mijn leven
Te leene, en wensch dien dagh te leven, dat ick dit
Noch eens verdienen magh. ick toone u 't zuiver wit,
265
Waerop mijn minne mickt. och of men 't moght beschieten:262-65
Dat waer noch eens van hem het levens licht genieten.
Bersaba:
Wat eischtge Abizag van uw moeder tot een bruit?
[p. 319]
Dit hangt aen mijnen zoon, en 't koninglijck besluit.268
Ga spreeck den koning zelf, uw noothulp, en uw' broeder.269
Adonias:
270
Helaes, mijn aert is bloo. de voorspraeck van de moeder
Vermagh dit op den zoon, die zijne moeder eert.271
De hemel heeft het rijck van my op hem gekeert;272
Schoon my de rijxkroon van den hemel scheen beschoren:273
Want ick, na Absolon, was d'outste en eerstgeboren;
275
Waerom al 't stamhuis op het wettigh kroonrecht zagh,275
Toen elck my toeviel. nu by onderling verdragh,276
En 't hemelsche beleit, en vaderlijck begeeren,
Bezworen met een' eedt, de jongste moet regeeren,
Zoo buigen wy ons hooft gewilligh onder hem,
280
En smeecken u, verwerf dat broeder toch zijn stem280
Verleene op uwe bede, en my Abizag schencke,
Gelijck een pant, waer by ick zijn gena gedencke.282
Wat is ter weerelt dat een zoon in dit geval
De moeder, hem zoo hoogh bevolen, weigren zal?284
285
Stemt uw en mijn verzoeck in billijckheit te zamen,285
Gy zult mijn bê, noch hy u voorbê, niet beschaemen.
Bersaba:
Abizag minne ick met een moederlijck gemoedt.
Z'is waerdigh uitbesteet aen 't koningklijcke bloet.288
Een die den vader minde, en onderhiel in 't leven,
290
Zal Davids trouwen zoone in trouwe niet begeven.
'K verwachte uit haeren schoot een' zoon ten steun van 't rijck,
Die zijn' grootvader in geen dapperheit bezwijck'.292
Adonias, 'k belove uw woort ten hoof te houden.293
Mijn zoon heeft uw vergrijp van harte quijtgeschouden.294
295
Volhardt stantvastigh en getrou tot's levens endt.
Gy weet hoe hy zich quetst, die majesteiten schent.
Abizag zal u niet dan loutre deught inscherpen,297
En leeren hoe men zich de kroon moet onderwerpen.
Wy gaen ten bergh op Godt aenbidden veur het koor.299
300
Belieft het u, beklee mijn zijde op 't heiligh spoor.300
[p. 320]
REY VAN HOFJOFFEREN.
Zangk:
Hoewel wy 't roukleet nederleiden,
En maenden lang, op Davids lijck,
't Verlies des grooten helts beschreiden,
Met al de vromen van het rijck;304
305
Noch draegen wy den rou in 't harte.
De rou hangt allerminst in 't kleet.
Den nadruck voelen wy met smerte,307
En al te bitter harteleet.
De weezen missen hunnen vader,
310
De weeuwen haeren man en vooght.310
De traenen vloeien uit eene ader
En bron van droefheit, noit verdrooght,
By zonneschijn en by het maenlicht.
De helt is meer dan traenen waert.
315
De druck zet kreucken in ons aenzicht.315
De jongkvrou schijnt te vroegh bejaert.
Al leert de reden rou ontwennen;317
Het geeft ons danckbaer hart te kennen.
Tegenzangk:
Met reden eeren wy hem danckbaer,
320
Die zoo veel strijts heeft doorgestreên,
En steilten, woest en onbegangkbaer,
Met zuure trappen opgetreên.322
Zoo wy van Goliath beginnen,
Tot dat hy out met lijfsgevaer324
325
Reus Isbibenob holp verwinnen,
Al viel het harrenas te zwaer
Den bevenden en afgeleefden;
Wie kon hem volgen, toght op toght,
Daer zoo veel brave mannen sneefden?329
330
Wat rampen liet hy onbezocht?330
Uit vrees van al zijne eer te doven
Most zelf de krijghsraet hem gebiên,
Die lang alle afgunst was te boven,331-33
[p. 321]
Te rusten, om gevaer te vliên:
335
Een minder zou het rijck beschermen.335
Toen viel hy in Abizags armen.
