Het vierde bedryf.
DE HEMELRAET. JUNO.
Hemelraet:
O bedtgenoot van Godt Jupijn, vorstin der Goden,
Wy komen haestigh hier ten hove aen, opontboden,
885
Gedaghvaert van Merkuur, den oppersten herout,
Wiens hant de hemel zijn geslangde roê betrout.886
Helaes, wy voelen al wat oirzaeck ons zoo schichtigh887
Verdaghvaert: en gewis die reden is gewightigh,
En van een groot belang: nu wachtenwe uit uw' mont
890
Te hooren op wat hoop dees daghvaert wort gegront.
[p. 69]
Juno:
De noot, de hooge noot eischt raet, en daet, oock spoedigh.
De zonnevooght, waer van Natuur dus overvloedigh
En milt en minnelijck tot noch gekoestert wert;
Terwijl hy in zijn ampt, als voesterheer, volhardt,894
895
En al wat groeit, gevoelt en reden kan gebruicken,895
Geduurigh zegent, mensch en dier en boom en struicken;
De vier getijden, om den ronden weereltkloot,
Ons vruchten offeren, uit hunnen vollen schoot;
Die zonnevooght, wien gy de daghtorts liet bevolen,899
900
Betrout dees torts zijn' zoon, die zet al d'aerde in kolen,
In eenen lichten brant, schoffeert, en blaeckt en schent
Alle elementen door een eenigh element.902
Al wat geschapen wert, vergeet nu stijl en orden.903
Dit wonderlijck heelal wil haest een baiert worden.
905
En storten overhoop in eenen mengelklomp.
Wat schijnt de weerelt nu? een hoofdelooze romp,
Een lichaem zonder hooft, dat noch wat tegenspartelt,
En wacht den lesten snick, ter doot toe afgemartelt.
Indien het Godendom noch langer stil blijf staen;
910
Wy mogen alle wel gepaert ten grave gaen.910
De zonnelijcktorts schijnt het lijckhout aen te steecken,911
Het lijckhout van Natuur, die, doot en gansch bezweken,
Tot asch verbrant. men hoeft slechts d'asschen uit den haert
Te scheppen, en alleen haer overschot, vergaert
915
En uitgegoten in de dootbus, t'overdecken915
Met eenen zerck. dan magh al 't Godendom vertrecken.
Hun hooge heerschappy nam endtlijck eenen keer.
Natuur heeft uit: verwacht geene offerhanden meer.918
Hemelraet:
Wat stem is dat? Jupijn, bewaer ons. wy verschricken.
920
Bewaer ons, Godt Jupijn. wy smilten, ja versticken
Van angst en heeten gloet. kon 't hooghste goet in 't lest,
Het zegenrijckste goet, verandren in een pest,
Een' dootelijcken vloeck van Goden en van menschen?923
[p. 70]
Zoo mogen wy de zon in eeuwigheit verwenschen
925
En vloecken. stont ons dit te wachten van de zon?
Sticht Godt dien weereltbrant? of Godt, of Faëton,
Een reuckeloos, een dwaes, een wulp, een dolle bastert,927
Van Godt en menschen waert verdoemt, en waert gelastert?928
Wat voerde Faëton tot zulck een stout bestaen?
930
Wat voerde hem zoo blint tot zulck een gruwel aen?
Juno:
Dat mooghtge dencken. 't is doch d'aert der bastertzoonen931
Doorgaens naer hoogen staet te streven, scepters, kroonen,
En tullebanden, en wat heerlijck bromt en praelt933
Zich t'eigenen, om door dien staetglans rijck betaelt
935
Te zetten 't arme slot, hun toegesmackt van boven,
En langer niet, als een verschoveling, verschoven,
Verstooten, met den neck by grooten aengezien,
Te duicken, maer verwaent den trotsten spits te biên,
En, zonder wedergade, een' grooten naem te draegen,
940
Al zou 't zich al wat leeft in eeuwigheit beklaegen.940
Hemelraet:
Gy hebt hier Febus, zoo wy mercken op gehoort?
Juno:
Maer d'onschult viel te slecht.942
Hemelraet:
Wat reden broght hy voort?
Verschoonde hy dit stuck, onmooghlijck te verweeren?
Juno:
Hy had het toegestaen op Faëtons begeeren,
945
Onwilligh en beducht, maer stont te vast verknocht
Aen zijnen hoogen eedt. hy hoopte dat de toght
Ten beste zou beslaen, indien de zoon de streecken
Des heemels gade sloegh, en nergens quaem 't ontbreecken,948
Gelijck de vader riedt, en waerschuwde, eer het radt
950
Ter zonnepoorte uit reedt.
