[p. 322]
Het tweede bedryf.
ABJATHAR. IOAB. ADONIAS.
Abjathar:
Zaeght gy Adonias met Berseba den drempel
Opklimmen, en hoe hy opwachte in Arons tempel352
Met alle eerbiedigheit?
Ioab:
eerwaerdighste Abjathar,
Ick zagh d'opgaende zon de heldre morgenstar354
355
Abizag volgen, en de koningin geleiden.
Abjathar:
Wat docht heer Joab?356
Ioab:
zy betoonde hem in 't scheiden
Een openhartigh hart. hy danckte haer, gelijck357
Een' zoon van David voeght, die, d'opperste van 't rijck,
Des konings moeder eert, en troost wacht op zijn bede.
360
Daer komt de prins nu zelf.
Abjathar:
Wat tijding brengtge mede?
Adonias:
De kans is eens gewaeght met een' benaeuden geest.
Het hart klopte in mijn lijf. zy zagh ick was bedeest,362
En hoe het aengezicht van angst zijn dootverf zette.363
Dat gaf wat achterdochts. zy vraeghde wat my lette:364
365
Maer ick bewimpelde mijn bleeckheit met de min,365
En kreegh gehoor. zy nam het aenzoeck gunstigh in.366
De koningin beloofde in 't endt mijn woort te houden.367
Abjathar:
Dat 's d'eerste grontsteen, daer wy 't werck op bouwen zouden.
Houdt zy u woort ten hove, ick zie u bruidegom,
370
En alle ons vyanden voor zulck een huwlijck stom.370
Adonias:
De koning zal het eerst met hofraên overleggen.371
Hier hebben Banajas en Sadock in te zeggen,
[p. 323]
En Nathan boven al, dies wenschtme geen geluck.
Zy zullen niet zoo licht tot dit gewightigh stuck
375
Hun stem verleenen, maer den vollen raet eerst hooren.
Zoo dat gebeurt is eerst de zwaericheit geboren:376
Want dit besluit zal dan aen alle stammen staen.377
Abjathar:
Die zijn Adonias in 't kroonrecht toegedaen.378
Dat bleeck, toen, in den drang en 't juichen van de troepen,
380
Gy met bazuingeschal zoo trots wiert uitgeroepen
Voor erfgenaem des rijx, en zelf by vaders tijt,381
Die 't kommerlijck belette: en nu hy doot is slijt382
De gunst tot Salomon, te wulpsch en jongk van jaeren.383
Adonias:
De wapens kunnen hem hanthaven, en bewaeren.384
Ioab:
385
Wat baeten wapens, zoo al 't volck hier tegens kraeit?385
Urias moort roept wraeck: dat bloet is niet gepaeit.386
Al stutte vaders hals dien ingedrongen bastert,387
Een' overspeelsters zoon: hy wort van elck gelastert.388
Het eerstgeboorterecht ontstaet u nimmermeer,389
390
En wettight u vooruit tot koning en lantsheer.390
Toen vader zijdeloos den toom der staeten mende.391
De deught ten hove onthaelde, en haer verdiensten kende,392
Stont Abjathar en ick in eere aen zijne zy:
Maer toen hy Amaza met 's rijx veltheerschappy,
395
Zoo trou van my bekleet, beloofde in top te zetten,394-95
En Abjathar van 't boeck, dat Arons dienst en wetten
Bewaert, versteecken woude, om Sadock in zijn plaets
Te wijden, konden wy, gequetst door zoo veel smaets,396-98
Niet laeten 't recht aen u, den outsten zoon, te geven:
400
Doch niet als Absalon, die by zijn vaders leven
Ten troon dorst klimmen, en hem stout naer 't leven stont.401
[p. 324]
Abjathar:
Dat 's recht, en hier op rust ons onderling verbont,
Zoo gy stantvastigh tijt en luimen kunt verbeiden.403
Geluckt dit huwelijck, het kan den wegh bereiden
405
Ter kroone: want zoo ras Abizag uwe hant
Zal trouwen, wint uw recht meer velts door 't gansche lant,405-406
Naerdien geen ander dan de koning 's konings vrouwen
En weeuwen, naer den stijl van Asie, magh trouwen.408
Adonias:
En zouden Salomon, de moeder, en de staet
410
Niet riecken dat hier broet een heimelijck verraet?410
Abjathar:
Verraet is glimpelijck te wercke gaen door laegen:411
Nu schuwt men achterdocht met oorelof te vraegen.412
Adonias:
Het vraegen staet ons vry, maer 't weigeren hier by.413
Ioab:
Gy wont alree de gunst van moeder op uw zy.