Toezangk:
Abizag heeft al 't rijck verplicht,325-37
Toen d'alleropperste gehengde338
Dat zy den helt met haer gezicht
340
Bestraelde, en 't leven noch verlengde,
Uit loutre liefde, niet uit lust
Tot wellust, zoo de nazaet weder341-42
Die schoonheit, waert van hem gekust,
Vergolt, en uit den rijxtroon neder343-44
345
Quaem daelen, om haer aen zijn zy
Te zetten; zeker z'is het waerdigh,
Maer 't huwlijck hachelijck: en wy,347
Tot 's jongen konings dienst wilvaerdigh,348
Begroeten hem, op 's vaders graf.
350
De hemel hanthaef Jesses staf.350
1De hut van Aron (vgl. de Godtshut in David in Ballingschap, vs. 10): de priesters in de tempel.
3joffrentimmer: de gezamenlike vrouwen.
4dunne wolck: lichte nevel; betogen: overtrokken, bedekt.
6-7Zie 1 Kon. 1, 1-4.
10Gelijck Natuur haer wang: dan de rozentint die de Natuur haar wang schonk.
11princenhart: het hart van een vorst (Datief).
13reizigh: slank (met oorspronkelike ei: Ned. Wdb. XIII, 464); sleep: stoet, gevolg.
14zette u haest te prijck: moge u weldra als bruid tooien. Vondel denkt hier aan de zeventiende-eeuwse gewoonte, dat de bruid in het versierde bruidsvertrek ‘te pronk’ zat.
15trouwe uw rechte hant aen mijne: schenke uw rechterhand, als pand van trouw, aan de mijne (trouwen: door een trouwbelofte verbinden; Mnl. Wdb. VIII, 743).
19gebeurde: viel ten deel.
21belgh u niet: word niet ontstemd.
24verbiet: verhindert.
25het hemelsche geluck: het geluck, d.i. het Lot, wordt hier verchristelikt door de toevoeging ‘hemelsch’, dus: de goddelike beschikking.
26gewaerdige: gunne; door banden van één (= eenzelfde) juck (beeld van ingespannen trekdieren).
27vier: liefdegloed.
28zelfs: zelf.
29met zijne afkomste is belaên: bezorgd is voor zijn zoon, als zijn zoon hem nog ter harte gaat.
32stroitge loof (bladeren): nl. om mij (als 't ware een bruid) te eren.
33van u bejegent: door u behandeld.
35lijdt: duldt.
40hofgeschrey: de weeklachten van de hovelingen.
43te reppen: gewag te maken.
44vader: David.
50Het licht van de goddelike waarheid voor mij deed schijnen.
51wandel: levensgedrag.
52-53monsterde: zijn blik liet gaan over; voorheen verliepen: voorbij gingen.
55-56David, de Messiaanse profeet, toonde haar in voorafbeeldingen en schetsen de toekomstige Messias, de Christus.
57Cherubijne pennen: engelenvleugels.
58de leeuwen: zie Kon. 10, 19-20.
60-62zie 1 Kon. 8, 17-19.
63aendacht: Godsijver; ontsteecken: ontstoken.
66eischt zijn stonden: dient op de juiste tijd te geschieden.
67Daer staen aen gebonden: dat is de plicht van.
70eerst: in de eerste plaats, het meest.
74hun streeck te houden (beeld aan het schip ontleend): hun voorbeeld te volgen.
75bouden: in stand hielden.
76Verdaegen ons: roepen ons op om te volgen; zelve: zelfde.
77-78u aen te zoecken: een aanzoek om uw hand te doen.
83Daar zal hij niet licht gehoor vinden.
84leef raet met kloecken: raedpleeg verstandigen.
