Het derde bedryf.
JASMIJN. PAO. ADAM.
Jasmijn:
Vorstin Xaianga, waer magh Adam nu vertoeven?513
Wy toetsten vaders trou, die blonk op alle proeven,
515
Als gout van Ganges op den toetsteen blinkt ten toon.515
Zy blonk gelijk een perle aen onze wereltkroon.
Indienwe recht zien, zijn genooten afgescheiden517
Staen ginder. zegh hun dat wy 's vaders komst verbeiden.
Pao:
Zy haelen hem.
Jasmijn:
my lust te hooren uit zijn' mont
520
Of mijn bekommering op reden is gegront.
Adam:
Gezalfde dochter van den hemel.521
Jasmijn:
wijze vader.
Adam:
Wat eischt de majesteit?
Jasmijn:
nu schroom niet: tre vry nader.
Adam:
Op 't hoogh behaegen van de grootste keizerin,
Verknocht aen 's hemels zoon door goddelijke min.
525
Ontschuldigh uit genade, indienwe een luttel draelden.
Toen d'uuren van den nacht in top het hooftpunt haelden,
Begon ik flux den dienst, naer d'ingestelde wijs,527
En offerde op 't altaer, den waeren Godt ten prijs,
Ten zoen der misdaên, en gedacht in mijn gebeden529
530
Dat Godt Taimingaes telgh, van 's roovers heir bestreden,530
[p. 352]
Behoedende, alle ramp van uwen rijxstoel keer'.
Gebruikme, ben ik 't waert, ten wasdom van uwe eer.
Jasmijn:
De geest, met eene wolk van staetbekommeringen
Betrokken, zweeft te laegh, en kan niet hooger dringen.
535
Gedachten pijnigen de zinnen om al 't geen
Ons sedert eene wijl een droevigh voorspook scheen.
Uit veele tekenen, die wy te zaemen stellen
Als letters, kan men niet dan ongevallen spellen.
Voorleden zomer queekte een oievaer op 't nest
540
Van 't gulden hofdak zijn gebroetzel. uit het west
Verscheen een ros gedroght, gevoert op vleermuispennen.
Het braekte vier en vlam, viel gruwzaem aen het schennen,
En rukte d'ouden fel de taeie slaghpen uit.
Zy stortten van het nest ter aerde dat het stuit.544
545
De jongen wouden vliên, maer werden flux verbeeten.
De roover hielt het nest, hoovaerdigh en vermeeten.
Adam:
Hoe lang?
Jasmijn:
tot dat een draek van 't noorden streven quam,547
Het ros gedroght verbaest de vlught ten zuiden nam,
En, vliegende afgemat, in eenen poel verstikte.
550
Een dreigend voorspel, dat ons menighmael verschrikte
Adam:
En wat bezwaert u meer?
Jasmijn:
de schranderste in het lant,
Om uit de linien der palme van de hant
Geluk of ongeluk met kennis t'overleggen,
Ontziet, uit vrees voor straf, al watze ziet te zeggen,
555
Dewijl de dwarsse lijn de langste knipt en snijt.
Bediet de lange lijn den draet van 's levens tijt,
Zoo wil ons leven kort en snel ten ende loopen.
Wat lust of weelde staet Jasmijne dan te hoopen?
[p. 353]
Geraetzaem vont den pij t'ontwijken, die, van verre
Afsnorrende uit de lucht, gelijk een staertstar, blonk,
En hooftçieraet en kroon van 't hooft ter aerde klonk.
565
Indien Toangus leefde, in starrekunde ervaeren,565
En starrewichlery, hy zou het openbaeren
Door welk een middel men dien pijl ontwijken kon,
Eer d'onverwachte slagh het heiligh kroonrecht schon.
Adam:
Zoo wort uw majesteit bestreên van hier en ginder.
Jasmijn:
570
Wy zagen menighmael den grijzen offervinder570
Verschrikken voor 't altaer, wanneer hy met verstant
Doorsnuffelde en bezagh het offeringewant
Van zwijn en bok en haen, bekommert en verslegen.
De honden huilen 's nachts. het spookt langs achterwegen.
575
De raven krassen naer. de gront der aerde beeft.
Een damp bezwalkt de zon. wat adem schept en leeft,
Gezielt en ongezielt, gedroghten aen de stranden
Bestemmen dat'er staetverandring is voorhanden.578
Hunguüs dootsche geest verscheen ons 's nachts, zoo 't scheen.579
580
Wy greepen naer de schim, die droop door d'armen heen,
In 't midden van den droom. laet hooren hoe gylieden
Die tekens opneemt: watze melden en bedieden.
