Het derde bedryf.
ACHIMAN. AERTSHERDER. HOFMEESTER.
Achiman:
Aertsherder, hoe? hoe dus? wat jaeght u herwaert aen?589
590
Gy steurt ons bruiloftsfeest. wien zoektge zoo belaên?590
Aertsherder:
Ik zocht den grootvorst zelf, en stak in 't bosch den horen.591
Schaf tijdigh raet. helaes, het staet'er slecht geschoren.
Achiman:
Ons slotwacht antwoorde u. wat onraet brengtge me?593
Aertsherder:
't Is omgekomen met uw herderen en 't vee.594
Hofmeester:
595
Men hoorde in langen tijt noch wolf noch weêrwolf huilen.595
Aertsherder:
Geen herders vreezen wolf, noch leeu, noch tigersmuilen.
Achiman:
Wat onheil vreestge dan? schep adem. rust een poos.
Aertsherder:
Ik rende, uit al mijn maght, my zelven ademloos.
[p. 420]
Achiman:
Kon deze tijding dan niet langer uitstel lijden?
Aertsherder:
600
Men zagh de herders, in twee hoopen, heftigh strijden,
De herders van 't geberghte om hoogh, en van beneên.
Achiman:
Wat oirzaek hitste twee gebuuren fel aen een?602
Zy plaghten, onderling gerust, in vrê te leven.
Aertsherder:
De lantstroom uit der zee komt bruizende opwaert streven604
605
Naer zijnen oirsprong toe, en d'oevers leggen vlot,605
Beneên den zoom des berghs. wy dreven eerst den spot
Met dees waerzeggerye, eer 't water 't lant quam praemen.607
Maer door den waters noot vergaêrdenwe te zaemen,
En leefden raet om 't vee te bergen met gemak609
610
Ten bergh op, eer de stroom de horens hooger stak.610
Men badt de berghwacht of men kudden moght verweiden.611
De kudden loeiden, of zy naer den hemel schreiden
Om drooghte en weide: maer de berghwacht sloegh het af,
En dreef het blatend schaep te water met den staf.
615
Wy reddenze uit den noot, en houden aen met smeeken.615
d'Onheusche berghman blaest den horen. alle streeken616
Verzaemen op 't getoet, tot gramschap aengeterght,
En zweeren ons met kracht te jaegen van 't geberght.
Zy vallen op het vee, en drijvenze van boven.
620
Het baet niet datwe hun vergoedinge beloven
Voor schade en ongerief, by 's oppervorsten woort.
De herders groeien aen, en vaeren echter voort,622
Van weêrzy toegerust met steenen, staven, stokken.
De herderinnen, op gevecht en bloedigh wrokken,624
625
Toeschietende onversaeght in 't midden van dien drang,625
Met een gesloten harte, en traenen op de wang,626
Verzachten 't wreet gebriesch, naer heure maght, met kermen627
En jammeren. de bruit besterft in 's bruigoms armen.
[p. 421]
De vrou omhelst den man, en roept vast: hooger niet!629
630
Hier wort een maght vereischt, die tusschen beide schiet,
Of al het water kan dit oorloghsvier niet lessen.631
Het moorden gaet zijn' gang, met vorken, zwaerden, messen,
En zeissenen, zoo 't valt. 't geweste leght bezaeit633
Met dooden, voor den tijt van 's levens struik gemaeit.634
Hofmeester:
635
Gy zijt aertsherder, wien het voeght de landeryen,
De stallen, volk en vee te waeren en te vryen636
Voor schade en ongemak, uit alle uw maght en kracht;
En komtge hier om hulp gedropen van uw wacht?638
Hoe kan de grootvorst nu dees schult in u verschoonen?
Achiman:
640
Hy plagh voorheene zich doorgaens getrou te toonen.640
De grootvorst van het lant beval dees zorgen hem.
Het raetslot hing alleen en alijk aen zijn stem.642
Wie zou dees slofheit in een' amptenaer verwachten?643
Terstont te rugh ten bergh gevlogen. laet ons maghten644
645
U volgen op het spoor. spreek rustigh uit den mont.
