Het vierde bedryf.
PAO. JASMIJN. ADAM.
Pao:
Hoe dus, vrou moeder? hoe? gy schreit uwe oogen uit,
Ziet root bekreeten. och verwek geen hofgeluit
Met handenwringen. staek dit ongeduldigh kermen.
Jasmijn:
Och dochter, och wat raet? wie zal dit rijk beschermen,
985
En ons en u? hael Schal, mijn' allertrousten raet.
Pao:
Daer komt de vader aen.
Jasmijn:
in welk een' droeven staet
Vermaent de hooge noot noch troost by u te zoeken?
Getrouwe vader, och hoe dreigen duizent vloeken
Het hof te treffen! och waer blijft de prins, de zoon,
990
Hanthaver en pylaer van zijn heer vaders troon?
Adam:
Genadighste mevrou, brogt iemant quaede maeren?
Jasmijn:
Geen maeren.
Adam:
waerom wiltge ontijdigh u bezwaeren?
Verwacht den blijden bode, en quel u niet te vroegh.
Jasmijn:
Geen tijding hooren geeft ons zekerheit genoegh
995
Hoe 't staet geschoren. och, het is hier omgekomen.995
Van droefheit sluit mijn hart. wie kan zich zelve toomen!
Adam:
Geef reden plaets. waertoe deze ongelaetenheit?997
De dageraet breekt aen in 't oostgeweste, en scheit
[p. 369]
De duisternis en 't licht. ay laet u niet verlangen:999
1000
De moeder zal den zoon eerlang ten hove ontfangen,
Behouden en gezont. betroume by mijn woort.
Hy stelt vast orden aen de veste en aen de poort.
Jasmijn:
Dat voeghde een' minderen, den wachter van de benden.
De vader zijnen zoon alleen by nacht te zenden1004
1005
Van 't hof ter stede in, met een merkelijk gevaer
Van 't leven: och wat valt ons dees verbeelding zwaer!
De vader zal te spa die dwaesheit zich beklaegen.
Noch onlangs droomde ik hoe hy op een baer gedraegen
Zijne oudren t'huis quam, 't hart met eenen pijl gewont.
1010
Wy vielen beide op 't lijk, en kusten 's jonglings mont,
Die bleek geene antwoort gaf op nokken traenen klaghten;1011
Een voorspook van den rouwe en steek, dien wy verwachten.1012
Adam:
Mevrou, ik leerde u hoe de wijzen in Euroop
Geen droefheit scheppen uit een nachtgezicht, noch hoop
1015
Op droomen bouwen, schuw van zulke valsche snaeren,1015
Die d'ooren streelen, om 't genot der wichelaeren.
O waerdste dochter van den hemel, leer uw lot
Verwachten uit den schoot van dien alzienden Godt,
En Godts voorzienigheit, beleitster van de zaeken
1020
Der weerelt, allermeest die heerschappyen raeken.
Jasmijn:
Natuur houdt ouders aen hun kinders vast verplicht
Met eenen taeien bant. het hart der moeder zwicht
Uit teêre liefde voor den aenstoot, in haer vruchten1023
Te lijden. kanze dit uitharden zonder zuchten?
[p. 370]
1030
Is 't billijk dat gy me den leenheer kennen moet,1030
En danken voor 't genot van uwe weereltkroonen,
Uw schoone dochter, en dry keizerlijke zoonen.
De leenheer, dieze u schonk, is maghtigh hen te hoên.
Laet af dan t' ontijde uw zwaermoedigheit te voên
1035
Met bystre droomen, en onstuimige gedachten.1035
Het past groothartigen geene uitkomst hier te wachten
Dan van de hoogste hant des hemels, hoeze ook zy.
De keizer wandelt in de lange galery,
Beslommert met den staet en edele gepeinzen.
1040
Het is geraeden uwe inbeeldingen t'ontveinzen
Met een gerust gelaet, en ingetoomt ontzagh.
'k Wil hoopen dat uw zoon, voor 't opgaen van den dagh,
En lentezonneschijn, u vrolijk zal gemoeten,
En offren zijnen dienst eerbiedigh aen uw voeten.
1045
Een oogenblik gedult, mevrou: 'k vertrekke alleen
Met uw verlof, en wil met vierige gebeên
Den hertret van den prins, uw' zoon, naer 't hof geleiden.1047
Jasmijn:
Wy mogen d'uitkomst dan van 's hemels hant verbeiden.
Adam:
Daer hoort men Fungiang, die komt den vader t'huis
1050
Behouden, en gevolght van eenigh hofgedruisch.