Adam:
Doorluchtste keizerin, Europe, klaer verlicht
Van boven, bout geen hoop van voorspoet op gezicht
585
Van geesten, wichlery uit vogelvlughten, droomen,
En hantbekyken, naer geruisch van bosch en stroomen,
Gehuil, en hontsgebas, en starrewichlery,
Noch acht geen nachtgespook, ook geene razerny588
Van offervinder, noch gezwets van guighelaeren.589
590
Zoo schroomenze ook geen ramp, noch laeten zich vervaeren
Om beuzelmerkten, daer bedrogh zijn logens vent:591
En uw Konfutius, gansch Sina door bekent,592
Beloegh deze ydelheên. hy plante goude zeden,
Voor twintigh eeuwen op het lant, en in de steden.
[p. 354]
595
d'Onfaelbre waerheit van ons heiligh wetboek vloekt
De ziel, die troost en raet by vogelwichlaers zoekt,
Waarzeggers en gespook van geesten, streng veroordeelt.597
Jasmijn:
Kunt gy dit sterken met een klaer bewijs en voorbeelt?
Adam:
Een koning Saul, van dootvyanden bestreên,599-vlg.
600
Toogh buiten 't leger 's nachts naer 's lants waerzeghster heen,
Op datze een' geest verwekte, om uit zijn' mont te hooren
Wat lot hem 's andren daeghs van boven was beschoren.
Zy wekte Samuël, een' ouden godtsprofeet,
Die uit der aerde rees, en in het lange kleet,
605
Hem spelde hoe hy op de lijken van dry zoonen
Zou storten in het zwaert, versteeken van zijn kroonen.606
Toen wanhoop velt won, quam het naberou te spa.
Die raet zocht buiten Godt, verviel uit Godts gena.
Dees misdaet wert hem voor een dootschult aengerekent.
610
Vrees Godt alleen, die weet wat spoet of ramp betekent.610
Jasmijn:
Daer komt de keizer, met den erfvorst Fungiang,
Verbaest en schichtigh aen. wy mogen onzen gang612
Ter zijde neemen, om geen overlegh te stooren.
Wy kunnen hun gesprek aen dezen pyler hooren.
ZUNGCHIN. FUNGIANG.
Zungchin:
615
Hier broeit een nachtverraet.
Fungiang:
de hemel breng 't in 't licht.
Zungchin:
Dit lijdt geen uitstel, neen.
Fungiang:
heer vader, lees het dicht.616
Zungchin:
Zie toe, het rijxhof staet op wankelbaere beenen.
Zie toe, en wacht u voor vermomde hofbesneênen.617-618
[p. 355]
Fungiang:
Waer vondt heer vader dit?
Zungchin:
geslingert in 't poortael.
620
De hant is onbekent.
Fungiang:
verdaegh hen altemael,
En monsterze op een ry, zoo kan zich geen beklaegen
Dat hy uit achterdocht vervalt in 't hoogh mishaegen
Onnozel, zonder schult. een vroome blijft wel vroom.
De schrik houdt weifelaers door onderzoek in toom.624
625
De proef beschaemt geen trou, maer geeftze een' klaerder luister.
Zungchin:
Wie slimme gangen gaet blijft schuilen in het duister.
Fungiang:
Men merkt in 't monstren wie beteutert staet of niet,
Wie stamelt in de spraek, wie zijne verf verschiet.628
Men zieze hooft voor hooft vrypostigh onder oogen.629
Zungchin:
630
Het hol van 's menschen hart is 't broeinest van de logen.
Fungiang:
Het aengezicht, gelijk een spiegel van 't gemoedt,
Ontdekt door tekens wat in 't harte wort gebroet.
Uit veelen kan zich pas een eenigh schalk verbergen.633
Zungchin:
De kanker in den staet ten hove lijdt geen tergen.634
Fungiang:
635
Een kanker in den staet dient tijdigh uitgesneên.
Zungchin:
Men snijde 't quaet uit, maer ontzie gezonde leên
Aen 't lijf te knotten, en neeme eerst volkome kennis.
[p. 356]
Zungchin:
640
Dat wort u toegestaen, maer eischt een rijp beraet.640
Fungiang:
Valt op Kolaüs, uw' stadthouder, geen bedenken?