Stel orden, straf, en dreigh. wy volgen u terstont.
ACHIMAN. HOFMEESTER.
Achiman:
Ik kan den springvloet van den lantstroom niet beseffen.647
Dees plagh in bloeimaent noit de horens te verheffen,648
En boven d'oevers heen te steigeren zoo steil.
650
De zee, om dezen tijt, bewaert gerust haer peil650
En bedde, niet gewoon te rijzen aen de stranden,
Eer uit den evenaer de zon beginn' te branden.652
De halve maen verwekt geen' springvloet uit het meer.653
Het water vloeit en ebt geduurigh heene en weêr,
655
Elk etmael tweewerf, en 't saizoen der lentedagen
Kan zoute baren niet zoo hoogh den stroom opjaegen,656
Om stroom en pekelschuim te mengen ondereen.657
Dit 's, boven stijl van reên, te hoogh en ongemeen.658
[p. 422]
Hofmeester:
Wie kan de wondren van natuure recht bevroeden!659
Achiman:
660
Aertsvader Noë spelde een' springvloet van veel vloeden660
In eenen boezem, en vertrok dus lang het werk,661
Op zijne timmerwerf: nu leght de cedren ark
Bevracht met dieren, in dat houte slot begreepen.663
Hy staet gereet om zich en zijn gezin te scheepen.
Hofmeester:
665
'k Geloof de grootvorst wil met hem te water gaen.
Achiman:
Dat 's veiliger dan al den weerelt-oceaen
Gedronken: want gy hoort den nadruk van zijn spelling.667
Hofmeester:
Een droom des ouden mans is eene losse stelling668
Van 't geen gebeuren moet of kan. wat razerny
670
Bevangt uw harssens! wech met zulke suffery.
Achiman:
Wie redenkavelt kan men geenen suffer achten.671
Hofmeester:
Dees ydle dootschrik broeit een dwarling van gedachten,672
Die zwindelen in 't hooft. gy wandelde eerst gerust.673
Achiman:
Noch blijft ons d'oirzaek van dit jammer onbewust,
675
En geene reden sluit het in zijn rechte vormen.674-75
Wanneer de herfst genaekt begint het fel te stormen,676
Te waeien dat het ruischt, het bosch zijn bladers krolt,677
De golf, gelijk een kloot, al hooger opwaert rolt,678
De rotsen daveren, de stroomen, onder open,679
680
Het zoete water, 't welkze uit duizent adren zoopen,680
Niet loozen konnen, uit hun kristalijne kruik.681
Dan zwelt de waterzucht, in 's aerdtrijx hollen buik.
[p. 423]
Het water rijst aen 't hart, in groot gevaer van smooren.682-83
Zoo staet het heden met ons leven ook geschoren.
685
Het is vergeefs geschimpt: men ziet het tegendeel.685
Gy hoort dees neêrlaegh, uit der herdren lantkrakkeel686
Alreede ontstaen. 't is kunst te slechten dees geschillen,687
Die, groeienze aen, zich door geen aenzien laeten stillen.688
Hofmeester:
Begint de wijsheit nu een' dwazen droom te broên?689
Achiman:
690
Hy waer niet onwijs, die noch tijdigh zijnen zoen690
By Lamechs afkomst zocht, eer, 't water op de lippen,691
De hoop des levens al de weerelt quaem t'ontglippen.
Hofmeester:
Getroost u eerst dat gy van 't bedgenootschap scheit.
Achiman:
't Is waer: hy heeftme dit ernsthaftigh voorgeleit.694
695
Een harde voorwaerde, ik bekent: een' bant te breeken695
Als tusschen lijf en ziel: van wellusten versteeken696
Te leven: dit valt hardt, ook harder dan de doot:
Maer evenwel, waer brengt het nijpen van den noot
Den stoutsten reus niet toe, en allerbraefste helden!