Hy leeft, ter goeder uure, en wil den vader spreeken.1051
't Is noodigh eene poos aen eene zy geweeken,
Te hooren wat hy brengt, wat lot hem herwaert jaeght.
Wat roep magh 't wezen, daer al 't voorhof van gewaeght?
1055
Het hof raekt overent, de kleenen en de grooten.
Al wat'er is komt hier verbaest naer toe geschoten.
ZUNGCHIN. FUNGIANG.
Zungchin:
Ter goeder uure, zoon. wat tijding van beneên?1057
[p. 371]
Zungchin:
Laet hooren: melt ons kort hoe alle zaeken staen.
Fungiang:
Ik vloogh ter stede in, hoorde omtrent het merktvelt mompelen
Hoe 's vyants opzet was de westpoort t'overrompelen,
1065
En ondervraeghde eens, om te polssen dezen gront,
Waer zulk een mompeling en fluistring uit ontstont.
Een burger zey: hier is een groot verraet besteeken,1067
En naulix staet het vry zijn hart recht uit te spreeken.
Likungzus, eer hy quam aensluipen met zijn maght
1070
Naer deze stadt, besloot de loosheit en de kracht
Te paeren om zijn wit te treffen door die beide.
Gemakkelijker raekt men door een voorbereide
Dan onbereide mijne aen een' gewenschten schat.1073
Hy zendt dan heimelijk soldaeten naer dees stadt,
1075
Verkleet en stil voorheen, voorzien van gelt tot teering,1075
Om daer in kelderen en kroegen zich ter neering1076
Te stellen, tegens dat zijn heirkracht derwaert quaem
Aenrukken, sneller dan de tijdingzieke Faem
Gewisse tijding van zijn komste in 't hof kon brengen.
1080
Dan zoudenze onbekent zich in het oproer mengen,
By hen te stooken, ter bestemde tijt en uur.
Zungchin:
De krijghsbezetting heeft nochtans met kracht den muur
Verdaedight tegens al die roofgezinde knechten.
Fungiang:
Heer vader, dat gevecht was slechts een spiegelvechten.
1085
De roover won den mont des krijghsraets op zijn hant:1085
Die vleit het avontuur, door 't voên van misverstant.
Ter plaetse, daer 't geschut vervaerlijk op afuiten
Geladen stont, om vier op al 't gewelt van buiten
Te geven, schoot op schoot, wert allerminst gestreên.
Zungchin:
1090
Wy hoorden evenwel by vlaegen achtereen
Het dondren balderen en buldren der kortouwen.1091
Fungiang:
Alleen een valsche loze, om rijxverraet te brouwen:1092
[p. 372]
Want onder eenen schijn van weêrstant, aen die poort
Ten weste, voer het hooft des krijghsraets immer voort.
1095
De bussen, zwanger van los kruit, op hunne raeden,1095
Met donderklooten tang noch ketenen geladen,1096
Gelieten zich gewelt te baeren recht en scheef,1097
Daer niemant midlerwijl getroffen leggen bleef.
Zungchin:
Het hooft des krijghsraets is zoo niet berooft van zinnen.1099
1100
Wat voordeel kan men by zijn vyants zege winnen?
Fungiang:
Hy zagh van langer hant uw' voorspoet onder gaen,1101
Den valschen keizer met dien titel boven staen,
Dies was het raetzaemst, eer de noot begon te knijpen,
Het avontuur van voor gezwint by 't haer te grijpen,1104
1105
Met 's keizers ongeluk te trouwen zijn geluk.
Zungchin:
Wy geven naeu geloof aen dit verwaten stuk.1106
Met krijghsliên, licht van aert, een wijl vooruitgezonden,1107-vlg.
Die handel aen te gaen; een volk, dat ongebonden
En toomeloos van tong niet zwijgen kan, en eer
1110
't Gewis voor 't onwis kiest: hoe zou een wettigh heer
Die schelmen straffen kan, aenbrengers rijk vergelden,
Dit niet verneemen, d'een den andren schelm niet melden?
En slaenwe dit voorby, hoe zou des krijghsraets mont,1113-vlg.
Aen wien het wachtbewint van muur en poorten stont,
1115
Van spraek verbasterende, een' rijxverraeder achten,
By wien hy nimmermeer besolding kan verwachten,
Die zwaerder weeght dan dees, hem reede toegeleit,1117
Behalve dat zijn ampt verbetering verbeit?