Zungchin:
Wy schroomen zijne trou door achterdocht te krenken.
Hy is de slaghpen, daer het gansche hof op drijft.
Fungiang:
Men acht getrou die tot het endt stantvastigh blijft.
Zungchin:
645
Wat geeft u reden van bedenken of mistrouwen?
Fungiang:
Men bezight amptenaers, doch magh'er niet op bouwen.
Zungchin:
Wat twijfel valt hier? hy bezweek in geenen noot.
Fungiang:
Voorheene, maer nu staet gy voor den vyant bloot.
Zungchin:
Zoo bloot niet of men kan een' harden storm verduuren,
650
Indien de krijghsliên niet bezwijken op de muuren.
Fungiang:
Een muur, tien schreden dik, die tusschen beide leit,
Valt licht te sloopen. zulk een kleene ruimte scheit
De vyanden en u. hy koome uw' troon niet nader:
De pylers wankelen. een eenigh hofverrader,654
655
Van u gemaghtight om te heerschen en gebiên,
En wienze, als eenen godt, naer mont en oogen zien,
Behoeftze van ter zijde alleen een' wenk te geven;
De vyant zal terstont, daer 't hapert, innestreven,
En overloopenze al, gelijk een hooge vloet.659
Zungchin:
660
Eer die stantvastige Kolaüs ons den voet
Zou lichten, zal de dagh in duistren nacht verkeeren,
De zon in duisternis, de draek venijn ontbeeren,
Kiang, de zoon der zee, opstreven tegens stroom.663
[p. 357]
Wie los uit achterdocht met eenen lossen toom
665
Durf hollen over hooge en laegere amptenaeren,
Beschaftze wettigh stof uit hunnen plicht te vaeren,
En heul te zoeken aen een' opgeworpen heer.667
Wat onbescheit is dit! zwijgh stil: geen woorden meer.668
Fungiang:
Heer vader, belgh u niet; ay luister. uit wiens koker
670
Quam zulk een lasterpijl, dan uit dien oproerstooker?
Hier mompelde een gerucht door 't hof, vol onbescheit,
Hoe onder 't hofgebrek alleen de gierigheit672-vlg.
De gout- en geltzucht van den keizer, onberaeden
En met geen schattingen te stoppen noch verzaeden,
675
Een eenige oirzaek was, al klonk dees naklank valsch,675
Dat Sina zulk een storm van jamren op den hals
Quam storten, duizenden van d'oude trou veraerden,
En overliepen by geheele veltstandaerden,678
Behalve weinigen, besneên en Mandarijn,
680
Die noch volharden, naer den uiterlijken schijn,
En heimlijk letten of't verraet begint te rijpen,
De hulk van 't hof geraekt aen 't overslaen en gijpen,682
Om dan den oversprong te waegen buiten last.683
Begon heer vader nu 't momaenzicht van dien gast
685
Te lichten, strax zoude u de tronie openbaeren685
Wie 't opperhooft is der vermomde weifelaeren.
Zungchin:
Geen reden houdt de tong der reukelooze jeught687
In toom. het lasteren van ongekrenkt deught
Beneemt de deught den moedt een' rijxstorm uit te harden,
690
Die al wat tegenstaet aen slenters scheurt en flarden.
Waer loon ontbreekt, daer wort het weifelen verschoont.
Kolaüs is te rijk voor zijnen dienst beloont,
En durf zich zelven, by verandering van heeren,
Al quamenze over ons door hem te triomfeeren,
695
Geen zegenrijker loon beloven. laet dan af
Te schenden zulk een' helt, die noit ons reden gaf
[p. 358]
Te twijflen aen zijn trou: of smolten alle vroomen,697
Zoo staenwe op lossen gront, en 't is hier omgekomen,698
Fungiang:
Heer vader, spreek met Us, den grooten kantzelier.
700
Ik hael dien ouden, en vertrek terwijl van hier.
Daer nadert hy van pas. de vader kan hem hooren.
Ik ga eens luisteren ten transse uit van den toren.
De cedel waerschuwt u voor aenstaende ongemak.703
De weiflaers schuilen in de schaduw van dit dak.
ZUNGCHIN. US.
Zungchin:
705
Aertskantzelier, nu lees dees cedel, strax gesmeeten
In 't hofpoortael.
Us:
wat 's dit? de schrijver heeft vergeeten
Zijn' naem te tekenen.