415
Dat 's meer dan 't halve rijck, en zonder last gewonnen.415
Adonias:
Het is gerockent, maer helaes niet afgesponnen.416
Abjathar:
Hoe nu bezwijckt een zoon van David in 't begin?
Adonias:
'K bezwijck noch niet, maer zie 't gevaer wat dieper in.
Ioab:
Indien 't geweigert wort, men laet het tijdigh steecken.
Adonias:
420
En berst het uit?
Ioab:
Dit lijdt geen' last van uit te breecken.420
Adonias:
Zoo 't huwelijck geluckt, hoe lange dan getoeft?
[p. 325]
Abjathar:
De tijt zal leeren. eerst uwe eer in top geschroeft.422
Adonias:
Waer me?
Joab:
men hoeft geweer, noch volck, noch harrenassen.423
Uw aanzien zal allengs opsteigeren, en wassen424
425
Den koning over 't hooft, eer 't iemant droome of waen'.
Dan zal het zeil des rijx van zelf voort overslaen.426
Adonias:
Ick durfme, tusschen vrees en hoop, dit niet beloven.427
Ioab:
Men zeilt eerst scherp, daer na heel ruim den hoeck te boven.
Zoo krijght men, recht voor wint, de loef van zijn party.
430
Aldus leght Salomon, eer hy ontwaecke, in ly428-30
Adonias:
Ick noodighde op dees hoop mijn broêrs ter offerstaci,431
Als vaders erfgenaem: maer d'aenslagh bleef, eilaci,
Zoo plotsling steecken, als men moedigh 't werck begon.
Dit gaf een' opgang aen den kleenen Salomon,434
435
Gezalft door vaders last: en ick, die 't hof dorst tergen,435
Kon aen den vryburgh van 't altaer mijn lijf nau bergen.436
Abjathar:
Die misslagh leert ons dat men nu wat verder ziet.437
Ioab:
Wie niet durf waegen, als het tijt is, wint oock niet.438
Uw vader dorst den hals om 's konings dochter waegen.439
440
Wie niet durf waegen, is niet waert een kroon te draegen.
Zy wort u nu met kans en voordeel aengeboôn.441
Adonias:
Hier dreightme 't zwaert, en daer bekoortme vaders kroon,
Gewogen in een schael: aen 't overslaen zal 't hangen.443
[p. 326]
Abjathar:
Men kan een' prins hierom betighten, nochte vangen,
445
Die naer een huwelijck met 's konings kennis staet.445
Adonias:
Naer 's konings bedgenoot?
Abjathar:
hy sla het af, is 't quaet.
Adonias:
Ick schroom hem achterdocht door dit verzoeck te geven.
Joab:
Zoo 't by de moeder slechts eenvouwigh wort gedreven,448
Hoe kan de zoon dees bê haer weigeren met glimp?449
450
Een koning stelt niet licht zijn moeders woort ten schimp.450
Men zal haest mercken hoe dit kluwen af wil loopen.451
My dunckt van ver daer gaet de gulde hofpoort open.
Laet ons vertrecken in de hutte, eer 't iemant zie.453
Het kan slechts hindren, zoo men ons gespreek bespie.
455
De koning gaet ten troon, bestuwt van alle grooten.455
De stammevaders en doorluchtste raetgenooten
Verschijnen voor het hof, en vallen hem te voet,
Uit ootmpedt en ontzagh. zy wenschen heil en spoet458
Aen Davids nazaet met den intrede in Godts rijcken.
460
Het is geraên dat wy verschovelingen wijcken.460
De moeder zal terstont ter hofzaele innetreên,
Om, u ten dienst, den zoon te winnen met gebeên.
SALOMON. BERSABA.
Salomon:
Gy stammevaders, en rijxamptenaers, en heeren,463
Die Davids nazaet elck uw gaven komt vereeren,
465
K'zal uw miltdaedigheit erkennen, vroom en trou,465
In 't rijck, dat ick van Gode alleen te leene hou,466
Die vader met een' eedt verzekerde te vooren467
Dat my de heerschappy van boven was beschoren,
En ick, zijn' naem ten prijs, inwijden zoude een kerck,469
470
Een goddelijck gebou, en weereltswonderwerck,
[p. 327]
Om Arons heilighdom, dus lange met tapijten
Beschaduwt, diep in gout te zetten, daer Levijten472
En priesters wieroocken en offren dagh en nacht,
Een ieder op zijn beurt, en toebetroude wacht.