Hemelraet:
Een wulpsche jongen vat
Noch reên, noch onderwijs. geen jongkheit laet zich raeden.
De zonnewagen hangt met eene vracht geladen,
Die last lijdt, zoo het radt zijn spoor vergeet, en schockt.953
Wat raet ziet Febus nu?
[p. 71]
Juno:
Hy zit versuft, verstockt.
955
Van blinde liefde tot dien dwazen zoon gedreven,
Is hem, tot zijn bederf, de toom te ruim gegeven.
Hemelraet:
Hoe zit de Hemelraet met Febus nu bewaert?957
De Goden hadden hem alleen de zonnevaert
Bevolen 't gansche jaer, door twee paer jaergetijden.
960
Dat hemelsch uurwerck kon geen schimp noch uitstel lijden,960
Oock niet eene eenigh uur, noch min een etmael langk.
Dat uurwerck staet niet stil. de wijzer gaet zijn' gangk.
Juno:
Zoo slecht was Febus niet. de zon verzuimt geene uuren,963
En hierom liet hy haer van dezen stuurman stuuren.
Hemelraet:
965
Dees maght stont niet aen hem, neen zeker, maer die staet
Eerst in te willigen van al den Hemelraet.
Juno:
Die was in zijnen zin al t'ongereet te zoecken.967
Hemelraet:
Wie eigenwijs den raet van veelen wil verkloecken,968
Moet op zijn zelfs gevaer gevoelen hoe 't beslaet.969
Juno:
970
Dat is wel billijck: maer nu lijdt de gansche staet
Der weerelt by een hooft, dat eerst natuur zou stutten.971
Hemelraet:
Wat raet? hoe zou men best den dollen voerman schutten?972
De wagen is te wijt van honck en d'oosterpoort.
[p. 72]
Juno:
De pijl, getrocken van de pees, moet immer voort.974
975
Het treffe wien het treff'? men kan de vlught niet keeren.
Hemelraet:
Laet Febus boogh dan dit met schade en schande leeren.976
Juno:
Dat vreest, dat voelt hy nu, bekommert en verbaest:
Doch reedtste raet is nutst. wat raet is allernaest?
Hemelraet:
Jupijn, der Goden hooft, te hooren uit den hoogen.
Juno:
980
Hier komt de snelle Faem trompettende aengevlogen,
Met haer klaroen, die niets verzwijght, maer alles melt.
Wy zullen hooren hoe het westwaert is gestelt:
Dan kan men Jupiter met zekerheit berechten,983
Om tegens onzen schijn en schaduw niet te vechten.984
DE FAEM. JUNO. HEMELRAET.
Faem:
985
De hemel hoede ons, en de weerelt voor altoos.
Juno:
Hoe dus, Godin? hoe dus verbaest en ademloos?986
Hemelraet:
Bedaer een poos, bedaer.
Faem:
Het is geen tijt van zwijgen.
Ick koome in aller yl van 't westen oostwaert stijgen.
Juno:
Hoe ging het op de reis met wulpschen Faëton?989
Faem:
990
Dat vraegh eens. Godt behoê de weerelt en de zon.
Juno:
Die heeft een' wagenaer. hy zalze wel bewaeren.991
[p. 73]
Faem:
Een' dollen wagenaer, te wagen onervaeren,
Een' die al 't aerdtrijck waeght, op 't zorghlijck zonnespoor.
Hemelraet:
Dat 's lang geleght, en klaer. de vader reedt hem voor.994
995
De baen wert afgemerckt met heldre beeldestarren.995
Het is geen doolhof, daer de zinnen in verwarren:
Faem:
Een rechte doolhof voor dien onbedreven gast,
Een brein, dat wulpsch en dom, op geene mercken past,
En zich te veel vermeet.
Juno:
Hoe voer hy toch ten leste?
Faem:
1000
'k Geleide hem van 't ooste in 't zuiden en naer 't weste.1000
Belieft het u, zoo gunt uw postbodin gehoor.1001-vlgg.
De paerden trappelden en brieschten eerst, om door
Den draeiboom van de kim in 't open velt te raecken,
En Tethys, onbewust wat rampen haer genaecken,1004
1005
Ontsloot haer' neef het heck. de hengst rijdt ongeport1005
Het veldt in, trapt de lucht. de donckre nevel wort
Gebroken van zijn borst. de paerden nu aen 't zweven,1007
Van hunne vleugelen gevoert en opgeheven,
Spoên, rijdende uit het oost, den oostenwint voorby.