Zungchin:
dat was hem ook geraên.
Us:
De dichter waerschuwt u.708
Zungchin:
hy tast de grooten aen.
Us:
Wat middel vint men best om deze hant te kennen?
Zungchin:
710
De schrijfkunst zweeft te wuft op allerhande pennen.
De hant valt zomwijl in het schrijven ongelijk.
Elk kent zijn eige hant.
Us:
een al te donkre blijk712
Om uit de letteren des schrijvers naem te spellen.
Men kan een anders hant naerbootsen, of misstellen
715
Met eene quaede pen: zoo slaen de raeders mis.
In zulk een halszaek durf geen rechter by de gis
Een' man betighten door een reukloos onderwinden.
Wy staen voor dit geschrift verstomt, als ziende blinden.
Wat oordeel gaf de prins van dit gestroide vaers?719
[p. 359]
Zungchin:
720
Hy starooghde eerst een poos, en stampte met de laers
Wel drywerf op den vloer, en schudde hooft en lokken,
Gelijk een jonge leeu allengs begint te wrokken,
Van spijt geterght. hy sloegh zijn blikken heene en weêr
En stapte, ontsteeken van een' gloet, vast op en neêr.724
Us:
725
Dat's edelmoedigheit, een aert van zijn' heer vader.725
De zoon is hem geheel gelijk, en niemant nader.
Wat sloot d'eêlmoedige te werken op dees stof?727
Zungchin:
Te monstren, hooft voor hooft, de grooten van het hof,
En met een snedigh oogh te zoeken eenigh teken,729
730
Een blijk, ontdekkende dit nest der hofgebreken.
Us:
Dat inzicht was niet vreemt, noch ongeraên voor 't rijk.
Zungchin:
En schoon 't geraeden waer, het is te zorgelijk.
Us:
Wat docht hem endelijk in 't scheiden best geraeden?
Zungchin:
Hy hadde het op den stadthouder fel geladen.
Us:
735
Kolaüs? neen hy is des keizers trouste vrient,
En heeft noit achterdocht gegeven noch verdient.
Het moght hem faelen aen zijn oordeel, in 't bestieren,
Den oorloghstoom te kort aenhaelen, ofte vieren
Te lang en al te ruim: maer willens wetens zou
740
Het nimmer haperen aen 's mans beproefde trou.
Hier eens aen twijfelen, dat waer den dootsteek geven
Dien dapperen, getroost al stervende te streven742
Ter eere van uw staet, en keizerlijke kroon.
De vader overzie dien misslagh in den zoon.
Zungchin:
745
Wy mogen door dit vaers ons dan gewaerschuwt achten:745
[p. 360]
Us:
En scherper passen op 't veranderen der wachten,746
Alle uuren, langer niet, verandren van het woort,747
De ronden gaslaen, langs den muur, en aen de poort.
Zungchin:
Het is de vierde nacht, dat wy met raet en orden,749
750
Om van krijghsoversten niet loos misleit te worden,
Voorzichtigh zelfs den muur bezichtighden in 't ront;751
Hoe 't met kortouwen, en de wacht geschapen stont;752
Hoe elk zijn' hoefslagh, hem gezet, alom bewaerde.753
Wy telden hooft voor hooft te voet, en ook te paerde,
755
Belasten d'ampten zich te quijten vroegh en spa,755
Om niet te vallen in des keizers ongena:
Doch nergens vont men daer het minste op viel te spreeken.
Us:
Waer 't oogh des keizers waekt wort geene kans verkeeken.
Zelf voortreên, leert den knaep navolgen 's meesters spoor.
760
Ik viel noch daetelijk op d'aerde met mijn oor,
En luisterde heel scherp, om eene lucht te scheppen,761
Aen vier gewesten, wat zich roeren moght of reppen,
Maer hoorde geen gewagh. de wagen van den nacht763
Rolt steiler neêr, voorby de derde starrewacht.764
765
Uw majesteit magh vry op mijne toezicht rusten.765
Zungchin:
Hoe past het slaepen, en wat slaepen zou hem lusten,
Die zulk een' vyant voor de poorten ziet in 't velt?