475
De Godtheit is by nacht ons in den droom verscheenen
En hemelsch licht, waer voor de schaduwen verdweenen.
Zy boodt ons rijckdom eer en eene lange ry
Van blijde jaeren en veel zegens aen: maer wy
Verkozen wijsheit, om dit rijck, en zulck een' zegen,
480
Door vaders wapens en grootdaedigheit verkregen,
In staet te houden, en door kloeck en wijs beleit
Het volck, Godts eigendom, naer recht en billijckheit
Te stieren. hanthaeft dan mijn wettigheit, als braven.475-83
Gy schatbewaerders, komt ontfanght dees rijcke gaven,
485
En berghtze in 't schatkoor, tot eene erfgedachtenis485
Hoe Davids erfgenaem in hen gehouden is.486
Daer komt vrou moeder, om de majesteit te groeten.
Vertreckt, belieft het u: het voeghtme haer t'ontmoeten.488
Hofdienaers, brengt een' stoel: zy komt ons nader by.
490
Geluck, vrou moeder. koom, zit hier aen onze zy.
Den staf van Juda, uit den hemel ons gegeven,
Aenvaerde ick liever, nu, noch by vrou moeders leven,
Dit lot ons toeviel. 'k wensch u eeuwigh onderdaen493
Naest Godt, den oppersten, getrou ten dienst te staen.
495
Wat eischtge van den zoon, alree zoo hoogh aen 't steigeren?495
Wat zoude een zoon, als ick, zijn moeder kunnen weigeren,
Die my ter weerelt brogt, en opvoede, om gewijt
Te triomfeeren, als geen voor noch na mijn tijt?498
Bersaba:
O zoon, wat is 't me een troost, datge, op den troon gezeten,
500
Uw moeder, Davids weêu, den lijckrou helpt vergeeten,
En haer godtvruchtigh eert! ô eerst opgaende zon,501
Wat heeftme David niet belooft van Salomon!
Zoo Godt in u voltreckt de schets der profecyen,503
Gy zult de paelen van uw rijck en heerschappyen504
505
Uitbreiden van den Nijl noch hooger dan d'Eufraet.505
[p. 328]
Wat sluierkroonen voert begint naer uwen staet506
En opgangk om te zien, en worpt zich voor u neder.507
De Godt te Sion, op de cherubijneveder508
Der bontkist zwevende, verhoore altijt uw bê.
510
Een rijcke goutvloot vloeie u toe van overzee.
De hemel bouwe uw hof, verheffe uw steên, en muuren,511
Verbinde u door een gade aen maghtighe gebuuren,
Den vroomen tot een stut, den boozen tot ontzagh,513
En schencke u vrede, en meer dan moeders wensch vermagh.
Salomon:
515
Getrouwe moeder, is uw zoon dien zegen waerdigh,
Gebieme wat de kroon vermagh: ick sta wilvaerdigh,516
En zweere heiligh by den Godt, die eeuwigh leeft,
En Abrahams geslacht in ons verheerlijckt heeft,
Naer zijn belofte en eedt, te stemmen uw begeeren.519
520
De hooghste sta getuige, en hoore wat wy zweeren.
Genaeckme, en raeck hierop den koningklijcken staf.521
Bersaba:
Zoo sla dan mijn verzoeck, een kleene bê, niet af.
Salomon:
Hoe luidt het? 'k zal mijn woort voltrecken naer 't betaemen,
En wil het aenschijn van vrou moeder niet beschaemen.
Bersaba:
525
'K verzoecke Abizag voor Adonias, naerdien
Dit, zonder uwe kroon t'ontluistren, kan geschiên.
Gedenck hy is uw vleesch, en bloet, uw eigen broeder.
Hy nadert u van ver door voorbê van uw moeder.
Hoe nu, mijn zoon? hoe dus? ontstelt u mijn verzoeck?
530
'K genaeck den troon geensins op dat men u verkloeck'.530
Vergun hem dezen troost, in 't blaeckenst van zijn minne.
De schoone straelen van uw vaders bedtvriendinne
Doorprickelen het hart, bykans ter doot gewont.