86zoeckt u niet te huwen: is er niet op gesteld, dat ge trouwt.
87ontzeit: geweigerd.
88joffrentimmer: zie vs. 3.
91raeckt in ly: komt er slecht af.
92kommerlijck dien hoeck te boven: met verdriet door die moeielikheden heen (beelden aan de scheepvaart ontleend).
94zwaerlijck: niet gemakkelik.
96Ontijdigh: onrijp (vgl. t'ontijt in vs. 93).
97Betrout: vertrouwt gij toe.
99En met een college van aanzienliken en machtigen.
101beleiden: inrichten.
102ontstaen: ontgaan.
104bescheiden: verstandig, met beleid.
105raeden: raadslieden.
107aen een zy: terzij.
108Op welke grondslagen rust deze onderneming?
111in Godts hutte: zie vs. 1.
114houden aen: aandringen; Berseba: Bersaba, in de Staten-vertaling Bathseba.
115gena: begunstiging.
120In het begin van zijn regering (gebiet: heerschappij).
121-22nl. met de hulp van Joab en Abjathar. Zie 1 Koningen 2, 5-8.
124averechts beslaet: verkeerd afloopt.
126Verslingert op: (nog niet met ongunstige kleur): gesteld op; ga te keur in 't hof: ga een keuze doen onder de hovelingen.
130waer: overal waar.
140vrijen: het huweliksaanzoek doen.
142Ter hutte: naar de tempel.
145-46belangt: betreft; ick sta gelaeten aen: ik berust in; stem: uitspraak, beslissing.
149ons draegen: ons gedragen.
151vierigh: vol vuur, ijverig.
153onderhouden: veraangenamen.
154minnelijck: innig, hartelik; ondertrouden: verloofden.
155eerstgetrouden: jonggehuwden; uit de trali: uit mijn (getralied) venster toeziende.
156luistert: fluistert; daer: waar.
157aen d'eene zy: ter zijde, heimelik.
158durf: mag.
161ontworpt: ontwerpt, beraamt; begrepen: aangevat.
162verbaest: ontsteld; benepen: benauwd.
163afgevast: door vasten uitgeput.
164verf: kleur.
165getroost: er in berustend.
168drijft op: is afhankelik van; gena: zie vs. 115.
170niet: niets.
174voester: aankweekster.
176schijn: beeld.
177opgespannen: in spanning.
178spiegelstrijt: tournooi; mannen: van manschappen voorzien, in staat van verweer brengen.
179zwijnspriet: jachtspeer.
180vliegen in den mont: tegemoet te snellen.
182toeven: onthalen; onthaelen: ontvangen.
184ging aen: begon.
187Eerst daetlijck: nu pas.
188eerst: pas.
190uitvaegen: uitwissen.
193afzetsel: kind.
195bespieglen: aanschouwen.
206Hem stont met maghtigen: Hij moest (strijden) met machtige tegenstanders.
207zuiverste: reinste.
209repte: gemeenschap had met.
210schepte: schiep (de zwakke vorm wordt door Van Helten V. gr. niet vermeld).
213manachtigh: verliefd van aard.
214schuw: afkerig; valt klaghtigh: klaagt.
215blaeckenst: blakendst.
217't velt van min: het strijdperk van de liefde.
218een echte schuld: een huweliksplicht; boeten: vergelden.
219Ontstaet u dit: verkrijgt gij dit niet; 't liefdeloze schoon: schoonheid, afkerig van liefde.
220ongevoelijckheit: ongevoeligheid.
223Laat een zoon van David niet blijven aandringen bij een (zo ongevoelige) Abizag.
224ten kusse en keure: woordspeling met de bekende uitdrukking: te kust en te keur.
225t'oversteigeren: te overschrijden.
226omgelegen: naburige, in het rond.
227broeder: Salomon.
233noopt met sporen: prikkelt, spoort aan; rechtschape: rechtgeaarde; hollen: doordraven, wild worden.
234schut: houdt tegen; donderkloot: als een kogel gedachte bliksemslag (zie Ned. Wdb. III, 2809).