Een openbaere zee van roofzucht en gewelt
Komt bruizen naer Peking, om vraetigh in te slikken
770
Een schatkist, daer de balgh des afgronts aen zou stikken,770
Een schatkist, jaeren lang inzwelgende onverzaet
Wat zulk een hofprael eischt, ten steun van onzen staet,
Geheele stroomen gouts, en onwaerdeerbre tollen.773
De roover, om het heir, dus vreesselijk aen 't hollen,
775
Noch aen te prikkelen, zwoer by zijn' tullebant
En heirbijl hun Peking en dit wijdtstrekkend lant
Ten roof te schenken, zoo zy 's keizers poort oprammen.777
[p. 361]
Gedenk gedenk eens hoeze op zulk een' vrybuit vlammen.
Peking, met zonnegout en diamant gekranst,
780
Is deze schoone bruit, daer 't al om juicht en danst.
Us:
Z'is voor dien schender en schoffeerder niet geschapen.
Hy zalze dezen nacht niet reppen noch beslaepen.782
En of men tijdigh hem misleide door verdragh,783
Behoudens d'eer van uw grootmaghtighste gezagh?
Zungchin:
785
Wat middel dunkt u waer de raetzaemste en de beste?785
Us:
Lykungzus voere 't heir een daghreis van dees veste,
Om tusschen beide op 't velt de tenten op te slaen,
En blank in 't harrenas, van weêrzijde af en aen,
Voorwaerden van verdragh eendraghtigh in te stellen.
790
Gy most den hollen buik der hoofden en kornellen
Uit uwe schatkist milt opvullen tot de keel.
Zungchin:
Zy slikten heel Peking, tot slissing van 't krakkeel,792
Al wat men schraepen kon met graven en met delven
Uit dertigh rijken, zoo veel kelders en gewelven,
795
Van zilver gout en zijde en diamant verkropt.
De balgh des gierigaerts wort met geen gout gestopt.
Veel jaeren schattingen, met rijk gelade jonken797-vlg.
Door Yo naer dit hof gevoert, of ons geschonken798
Van onderkoningen, vrywilligh af te staen;
800
Dat koelt geen roofkoorts, neen, maer steekt de roofkoorts aen.
Den gouden sleutel van ons schatkist hem te geven!
Wy scheiden liever, blank in 't harnas, van ons leven.
Het hart des keizers leght begraven in het gout.
Us:
Gy kunt het derven.
Zungchin:
neen, zoo weinigh als het zout.
805
De schatkist moet den krijgh, gelijk een zenuw, stijven:
En stont menze af, wie zou een roovers waerborgh blijven,
Dat hy, na d'overgift, het heir afdanken zou?807
[p. 362]
Us:
Eisch duizent gyzelaers, ten onderpant van trou.
Zungchin:
Geen vaster gyzelaers dan klinkende metaelen.
Us:
810
Wie komt hier schichtigh van den hoftrans nederdaelen?810
Wat maere of Fungiang den vader brengen wil?
FUNGIANG. ZUNGCHIN. US.
Fungiang:
Wy hooren geen gewagh. de nanacht zwijght zoo stil,812
Dat al de wachters, op den porceleinen toren,813
Geen mompelen in stadt, geen bladers ruischen hooren
815
Rondom den boomgaert. is 't geen teken dat de haet
Behendigh toeleght op een gruwelijk verraet?
Men zoude uit deze kalmte een' rijxorkaen vermoeden,
Het geeft bedenken datze een onweêr uit wil broeden.
Heer vader, laetme toe, aen dien of dezen oort
820
Te gaen naerspooren, op de merkt, of aen de poort,
Hoe 't sta geschapen, eer het onweêr op moght komen.
Zungchin:
Wy hebben kennis van geschut en volk genomen,
En stadts gelegenheit, een dagh of dry geleên.823
Fungiang:
Wat kunnen schelmen in dry dagen tijts niet smeên!
825
De vyant staet niet stil. een oorloghskans verandert,
In eenen oogenblik, van aengezicht en standert.
Zungchin:
Wanneer twee heiren schrap, en tegens een gekant,
Zich mengen onderling, en kampen hant aen hant,
Dan moet de zwakste in 't velt den allersterksten wijken:
830
Dan gaet de sterkste met dien roof en zege strijken:
Nu duikenwe gerust en schootvry zonder noot,
In een bemuurde stadt: dat onderscheit is groot.
Fungiang:
Heer vader, ik geloof zy leggen toe uit laegen833
U op te koomen, eer het licht begint te daegen.
[p. 363]
835
Vergunme buiten 't hof eens kennis van den staet
Te neemen.