Hy zoeckt gehoorzaemheit uit haeren wijzen mont
535
Te leeren, en te staen in 't broederlijck behaegen.535
Dit blijckt: de broeder wou niet zonder raet te vraegen
[p. 329]
Aen zijn' heer broeder, vast gestelt in 't hoogh bezit,537
Dit stuck beginnen, om zoo loffelijck een wit538
Te treffen. ay verleen hem uw genadige ooren.
540
Hoe laegh vernedert zich uw vaders outstgeboren!
Salomon:
Vrou moeder, hoe bedroeftge uw' zoon met dezen eisch!
Bersaba:
De hemel strafme, zoecke ick anders iet dan pais.542
Salomon:
Onnoosle tortelduif, helaes, gy spreeckt eenvuldigh.543
Bersaba:
De koning houme vry onnozel en onschuldigh.544
Salomon:
545
Maer 't voeght den koning eerst te waecken op den troon.
Wat eischtge Abizag? eisch ten bruitschat deze kroon
Met vaders schoone bruit al teffens. blinde moeder,546-47
Is niet Adonias mijn outste en grootste broeder,
Gewettight tot het rijck; indien natuur de wet549
550
Der erfgenaemschap stelt, de vrucht van 't eerste bedt
Den rijxstaf opdraeght, en den jongsten zoon vernedert?
Al 't stamhuis weet dit, dat hem onlangs aenhing. sedert
Heeft d'uitkomste u mijn recht en wettigheit getoont,
Daer Nathan, door Godts last en vaders last my kroont,
555
En zalft en innewijdt, en noch by vaders leven,
Om dien weêrspanneling geen' voet in 't rijck te geven.554-56
Bersaba:
Wat kan Adonias, nu hem de maght ontbreeckt?
Salomon:
Och moeder, riecktge noch de laegen niet? hy queeckt
Eene adder, die verwarmt hem 't hart haest af zal steecken.559
560
Abizag zoeckt hy minst, maer al zijn leedt te wreecken,560
En, onder huwlijx schijn, my listigh onder 't zwaert
Te kruipen: maer hy wet met dien geveinsden aert561-62
Het slaghzwaert, dat hem dreight den wissen slagh te geven.
[p. 330]
Hy brengt zich heden los om goet en bloet en leven.564
565
Aertspriester Abjathar met veltheer Joab kant
Zich weder tegens ons. zy vliegen van zijn hant,566
En vlammen op den roof, als afgerechte valcken.567
Zy willen door de schoone Abizag my verschalcken.
Deze is de brantpop, om in eenen oogenblick569
570
Dien brant te stichten door al' t koningkrijck: maer ick
Zweer tijdigh 't smeulend vier met luttel bloets te blussen.
Abizag magh voor 't jongst het gapend hooft dan kussen572
Van haeren bruidegom Adonias.
Bersaba:
verschoon
Dien schoonen jongelingk.
Salomon:
'k vermagh 't niet, by mijn kroon,
575
Doch zal het halsrecht niet uitwercken door den Satan,575
Maer vraegen eerst Godts mont om raet. men roepe Natan,576
Den heiligen profeet, en 't hooft van Arons hut,577
Aertspriester Sadock, die de heilighdommen stut.578
Behaeght het moeder, laet dit oordeel ons bevolen.579
580
Wie Godt om raet vraeght kan in 't halsgerecht niet doolen.580
SADOCK. NATAN. SALOMON.
Sadock:
De Godt van Abraham behoede Davids zoon.
Natan:
De zelve hanthaef d'eer van Jesse by de kroon.582
Sadock:
Hy legere eene wacht van englen om zijn staeten.
Natan:
Hy dempe erfvyanden, die Sions opgangk haeten.584
Salomon:
585
Aertspriester Sadock, en gy heilige profeet,
Geheimraên van het rijck, die beide uw wacht bekleet,586
[p. 331]
Ten dienst des konings, en tot heil der onderzaeten,
Wy mogen ons, naest Godt, op uwe wacht verlaeten,
Als andren weifelen en wancklen in hun trou.
590
Pylaeren van dit hof, en heerlijck hooftgebou
Der koningkrijcken, ons door Godts gena beschoren,
Wy vonden raetzaem en hooghnoodigh u te hooren.
Adonias verzoeckt Abizag tot een bruit
Door moeders voorbê. laet ons hooren uw besluit.