Hofmeester:
700
Genadighste, elk wil u een' vrouwenhaeter schelden,700
En lasteren. bedenk dit nader. och bera
U wijzer, eerge valt in d'uiterste ongena
Der halsvrindinnen, en getrouwe bedtverwanten.703
Zich tegens 't jofferdom en vrouwentimmer kanten,704
705
Daer hangt uw gansche staet, uw ziel en leven aen.705
Achiman:
Ik wilme in 't cederbosch alleen en stil beraên.
[p. 424]
710
Het vrouwentimmer, dat de goden zelf bekoort,710
De grootvorstin ten roem, om strijt te zaemen komen,]
Begint de grootvorst om te zien naer Noahs droomen;712
En stelt de grooten en hun heerlijkheit te leur.
Indien dees razerny ons nieuwe bruiloft steur',714
715
Wie kanze ontschuldigen! het hof begint te woelen.715
Gewelven mompelen, en galmen, en krioelen.716
Daer komen grootvorstin en bedgenooten aen,
Bestuwt van grooten. och, hoe wil dit spel vergaen!718
URANIA. HOFMEESTER.
Urania:
Waer steekt de grootvorst? wat belet hem hier beneden?719
Hofmeester:
720
Hy hiel een wijl gesprek met my, niet zonder reden.
Urania:
Wie geeft elk dit gerucht van onraet in den mont?
Hofmeester:
d'Aertsherder melde hoe het aen den lantstroom stont
Geschapen door de spring, gerezen in die wijken.723
De stroom, ten bedde uit, zagh noch dammen aen, noch dijken.
725
De herders wouden 't vee verweiden op 't geberght:
Het berghvolk, straf van aert, door hunne scha geterght,
Riep wapen, en men raekte aen 't razen en krakkeelen.727
De slinger zwaeide om 't hooft. wie zal die wonden heelen?728
Daer leght een menighte gesneuvelt in het zant.
Urania:
730
Een kleen verlies: men vint meer herders by der hant.
Wel, laet de grootvorst dus het lantkrakkeel geworden?731
Hofmeester:
d'Aertsherder en de bende ontfingen last om orden
Te stellen in der yl. zy vliegen derwaert heen.
Urania:
De grootvorst was gewoon, daer bloedigh wert gestreên,734
[p. 425]
735
In 't voorste van den strijt het leven op te zetten,735
De klinkende klaeroen zijn' oorloghsmoet te wetten.
'k Geloof hy weeght dit licht, en rust op 's anders wacht.737
Hofmeester:
Hy weeght het zwaer genoegh. ik pooghde uit al mijn maght
Zijn hart van zorgen, waer het mogelijk, t'ontlasten,
740
Met pit van redenen, die bondigh hierop pasten:740
Doch arbeide al vergeefs; mijn woorden golden niet.
Urania:
Wie om een lantgevecht uit vrees zijn verf verschiet742
Is niet rechtschapen. dit kan naulijx in my koomen.743
Hofmeester:
Mevrou, hy stelt geloof in Noahs ydle droomen.
Urania:
745
Wat keert zijn zinnen om? dit's anders dan het plagh.
Een grootvorst, wiens gewelt al 't oosten overmagh,746
Versuft om geenen droom, en zulke beuzelingen.
Hofmeester:
Nu 't water uit de zee van onder op komt dringen
Naer zijnen oirsprong, dat 's een voorbode en een merk749
750
Van 's weerelts ondergangk. geen reden is zoo sterk,
Die hem van schrik ontlast. hier baet geen tegenspreeken.
Urania:
Het zalme, luistert hy, aen geene artsny ontbreeken,
Die zulk een krankheit kan genezen op een' sprong.753
Hofmeester:
Noch leghtme wat op 't hart, dat weigert op de tong
755
Te komen: evenwel mevrou moet zich niet stooren.755
Urania:
Verberghme niets: het lustme u met gedult te hooren.
Hofmeester:
Uw liefste is van beraet te breeken zijne trou.
Urania:
Hy breekze, zoo hy zich kan speenen van een vrou.758
Wat misdaet is de pijl, die hem in 't harte griefde?
[p. 426]
Hofmeester:
760
Outvader Noah drijft met kracht dat vrouweliefde760
En schoone vrouwen, met haer' meereminnezang,
Een eenige oirzaek zijn van 's weerelts ondergang.