1010
De vracht viel lichter dan voorheenen, en, dat zy
Niet merckten, 't juck begon den ouden last te missen:1010-1011
En recht gelijck een schip op 't water, door 't vergissen
Des zeemans, niet genoegh geballast, heene en weêr
Geslingert wort, en danst op 't ongestuimigh meer;
1015
Zoo schockt de wagen, op en neder, en ter zijden.
De rossen riecken 't flux, en rucken voort, en rijden
Ter baene uit, en de hoef vergeet den eersten draf.1017
Hy schrickte zelf, en mende, een voorspel van zijn straf,
Den teugel niet, gelijck hem vader trou vermaende.
[p. 74]
1020
Al blonck het spoor, noch zagh de menner op 't gebaende1020
Hen niet te breidelen. de Vierstar voelde alreê1021
Dees hitte d'eerste reis, en pooghde zich in zee1022
Te dompelen, hoewel 't haer eeuwigh is verboden.1023
De Slang, dicht aen den Beer geplant, van 't hooft der Goden,1024
1025
Ontdoide, door dien gloet tot gramschap aengeterght.
De Noortboer neemt de vlught, op dat hy 't leven berght.1026
De droeve Faëton, zoo diep in d'aerdtsche delling1027
Van boven ziende, zat gedootverft uit ontstelling,
En al te sterck een' dagh van 't onverdraeghsaem licht
1030
Verduistert door dien glans zijn schemerend gezicht.
Nu wenscht de zoon dat hy zijn' vader noit eens kende,
En slechts, als Merops zoon, ontslagen van elende1032
Te leven. och, hy ziet te spade eens achterwaert
Een lange streeck, en voor een langer, om zijn vaert1034
1035
Te staecken. och, hy ziet dan westwaert, dan ten oosten,
En niet dat hem in noot beschermen kan, en troosten,1036
Noch weet den teugel niet te houden, noch t'ontslaen.1037
De hemel jaeght hem schrick met stargedroghten aen.1038
't Venijnigh Scorpioen steeckt van zich in zijn lijden.
1040
De jongen laet, verbaest van schrick, den teugel glijden.
De paerden voelen 't, en, van muilprang nu ontsnoert,
Aen 't heenestreven, waer de drift hen heenevoert,1042
Zien spoor noch onspoor aen, verbysteren, verwarren,
En steigeren van losse oock naer de vaste starren,1044
1045
Dan weder hoogh, dan laegh, daer vier en lucht zich mengt.
De wolcken roocken. d'aerdt wort van de vlam gezengt.
Het aerdtrijck splijt, en weide en beemt verbrant tot assen.
De bosschen branden, en alle ackers en gewassen.
De steden lijden last. de bergen staen in brant.
1050
De stroomen droogen uit. de kil verkeert in zant.1050
[p. 75]
De visschen leggen bloot, en ademloos bezweken.
De dolfijn durf het hooft niet uit de baren steecken.
Hemelraet:
Jupijn, beschut ons. zie den noot der weerelt aen.
Juno:
Hoe wil dees zonnevaert ten leste noch vergaen?
Faem:
1055
De voedtzaeme Aerde hief haer aengezicht naer boven,1055
En, van een koorts bereên, riep 't hooge hof der hoven1056
Aldus om bystant aen: ô opperste Jupijn,
Verdiende ick zulck een straf, zoo kort dees smart en pijn:1058
Doorschietme met uw' schicht: laet my alleen verwerven
1060
Door uwen blixem, en geen ander vier, te sterven.
Mijn keel is heesch. de tong slaet nauwelijx geluit.
Mijn vlechten zien gezengt. ick aessem dampen uit.
Beloont men endtlijck dus mijn' last, geleên in 't baeren,1063
Den zuuren arbeit, en het zweet van zoo veel jaeren?
1065
Mijn' boezem jaer op jaer doorsneên van schaer en ploegh?1065
Bestelde ick mensch en vee niet vrucht en voêr genoegh,1066
Uw outer wieroock? 'k ben te vrede, en hy geduldigh:
Maer aen wat misdaet zijn de brongodinnen schuldigh,
De stroomgodinnen, en de godtheên van de zee?
1070
De zee zinckt laeger. ja de viervloet dreight alree
Den hoogen hemel in een zee van vier te zetten:
Want d'assen roocken. al de watergoôn trompetten:1072
Waeck op. de brant steeckt op, en flackert fel en snel.
De hoop is uit, ten zy Jupijn flux orden stell'.
Juno:
1075
Merkuur, verdaegh Jupijn. wy wachten hier ter stede.1075
Hemelraet:
Hy heeft de tijding wech. Jupijn genaeckt alreede.1076
O groote koningin, u voeght het uwen heer
Te prickelen in noot tot hulp, en tegenweer.