Sadock:
595
Verzoeckt Adonias Abizag door uw moeder?
Salomon:
Gy hoort wat hy verzoeckt.
Natan:
d'alziende zy de hoeder
Van uwe majesteit, uit 's hemels hoogen trans.
Sadock:
Dat is een werck van een gevaerelijcke kans.598
Natan:
Hoe, durf Adonias den leeu van Juda wecken?599
Sadock:
600
Hy treet op kool en asch, die smeulend vier bedecken.
Natan:
Laet hem uw tanden zien. waeck op, ô Salomon.601
Sadock:
Hier smeult een oproer van den tweeden Absolon.
Natan:
Een tweede Seba treckt het stamhuis op zijn zijde.603
Sadock:
Men dempe 't oproer, eer het uitberst'.
[p. 332]
Sadock:
610
Het oproer wort gesterckt, zoo 't halsrecht dit verschoont.
Salomon:
Wy overweegen 't vast, en luistren met gedachten,611
Oock naer den naklanck, op dit halsgerecht te wachten.612
Sadock:
De wijze koningk, die rechtvaerdigh loont en straft,
Bekreunt zich luttel, zoo een hont hier tegens blaft.614
Natan:
615
Wie billijck loont en straft, zal 't nimmer zich ontdancken.615
Salomon:
Een billijck koning schuwt oock lasterlijcke klancken.616
De broeder moet hier voor zijn' broeder staen te recht.
Sadock:
Het kroonrecht kent geen bloet, neen zeker. het beslecht618
Dit ongelijck door 't zwaert. wat valt hier lang te pleiten?619
620
Adonias quetst Godts en 's konings majesteiten.620
Salomon:
Hoe blijckt dit? hy verzoeckt, indien het ons behaeght,
Zijn vaders weeu ten echte, eene ongerepte maeght.
Natan:
En trout hy 's konings weeu, dan is hy daedtlijck koning.623
Aertspriester Abjathar zal 't zalven, en de krooning
625
Met olihoorne en kroon voltrecken naer den eisch.625
Als Joabs degen hem dan voert in uw palais,
Zoo staet Adonias geen' Salomon te duchten,
Die berght zijn leven, kan hy noch ten rijcke uitvlughten.628
Sadock:
Al 't priesterdom, rondom en in Jerusalem,
[p. 333]
630
Hangt noch aen Abjathars, gelijck aen Arons, stem.630
Al d'oude krijghsliên, die veel jaeren met genoegen,
Ten dienst van vader, 't zwaert in Joabs krijghseedt droegen,632
Zien naer den veltheer om. zy beide, aen dit verraet
Verknocht, getuigen hoe twee pylers van den staet,633-34
635
De godtsdienst en het zwaert uw broeders aenslagh stutten.
Men moet den springvloet, eer die inbreeck, tijdigh schutten,636
Of anders is 't te spa.
Natan:
gy weet hoe Isbozeth,
De zoon van Saul snel door Abners velttrompet
In 't leger wert gevoert, en koning uitgeroepen,
640
Schoon Juda vader zalfde en aenbadt met zijn troepen.
Zijn rijck hielt jaeren stant, zoo pal gelijck een post,
Eer al het stamhuis wiert van dat gewelt verlost,
Niet zonder stroomen bloets godtsjammerlijck te storten:637-43
Dies waeck by tijts, wilt gy u zelven niet verkorten.644
Salomon:
645
Heer vader dempte lest zijn schoonvaêrs overschot,645
De zeven broeders, en niet zonder raet van Godt,646
Ten zoen van Gabaon, om hongersnoot te keeren,
Een scherp tweesnedigh zwaert. hy kon het recht verweeren648
Met Gods orakel: noch ontging men d'opspraeck niet,649
650
Zoo lasterlijck gestroit door al het rijxgebiet,650
Als of de wraecklust zocht dat gruwelijck verdoemen651
Met Godts orakelen te decken, en verbloemen,
Geensins genoeght dat hy al Sauls erf bezat,653
Ten waer men 't overschot noch voort de borst intradt.654
Sadock:
655
Uw vader vont zich zelf gerust in 't vroom geweten.655
Salomon:
Een koning is ten toon op zijnen troon gezeten,
Als op een hoogh tooneel, daer elck hem ziet en hoort.