Us:
zou de prins rinkinken by de straet,836
Een oir en erfgenaem van duizent vorstendommen837
Zich waegen by de maen en maeneschijn te mommen,838
Daer hem een onverlaet bejegent in der yl,839
840
Of ergens by geval een kaisteen of een pijl,
In 't wilt gevlogen, 't is gebeurzaem, quaem te grieven?
De vader volge vry zijn inzicht en believen;
Wat my belangt, my gruwt. ik sta het geensins toe.
Fungiang:
Men houde uwe ydle vrees den ouderdom te goe.
Zungchin:
845
Dat is geen suffers raet. veel nutter hier gebleven.
Fungiang:
Heer vader, gunme toch ter hofpoorte uit te streven.
Mijn geest getuight niet goets van deze stille vlaegh.847
Zungchin:
Vertoef, mijn zoon: gedult, tot dat de morgen daegh.
Fungiang:
Mijn onrust lijdt niet hier een oogenblik te toeven:
Zungchin:
850
Gy wilt uw vaders hart ontstellen en bedroeven.
Fungiang:
Ik wil het veiligen voor onraet en gevaer.
Us:
Men stuure een' andren heen. doorluchtste prins, bedaer.
De hofpost zal terstont gewisse tijding brengen.
Fungiang:
Indien zich weifelaers in dezen handel mengen,854
855
Mooght gy den hofpost niet betrouwen by zijn woort.
Us:
Men opent in den nacht den vyanden geen poort.
[p. 364]
Fungiang:
Daer trou op schiltwacht staet, van geene gunst te krenken.857
Nu waerschuwde ons dit vaers het erghste na te denken.858
Zungchin:
Verkies dan uit het hof den trousten amptenaer.
Fungiang:
860
Ik ben de trouste, en wil, gelijk een hofpylaer,
Den rijxtroon stutten. men betrou geen ronde of wachter.
Broet hier verraet, ik wil ter sluik en stil van achter
De schelmen naertreên, en betrappen op de daet.
Us:
Zoo een verraeder zich verweert, u steekt of slaet,
865
Bekent of onbekent, hoe zal men d'opspraek paeien?865
Hoe wil uw doot door twee-endertigh rijken kraeien?866
Hoe zou men dit vergrijp verdaedigen? geen wet
Gedooght dat ik den prins in 's levens waeghschael zett'.
De rijxwet stelde my en andren tot uw hoeders.
Fungiang:
870
Al sneefde Fungiang, noch leven bey zijn broeders,
Om vaders stoel te kleên, en d'oude heerschappy.
Us:
Het wettigh voorrecht eischt den outsten van de dry872
Ten troon te klimmen, tot verdaediging der wetten.
Fungiang:
Het eischt dan datwe d'eerste op 's rijx beschutting letten:874
Us:
875
Met reden, doch geensins door reukeloos bewint.875
Het sta aen vader, zoo hy dit geraeden vint.
Fungiang:
Gy pijnight vader met zwaarmoedige gepeinzen.
Us:
Ik openbaer mijn hart vrymoedigh, zonder veinzen.
Fungiang:
Uw zorgen zien te verre, en suffen zonder last.879
[p. 365]
Us:
880
Zy zien te verre, indien dees voorzorgh ons niet past.880
Fungiang:
Heer vader, geef verlof: men magh niet langer beiden.
Zungchin:
Zoo most een sterke drom van riddren u geleiden.
Fungiang:
My dient geen stadtgerucht, maer met een stille trom
Te vliegen naer de poort op kuntschap, en voor mom.884
885
Zoo moet men rijxverraet opkomen, en ontdekken.885
Us:
Waer 't ongeraên een' storm van onraet op te wekken,
Met keteltrommelen, klaeroen en hoftrompet,
Geklep van klokken, als in 't wilt en zonder wet,888
Getoet van hoornen, uit vier hoeken van de poorte,889
890
Om deze misdraght van verraet in haer geboorte
Te smooren, 't zy hier hof of stadt van zwanger gaet?
Zungchin:
Een' loozen wapenklank opwekken eischt beraet.
Het heeft zijn zwaericheit niet kleen van wederzyen,
En kon tot heil der stede of 's rijx bederf gedyen,
895
Naer d'ongelijkheit van een ieder opgevat,
Of recht of averecht; en misverstant in stadt
By trouweloozen en getrouwen teffens baeren.