Maer spoe uw rede, hoe gy hier ten hove keerde,
1120
En melt wat tuimelgeest de menighte regeerde.1120
[p. 373]
Fungiang:
'k Verstont dit breeder, toen ik aen de westpoort quam,
Door alle straeten heen. daer zagh men en vernam
Hoe trouwe burgers en soldaeten mosten zwichten
Voor trouweloozen, die behendigh oproer stichten,
1125
En mompelden al stil, gestroit van troep in troep.1125
Men dreighdeze wie zich verstoutten met geroep
De rust en stilte by den maeneschijn te steuren.
De buurten luisterden met toegeslote deuren
En vensteren. ik sloop in schaduwe onbekent,
1130
Ontzaghme t' uiteren door wenk of dreigement.1130
'K heb zeven wijken op mijn' hals ter sluik doorwandelt.
Kan vader rieken, daer wort heimelijk gehandelt1132
Om ons te leveren. bera bedenk u kort,
Eer 't nachtverraet voor dagh ter westpoorte innestort.
1135
De zon genaekt de kimme, en steigert op ten oosten.
Ik ga vrou moeder met mijn weêrkomst binnen troosten.
US. ZUNGCHIN. KOLAUS.
Us:
Wie durf vermoeden dat het dus geschapen staet?
Zungchin:
Hier gelt geen veinzen meer. dit eischt een kort beraet.
Kolaüs:
Laet elk zijn inzicht op dees tijding vry ontdekken.
Zungchin:
1140
Het allerraetzaemste is dat wy terstont vertrekken1140-vlg.
Met onze gemaelinne en erfgenaemen. voort
Kolaüs: baen den wegh ten oosten naer de poort.
Us:
De keizer is te vast verplicht aen d'onderzaeten.
De kinders kunnen zoo den vader niet verlaeten.1144
Kolaüs:
1145
De tegenwoordigheit des keizers gelt hier meer
Dan hondertduizenden, gestelt tot tegenweer.
[p. 374]
Zungchin:
Wy vinden ongeraên te duiken in dees hoven.1147
Waer 't hooft geborgen wort, staen alle leden boven.1148
Us:
Gy kunt niet vlughten dan door 't uiterste gevaer.
Kolaüs:
1150
De dubble muur van 't hof verweldigen valt zwaer1150
Voor dit inheemsch gewelt. al waer de stadt gewonnen,
Zoo 't hof volhardt is 't werk gerokkent, niet gesponnen.1152
Us:
Indien omstemmen gelt, men reekne het getal.1153
Gy vint in duizenden niet een' die stemmen zal
1155
Tot uw vertrek. och, zijt u zelven eerst genadigh.
Zungchin:
Dit hof, vol huichelaers, is wuft en ongestadigh.
Kolaüs:
Waer vlughtge zeker, in zoo groot een dwarreling?
Zungchin:
Het zekerste is Peking te ruimen om Nanking,
Den outsten stoel, waer op een ry van keisren zaten;
1160
Een' vryburgh, op wiens trou de keizers zich verlaeten.
Daer stroomt Kiang voorby. in dien rijxboezem zal1161
Een onverwinbre maght van vlooten, zonder tal,
Verzaemen, om 't gewelt des roovers 't hooft te bieden.
Kolaüs:
Indien dees roofgriffoen den vlughtling, onder 't vlieden,
1165
Inhaelende met kracht, een' klaeu van achter gaf,1165
Nanking verstrekte u dan geen vryburgh, maer een graf.
Us:
Met 's keizers ondergangk lagh 't gansche rijk begraeven,
En uw verlaeten volk aen 's roovers knien, als slaven,
Geketent om den hals, ter aerde in bloedigh stof.
Zungchin:
1170
Wie van u allen schrijft ons wetten voor in 't hof?
[p. 375]
Us:
Het voeght den dienaer voor zijn meesters heil te zorgen.
Kolaüs:
Men rekent hof en stadt in u alleen geborgen.
Zungchin:
Om ons te bergen schijnt het wijken eerst geraên.
Us:
De krijghskans, trecktge heen, zal daetlijk ommeslaen.
Zungchin:
1175
Gy kunt ten minste een maent de stadt en 't hof beschutten.
Us:
De stadt, bezwijktge ons, steunt op al te kranke stutten.
Al wat noch weifelt koos terstont de sterkste zy.
Kolaüs:
Dan stortenwe overhoop: dan lagenwe alle in ly.1178
Zungchin:
Gy zijt met 's keizers val niet veiligh noch gehulpen.
Us:
1180
Neen zeker: storte 't hof 't zou duizenden bestulpen,
Begraven onder puin van gevel muur en dak,
Het gansche Sine alom gevoelen zulk een' smak,
En davren dreunen met zijn praeltriomfgewelven.