Rechtvaerdigh halsgerecht wort met een vlack van moort658
[p. 334]
Geschantvlackt, zoo daer iet met glimp valle op te spreecken.659
660
Hier worstelt bloet met bloet. men magh op schijnbaer teken660
Geen vonnis vellen, daer de reden tegens pleit.
Natan:
Waer 't minste blijck is van gequetste majesteit662
Verschoont men niemants schult. wort hier te kort geschoten,
Zoo wort door slapheit haest een zee vol bloets vergoten,664
665
Dat door gestrengheit met een' druppel blijft geboet.665
De kroonzucht schimpt niet, ziet noch Godt aen, noch haer bloet.666
Salomon:
Wat wort dit hart beklemt, genepen als met schroeven!
Godt weet hoe noode ick mijn' heer broeder zou bedroeven,
Zoo noode als vader dien verstockten Absolon.
Sadock:
670
Uw vader stopte met dat heiloos lijck een bron670
Van jammeren en bloet, voor hem en 't rijck te vreezen.
Die geest is weder in Adonias verrezen.
Dees gaet zijn broeders gangk in schoonheit hem gelijck,
Wint gunst, en spant de kroon in 't harte van uw rijck.674
675
Om tegens vaders kroon zich met gewelt te kanten,
Bestuwde hem een wacht van vijftigh lijftrouwanten.676
Hy stelde een ridderschap, en veel strijtwagens toe,677
Terwijl heer vader sliep, te luttel op zijn hoe'.678
Aertspriester Abjathar, en veltheer Joab streckten679
680
Slaghpennen aen zijn wieck. zy mompelden, en deckten
Hun godtloos opzet, dat quam op een onweêr uit,
Toen elck ten offer liep, op schel bazuingeluit.
Nu popt men listigh met Abizags feestbanketten,683
Om onder bruiloftsschijn met klinckende trompetten
685
Dien bruidegom uw kroon te spannen om het hooft.685
Salomon:
Hy treurt, van inkomste en staetmiddelen berooft.
Zijn armen vallen kort, om zulck een' last t'omvatten.687
[p. 335]
Natan:
De milde Abizag, rijck van koningklijcke schatten,
Indienze hem ontfange in haeren gloênden schoot,
690
Sluit geen trezooren voor haer' liefste in hoogen noot.690
Salomon:
Die zuivre maeght wert noit van hoveling besproken.691
Zy heeft heer vaders mont en oogen zelf geloken.692
Hoe zouze trouweloos zijn afkomst nu verraên?693
Sadock:
Men magh op liefde van een wanckle vrou niet staen,694
695
Daer 't koningkrijcken scheelt te winnen, of ontbeeren,695
En d'outste billijcker den jongsten zou regeeren,
Naer eisch en reden van natuure en haere wet.
De koning hoort wel wat men mompelt van dit bedt,
Waeruit hy voortquam, en hoe vader by zijn leven,
700
Niet zonder opspraeck, u ten troon heeft opgeheven.700
De grontslagh van uw' staet, noch onbestorven, lijdt701
Den minsten aenstoot niet, en eischt gewis meer tijt702
Om zich te zetten, en begroeien tegens 't razen
Der dwerrelwinden, die uit twalef hoecken blazen,704
705
En torens scheuren van hunn' taeien wortel af.705
Salomon:
Och, moght heer vader zelf eens opzien uit zijn graf,
En ick, in dezen schijn, noch raet by hem gaen zoecken!707
Natan:
Hou u gewaerschuwt: laet uw wijsheit niet verkloecken.708
Salomon:
Ick wil godtvruchtigh my hierop met Godt beraen,
710
En uitzien hoe men best alle opspraeck magh ontgaen.710
REY VAN HOFJOFFEREN.
Zangk:
Wat is 'er nu op handen?
Wat mompelt het palais?
[p. 336]
Adonias, aen 't branden,713
Verzoeckt met 's konings pais714
715
Abizags hant te trouwen.715
Hoe wil dees bê beslaen?716
Die bloem van alle vrouwen
Veel waerdiger te staen
In Salomons genade,
720
Is eenen prins te rijck,720
En schoon. hy biet haer schade:721
Zy zal dat huwelijck
Ontzeggen, zoo verschooning723
Ten hove gelden magh.724
725
Z'is tegens eenen koning725
En koningklijck gezagh
Van Godt zoo schoon geschapen,727
En waert in 't vlacke velt
Gehaelt door zwaert en wapen:
730
Als Jesses zoon, Godts helt,730
Om Sauls dochter slaghte731
Den grooten Filistijn,
Die Jakobs heir verachte.