Hy zoekt gelieven van hun wederga te scheiden.
Urania:
Heet dit bekeeren van gebreken, of verleiden
765
Tot lasterstukken, al t'afgrysselijk en boos?765
Begint het mansdom door dees leering vrouweloos766
Te leven, zeker 't is dan ver genoegh gekomen.
Men hoeft de weerelt in geen zee en waterstroomen
Te smooren: want zy kan niet vrouweloos bestaen.769
Hofmeester:
770
Mevrou, nu spreek hem zelf alleen: hier komt hy aen.
't Gelief den heeren my te volgen, 'k zalze leiden.771
Wy willen op het hof hun wederkomst verbeiden,
U onderhouden met al wat de lust behaegh.
Ik zie den zonneschijn, na deze korte vlaegh.774
URANIA. ACHIMAN.
Urania:
775
Genadighste, heet dit uw gasten onderhouden?775
Achiman:
Nu stort mijn staet, waeraen alle Asianen bouden.
Urania:
Wat onraet jaeght u naer ons cedren lustbosch heen?
Achiman:
't Geberghte en 't laege lant, in 't harnas tegens een.
Urania:
Wat's oirzaek van krakkeel? zy leefden eerst in vrede.
Achiman:
780
Dees droeve lantplaegh sleept een' staert van plaegen mede.780
Urania:
De kudden weidden eerst gerust in 't groene velt.
Achiman:
Aertsvader Noah heeft dien springvloet lang gespelt.782
[p. 427]
Urania:
Begintge Noahs droom, een klucht, geloof te geven?
Achiman:
Het water rijst. wie kan de waerheit tegenstreven?
785
De zee vloeit herwaert aen. al 't lantvolk schreit om hulp.
Men dient te vlughten, eer de zee ons overstulp'.
Urania:
Zoo dientge in Noahs kist uw leven flux te bergen.787
Achiman:
Dat komt van vrouweminne, en 's hemels roe te tergen.
Urania:
De vrouwen draegen dan de schult van deze straf?
Achiman:
790
De vrouwen dompelen al 't menschdom in een graf.
Urania:
Het water kon weleer een lantgewest verdrinken.791
Achiman:
Nu schijnt al d'aerdkloot in den afgront wech te zinken.
Urania:
Natuur regeert het al. dees stuurvrou zit aen 't stuur.
Het vloeiende element volght eeuwigh zijn natuur,
795
En komt van boven naer zijn middelpunt toerollen.795
Achiman:
Nu steigert het ten bergh. de meeren staen geswollen.
Urania:
Zoo staet een wintballon gespannen van den wint.797
Een wintveêr drijft veel raên. van alle werken vint798
Hy d'oirzaek, wie den aert der dingen wil doorgronden.
800
Zoo veel beweegingen staen onderling verbonden.
Gelijk ons lichaem is met aderen doorgroeit,
Zoo wort het aertrijk ook bevochtight en besproeit.801-02
De hitte van de zon trekt dampen uit de wateren,
Die, in de lucht verdikt, neêrstorten, datze klateren.
[p. 428]
805
De maen regeert de zee, en wat by water leeft:
Dat tuigen eb en vloet, en oester, en de kreeft.806
By trek en tegenheit, den dingen ingeschapen,807
Bestaet het al. laet zich onweetenden vergaepen
Aen beelden van een wolk, of schrikken voor een' schicht809
810
En staertstar, root van vier, en schittrend wederlicht809-10
Van blixemstraelen, en het baldren van den donder:811
Met zulk een staetgrijns houdt men kleene kinders onder812
De roe: maer wie natuur in 't werken onderkent,813
Beseft waer zy begint, en voortstapt, en volendt.814
815
Gy plaght de liefste al uwe opmerkinge in te scherpen,815
En rietze zich natuur gehoorzaem onderwerpen,
De dertle toghten wijs involgen met een lust.817
Zoo voelde 't lijf geen smart: zoo bleef de geest gerust:
Terwijl men, tusschen wiegh en graf, bevrijt voor treuren,
820
Gebruikte al wat den mensche in 't leven magh gebeuren:
En wortge nu misleit van eenen guighelaer,821
Belachen van elk een, omtrent de hondert jaer?
