[p. 375]
Het vyfde bedryf.
SALOMON. BANAJAS.
Salomon:
Hoe ging het, Banajas?
Banajas:
indien men 't zeggen magh,
Behouden 's konings gunst: het recht heeft zijn beslagh.1747
Genade, ô koning: laet mijn' nootdienst u behaegen.1748
Men hoort de lijcken der weêrspannigen beklaegen,
1750
Die 's konings ongena zich haelden op den hals.
De joffers kermen luit: de stadt is vol geschals.
Salomon:
Heer Banajas, sta op. zoo wort mijn wil voltrocken.
Dat komt van kroonzucht, en het wederspannigh wrocken,
En wrijten tegens Godt en Godts gezalfde maght.1754
1755
Verhael heer broeders endt. het koningklijck geslacht,
Mijn broeders, neven, en princessen mogen leeren,
Dat stam noch afkomst geen gerechte straf kan keeren.1757
Banajas:
Ick spoorde, op 's konings last, heer broeders stappen na,
En sloegh zijn voetspoor door mijn hazewinden ga:
1760
Gelijck de jaeger plagh te volgen in het daegen1760
De veltstreeck, daer de dou van 't gras lagh neêrgeslagen,1761
Tot dat hy 't leger vont, daer zich de bange ziel
Van 't afgejaeghde harte, uit hoogen noot, onthiel.1762-63
Bespieders roken hier en daer een merreckteken,1764
1765
In 't out Cypressebosch. hier had hy zich versteecken,1765
In eenen hollen boom, dien hem geen vyant wees.1766
Wy luisteren een poos, en hooren hoe de vrees1767
Verzucht in naerheit, daer geen zon noch daghstrael doorschijn.1768
Men riep: ay prins, schep moed: schep moed: koom vry te voorschijn,
1770
En toon u zelven, en uwe onschult aen den dagh.
Hy daelde op deze stem, en gaf zich bloot, en zagh
[p. 376]
Het schemeren van 't licht door loof en bruine bladen,1772
En klaeghde in 't endt bedruckt: helaes, ick ben verraeden.
Dat had Abizag, die my hier wees, niet belooft:
1775
Doch is zy dus belust, beholpen met mijn hooft,1775
Zoo hou het van den romp. laet d'aerde 't bloet opslorpen,
En 't hooft in haeren schoot, gelijck een' bruitschat worpen.1777
Zy magh het kussen, als de bleecke mont noch gaept,
Tot dat het in dien schoot, als in zijn grafstê, slaept.
1780
De kroonzucht kent noch bloet, noch afkomst, recht noch orden.
Wat was Adonias? wat is hy nu geworden?
Geen koningk op den troon, naer aller volcken recht,
Natuurlijck, buiten strijt, van Godt hem toegeleght,1783
Maer een misdaedige, een verraeder, een verwonnen.
1785
Het is gerockent, maer het werck niet afgesponnen.1785
Alle eeuwen zullen my verweeren west en oost:
En hier op sterve ick, Gode en zulck een doot getroost.1787
'K vergeef 't heer broeder, my te krachtigh, en te maghtigh.
Hy proncke met dien klanck en naem van broederslaghtigh.1789
1790
Dat isme liever dan regeeren, zoo 't hem lust.1790
Nu Banajas, vaer voort. sla toe. ick sterf gerust.
Laet d'overspeelster, die haer bastertkint holp wijden,
Laet vaders asch zich vry in 't marmergraf verblijden,
[Zoo 't weereltsche beloop den overleên verlicht,]
1795
Dat Salomon zijn' troon op 't lijck des broeders sticht.
Hy knielt op dit beklagh, die flus zoo moedigh steigert,
In top van uwe kroon. mijn hant en slaghzwaert weigert
Tot drywerf toe den slagh te geven aen uw bloet.
Het hart klopt in mijn lijf. ten leste scheppe ick moedt,
1800
En roepe: 's konings wil, niet mijnen wil geschiede,
Met eenen 's hemels wil. geen valsche waen verbiede
Den slagh te geven aen de kroonzucht, die 't verdient,
En Godt, noch Godts gerecht, noch David heeft ten vrient.
'K voltreck hier op den last, van hooger hant ontfangen.
1805
Hy stort ter aerde, en sterft, en gaet der vadren gangen.
Al 't hoftrouwantschap roept uit eenen mont gelijck:
Lang leve Salomon, ten dienst van Gode en 't rijck.
[p. 377]
De boschgalm juicht het na wel drymael, telckens flaeuwer.