Gy kunt veel duizenden verschoonen in u zelven.
Zungchin:
1185
Wat wederstaetge ons dan in 't wijken van dit erf?
Kolaüs:
Gy kunt niet wijken dan met algemeen bederf.
Zungchin:
Het schijnt heel Sina brant beneden onze zoolen.
Kolaüs:
De hemel heeft u 't heil des onderdaens bevolen.1188
Zungchin:
Wy wouden op dien voet verlaeten dezen gront.1189
Kolaüs:
1190
Waer woudtge vliên? gy vlooght dien vyant in den mont.
[p. 376]
Us:
Hoe stillen wy de stadt, en hof en hovelingen?
Zy hingen aen den tak der hemelsche Taimingen,1192
Gelijk een dichte zwarm van byen vast en hecht,
Dryhondert jaeren lang gehanthaeft, en berecht
1195
Van hunnen koning, daerze om hengelen en zwarmen.1195
Zy kunnen zonder hem zich redden noch beschermen:
Want missenze het hooft, zoo dwaelenze van een.
Een lichaem zonder hooft, wat's 't lichaem dan? alleen
Een hoofdelooze romp, berooft van brein en zinnen.
1200
Volhardt dan in het hof, en stel een wijs hier binnen.1200
Wy zetten 't leven by u op. wat eischtge meer?1201
Zungchin:
En paerden: het is tijt, hoogh tijt te paert te stijgen.
Hier staen een deel verstomt. de hofbesneênen zwijgen,1204
1205
Of momplen binnen 's monts, uit een geveinst gemoedt.
Hoe aengegaen met dit veraert dit snoot gebroet?1206
Het is geen suffens tijt, 't is noodigh zich te reppen.
Men steeke een bloetvaen uit. men moet de hofklok kleppen.
Te wapen, mannen: voort te wapen: mannen voort.
1210
Ontgrendel flux het hof, en volghme door de poort
Ter stede in, eer het zeil van 't rijk begin' te gijpen.1211
't Is tijt te sabelen, en by den hals te grijpen.
Al lang genoegh gemart. men ruk 't momaenzicht af:
Men sable hooft voor hooft, een welverdiende straf.
JASMIJN. FUNGIANG. ZUNGCHIN.
[p. 377]
Fungiang:
1220
Heer vader, geef gehoor.
Zungchin:
de tijt verbiet te beien.
Wat baet dit jammeren? de noot eischt spoet, en kracht.
Waer blijven lijfstaffiers, hofschutten, binnewacht?
Waer blijven oversten, de ridders, en de knaepen?
Men moet zich uiteren: het is geen tijt te slaepen.1224
Fungiang:
1225
Heer vader, geef gehoor.
Zungchin:
waertoe dit ongeluit?
Men recht met jammeren en kermen hier niet uit.
Wy moeten door den drang, door vrient en vyant streven,
Een eerelijke doot voor een oneerlijk leven1228
Verkiezen. laet ons los. wie houdt onze armen vast?
Jasmijn:
1230
Getrouwe bedtgenoot, wiltge ongeharrenast
U mengen in gevaer van sabelen, en bijlen,
Heirhamer, en musket, en kogelen, en pijlen,
Zoo neem ons t'zamen mede, en gunme aen uwe zy
Te sterven? ik bezweere u by de kroon, en by
1235
Den gouden rijxstaf, en dees geele rijxgewaeden,1235
Bewaer den stoel, het rijk ten beste. laet u raeden.
Alle oogen zien op u.
Zungchin:
laet los: wy moeten voort.
Wy troosten ons dien storm te schutten in de poort,1238
In 't midden van 't gedruisch en brieschen van de paerden,
1240
Of vroom te sterven, daer getrouwen en veraerden
Zich kanten tegens een, en strijden hant aen hant.
Jasmijn:
Och allerliefste, hou ten minste een luttel stant,
Tot dat uw bedtgenoote, uwe eenige getrouwe,
U haer gemoedt voor 't leste, in 't uiterste, eerst ontvouwe,
1245
Dan ruk vry heene, dat de hemel u geley.
Zungchin:
Welaen dan: maek het kort. waertoe dit hofgeschrey?
Het is verweerens tijt: de vyanden genaeken.
Wat eischtge?
[p. 378]
Jasmijn:
stel een wijs en orde op uwe zaeken.1248
Zungchin:
Vertrekt, gy heeren: flux vertrekt: laet ons alleen.
