ZUNGCHIN of ONDERGANG DER SINEESCHE HEERSCHAPPYE
BEWERKT DOOR DR. H.W.E. MOLLER.
Zungchin wordt hier afgedrukt volgens de eerste uitgave: t'Amsterdam, Voor de weduwe van Abraham de Wees, op den Middeldam, in 't Nieuwe Testament. 1667. Vignet Putje. (Unger, Bibliographie van Vondels werken, nr. 700).
Het titelblad hiervóór is gezet zoals in de oorspronkelike uitgave.
Den weledelen heere Cornelis Nobelaer, Heere van Kabau, Grysoort &c.*
1 De staetwijzen, alle de krachten des vernufts opspannende, om1 2 eene bestendige heerschappy te beschieten, konden noit hun ge-2 3 wenscht ooghmerk treffen. De Romainen, in staetkennisse en 4 oorloghshandel, boven alle andere volken, bedreven en uitgeleert,4 5 lieten zich voorstaen dat die kroon in Cezar en Augustus voltrokken5-8 6 was, toen deze stem, gelijk een hemelsche trompet, de wijde weerelt 7 in d'ooren klonk, IMPERIUM SINE FINE DEDI: 8 Maer d'uitkomste leerde sedert hoe het rijk, na verloop van dry 9 en vier eeuwen, geschokt en bouvalligh, allengs tot eene woestheit 10 quam te spatten; en zulx, dat van dien grooten naem, nu al over- 11 lang, niet dan d'ontleende nagalm en dootsche schaduwe over-11 12 schiet. Eeuwigheit, geduurzaemheit, bestendigheit blijven de Godt- 13 heit eigen, die de weereltsche maghten onverwrikbaere paelen zet, 14 en, gelijk profeet Daniel zeght, tijden en jaeren verandert; rijken14
15 overvoert en bevestight; ons leerende geene zekerheit, buiten Godt, 16 in veranderbaere dingen te stellen. Op deze veranderingen van16-17 17 staeten en doorluchtige personaedjen draven de treurspeelen door-18 18 gaens ten tooneele, die, naer datze van te grooter nadruk zijn, te 19 heerlijker boven de minderen uytsteeken. Onder zoodaenigen 20 magh dit voorbeelt van den Sineeschen Keizer Zungchin, onlangs20 21 voorgevallen, onder de naemhaftighste met recht gerekent wor- 22 den: want hy, de leste telgh uit den befaemden stamme en ge- 23 slachtboom der Taimingen, ontrent dryhondert jaeren in volle23 24 eere, sleepte door zijnen val met zich dien bloedigen inbreuk van24 25 den grooten Cham, keizer der Tartaren, en gaf heldendichteren25 26 stof om eene Ilias hier mede te stoffeeren. De goddelijke poeet26 27 zeght van koning Priamus:
33 Het welk beter op keizer Zungchin past, wiens lijk, op het velt3333-35 34 voor d'oogen van zijnen triomfeerende vyant, aen riemen en dunne 35 snipperlingen gesneden lagh: want Priamus, hier beheerscher van 36 Asia genoemt, beheerschte alleen Frygie en Mygdonie, niet te36 37 gelijken by het wijtstrekkende keizerdom van Sina, het oostersche