Urania:
De schoonheit is een gave,
825
Aen weinigen gegunt.
Achiman:
Wy zijn door haer misleit.
Vervallen in Godts toorne. ô smart! ô onbescheit!826
O schendigh misbruik van veel schoone vrouwen t'zamen!
Urania:
Gy hoeft u, om 't gebruik van veelen, niet te schaemen,
Zoo luttel als de haen, die veel vriendinnen mint
830
Natuurlijk, zonder smet, en weeligh jongen wint.830
Wat reden stijft u dat gy 't vrouwendom beschuldight?831
Zoo groeit uw heerschappy, en wort vermenighvuldight.
Zoo rijst de stamboom, rijk van telgen, in de lucht.
[p. 429]
Achiman:
Het is geraên dat ik uw bedgenootschap vlught',
835
Gelijk een adder, die bevrozen, na'et verwarmen,835
Een die haer koestert in den boezem, onder d'armen,
Naer 't slaepend hart steekt, en in zijnen slaep vermoort.
Verleister, toveres. wat tovergrijns bekoort838
Mijne oogen, datze blint op schoonheit zich verslingeren!
840
De godtheit zagh dit lang geduldigh door de vingeren,
Doch ydel en vergeefs: nu komt berou te spa,841
Ten waere een middelaers voorbede Godts gena842
Verworf door offerhande, en wierook van gebeden.
Urania:
Indien u 't lastren lust, beschuldigh ons met reden.844
Achiman:
845
De vrouwemin alleen is oirsprong van al 't quaet.
Ik gorde in haren dienst, niet wettigh, als soldaet
En grootvorst, 't zwaert op zy, maer eer gelijk een roover
De landen stroopende, gaf u den roofschat over,
En goot in uwen schoot, tot 's nabuurs harteleet,
850
Den nootdruft, die hem stont op arbeit bloet en zweet.850
Urania:
Zoo droegh de lantsheer schult, en d'onderzaet most bloeden?851
Achiman:
Om uwe hovaerdy te sterken, en te voeden,
Uw hoofsche pracht en prael en dartele overdaet853
Te houden in haere eere, en achtbaerheit, en staet.
855
Mejoffer laet zich met den nootdruft niet genoegen.
De heer maeit 's anders oogst, al zou' er 't hart af wroegen.856
Zy slikt een weerelt in, aen ringen en cieraet,
Juweelen, perlen, gout, gesteente, en pronkgewaet.
Haer dartelheit bedijt by 's armens bloet en traenen859
860
En jammeren. zy leert den wegh ter boosheit baenen,
Met woeker en gewelt insleepen wat men kan.
Zoo Godt de weerelt straft, wie is hier oirzaek van?
Uw schoonheit, slechts een schijn van schoonheit in het leven.
Gy weet afzichtigheit een' glimp een verf te geven,864
[p. 430]
865
Gebrek t'ontveinzen, en beguighelt ons gezicht.865
Wie, door 't ontveinzen ziende, u dit momaenzicht licht,866
Beklaeght dat hy zijn ziel verhing aen goude snoeren867
Van joffrevlechten, die krankzinnigen vervoeren.
Urania:
Is dit u dankbaerheit voor lang genote deught?869
870
Heel anders zongtge, toen wy 't eêlst van onze jeught
De roos des maeghdoms, voor den daeu noch toegeloken,
En 's levens dageraet, noch nuchtre en onbesproken,872
U offerden, daer gy, van top tot teen verzaet,
Verrukt wiert buiten u door wellust, zonder maet.
875
Wy hingen, mont aen mont, en arm in arm gestrengelt,
Twee zielen beide in een gesmolten en gemengelt.876
Wat zwoertge niet! de zon van straelen eer berooft
Te zien dan 't minnevier in uwe borst gedooft.