Jasmijn:
1250
Vermagh ik iet op u met traenen en gebeên,
Zoo bergh, eer gy vertrekt, de hoop van onze kroonen,
De panden van ons trou, dit drytal, uwe zoonen.
Zoo lang van deze dry een rijxoir overschiet,1253
Berooft geen vyant my, uw weduw, vol verdriet,
1255
Dien nagelaeten troost, indienge komt te sneven.
Zungchin:
Waer met uw dochter en haer moeder dan gebleven,
Indien de nachtstorm ons in deze barrening1257
Bestulpende, de hulk van 't oude rijk verging,
En eeuwigh schipbreuk leedt? wat winst vergoet die schade?
1260
Dan stont gy beide bloot, de wraeke ter genade.
Jasmijn:
Dat ga zoo't wil, zoo 't kan, 't gedy tot schande of lof:
Wy scheiden nimmermeer vrywilligh van dit hof.
Zungchin:
Hoort toe, mijn zoonen. past u daetelijk te bergen.1263
Den oudren weerstaen, heet in 't rijk den hemel tergen.1264
1265
Konfutius heeft elk dees hooftles ingescherpt.1265
Godt zelf verwerpt hem, die zijn ouders raet verwerpt.
Wy kunnen, Fungiang, van uwen aert getuigen,
Grootmoedigh als een leeu, te breeken noch te buigen.
Nu buigh u onder ons gehoorzaemheit al stil.
Fungiang:
1270
Heer vader, spreek een woort: wy volgen vaders wil.
[p. 379]
1275
En zie den uitgang van Peking aen by dien heiligh.1275
Gy kunt, mislukt het hier, dan vlugten snel en veiligh
Te water naer Nanking, het outste keizershof,1277
Met deze uw broedren. voort.
Fungiang:
wy neemen dan verlof.
Heer vader, zegen ons.
Zungchin:
de hemel zy uw hoeder.
Fungiang:
1280
Het ga u beter dan wy duchten. och vrou moeder,
Och lieve zuster, och, wy kussen u voor 't lest.
Misschien kan 't beter gaen.
Zungchin:
voort voort, de nootweer prest.
Wy willen zelf tot aen den hofstroom u geleiden.
Wie 't huis wil bergen moet de zoons en vader scheiden.1284
Jasmijn:
1285
Och bitter scheiden! och wy zienze nu niet meer,
Of hachelijk. wat neemt het weereltsdom een' keer!1286
Met hoe veel juichens, met hoe groote zegeningen
Onthaelde ons 't hof! geluk, ô voester der Taimingen!
Toen d'oude sluierkroon, naer d'ingewijde wet,
1290
Ons in de hofkerk, vol triomf, wiert opgezet,
Waerna wy door den drang der vorsten gingen brommen1291
Met vier erfkinderen, vier vaste rijxkolommen
Om op te steunen. och hoe wankelt nu de staet!
Tre binnen, dochter: 'k hoor een stadtgerucht op straet.
KALAUS. US. ZUNGCHIN.
Kolaüs:
1295
Wat raet? wy staen ten doel der opperste ongenade.
Wy waerschuwen, helaes, de majesteit te spade1296
t'Ontvlughten; aengezien het onheil met den dagh1297
Haer plotsling overvalt, en waerschuwt met den slagh.1298
Us:
Hoe staet het dan? men moet niet zonder reden schroomen.
[p. 380]
Kolaüs:
1300
Hy borst ter westpoorte in. het krijgsheir bruischt, als stroomen,
Ter stede in naer het hof.
Us:
wie openden de poort?
Kolaüs:
De krijghsraet, schelmen, rijxverraders. dat de moort1302
Hen sla, de donder schende. ô heilooze onverlaeten!
De trou heeft teffens uit by burgers en soldaeten,1304
1305
En oversten. wy zijn gelevert en verraên.
Wat raet? wat raet? geen raet. daar stapt de keizer aen.
Zungchin:
Onze afkomste is geberght, behouden buiten zorgen.1307
Kolaüs:
Genadighste, wat raet? och waertge zelf geborgen.
Zungchin:
Wat's dat te zeggen? drijft het hof op avontuur?1309
Zungchin:
hoe?
Kolaüs:
alle elefanten dronken,1312
In hunnen slaep gesmoort, in ste van waeken, ronken
Op hunnen breeden rugh. dat heet op schiltwacht staen.
Noit keizer wert zoo schalk van hof en stadt verraên.1314
Zungchin:
1315
Het is dan vlughtens tijt met alle onze eedtgenooten.