38 Europe genoemt. Maer hier mede endight mijne rede noch niet: 39 hier valt iet meer by te voegen.
40 Het Apostolische licht der waerheit hadde in zijnen opgang40-41 41 niet alleen de Oostindien, maer ook Tartarye, naer de ghetuighenis 42 van hunnen eigen keizer, bescheenen, doch was sedert telkemaele, 43 door den haet en de nijdigheit der waerzeggeren afgodiste Bon-43 44 sien en guighelaeren benevelt en verduistert; gelijk ten lange leste44 45 ook in Japonie, van den heiligen Franciscus Xaverius zoo gelukkigh45 46 bestraelt, als door eenen vuilen rook en smook, uit den afgront op- 47 wellende, onder tyran Taikozaeme verdonkert; toen Karel Spinola,47 vlg. 48 neef van zijnen grootdaedigen grootvader, graef Augustijn Spinola,48 49 met zijne medegenooten, vier jaeren lang, onder den blaeuwen49 50 hemel, van koude bevrozen, van hitte gebraden, stantvastigh den 51 gloeienden rooster van den heiligen Laurens, dien grooten marte-51-52 52 laer, verdoofde. De kruisboom voorheene van de eerste ontsluiteren52 53 der Sineesche weerelt weder met onvermoeiden arbeit, in Sina ge- 54 plant, begon, onder de heerschappy van keizer Zungchin, adem te54 55 herscheppen, te bloeien en te groeien, en ongelijk veiliger onder 56 d'opgaende regeeringe van den jongen Tarter; ook zulx dat ko-56 57 ninginnen, vorsten, de grooten van het hof, besneênen, mandarij-57-vlg. 58 nen, amptenaeren, en ontelbaere duizenden, de Wet van den 59 eenigen verlosser der menschen omhelzende, zich in het zuivere 60 waschbadt der wedergeboorte lieten baden: maer helaes de jonge 61 keizer, die de waerheit in 't openbaer begenadighde, en zelf, als een61-62 62 herboren Konstantijn, overbodigh was zich het juk des gekruisten 63 t'onderwerpen, ten waere het verbodt van de veelheit der vrouwen
64 hem t'onverdraeghzaem scheen; komt, door gehengenis der god-64 65 delijke voorzienigheit, welker voetstappen onnaspoorbaer zijn, on- 66 tijdigh t'overlijden. De wispelturige nazaet, gelijk een ander Herodes,66 67 te licht geloovende dat d'opgang van den Europeeschen godtsdienst 68 den ondergang zijner kroone voorspelde; verandert nu alle genade 69 in onverzetbaeren haet en vyantschap. Zoo worden de katholijke 70 kruisgezanten plotseling overvallen en verdrukt, waerom de ge- 71 trouwe arbeiders in den ooghst der zielen, ter naeuwer noot, den 72 wreeden klaeuwen der Tartarische tygeren ontschuilen.
74 De heer van Kabau is niet ongewoon, uit den mont van godt-74-vlg. 75 vruchtige letterhelden, de nieuwe maeren, uit d'andere weerelt her- 76 waert overwaeiende, te hooren, en aendachtigh t'overweegen hoe 77 d'eeuwen door de beurten der heerschappyen, gelukkige en ramp- 78 zalige tijden, geduurigh ommewentelen, waer by de voortplanters 79 der katholijke waerheit, onder het Heidensche afgodendom, vruch- 80 ten winnen, of de hagelbuien der vervolgingen den bloesem van 81 hunne hoope zien treffen, wanneer vroomen beproeft en geloutert, 82 quaden gestraft worden: hierom docht ik my zelven d'eer te geven 83 den heere Nobelaer, op te draegen dit treurspel van keizer Zungchin, 84 of den ondergang der Sineesche heerschappye, of het misschien,84 85 in schaduwe van de plantagie te Hofvliet, zijne gedachten met eenige85 86 aengenaeme bespiegelinge moght voeden en onderhouden. Ont- 87 fang dan, weledele heer, dit tooneelwerk, hetwelk zich gelukkigh 88 schat uwen naem en titel in het voorhooft te voeren, terwijl ik 89 wensche altijt te mogen blijven,
Uwe weled. ootmoedige dienaer
J.v. Vondel.+
Inhoudt.