Is dit het jaergety der bruiloftsstaetsie eeren,879
880
Met reuzen, maghtigen, geweldigen, en heeren,880
Steekspeelen, renstrijt, en tooneelpracht, noit voorheen
Zoo heerlijk toegerust! de morgenzon bescheen,
Noch zagh, opryzende uit het heldere oosten nimmer
Zoo groot een heerlijkheit, noch schooner vrouwentimmer:884
885
Daer wy, de schoonste van 't opwassende oostenrijk,885
Ons zouden zetten op het bruitsaltaer te prijk,
En, blaekende onderling van minnegloet, verzaemen.
Durf nu de grootvorst dus zijn grootvorstin beschaemen
Voor al de weerelt! och een schantvlak, eene smet,
890
Met geenen oceaen te wisschen uit ons bedt.
Gy trouwelooze, ga nu heen: vervloek de vrouwen:
Verlaetze: maer ik zweer het zal u eeuwigh rouwen.
Daer leggen oorcieraên, de trouring, van mijn hant
Gestreeken, in het slijk, juweelen, halskarkant,894
895
Uw vrybuit, ons ter gunst, behaelt al t'onrechtvaerdigh.895
Tast aen, en eigenze u: wy zijn deze eer onwaerdigh.896
Gy waert te lang verleit, vervoert door vrouwelist.
Ga heene, bergh u lijf in Noahs beestekist.898
[p. 431]
Achiman:
Wat raet, helaes, wat raet? het schijnt haer ernst te scheiden.
900
Och liefste, sta een poos.
Urania:
de tijt verbiet te beiden.900
Het water rijst ten bergh. bidt Noah om gena,
En bergh uw leven, eer de zon te water ga.
Achiman:
'k Beken het is mijn schult, en wilze dubbel boeten.
'k Verneêrme ootmoedigh aen het outer van uw voeten,904
905
Van uwe schoonheit, waert gedient en aengebeên.
Urania:
Zoo spraektge flus niet.
Achiman:
och ick wert vervoert, bestreên906
Van wederzy, gelijk een bergheik, out van daegen,
Met eenen lantorkaen ter neder wort geslagen.
Uw liefde ruktme hier, daer Noahs dreigement.
910
Hy is genade waert, die zijne schult bekent.
Urania:
Rechtschape helden staen geen vrouwen ter genade,911
En vrouwenliefde wort gekocht met schande en schade.
Van wederzijde dreight u een gewisse doot.
Wat scheelt het ofge sterft in eenen vrouweschoot,
915
Of in het water? zoek geene adder aen te queeken,
Die u al slaepende het hart dreight af te steeken.911-16
Achiman:
Te reukeloos is my een onheusch woort ontslipt.917
Een onderlinge min wort nimmer naeu bestipt.918
Zy kan ten minste een woort verteeren en verduwen.
Urania:
920
Een joffrenhaeter leere in tijts een adder schuwen,
En duizent plaegen, door een overtolligheit
Van vrouwemonstren, al de weerelt door gespreit.
Achiman:
Waer vintmen balssem, om dees hartquetzuur te heelen?923
[p. 432]
Urania:
Gy hoeftme langer niet te vleien, niet te streelen,
925
Verlochenaer van liefde, en toegezwore trou.
Meineedige, verlaetme, en kies een liever vrou.926
Achiman:
Gebeurtme langer geen genade te verwerven;927
Ik troostme van uw hant, op staenden voet, te sterven,
En legh dien blooten dolk voor uwe voeten neêr,
930
En ruk den boezem op. gy mooght met dit geweer,930
Dit koude lemmer vry mijn brandend hart afstooten:931
Of weigert gy 't, verkies uit al dees bedtgenooten
De strengste, die het recht uitvoere streng en straf,
Naerdien ik u te brusk in 't hart dien smaetsteek gaf.934
Urania:
935
Ik neeme u in genade, uit enkel mededoogen,
Omhelze u als voorheen. gy hebt mijn hart bewogen.
Steek op, steek op den dolk, en overleef mijn tijt.937
Hervat uwe eerste trou, in 't aenzien van den nijt.