Fungiang:
Heer vader, geef verlof, om tijdigh voort te vaeren,
En zegenme, zoo rukke ik stewaert in van 't hof.
Zungchin:
900
Trek heen, en keer terstont: wy geven u verlof.
REY VAN PRIESTEREN.
[p. 366]
905
Der aerde, en onder lantjuweelen905
Spant gy met reden d'eerste kroon:
Doch aen den ring der landeryen
Van twee-endertigh heerschappyen
Is Sina d'eedle diamant,
910
Die goddelijk in d'oogen flonkert,
En alle uitsteekentheên verdonkert,
Gelijk een onwaerdeerbaer pant.
Al wat den eersten mensch bejegent,
In 't paradijs, zoo rijk gezegent,
915
Dat vloeit u toe uit 's hemels schoot.915
Gy zijt het hart, dat ziel en leven
Aen alle uw medeleên kunt geven,
Ten schimp en uitstel van de doot.
Elk lantschap draeght zijn vrucht en naemen:919
920
Gy vatze in eenen bondel t'zamen.
I. Tegenzang:
Natuur, om uw geluk te waeren,921
Omheinde, ô Sina, u met baeren,
Steenrotsen, plaeten, drooghte en bank,
Of met geberghten, bosch, en wouden,
925
Of gulle zantzeen voor mistrouden,925
En wildernissen, breet en langk:
Doch toen natuur, vol wonderwerken,
Verzuimde in 't noorden u te sterken,
Voltrok de kunst wat haer ontbrak,
930
En boude, om u in noot te troosten,
Den muur van 't westen tot in 't oosten,
Een borstweer tegens ongemak.
Tienhondertduizent mans bevrijden,933
Ten trots van al die 't rijk benijden,
935
Dien muur, vijfhondert mijlen lang:
Waerna zomwijl Sineesche steden936
Door's Tarters inbreuk schade leden,
Geschonden van uitheemschen dwang,
Tot dat Taiminga wiert verheven.939
940
Men wensch' zijne afkomst lang te leven.
[p. 367]
II. Zang:
Maer schoon, van 's Tarters juk ontslagen,
En vry van buitenlantsche plaegen,
De rijxmuur dicht gesloten blijft,
Wat baet het, nu d'inheemsche wrokken
945
's Rijx vruchtbren bodem overtrokken,
En roofzucht haeren moedtwil drijft.
De steden treuren al t'elendigh,
En quijnen aen een koorts inwendigh.
Het bloet, in d'aderen verrot,
950
Verwekt een' brant van hofgebreken,
Die 't rijk naer 't hart te vinnigh steeken.
Aen krachten is geen overschot.
Wat uitkomst kunnenwe ons beloven,
Ten zy een hooger hant van boven
955
Den staetarts helpe alle oogenblik,
Nu d'artsenyen niet vermogen,956
De slagh der hartaêr opgetogen
Ons waerschuwt met den jongsten snik.958
Het hooft lijdt van verrotte leden.
960
Men hadze nutter afgesneden.
II. Tegenzang:
Aertsherder, troost verstroide lammeren,961
Beschut de zielen, die nu jammeren,
d'Onnooslen voor het wolfsgebit,
En wolven, die in 't schaepskleet duiken.964
965
Het is geen tijt het oogh te luiken.
Gy hoort hoe u de kudde bidt.
Bescherm Taimingaes eedle loten,
Die 't hof van Sina, toegesloten
Voor alle uitheemschen en het kruis,
970
Eerst openden voor uw standaerden,
Uwe eer hanthaefden en bewaerden,
Ten schimp van afgodistgedruisch.
Bescherm uw planten, teêr in 't bloeien,
Op datze in kracht en sterkheit groeien,
975
En vruchten draegen op haer tijdt.
Een hagelbuy, met recht te schromen,
[p. 368]
513Xaianga: vorstin en hofdame.
515Ganges: de bekende heilige rivier van de Boeddhistise Hindoes in Voor-Indië.
517zijn genooten: zijn medepriesters (de rey van priesteren).
521dochter van den hemel: de keizerin, als vrouw van de ‘zoon van de hemel’. (vs. 524).
527den dienst: het heilig misoffer. Vondel had waarschijnlik in de missie-berichten uit Sjina gelezen, dat Pater Schall eens inderdaad met deze woorden zijn verlate komst bij de keizer verontschuldigde (n.l. bij de latere Mandsjoe keizer Sjoen-Tsjih).