Kolaüs:
Te spa, helaes, te spa: de toegang is gesloten,
Aen alle kanten. och, de jongste dagh verscheen.
Zungchin:
Meineedigen, is dat voor 's keizers recht gestreên?
Heeft u de keizer, in den top der heerschappye,
1320
Vergeefs miltdaedigh, met verheffing van soldye
[p. 381]
En eere en ampten, aen de glori van zijn kroon
Verbonden, om hem dus te bonzen uit den troon?
Lykungzus niet, maer gy zijt schuldigh, zijt hantdaedigh
Aen dit verwaeten stuk. wie valt ons nu genadigh?1324
1325
Kolaüs, toon uw trou aen uwen trousten vorst.
Tre herwaert. stoot dien dolk in onze oprechte borst.
Tre herwaert. deinstge nu, en is uw trou te zoeken?
Lijfschutten, hofstaffiers, gy hofbesneênen, vloeken
En pesten van het rijk, genaekt op 't ongezienst.1329
1330
Treet rustigh toe: stoot toe, en boet met dezen dienst
Uw' vadermoort. 't is tijt dit edel bloet vergooten.
Nu redt ons door den doot: gy hebt ons doot beslooten.
Valt teffens aen: stoot toe: wij staen u schoon en bloot.1333
Daer leght uw keizers hart: dat zoektge. snijt, of stoot,
1335
Dat geen Lykungzus ons aen duizent stukken scherve.
Ontfangt den lesten snik, terwijl ik tijdigh sterve.
Dan och zy weigren ons dien jongsten dienst. welaen,
Men moet zich redden. 'k zal een poos naer binnen gaen.
Us:
Waer streeft de keizer? och hoe barnen die gedachten!1339
Kolaüs:
1340
Daer steekt een hofgalm op van rouwe en jammerklaghten.
De hofklok klept vast brant, en moort, en slaet geluit.
De torenwachter blaest verraet ten toren uit,
Van zeven transsen. welk een blixem! welk een donder!
De hooftstadt en 't palais, al 't bovenste raekt onder.
1345
Het gansche Sina smilt in eenen mengelklomp.
Peking verlaeten, schijnt een hoofdelooze romp,
Een lichaem zonder hooft. maer treênwe spoedigh binnen.
Hier valt met jammeren en klaegen niet te winnen.
Us:
Ik volge u flux. helaes, men heeft dit lang gespelt.
1350
Het laghme al op de leên. geen reden, och ik smelt!1350
Kon dien inheemschen brant van snoode hofgebreken,
Allengs aen 't smeulen, en gelijk een pest ontsteeken,
Uitblusschen. hemel, help uwe ondermajesteit.1353
Hier koomen keizerin en dochter, root beschreit.
[p. 382]
PAO. ZUNGCHIN. US.
Pao:
1355
Vrou moeder, 't is gedaen. wy scheiden uit dit leven.
Wie traenen stort kan noch dien rou te kennen geven
Door traenen, tekens van verzetbren rou en druk:
Maer geene traenzee kan ons uiterste ongeluk
Uitbeelden, neen, och neen, noch zulk een bloetvlak wassen
1360
Uit vaders stamboek. och wat ramp komt ons verrassen!1360
Zungchin:
Aertskantsler Us, hoor toe. aenvaert dit leste pant,
Dien brief, geschreven met ons eigen bloet en hant,1362
En zweerme by uw hooft, na'et korten van ons leven,
Lykungzus dezen brief met uwe hant te geven.
Us:
1365
Ik zweere by mijn hooft: de hemel hoor' het aen.
Zungchin:
Volhardt, mijn dochter: blijf heer vader onderdaen.
Lykungzus nadert vast om u en ons t'onterven.1367
Gy moet van vyants of van vaders handen sterven.
Die schender zal u, na uw vaders rype doot,1369
1370
Den scherreprechter eerst toedoemen, die u bloot
En naekt voor 't hofgezin durf schenden en schoffeeren,1371
Dan u de blanke borst met gloênde tang en scheeren1372
Afrukken, scheuren, en, in 't barnen van 't geraes,1373
Zijn dolle hondejaght, gelijk een lekker aes,1374
1375
Toesmakken op den vloer, van vaders bloet noch dronken,
En laeu en rookende, om met zulk een daet te pronken.
Wy gunnen u den keur van beide: kies en deel.
Ons rol heeft uitgedient op 't bloedigh hoftooneel.
Pao:
Heer vader, 'k geef aen u mijn lichaem zuiver over.
1380
Beschutme voor gewelt van dien verwaten roover.