Salomon:
In 't scheiden sluit de bant der bloetverwantschap naeuwer
1810
En naeuwer om het hart, dat voelt dien harden slagh.
De hemel sterckme, dat ick dit uitharden magh.1811
Het kroonegout blinckt schoon: maer gout met bloet te sprengen1812
Misverft den glans van 't gout. de noot leert dit gehengen.1813
Hoe ging het entlijck, en wat nadruck gaf dit voort?1814
Banajas:
1815
Bedruckte Abizag, die den boschgalm juichen hoort,
En in een' schuilhoeck van het bosch zat wechgescholen,
Quam, als een brullende leeuwin, uit duistre holen,
Die van haer jongen door den jaeger wert berooft.
De vlechten vliegen wilt om schouders hals en hooft.
1820
Zy komt op dat gerucht door bosch door braem gevlogen.1820
Een helsche razerny ontsteeckt haer brandende oogen.
Zoo valtze plotsling door den drang op 't stervend lijck,1822
Bezwijmt om Davids zoon, bemorst zich zelf met slijck,
Verscheurt haer kleeders, borst, cieraden, en gewaeden,
1825
En leght'er stijf en stom. geen rou kan 't hart verzaden.1825
Ten leste komtze tot zich zelve, en berst dus uit:
Mijn zoon Adonias, och koningklijcke spruit,
Hoe zijt gy ingeleit door reuckelooze raeden!1828
Giet traenen over 't lijck. stroit lijckcypressebladen.
1830
Cypressebosch, legh al uw bladers teffens af.1830
Al 't rijck geleide hem naer 't vaderlijcke graf.
Och, waer hy, als een helt, in 't harrenas ontslaepen.
Ter weerelt is voortaen geen vreught voor my geschapen:
Ick wees hem, loos misleit, dien boom tot eene wijck,1834
1835
En koom te spade, om uit zijn' mont een wisse blijck
Van mijne onnozelheit te trecken, u te toonen1835-36
Dat my geen scepterzucht, geen glans van koningskroonen
Bekoorde, om Salomon te stooten uit den staet,
Van David en van Godt hem toegekeurt. ô smaet,1839
1840
Alle eeuwen zullen nu Abizag schuldigh achten.
Helaes, ick vreesde hem t'ontdecken met mijn klaghten,
[p. 378]
En toefde veel te lang. het is te lang gebeit.
'K heb dien misleiden prins te wreet mijn hof ontzeit,
Uit angst en vreeze voor zijn' broeders ongenade.
1845
De slagh is nu gegaen: dit kermen komt te spade.1845
Zoo kermtze, en jammert flaeu op 't lichaem in het stof.
Men heft haer op, en brengt het princenlijck in 't hof,
Met eene rosbaer, om te zalven naer de wijze.
't Gedije Gode alleen en uwen stoel ten prijze.
Salomon:
1850
Hou stant. roep Semeï met Sadock hier voor my.
Banajas:
Hy komt gedaghvaert, en het hooft hangt op een zy.
SEMEÏ. SALOMON. SADOCK.
Semeï:
Genade, ô koning. och, hy durf het naulijx hoopen,
Die aen den vader zich te schendigh dorst verloopen;
Den vader, balling en versteecken van de kroon,
1855
Door geen uitheemsch gewelt, maer van den eigen zoon,
Noch vloecken, lastren, en een' snooden bloethont schelden,
En, dat noch hooger loopt, hem en zijn trouste helden
Ten berge af steenigen, ten schimp van zijn gedult.1858
'K bekenne, ick steeck te diep in onverzoenbre schult,
1860
En bidde u om gena. toen David triomfeerde,
En over 's rijx Jordaen naer Sion wederkeerde,
Verneêrde ick my voor hem, uit rouwe en harteleedt.
Hy zalfde mijne schult, bezworen met een' eedt.1863
Wil nu de nazaet streng mijn oude dootschult wreecken,
1865
Zoo ben ick lijveloos: zoo valt'er niet te smeecken.1865
Maer gy, die vader in genade geensins wijckt,1866
Kunt zedigh slechten al wat u verongelijckt.1867
Zoo komtge David en zijn heiligh voorbeelt nader.
Zoo trooste my de zoon, als eertijts zijn heer vader.
Salomon:
1870
Ick weet wat David my belaste wijs en stil.
Gy deelt met Joab diep in vaders jongsten wil:1870-71
[p. 379]
Noch zal men 's konings eedt niet licht in u onteeren.1872
Uw straf genaeckt. laet zien wat ons de tijt wil leeren.1873
Let op uw konings woort, en luister naer zijn stem.
1875
Ga heene, bou een huis hier in Jerusalem.