Belieft het u, hou aen, en stel den noot voor oogen.
1080
Geene uitkomste is'er dan door Jupiters vermogen.
[p. 76]
JUNO. JUPITER. HEMELRAET.
Juno:
Myn bedtgenoot, mijn heer, wat raet in dezen stant?
Jupiter:
Wy staecken, reis op reis, een lant, een rijck in brant,
En hof en toren, oock mijn eigen koor en kercken.1083
Wy spaerden heiligh noch onheiligh, onder 't stercken1084
1085
Van 't hooghste recht, om streng door aengejaeghden schroom,
Ten spiegel van elck een, 's volx boosheit by dien toom
Te houden: maer nu blaeckt de dolle zonnewagen
Den ganschen aerdtboôm, en bezaeit met pest en plaegen
De wijde weerelt, van het een aen 't ander endt.
1090
Nu worden schuldige en onschuldige geschent.1090
Wy hooren het gekerm van allerhande troepen
Van volcken, die van oost en west om noothulp roepen.
Zu schreien hemelhoogh, in dien verlaeten staet.
Juno:
Op dat geschreeu verschijnt de breede Hemelraet,
1095
En wacht op uw gebodt en uitspraeck in 't byzonder.
Nu blixem, het is noot. nu bulder, balder, donder,
En weêrlicht. stort nu al uw sluizen teffens uit.
Hemelraet:
Ten zy uw majesteit dien blinden voerman stuit,
In zijnen wulpschen toght, het is'er omgekomen.1099
Jupiter:
1100
Wat raet, ô Hemelraet? wat best ter hant genomen?
Juno:
Zit aller Goden hooft in zijnen troon verbluft
Van achterdocht en schroom? zoo 't hooft der Goden suft,1102
Wie zal dien weereltbrant uitblusschen? wie ons redden?
Dit komt van bastertbloet, van vuile onechte bedden.
1105
Klymene, had Lucijn, in uwen arrebeit,1105
U niet geredt; toen gy, bestorven, afgeschreit,
Om noothulp jammerde naer 's hemels hooge poorte;
Had zy dit bastertzaet gesmoort in zijn geboorte,
En vrucht en moeder, op een' oogenblick, verdaen,
1110
De weerelt zou nu niet in lichte vlamme staen.1110
[p. 77]
Hemelraet:
Des naklaght kan ons nu geen' raet noch uitkomst geven,
Jupiter:
Neen zeker, dit's te spa. is iemant meer bedreven
En wijzer, laet hem raên. men sla een middel voor.
Wat ons belangt, helaes, wy zien hier naulijx door.
Juno:
1115
Zoo most uw adelaer veel scherper zien van boven.
Gy trefte menighmael de boozen, datze stoven,1116
Als asschen in den wint. sla toe. verdelgh. sla doot
Jupiter:
Wien dootslaen? Febus zoon? de vader is te groot.
Juno:
Wat gaet u over? spreeckt Jupijn nu voor een' bastert,1119
1120
Een' onverlaet, een' vloeck, een' booswicht, waert gelastert?1120
Jupiter:
Wie dezen zoon quetst, quetst den vader in den zoon.
Juno:
Dit is een nieuwe spraeck, onze ooren ongewoon.
Jupiter:
'k Waerdeere en weeg den zoon naer 's vaders staet en waerde.
Hemelraet:
Verschoonde uw blixem wel het snoot gebroet van d'Aerde,1124-vlgg.
1125
De berghopstapelaers, de reuzen, die met kracht,
Langs hunne storrembrugh, niet schroomden dagh en nacht
Te stormen op uw' burgh, om 't Godendom t'ontblooten
Van wapenen, en u en teffens ons te stooten,
Te bonzen uit den stoel, van eere en majesteit
1130
T'ontluisteren? al zaeght gy d'Aarde root beschreit,
Zy most haere afkomst, van geberght bestulpt, zien smooren.
Jupiter:
Der reuzen vyantschap verweckte's hemels toren
Tot nootweer: maer onnoosle en wulpsche Faëton1133
Vergrijpt zich zonder haet, in 't voeren van de zon.
[p. 78]
1135
Hy haet geen Goden, noch beoorloght hun uit boosheit.
Dees misdaet spruit alleen uit stoute reuckeloosheit.
Juno:
En zoo al 't aerdtrijck by dees reuckeloosheit lijdt?
Jupiter:
Hy lijdt zelf eerst, en schreit, en is de toom al quijt.
Hemelraet:
Laet hem met reden dan dees reuckeloosheit boeten.
Juno:
1140
Ja tree en trap hem: trap dit bastertbloet met voeten.