Ik kusse u voor het leste. ô vader, 'k neem verlof.1381
Zungchin:
Nu dochter, volghme naer uw kamer in het hof.
[p. 383]
Us:
O heerlijke aengename en hemelsche uitgekoren!
O eenige erfprinces, wat ende is u beschoren!
1385
Gy schoonste fenixbloem in 't heiligh kroonendal,
Helaes, my schrikt alree, voor 't opgaen van 't geschal,
Dat uit de tralien van uw bebloede kamer,1387
Door hof en hofgewelf, noch luider dan de hamer
Der hofklok klinkt, als zy de daken overbromt.
1390
Ik zie hoe stroom en stadt en heel Peking verstomt,
Verbaest van schrik en angst, en zelf uit mededoogen
De wraek der vyanden verzet staen en bewogen.1392
O bloem van veertien jaer! ô vreught van moeders trou!
Wat was'er een gejuich, toen d'eerste morgendou,
1395
Uw' levens dageraet besproeiende, op zagh luiken!
Al 't joffrentimmer riep: wie zal dees maybloem pluiken!1396
Wat koning waerdigh zijn den ring, den diamant,
Het puik van Indien, aen haer gewijde hant
Te steeken! och zy stort. daer leght, daer leghtze neder.
1400
Hoe schudden hof en stadt: gelijk wanneer een ceder
Ten berge af rolt. ay hoor dat schriklijk hofgedruisch,
Dat huilen, dat geschrey, gebalk door 't keizershuis.1402
Het schijnt de hemel giet, afgrijsselijk verbolgen,
Zijn' viergloet teffens uit. nu wil het zwaerste volgen.
1405
De zwaerste droefheit is op 't uiterste gespaert.
Hoe dreunt dees hofkolom! De stroom schiet achterwaert,
Die met zijn watervat den boomgaert quam besproeien.
De dolle donder wil dien stamboom, onder 't bloeien,1408
Na drywerf hondert jaer, neêrploffen slagh op slagh.
1410
Hoor toe. hy ploft. hij stort. ô wee, ô wee, ô wach!1410
Al wat'er vast hangt aen den diep geschoten wortel
Valt met hem, en verplet het al aen gruis en mortel.
Nu valt dit ruime hof mijn' ouderdom te naeu,
Gy dienaers, stutme. ik ga: ik zwijm: mijn hart wort flaeu.
REY VAN PRIESTEREN.
I. Zang:
1415
Helaes, waer schuilen wy voortaen?
't Is met den keizer omgekomen,
De majesteit met hem vergaen.
[p. 384]
O lustpriëel! o pruimeboomen!
Getuigen van zijnen weeligen stant.
1420
O koussebant!1418-1420
Hy drijft'er by de keizerin,1421
Met hem gestikt in eenen aessem.
De trouwe min en wedermin
Verdweenen, als een rook en waessem.
1425
Zoo zinkt de zonneschijn onder de kim.
Dan rijst de schim.1426
I. Tegenzang:
Nu dreight een helsche en blinde nacht
Van dwaelinge en afgoderyen
Het licht van 't kruisaltaer met kracht,
1430
Door 't ommeslaen der heerschappyen,
Te blusschen, den heidendommen ten spot.
O bitter lot!
Nu staen de kruisgezanten bloot,
Ten doele der godtslasteraeren.
1435
De kerkgewelven lijden noot,
En onbebloede Christaltaeren.1436
Het zielverhuizen gaet sneller zijn' gang.1437
Wie smoort dees slang!
II. Zang:
Men vreesde lang, van tijt tot tijt,
1440
Den inbreuk uit des Tarters landen:1440
Maer Uzangueius, die zich quijt,1441
Bewaekt den rijxmuur, breekt de tanden
Der gruwzaeme tygren, en houdtze in tucht.
Wy scheppen lucht.
1445
Ontsloot hy 't rijk voor 's Tarters stam,1445
Wie zou dan eerst de bloetvlagh strijken,
Lykungzus, of de groote Cham?
Wie zou een' voet den andren wijken?
Wy zaten hier tusschen beide beknelt.1449
[p. 385]
1450
Hoe waer 't gestelt!
II. Tegenzang:
Zoo lang d'aertskantzler Us den zoon1451
Gebiet, en blijft in staet en eere,
Strekt hy een waerborgh voor dees kroon,
En nieuwen aengenomen heere.1453-1454
1455
De liefde van vader en zoon verwint.
De bloetbant bint.