Achiman:
Een nieuwe bruiloft. daer komt Noah aengetreden,939
940
Bestraf dien suffer, en beschaem met pit van reden
Zijn schendige onreên, die al 't vrouwendom betight.941
Van verre geeft hy u een overdwers gezicht.942
Hy schijnt met zijn gezicht de jofferschap te moorden,
En mompelt binnen 's monts uit steurnis halve woorden.944
NOË. URANIA. JOFFERS.
Noë:
945
Geen grooter manneplaegh als Kains vrouwendom.945
Al wat een leeraer wint, dat stoot mejoffer om.
Een guure hagelbuy plagh 's lantmans hoop te raeken,
Den bloesem af te slaen, dat bosch en boomgaert kraeken,
In 't quikste van de lent, met bulderend gewelt,949
950
't Welk hemel aerde en zee en al de lucht ontstelt:
Een schoone vrou vermagh, met zachte toverstreeken,
En liefelijk gevley, gestreel en minzaem smeeken,952
[p. 433]
Te leenigen een hart, verhart als diamant.
Och hemel, haelme t'huis. verlos uw' afgezant.
955
De weerelt wort te zwak rechtvaerdigen te draegen.
Elx eige zinlijkheên, het ydele behaegen956
Van joffrenoogen, daer 's grootvorsten zin op viel,
Beguighlen hem, dat hy zijn redelijke ziel,958
Zelf Godt verwaerloost, om de gunst van snoode boelen.
960
Zoo gelt geen dreigement, eer zy den slagh gevoelen
Der waterroede, een eeu bykans te week gelegt.961
Urania:
En blijft dees suffery noch duuren? oude knecht,
Gy suft u selven doot. wat hebtge toch gewonnen
Uw leven lang, als twist gerokkent, niet gesponnen!964
965
Hoe staen de vrouwen u zoo byster in het licht?
Een vrou heeft u gebaert, haer liefde uw trou verplicht
Door kinderbaeren: en uw zoons, verknocht aen vrouwen,
Haer aenschijn liever dan het allerschoonste aenschouwen,
Dat is het aenschijn van d'alkoesterende zon,
970
Der levendigen vreught, en aller lichten bron:
Of is door ouderdom uw vrouwezucht gesleeten,
Dat werde uw' ouderdom, en geene vrou geweeten.
Noë:
Wy leeraeren vergeefs: gy zingt een' zelven zang,
En gaet, tot ons verdriet, doorgaens den kreeftegang.974
975
Wy haeten geene vrou, noch schoonheit, maer misbruiken
Van 's hemels gaven. laet de roos op doornestruiken
Vry plukken, en den geur verquikken 't flaeuwe hart;
Maer niemant quets' de hant aen dorens, tot zijn smart.
Hy quetst zich zelven, die zijn hart verhangt aen veelen.
Urania:
980
De weerelt wort bevolkt door liefde en kinderteelen.
[p. 434]
985
Magh weiden, spilt haer kracht: maer werktze op een vriendin,985
Zoo brengtze een ongelijk veel grooter vrientschap in.
Verstontge dit, gy zoudt, niet belghziek noch verbolgen,987
Uw heerschap prikkelen Godts wijzen raet te volgen.
Urania:
Wy zijn'er t'edel toe, om naer uw strenge wijs
990
Ons lief te noodigen op eenerhande spijs,
Waer van de snoeplust walght. de brant wort meer ontsteeken,991
Indien men liefde door verandering wil queeken,
En aenvoên met meer gloets. dat's vrientschap en gerief.993
De minnaer, in den schoot ontfangen van zijn lief,
995
Is aengenaemer dan de daeu op dorre kruiden
Door uitstel; doch dit is geen kost voor slechte luiden,996
Maer edelmoedigen, die hoofsche spraek verstaen.997
Noë:
O pest van 't zuivre bed! meer vrouwen aen te slaen
Dan eene alleen, dat wil u beide deerlijk smarten.999
1000
Wat is natuurlijker dan twee verliefde harten,
Verknocht door eenen bant van ongeschende trou!