239ziel: persoon, vrouw.
240toen de maght bezweeck: toen zijn lichaamskracht afnam; noch treck tot vrouwen hiel: zich nog aangetrokken gevoelde tot vrouwen.
241levende artsenyen: nl. de maagd Abizag (vgl. vs. 211-13).
242vryen: liefde (zonder familiare kleur).
245billijck: met recht; ten prijs, tot lof.
246begrijpt: bevat.
243-47Als hij in zijn kunst het hoogtepunt bereikt. Vondel doelt hier op een geestelik minnelied als de 44ste Harpzang (dl. 8, blz. 333). Het loof en bloemwerck is de dichterlike inkleding van de overbloemde, d.i. met bloemen overdekte, wijsheid. De zin is de eigenlike allegoriese bedoeling van het minnelied.
248liefde en min: in de zeventiende eeuw, op het spoor van Coornhert en Hooft, onderscheiden als geestelike en zinnelike liefde.
249-50En wat Abizag jegens mij te kort mocht komen aan verliefdheid, kan zij me vergoeden met haar van David zelf geleerde wijsheid.
251bruske: tot losbandigheid nijgende.
252recht: juist.
253schuw: afkerig; 't spoor: de paden.
254de quaên: de slechte mensen (= boozen in vs. 253); zich zelfs verreuckeloozen: door hun roekeloos gedrag zich zelf te gronde richten.
255blaeckende: in liefde ontgloeide (zie Richteren 11, 12-22); staetzuchtige: heerszuchtige.
256lasterstuck: misdadige aanslag.
257raet geleeft met: geraadpleegd.
259's rijx: van de heerschappij.
260-61Den recht gewettighden: de wettige troonopvolger; reuckloos naer de kroon gesteecken (gestoken): roekeloos naar de kroon gestaan; zie over deze foutieve beeldspraak Ned. Wdb. VIII, 348; dat: wat.
262-65houde te leene: heb ontvangen; te leven: te beleven; wit: doel; beschieten: bereiken.
268hangt aen: is afhankelik van.
269noothulp: hulp in nood.
271Vermagh dit op: kan dit verkrijgen van.
272het rijck: de heerschappij; van my op hem gekeert: in plaats van aan mij aan hem geschonken.
273beschoren van: toebedeeld door.
275zagh op: in aanmerking nam.
276my toeviel: mijn partij koos.
280stem: toestemming.
282waer by: waardoor.
284hem zoo hoogh bevolen: zo plechtig aan zijn zorgen toevertrouwd.
285Komt uw en mijn verzoek als gerechtvaardigd overeen.
288uitbesteet: ten huwelik gegeven.
292in geen dapperheit bezwijck': in dapperheit niet onderdoet voor.
293uw woort te houden: uw voorspraak te zijn.
294geschouden: gescholden.
297inscherpen: inprenten.
299koor: altaar.
300beklee mijn zijde: plaats u aan mijn zijde en volg mij; op 't heiligh spoor: op weg naar de tempel.
304vromen: rechtschapenen.
307nadruck: het gewicht van het verlies.
310vooght: beschermer.
315De smart veroorzaakt rimpels in ons gelaat.
317Al temperen verstandelike overwegingen onze smart.
322zuure: inspanning vereisende.
324lijfsgevaer: gevaar voor zijn leven.
329brave: dappere.
330liet hy onbezocht (= onbeproefd): hoeveel rampen moest hij niet doorstaan.
331-33Zie 2 Samuel 21, 18-21: zijne eer te doven: zijn (vroeger verworven) eer te doen verbleken; zelf: zelfs.
335Een minder: een minder dan hij.
325-37Zie 2 Samuel 21, 16-17.
338gehengde: toestond, beschikte.
341-42lust tot wellust: zinnelike neiging; de nazaet: Adonias.
343-44Die schoonheit vergolt: die schone vergoeding schonk, beloonde.
347't huwlijck (is) hachelijck: dit huwelik levert gevaren op.
348wilvaerdigh: bereid.
350staf: scepter, heerschappij.