Och Isis, toghtigh dier, van schaemte en eer berooft,1141
Uw toght naer stieren kost mijn' trouwen wachter 't hooft:
Noch wortge, langs den Nijl, op 't outer aengebeden,1143
Bewieroockt en gedient in kercken en in steden.
1145
Wat rechten basterden en boelen niet al aen!1145
Sla Faëton, of 'k wil hem met den donder slaen,
U zelf ontwapenen, en uw geweer ontwijden.1147
De Godtheên staet geen' schimp van basterden te lijden.1148
Jupiter:
Niet hooger, Juno. draegh den oppersten ontzagh.
1150
Men waerschuw' Febus eerst.
Hemelraet:
En waerom schijnt uw hart met Febus rou bewogen?
Jupiter:
De last der zonnevaert, het licht, wert hem betrout,
En zijn voorzichtigheit. hy koestert, onderhout
1155
De menschen en het vee. beneem zijn hooft dien luister,
Zoo wort het eeuwigh nacht; zoo leght de weerelt duister,
En woest; zoo wort voor ons geen offervee geslaght.
Juno:
De Faem beweeghde ons hart met eene zelve klaght
Van d'Aerde, een moeder en voortbrengster aller dingen:
[p. 79]
1160
Want zonder d'Aerde, een bron van vruchtbaerheit, vergingen
De menschen, dieren, en wat lucht en adem schept.1161
Vertroostze, ô vader. al het aerdtrijck roept, en klept
De brantklock, schreeut zich heesch, te berste, en uit den adem,
Al wat Natuur uit liefde en zorge trou omvadem,
1165
In haeren ruimen schoot, verwacht den jongsten snick.
Hemelraet:
Ontwaecktge niet, verwacht den lesten oogenblick.
De hemel zal terstont in lichten brant geraecken,
De daghtorts vaeren in de starrelichte daecken,1168
En 't hemelsche gespan: dan zultge nootweer biên,1169
1170
Maer veel te spade naer uw hielen ommezien.1170
Jupiter:
Een wulpscheit straffen, wat te dartel, en vermeeten?1171
Juno:
Gy klonckt Prometheus aen een steenrots, met zijn keten1172-vlgg.
Gebonden, en doorpickt van uwen adelaer
Zoo diep in 't harte, en niet gepijnt een eenigh jaer,
1175
Maer eeuwigh, om een' tack aen 't zonneradt ontsteecken.
Hemelraet:
Gy vaeghde 't aerdtrijck van zijn smetten en gebreken,
En smoorde al 't menschdom, in een' hoogen watervloet:
Wat suftge nu, om slechts met eene hantvol bloet
Te blusschen deze zee van vier, eerze in koom' breecken?
Jupiter:
1180
Het is geraden eerst den vader zelf te spreecken,
Of hy bestemmen kan ter straffe van den zoon.1181
Juno:
Zie toe, beschut uw recht. het gelt uwe eer en kroon.
JUPITER. FEBUS. JUNO. HEMELRAET.
Jupiter:
Hoe laet nu Febus 't hooft zoo droef en treurigh hangen?
Febus:
Der Goden koning heeft de tijding al ontfangen.
1185
Verschoon het dat de zoon zijn vaders les niet houdt.
[p. 80]
Juno:
De zonnewagen was den vader zelf betrout
Van al den Hemelraet, doch eerst op ons behaegen;1187
Geensins om dit heelal, op eenen sprong, te waegen,
Op uwen wagen, in dien blinden wagenaer.1189
1190
Nu loopen hemel aerde en zee en lucht gevaer.
Hoe kon het Godendom en menschdom dit verwachten
Van zulck een' Godt als gy? nu steigeren de klaghten
Van onder door de lucht naer onzen hoogen stoel.
Wy zaten evenwel dus lang noch stil en koel.
1195
Nu perst de noot het recht te scherpen uit den hoogen.1195
Febus:
Genade, ô vader. och verschoon uit mededoogen
Dien ongebaerden knaep: het is zijne eerste proef.
Jupiter:
Wat raet? ons rijxkroon hangt aen eene paerdehoef.
Febus:
Oock 't leven van mijn' zoon, noch jongk en onervaeren.
Jupiter:
1200
Hoe sluit dit? zal men, om een' eenigen te spaeren,
Het al bederven, en de weerelt zien vergaen?
Febus:
Hy is noch niet gerolt ten ende van zijn baen,
En zal afzitten, na dees daghvaert, in het weste.
Jupiter:
Dat is onmogelijck. het loopt met hem op 't leste.
1205
Onze ooren worden door 's volx moortgeschrey verdooft.