Wie zal haer bruigom zijn?
Tegenzangk:
735
Gevaltze 's konings oogen,735
Zoo schiet de prins te kort.
De kroon kan niet gedoogen
Dat hy verheven wort.
De jongste lijdt geen' ouder,739
740
Die zulck een' aenhang hadt,
En onlangs met de schouder
Der koningklijcke stadt742
Ten toon wert omgedraegen,743
Op d'algemeene stem,744
745
En Abjathars behaegen.
Indien Jerusalem
[p. 337]
Deze eere moght gebeuren,747
Dat zy te prijck gezet,748
Getoont met ope deuren,
750
Als bruit, de minnewet
Aen Salomon moght geven;750-51
Wat zouden wy aen haer
Al vreught en troost beleven!
Zy zoude jaer op jaer
755
Het hof met zoonen zegenen,
Daer 's grootvaêrs kroost in blonck!756
Wat zou 't een gouteeu regenen!
Jerusalem wert jongk.
Toezangk:
Keer, ô zorgh des albehoeders,
760
Dat de schoone Abizag niet
Door nayver van gebroeders
Stof bestelle, tot verdriet762
Van getrouwe burgeryen,
Heel genoeght aen 't scepterlot,764
765
Dat, voor Davids overlyen,
Salomon is toegevallen,
Uit den rijcken schoot van Godt,
Die geene oude schat noch kent.768
d'Opperwijsheit trof haer endt.769
352opwachte: op haar wachtte. Zeldzaam intrans. gebruik (Ned. Wdb. XI, 1358).
354d'opgaende zon: de toekomstige vorst.
356docht: verl. tijd van dunken.
357Een openhartigh hart: een hartelike genegenheid.
362bedeest: angstig (Ned. Wdb. II, 1139).
363zijn dootverf zette: doodsbleek werd.
364wat achterdochts: enig vermoeden omtrent mijn bedoeling.
365bewimpelde mijn bleeckheit met de min: wendde voor dat de liefde oorzaak was van mijn bleekheid.
366nam in: nam op.
367mijn woort te houden: mijn voorspraak te zijn (vgl. vs. 293 en vs. 369).
370voor zulck een huwlijck stom: zózeer onder de indruk van zulk een huwelik, dat ze hun verzet laten varen.
371hofraên: zijn raadslieden aan het hof.
376geboren: ontstaan.
377staen aen: afhangen van.
378kroonrecht: recht van de oudste zoon als opvolger.
381Voor: tot; zelf: zelfs.
382kommerlijck: op betreurenswaardige wijze.
slijt: vermindert.
slijt: vermindert.
383De gunst tot: de genegenheid voor; wulpsch: dartel, onervaren.
384bewaeren: behoeden.
385hier tegens kraeit: zich heftig hiertegen verzet.
386Urias moort: zie David in Ballingschap, Inhoudt, r. 2; gepaeit: gezoend, gewroken.
387dien ingedrongen bastert: Salomon, die als zoon van de overspeelster Berseba, geen wettig recht op de troon had.
388hy wort gelastert: men spreekt schande van hem (Ned. Wdb. VIII, 1129).
389ontstaet: ontgaat.
390vooruit: bij voorbaat.
391zijdeloos: onpartijdig.
392onthaelde: ontving; kende: erkende.
394-95veltheerschappy: opperbevel over het leger; van my bekleet: door mij waargenomen; zie 2 Sam. 19, 13.
396-98versteecken (wegstoten) van 't boeck: afzetten als hogepriester; zie 1 Kon. 2, 27 en 35.
401stout: vermetel.
403luimen: gunstige gezindheid. Luim kan zowel een goede als een kwade of een veranderlike stemming betekenen (Ned. Wdb. VIII, 3242).
405-406uwe hant zal trouwen: uw huweliksaanzoek zal aanvaarden, vgl. vs. 15.
408naer den stijl van Asie: vgl. David in Ballingschap, vs. 1516-vlg.
410riecken: vermoeden.
411glimpelijck: op bedrieglike wijze (Ned. Wdb. V. 99); laegen: listen.
412schuwt men: weert men af; met oorelof te vraegen: door een openlik aanzoek.
413Een nog bekende volksspreuk.
415rijck: de (toekomstige) heerschappij; zonder last: zonder veel moeite.