Men zal een waeckende oogh op uwen wandel houden,1876
Om 't rijck te veiligen van alle misvertrouden.1877
Ten welcken dage gy, verlaetende uwe streeck,1878
De voeten verder zet dan onze Cederbeeck,
1880
Zult gy de nieuwe schult en d'oude voort betaelen:1880
Dies wacht u 's konings vloeck op uwen hals te haelen.1881
Semeï:
Gelooft zy Salomon. voorwaer hy oordeelt recht.
'K bezweer die wijze wet, en blijve 's konings knecht.1883
Sadock:
Het lustme in Salomon den vredevorst t'ontmoeten,1884
1885
Die alle erfvyanden, aen 't outer van zijn voeten,
In stof ziet leggen, en zich buigen voor Godts troon.1886
'K verwacht in Salomon een' andren Davidszoon.1887
EINDE.
1747Behouden 's konings gunst (absolute constructie, vgl. Ned. Wdb. II, 1522): als de koning het mij niet ten kwade duidt; heeft zijn beslagh: is voltrokken.
1748nootdienst: dienst door de nood gedwongen (Ned. Wdb. IX, 2076).
1754wrijten: zich verzetten.
1757Dubbele, versterkte ontkenning (vgl. vs. 1618); gerechte: rechtvaardige.
1760in het daegen: in de vroege morgen.
1761lagh neêrgeslagen: afgeschud was.
1762-63zich onthiel: zich bevond; afgejaeghde: door het najagen dodelik vermoeide.
1764roken: het beeld van de jachthond wordt voortgezet.
1765versteecken: verstoken, verborgen.
1766geen vyant: iemand die met hem bevriend was.
1767de vrees: de vreesachtige.
1768naerheit: de sombere duisternis; daghstrael: daglicht; doorschijn (conjunctief): zou kunnen doordringen.
1772bruine: donkere.
1775beholpen met: gediend met (Ned. Wdb. II, 1486).
1777worpen: werpen.
1783Natuurlijck: krachtens natuurrecht; toegeleght: toebedeeld.
1785gerockent: op de spinrokken gewonden (= op touw gezet). Het beeld wordt voortgezet in: afgesponnen.
1787hier op: in vertrouwen hierop; Gode getroost: berustend in Gods wil.
1789broederslaghtigh: broedermoordenaar.
1790De betekenis van deze regel is mij niet geheel duidelik. Waarschijnlik is de bedoeling: Ik gun hem de naam van broedermoordenaar! Ik zou niet graag met hem ruilen en met zulk een schuld beladen, willen regeren. Zoo 't hem lust moet dan betekenen: zoals hij het aandurft.
1811uitharden: uithouden, ten einde toe dragen.
1812sprengen: besprenkelen.
1813gehengen: dulden, verdragen.
1814nadruck: uitwerking; voort: vervolgens.
1820braem: doornstruik.
1822drang: zich verdringende menigte.
1825legt: ligt.
1828ingeleit: verstrikt (aangehaald Ned. Wdb. VI, 1780); reuckelooze raeden: roekeloze raadslieden.
1830teffens: tegelijk.
1834wijck: schuilplaats.
1835-36een wisse blijck van mijne onnozelheit: een stellig bewijs van mijn onschuld.
1839Van: door; toegekeurt: toegekend.
1845gegaen: gevallen.
1858ten schimp van zijn geduld: om hem in zijn lijdzaamheid nog te bespotten.
1863zalfde: verzachtte, vergaf mijn schuld en bevestigde dat onder ede.
1865lijveloos: ten dode gedoemd (lijf = leven).
1866vader wijckt: onderdoet voor vader.
1867zedigh slechten: welwillend, edelmoedig ongedaan maken, vergeven (vgl. Mnl. Wdb. VII, 855 op sedich); verongelijckt: onrecht aandoet.
1870-71Zie 1 Kon. 2, 5-9; diep: ten volle.
1872Noch: toch; in u onteeren: tegenover u niet gestand doen.
1873wil: zal.
1876mandel: levensgedrag.
1877veiligen van: bevestigen tegen; alle misvertrouden: allen die men wantrouwt.
1878Ten welcken dage gy: op de zelfde dag dat gij.
1880voort: dadelik.
1881Dies: daarom.
1883'K bezweer die wijze wet: ik zweer dat ik mij aan die rechtvaardige bepaling zal houden.
1884t'ontmoeten: te begroeten.
1886leggen: liggen.
1887Ik zie in Salomon het prototype van een andere zoon van David, nl. van Christus (vgl. vs. 23 van de Opdracht).