Hy tuimelt om en weêr, en over hals en hooft.1206
De zonnewagen moet en is alreede aen 't storten.
Het waer u nutter hem de vleugels snel te korten,
En door een korte doot te helpen uit dees pijn,
1210
Dan langer 't leven uit te zetten, of den schijn1210
Van 't leven: want dit kan geen' naem van leven draegen.
Febus:
'k Heb Python, oirzaeck van der sterfelijcken plaegen,1212
Doorschoten, en gevelt, gezuivert bergh en vliet:
[p. 81]
Gedenckt het aerdtrijck nu aen Febus weldaet niet?1214
1215
'k Genas der menschen quael door vonden van artsnyen,1215
En kracht van kruiden, om het kranckbedde in zijn lyen
Te zalven. ick verdreef zoo lang de naere schim,1217
En voerde met mijn licht de blyschap op de kim
Der weerelt. 'k wert alom bewieroockt, aengebeden,
1220
En toegejuicht van 't volck, op 't lant, en in de steden.
De dichters zetten op mijn harp een' blijden toon:1221
En noemt men nu een feil een' misgreep van mijn' zoon
(Geen boosheit, maer alleen een reuckeloos vermeeten)
Een gruwzaeme euveldaet? wort al mijn deught vergeeten?
1225
O vader Jupiter, 't believe uw majesteit
My aen te trecken een natuur van sterflijckheit,
En zoon en vader met uw' donderkloot te schieten:1227
Want dus te leven, zou een godtheit zelf verdrieten.
Jupiter:
Indienge raet weet, schut het hollen van uw zon.1229
Febus:
1230
Geen wil ontbreecktme, indien men 't onheil schutten kon.
Jupiter:
Wat wiltge dan? gy ziet den Hemelraet verlegen.
Febus:
Laet Juno door een berst van wolcken en slaghregen1232
De lucht verkoelen, en het brandende aerdtrijck me.
Jupiter:
Geen wolcken trecken naer den hemel uit de zee.
1235
Men ziet den hemel met geen donckre wolck behangen.
De gloet verteert al 't vocht. de starren zelfs verlangen
Naer eenen druppel nats. de bron, die eeuwigh sprong,
Staet stil. de Watergoôn beginnen met hun tong,
Bykans van dorst verstickt, het drabbigh slym te lecken.
1240
Een zwaere storting, buy noch regenvlaegh kan strecken
Tot koelnis van dien gloet. al d'aerde tot den gront
Gelijckt een oven. uit haer keele en droogen mont
Vlieght gloeiendige damp, en pest, en heete waessem.
Ten zy men haer verquick', zy geeft den lesten aessem.
[p. 82]
Hemelraet:
1245
Hier gelt geen lang beraet. de weerelt hangt beklemt.
Jupiter:
Wy willen datge flux der Goden raet bestemt.1246
Febus:
Hoe kan ick stemmen het bederf van mijn' beminden,
Om een lichtvaerdigheit, een reuckloos onderwinden?
Jupiter:
Gy zult het stemmen, om dien algemeenen noot.
Febus:
1250
Och Faëton, hoe kan ick stemmen in uw doot?
Jupiter:
Het zy gy stemt, of zwijght, men kan uw' zoon niet spaeren.
Febus:
Zoo straf eerst Epafus, te trots in uit te varen.1252
Uw Epafus gaf stof tot dees vermeetenheit.
Jupiter:
Zie toe met wien gy spreeckt, en quets geen majesteit.
Febus:
1255
Verschoon mijn ongedult. de rou gebruickt geen reden.
Jupiter:
De brant wint aen, slaet voort, en steigert van beneden.
Hemelraet:
Wy voelen 't, doch vergeefs, ten zy gy d'oirzaeck blust.
Febus:
Hy rolt al neder, en genaeckt de westerkust.
De zonnekloot zal haest te water gaen, en zincken:
Jupiter:
1260
Zoo wy met eenen strael hem in den afgront klincken.
Juno:
Ja klinck dien bastert, en zijn moeder in een' poel.
Febus:
Och zwijgh. my dunckt dat ick dien slagh op 't hart gevoel.
Juno:
En beter dat het een gevoel, dan wy te gader.
[p. 83]
Febus:
Och zoon, in welck een' staet verlaetge uw' lieven vader!
Juno:
1265
Hoe menigh vader lijdt in zijnen zoone alleen?1265
Hemelraet:
Nu Febus, hou eens op van 't ydele gesteen.
Jupiter:
Gy zult besluiten, of de Hemelraet zal sluiten.1267
Febus:
Ick wensch den donderkloot op deze borst te stuiten.1268
Jupiter:
Bestem het, Febus: of wy stemmen zonder u.