1 Zungchin, keizer van Sina, de leste uit den stamme van Taiminga, bezeten van onver-1 2 zaetzaeme gierigheit, en hierom teffens van oversten en onderdaenen gehaet, wort te Peking,2-vlg. 3 de hooftstadt en de stoel des rijx, onvoorziens besprongen van Lykungzus, hooft der weder- 4 spannelingen, en opgeworpen keizer. Dees hadde heimelijk verstant met den mont des krijghs-44-5 5 raets, en eenige belhamelen, alreede stil in stadt vooruit afgevaerdight, om tegens zijne aan- 6 komste onraet en misverstant te brouwen. De stadt was met eene geweldige bezettinge, den 7 muur in 't vierkant met kortouwen gewapent: doch daer de wederspannelingen storm liepen,7 8 stont het grof geschut slechts zwanger van los bussekruit, en de wederstant hier en elders 9 was alleen een schijnstrijt en bloot spiegelvechten, tot dat endelijk de poort van binnen schich- 10 tigh geopent, de vyanden, voor den opgang der zonne [want eenige getrouwe voorvechters10 11 hielden niet lang stant] ter stede inberstende, het hof, onaengezien den wederstant van eenige 12 vroome rijxamptenaeren en hofbesneênen, overweldighden. Lykungzus hadde nu den eersten12 13 hofmuur, eer de keizer het merkte, alreede verovert: want trouwelooze hofbesneênen, by wien1313-14 14 het meeste gezagh bestont, stelden het waerschuwen zoo lang aen d'eene zijde, uit vreeze dat14 15 de keizer den slagh ontwijken zoude: maer hy buiten hoop van ontvlughten gestelt, raeden 16 vroomen hem, ook onvroomen, onder schijn van trouwe, het palais en de stadt te verlaeten: 17 waer op Zungchin [hoorende dat de wegh alom gesloten, alle hoop van ontvlughten beno- 18 men was] eenen brief met zijn eigen bloet schreef, waer in hy d'oversten van het te spade ont-18 19 dekte verraet beschuldighde, d'onderdaenen ontschuldighde, en begeerde dat Lykungzus, 20 dewijl de hemel hem het rijk beschoren hadde, wraek zoude eischen van trouwelooze oversten 21 en vadermoordenaeren. Terstont hier na doorstak hy zijne eenige huwbaere dochter, om haer21-vlg. 22 niet ten guighelspeele des triomfeerenden vyants te stellen, en verhing zich zelven aen eenen22
23 pruimeboom, met zijnen koussebant, gelijk ook de keizerin, Kolaus, de stadhouder, eenige23 24 getrouwe hofbesneênen, mandarynen, en menighten van burgeren hem in de doot navolgen. 25 Lykungzus komt hier op ten hove, hoort en ziet den uitgang van Zungchin, zet zich op den25-26 26 keizerlijken stoel, laet den bloetbrief lezen, gebiet Us, den aertskanzelier, Uzangueius,26-27 27 zijnen zoon, wachtmeester van den rijxmuur, ten hove te verdaghvaerden, om met allen 28 krijghsoversten den nieuwen eedt van getrouheit te staven. Hy belooft de Christensche kruis-28-vlg. 29 genooten by de hantvest van hunne vryheit te hanthaven, aen wien de Geest van den heiligen 30 Franciscus Xaverius, verschijnt, en hun voorspelt het omkomen van 's keizers dry zoonen,30 31 Lykungzus ondergang, en den opgang van den grooten Cham, Keizer der Tartaren, onder31 32 wiens regeeringe de Christensche godtsdienst zich door geheel Sina eerst wijder zal uitbreiden, 33 doch eerlang door den nazaet onderdrukt worden.33
34 Het tooneel is te Peking, op het voorhof. Het treurspel begint na den ondergang, en endight34 35 met den opgang der zonne.
De tooneelisten van dit treurspel.*
Adam Schal. Agripyner, overste der priesteren van de Societeit.+
Rey van Priesteren.+
Us. Aertskantzelier.+
Kolaus. Stedehouder.+
Zungchin. De keizer.+
Jasmyn. De keizerin.+
Pao. De erfprinces.+
Fungiang. De erfprins.+
Xaianga. Vorstin en staetjoffer.+
Lykungzus. De tyran.+
De Geest van Franciscus Xaverius.
opgeworpen keizer: die zich als keizer had opgeworpen.