Laet ons in 't hof ten outer treên,
In zulk een' ommezwaey van staeten,
Den hemel offren met gebeên,1459
1460
Den wil des oppersten gelaeten.1460
't Is Godt die den rijken hun paelen zet.
Dit's d'opperwet.
995het is hier omgekomen: het is hier reddeloos verloren.
997reden: aan de rede, aan 't verstand; ongelaetenheit: onbeheerste, uitgelaten smart.
999ay laet u niet verlangen: och laat u niet meeslepen door smartelik verlangen (mij verlangt: het valt mij lang, het verdriet mij).
1004De vader ...: De vader - zijn zoon alleen te zenden - in de zin van: hoe kan hij zijn zoon alleen zenden; de zin wordt dan weer opgevat in vs. 1007 De vader ....; in vs. 1006 Och wat valt ons deze voorstelling, deze gedachte zwaar; dit is tussenzin.
1011nokken: snikken.
1012voorspook: voorteken, voorbeduiding.
1015schuw van valsche snaeren: schuw, afkerig van valse tonen, valse klanken.
1023aenstoot: pijnlike aanval.
1027Met alles wat met 't rijksbestuur verbonden is.
1028By wilt geval: bij onredelik toeval.
1030dat gy me: dat gij ook (me: mee).
1035bystre: verdwaalde, dwaze; onstuimige: ongetoomde.
1047Den hertret: de terugkeer (de terugtred).
1051ter goeder uure: in welstand (letterl. op de goede tijd).
1057Ter goeder uure: te goeder tijd gekomen; welkom.
1060erghlistigh: arglistig, met valse list.
1061Het schort aen 't leveren: alleen de levering moet nog geschieden (ontbreekt nog).
1067besteeken: bestoken, in elkaar gezet.
1073mijne: letterlik: mijn, ondergraving, dus: list.
1075stil voorheen: ongemerkt vooruit.
1076zich ter neering te stellen: aan de nering zich te zetten, zich als kooplieden voor te doen.
1085den mont des krijghsraets: de voorzitter, het hoofd van de krijgsraad.
1091kortouwen: kanonnen.
1092een valsche loze: een valse leus, een valse schijn.
1095bussen: schietwerktuigen, hier: kanonnen; raeden: raderen, de wagenstellen.
1096van geen kogels en geen der andere noodzakelike middelen voorzien.
1097gelieten zich: berusten erin, waren gewillig.
1099is zoo niet: is toch niet.
1101van langer hant: langzamer hand.
1104van voor: dat voor hem lag, dat zich aanbood.
1106naeu: nauweliks, met moeite.
1107-vlg.krijghsliên nl. van de verrader Lykungzus; Die handel aen te gaen: zo iets te ondernemen. Zungchin bedoelt: het stuk: de onderneming is ongelofelik: zo iets lukt niet met enige vooruitgezonden lichtzinnige soldaten, en dan bij 'n volk als het Sjinese dat niet zwijgen kan; hoe zou dan de wettige heerser, de keizer, dat niet heet spoedig van aenbrengers vernemen, die weten dat ze rijk beloond zullen worden; en terwijl ze van weerskanten schelmen zijn die elkaar makkelik verraden?
1113-vlg.slaen we dit voorby: laten we dit nog ter zijde; des krijghsraets mont: het hoofd van de krijgsraad zal toch zeker geen voordeel verwachten van Lykungzus een' rijxverraeder; de oversten van de krijgsraad hadden hun keizer inderdaad verraden.
1117toegeleit: toegelegd, toegekend.
1120tuimelgeest: wargeest, dolzinnigheid.
1125En mompelden al stil: en alles (van dat oproer) in stilte voortmompelden.
1130Ontzaghme t'uiteren: was op mijn hoede mij niet te uiten.
1132Kan vader rieken: als vader het bevroeden kan.
1140-vlg.Vondel geeft hier een voorstelling tegengesteld met wat werkelik is gebeurd: de hovelingen spoorden de keizer aan te vluchten; hij weigerde want een keizer moest voor d'altaren sterven.
1144De kinders nl. het volk, dat kan zo de keizer niet laten gaan.
1147te duiken: ons te verschuilen hier in 't hof (het is hier niet veilig),
1148Wanneer het hoofd in veiligheid is, zijn alle leden ook gered; boven staen: veilig zijn (tegengest. van onder gaan, zie vs. 1101).
1150van 't hof: van de hofstad.
1152gerokkent: wel opgezet (op het spinrokken gezet) maar niet afgewerkt.
1153omstemmen: stemmen bij omvraag, rondvraag.
1161Kiang: de Jang tse-kiang.
1165een' klaeu: een klauwslag.