Juno:
1270
Vaer voort. dit duurt te lang. waerom dus traegh en schuw
Het vonnis vast gestelt? de Hemelraet moet scheiden.1271
Febus:
Zoo scheide ick eerst, ga heene, en wil dien slagh verbeiden.1272
Juno:
Ja schey vry: het is tijt. wy zijn dit kermen moê.
Hemelraet:
Nu vader Jupiter, hy stemt het zwijgend toe.
1275
De hemel stickt van smoock, en opgestege dampen.
Jupiter:
Getrouwe schiltknaep, voort: verschijn: gy wort met stampen,1276
Dat al de hemel dreunt, gedaghvaert hier ten hoof.
Te wapen, wapen voort. hier valt een vette roof
Voor u te strijcken. voort: gehoorzaem 't hoogh vermogen.1279
1280
Daer komt mijn arent met den blixem aengevlogen,
In alle eerbiedigheit. nu rep de vleugels vlugh.1281
Wy willen voor de poort beschrijden uwen rugh,
En, zonder omzien, flux dit bloedigh treurspel sluiten:
Dat zal op Faëtons en Febus borst afstuiten.1284
[p. 84]
REY VAN UUREN.
I. Zang:
1285
Geluckige Adelaer,
O vorst der voglen, die, geheven
Van d'aerde, door den hemel zweven,
Neem nu ons klaghten waer.
Gy kunt met scherpziende oogen
1290
Den brant van aller straelen bron,
Het steecken van de middaghzon
In 't hooftpunt zelf gedoogen.1292
Gy schroomt geen wederlicht
Noch gloet des blixems. uwe veêren
1295
Alle andre pennen snel verteeren,1294-1295
Genaeckenze u te dicht.
O schiltknaep van den vader
Jupijn, vol majesteit en kracht,
Betoom de snelheit van uw schacht.
1300
Genaeck het westen spader.
Verschoon den jongen knecht.1301
Gena, gena, geen recht.
I. Tegenzang:
Betoom uw snelle vlught.
Waerom zoo heftigh toegeschoten
1305
Met blixemschut, en donderklooten,1305
Door 't gloeien van de lucht?
Wat lust u roof te haelen
Op Febus afkomste, op het bloet
Van Jupiter, wiens torengloet1309
1310
Geen grenzen kent, noch paelen?
De zon heeft noit ontdeckt
Aen Juno Jovis snoeperyen,
Boeleeringe, en ontuchtigh vryen,
Noch haere wraeck geweckt.
1315
Jupijn, nu t'ongeduldigh,
Te streng in 't straffen van een zaeck,
Medoogenwaerdigh, vlamt op wraeck1317
Des jonglings, al t'eenvuldigh.1318
[p. 85]
Een Godt, die 't al beheerst,
1320
Bestraff' zich zelven eerst.
II. Zang:
Had Faëton Jupijn1321-vlgg.
Gewelkomt aen den disch, geladen
Met menschevleesch, aen spit gebraden,
En, onder schoonen schyn
1325
Van heusch onthael, besloten
By nacht den grooten dondergodt
Al stil te stooten door den strot,
Daer hy van slaepnat lagh begoten;
Gelijck het wreede dier
1330
Lykaon hem zoo helsch onteerde,
En hierom in een' wolf verkeerde,
Gestraft door 't hemelsch vier:
Wy zouden dus niet kermen
Om Faëton, die naulijx leeft,
1335
En ree de doot geladen heeft,1335
Te bergen, en beschermen.
Hou draegende, en vaer slim!1337
Zoo wint de zoon de kim.1338
II. Tegenzang:
Apollo voelt noch hoe1339-vlgg.
1340
De felle pijl der dertle liefde
Hem onlangs in het harte griefde.
Dees wonde is naulijx toe.
Hy voelt, het welck ons deerde,
De nasmert en quetsuur, geleên
1345
Om Peneus dochter, toenze in een'
Laurierboom snel verkeerde.
[p. 86]
Hy staeckte al 't zanggeluit,
En hing de harp aen lauwerboomen,
Om 't lieve pant zijn liefde ontnomen,
1350
En zagh'er deerlijck uit.
Och treffen donderslaegen
Den zoon, alleen van hem bemint;
Hoe zal het vaders hart zijn kint,
Dat hemelsch pant, beklaegen!
1355
Och Adelaer, verschoon,
Verschoon toch Febus zoon.
Slotzang:
De schiltknaep, zwanger van Godts donder
En blixem, acht ons klaghten niet.
Het aerdtrijck wacht den slagh hier onder.