416gerockent: op het spinrokken gezet, d.i. een begin gemaakt met de onderneming.
420berst het uit: als het uitkomt; lijdt geen' last: loopt geen gevaar.
422in top geschroeft: zo hoog mogelik verheven.
423geweer: wapenen.
424opsteigeren: stijgen.
426Dan zal de ommekeer vanzelf spoedig plaatsvinden; des rijx: van de heerschappij.
427beloven (reflexief met objekt): zich over iets verheugen (Ned. Wdb. II, 1748).
428-30Aaneengeschakelde beeldspraak, aan de zeilvaart ontleend: zo steekt men de tegenstander de loef af, men onderschept hem de wind, zodat hij in de ly komt te liggen. Vgl. vs. 91-92.
431offerstaci: offerplechtigheid.
434opgang: het toenemen in gezag en aanzien (Ned. Wdb. XI, 710), dus: dit gaf de jonge Salomon een voorsprong.
435tergen: trotseren.
436vryburgh: plaats waar men onschendbaar is; mijn lijf nau bergen: mijn leven nauweliks beveiligen, zie 1 Kon. 1, 50-53.
437wat verder ziet: met meer beleid te werk gaat.
438durf: durft; niet: niets.
439's konings dochter: Michol (zie 1 Samuel 18, 25-27).
441kans en voordeel: voordelige kans.
443aen 't overslaen zal 't hangen: het zal er van afhangen, wat de doorslag geeft.
445kennis: voorkennis.
448by: door; eenvouwigh: zonder omhaal, recht op het doel af; gedreven: bepleit (drijven: aandrang uitoefenen).
449met glimp: met behoud van eer, gevoeglik (Ned. Wdb. V, 98).
450stelt ten schimp: maakt te schande.
451haest: weldra; hoe dit kluwen af wil loopen: hoe ons plan zich zal ontwikkelen.
453hutte: tempel.
455bestuwt: omringd.
458spoet: voorspoed.
460verschovelingen: verschoppelingen, in ongenade gevallenen.
463rijxamptenaers: hoogwaardigheidsbekleders.
465erkennen: dankbaar zijn voor (Ned. Wdb. III, 4196).
466te leene hou: zie vs. 263.
467te vooren: eertijds. Zie I Koningen 1, 47 en 2, 4.
469ten prijs: tot lof; zie vs. 60-62.
472Beschaduwt: omgeven.
475-83zie deel 8, blz. 694; grootdaedigheit: dapperheid; stieren: besturen; wettigheid: wettig gezag; braven: dapperen.
485schatkoor: bewaarplaats voor de tempelschatten; erfgedachtenis: gedachtenis voor volgende geslachten (ontbreekt in het Ned. Wdb.).
486in hen gehouden is: verplichting aan hen (de schenkers) heeft (Ned. Wdb. IV, 893).
488t'ontmoeten: tegemoet te gaan.
493toeviel: ten deel viel; onderdaen: onderdanig.
495steigeren: opklimmen.
498als geen (ander).
501eerst: onlangs.
503voltreckt de schets der profecyen: voltooit wat in de profetieën reeds aangeduid is.
504paelen: grens.
505hooger: verder.
506Wat sluierkroonen voert: alle Oosterse vorsten (sluierkroon: eigenlik een Oosterse tulband, fig. vorstelike kroon: Ned. Wdb. XIV, 1928).
507opgangk: zie vs. 434; om te zien naer: acht te geven op; worpt: werpt.
508de cherubijneveder: de vleugels der engelen, waartussen de godheid woonde, vgl. deel 3, blz. 817.
511bouwe: zegene.
513vroomen: rechtschapenen.
516wilvaerdigh: bereid.
519stemmen uw begeeren: toe te staan wat gij verlangt.
521hierop: tot bevestiging van mijn woorden.
530werkloeck': verschalke, met list overvalle (Mnl. Wdb. VIII, 1921).
535te staen in 't broederlijck behaegen: de gunst van zijn broeder te verwerven.
537vastgestelt in: verzekerd van.
538wit: doel.
542anders iet: iets anders.
543Onnoosle: onschuldige; eenvuldigh: naïef.
544houme vry: beschouwe mij gerust als.
546-47Begrijpt ge niet dat ge, door Abizag te eisen, tegelijk mijn kroon op het spel zet, en deze als 't ware als bruidschat mèt de bruid weg w