529gedacht in mijn gebeden: gedacht de keizer in mijn gebeden, en bad ...
530Tai-ming: de Ming dynastie, waarvan ‘Zungchin’ de laatste keizer was.
544dat het stuit: dat ze neersmakken.
547een draek van 't noorden: zinspeling op de Mandsjoe's, wier zinnebeeld evenals van de Sjinezen de draak was.
559een post: een bode, bericht.
560niet al: niet geheel.
565Toangus: een der oude keizers van Sjina (duizende jaren vóór Kristus), ervaren sterrekundige.
570offervinder: wichelaar; die uit de offers de toekomst vindt; deze manier van de toekomst voorspellen is die van de oude Grieken en Romeinen; Vondel brengt die over op de Sjinezen.
578Bestemmen: bepalen, beduiden.
579Hunguiis: Hoeng-woe, de eerste keizer van de Ming-dynastie (zie vs. 80).
588razerny: waanzin, wartaal.
589guighelaeren: tovenaars, bedriegers.
591beuzelmerkten: (praatjesmarkten) beuzelingen, prullerijen.
592Konfutius: Khoeng-foe-tse, de bekende Sjinese wijsgeer (zie op vs. 440).
597en bij waarzeggers en geestverschijningen die streng veroordeeld zijn.
599-vlg.Aldus in 1 Samuël (1 Kon.) 28:3-19. Saül vroeg aan de ‘waarzegster’ de geest van Samuël op te roepen; en tegen haar verwachting verscheen werkelik de geest van Samuël door God gezonden, en voorspelde Saül zijn nederlaag door de Filistijnen, en de dood van hem zelf en zijn (drie) zonen. (De vervulling hiervan 1 Sam. 31).
606versteeken: verstoken, beroofd.
610spoet: voorspoed.
612schichtigh: schuw, ontsteld.
616het dicht: het opgestelde, het geschrevene.
617-618Deze twee regels vormen de inhoud van de geschreven waarschuwing.
624weifelaers: die nog weifelen, zullen terugschrikken deel te nemen aan 't verraad.
628verf: kleur.
629onder oogen zien: voor onder d'ogen zien, zoals: voor ogen houden, stellen, slaan enz. vroeger meer zonder lidwoord dan nu.
633Bij een straf onderzoek lukt het maar een enkele misdadiger (schalk) onder velen zich niet te verraden.
634De kanker, die in de staat nu woekert, kan geen prikkels (geen onberaden handelingen) aan het hof verdragen.
638de bitse schennis: het bijtende, felle verderf.
639het hart van de staat is het keizerlik hof.
640toegestaen: toegegeven.
654een eenigh: een enkele.
659overloopenze al: en ze allen onder de voet lopen, meervoud bij de vyant als meerv. voorstelling.
663Kiang: dit woord betekent rivier; hier wordt bedoeld de Jang tse-kiang = de grote rivier, waar Nanking aan gelegen is (zie vs. 1161); de zoon der zee genoemd om zijn geweldige grootheid.
667aen een' opgeworpen heer: bij een nieuwe heerser die zich als keizer heeft opgeworpen.
668onbescheit: onbehoorlikheid.
672-vlg.over de gierigheid van deze keizer, zie Inhoudt, aant. op r. 2.
675dees naklank: dit lasterlik gerucht (vergel. achterklap).
678by geheele veltstandaerden: bij hele regimenten (die ieder onder een standaard staan).
682gijpen: het omslaan van het zeil aan de achtermast (bezaan of achterfok) door het plotseling omwenden van de wind (de voorwind, d.i. die van achter komt); dus: die letten of het scheepje van het hof ...
683Om dan zonder nadeel (last) voor hunzelf naar de vijand over te lopen.
685de tronie: het gezicht zonder mom.
687reukelooze: roekeloze, onberaden.
697of ....: of als alle trouwe en wakkere mannen zouden bezwijken.
698omgekomen: afgelopen, verloren.
703De cedel: de ceel, het briefje met de waarschuwing (zie vs. 616).
708De dichter: de opsteller.
712een al te donkre blijk: een al te duister bewijs (blijk vroeger ook de-woord).
719vaers: vers; hier beschouwt Vondel de waarschuwing als geschreven in versmaat, wat natuurlik in dit toneelstuk vs. 617, 618 ook het geval is (de woorden dicht in 616 en dichter (opsteller) in 708 wijzen dit niet noodzakelik aan).