1360
De vogel streeft al voort, en schiet
Voorover naer de westerstreecken,
Hy achterhaelt den zonnetoom.1362
Indien Jupijn koome uit te breecken
Met donder, zal men stroom op stroom,
1365
Stortregens uit de lucht zien bruizen
En koelen deze weereltkoorts,
Dien brant van kercken, hoven, huizen,
En Febus hooren hoe zijn toorts1368
In 't water kist. vertoeft niet langer.1369
1370
Daer berst de lucht, van weêrlicht zwanger.
886Aen wiens hand de hemel zijn geslangde staf toevertrouwt; de bode-staf van Mercurius is de staf omkronkeld door een slang, en met twee vleugels aan de top.
887zoo schichtigh: zo haastig.
894als voesterheer: die door zijn milde licht en warmte alle schepselen voedt.
895planten dieren en mensen (zie volgend vers, in omgekeerde volgorde).
899liet bevolen: hebt toevertrouwd.
902een eenigh element: een enkel element, het vuur.
903stijl en orden: regelmaat en orde.
910gepaert: twee en twee in volgrij.
911De zonnelijcktorts: de zon als lijktoorts; bij 'n begrafenis werden brandende fakkels meegedragen, om de brandstapel (het lijckhout) aan te steken.
915in de dootbus: in de lijkurn.
918heeft uit: is bezweken, bestaat niet meer.
923Een' dootelijcken vloeck: 'n dodelike ramp (dootelijck uit dootlijck, voor lijk werden de zachte medeklinkers scherp).
927een wulp: 'n onervaren jong.
928gelastert: vervloekt.
931doch: toch.
933bromt: schittert.
940Al zou al wat leeft 't zich eeuwig moeten beklagen.
942d'onschult: de verontschuldiging, verdediging.
948quaem t'ontbreecken: zou te kort schieten.
953last lijdt: last, ellende ondervindt.
957met Febus nu bewaert: met Febus nu opgescheept; bewaard met iets: toegerust met iets, voorzien van iets; hier wel tegelijk in woordspeling met bewaard: beschermd; de hemel is met Febus wel goed beschermd!
960geen schimp noch uitstel: geen spel noch uitstel, geen uitstel tot spel, om te spelen; 't is geen spel, maar hoge ernst met het hemels uurwerk; schimp in de oudere betekenis van grap, scherts.
963Zoo slecht was Febus niet: zo onnozel was Febus niet, om de zonneloop stop te zetten; hij heeft alleen 'n andere stuurman laten sturen; slecht: onnozel, vrgl. Vondel: Of slecht van ouderdom, als 't jongstgeboren kint, (Joseph in Dothan vs. 1562, Dl. 4, blz. 146).
967Die was in zijn bedoeling, voor zijn doel, al te moeilik bijeen te roepen; al t' ongereet: helemaal niet gereed, niet bij de hand.
968verkloecken: misleiden, bedriegen; tegelijk met zinspeling op de andere, toen nog gebruikelike betekenis van kloek: wijs (zie vs. 742), wijs maken, wijzer maken, en in woordspeling met eigenwijs: Wie eigenwijs de raad van velen wijzer wil maken, zelf wijzer wil zijn dan in overleg met velen.
969zijn zelfs: zijn eigen (letterl. oorspronkelik: van hem zelf).
971bij: door.
972schutten: tegenhouden (Vondel's Hy schut vergeefs sich selven moe, Wie schutten wil den starcken vliet, Die van een steile rotse schiet, Naar haren ruimen boesem toe, Vertroostinge aan Geraerdt Vossius, (Dl. 3, blz. 400).
974getrocken van de pees: van de boogpees afgetrokken.
976Met zinspeling op Febus (Apollo) als de boogschutter.
983berechten: berichten.
984Zodat wij niet tegen onze eigen schaduw vechten.
986verbaest: ontsteld.
989wulpschen: onnozele.
991een wagenaer: 'n wagenmenner (spottend bedoeld).
994Dat's lang geleght: Dat zonnespoor is al lang gebaand.
995beeldestarren: sterrebeelden (letterl. sterren die in 'n beeld staan).
1000'k Geleide hem: de overal aanwezige faam (Vergilius in Aeneïs, 4, 177: Ingrediturque solo et caput inter nubila condit: en zij schrijdt over d'aarde, en draagt het hoofd in de wolken).
1001-vlgg.Deze verzen weer naar Ovidius' Metam. 2, 155-vlgg.; bij Vondel Herscheppinge, Dl. 7, blz. 447, vs. 201-vlgg.
1004Tethys: de wereldzeegodin; de zon rees op uit de zee.
1005haer nee