Mijn voorbeelt laet den man niet toe dan eene vrou.1002
De stommen leeren ons met eene weêrga paeren.1003
Urania:
Uw eigen vader, out en hoogh op zijne jaeren,
Hoe scheltge 't huwen aen meer vrouwen dan de bron
Van alle elenden, uit veelvoudigheit van vrouwen
Gesprooten, waerom Godt de schepping schijnt te rouwen?
Noë:
Het voeght den zoone dat hy 's vaders schande dekt.
Urania:
1010
Een booswicht, die zijn hant met 's grootvaêrs bloet bevlekt,1010
[p. 435]
En zelf zijn eigen bedt, door 't geil verdubbeleeren
Van vrouwen, onbeschaemt durf schenden en schoffeeren,1012
Gaf 't leven aen een' zoon, die voor geen grooten zwicht,1013
Maer klitst hun onbeschaemt en stout in 't aengezicht1014
1015
De zelve vuilicheên, die op den vader kleven.
Noë:
'k Vergeef het gaerne, wil 't de hemel u vergeven,
Wiens afgezant ik ben. hardtnekkigen, nu staekt
Dit wederspreeken. hoort wat onheil u genaekt.
Heft op uwe oogen naer die drift van zwarte wolken,
1020
Gezogen uit de zeen en diepe waterkolken.
De gansche lucht verkeert in eene baere zee,
Een voorbo van den vloet, en 't endelooze wee.
De lucht hangt zwanger van stortregen, zonder vlaegen.1023
Verwacht een' langen nacht, een' nacht van veertigh dagen,
1025
Of veertigh etmael, zoo veel zeen op een geperst.
Waer berght zich 't menschdom! och, zoo dra de hemel berst
Met weêrlicht, blixemen, en balderenden donder;1027
Terwijl een oceaen opwellen komt van onder,
Zoo dra de hooghste hant uit 's aerdtrijx sponsi duwt1029
1030
Al 't water, dat het zoogh en inzwolgh. menschen gruwt,
Bekeert u. lust het u Godts goetheit meer te vergen?1031
Gy troost u, och vergeefs, en waent op hooge bergen
Dien vloek t'ontvlughten, in bosschaedje en eiken boom:1033
Maer och die worden door den storm, en sterken stroom
1035
Verdelght, en afgerukt van hunnen gront en wortel.
De torens storten in, geplet aen gruis en mortel.1036
Daer drijven duizenden van dooden, dieren, vee
En drenkelingen heene, in 't ronde, in 't lang en breê,
De hooftgebouwen en de daeken, hoven, huizen.1039
1040
Hier gelt geen wederstant van dammen, dijken, sluizen.
De moeder pooght haer vrucht, de vader zijnen zoon
Te redden, och te spa, men hoort al eenen toon
Van jammeren, gespreit op 't zwalpen van de wateren.1043
Nu zwijght de bruiloftsgalm. dat juichen, lachen, schateren
1045
Wort snel misschapen in een ysselijk gekarm.
[p. 436]
De bruit verdronken, sterft in 's bruigoms moeden arm.
Het uiterste overschot, een drom van dootsche schimmen,1047
Aen 't klautren op 't geberght, pooght hygende, onder 't klimmen,1048
Haer ziel te bergen: maer de grimmige oceaen,1049
1050
Gedreven van de wraek, verschrikt de bleeke maen,
Die ziet de golven, als een blaes vol wint, opzwellen.
De hooghste berghkruin zinkt in 't water vijftien ellen.1052
Aldus verzinkt het al wat op den aerdtboôm leeft.
't Geschrey wort stom, zoo dra het al dien dootsnik geeft.1053-54
Urania:
1055
Een slechte vogel zwicht voor 's molox dreigementen:1055
De wijzen laeten zich geene ydle vrees inprenten.
Gy Joffers zingt en danst eens achter deze haegh.
Wy trotsen midlerwijl op 't hof dees bruiloftsplaegh.1058
Joffers:
Zou het al zinken en vergaen,1059
1060
Waer bleef de zwaen?
Waer bleef de zwaen,
De zwaen, dat vrolijke waterdier,
Noit zat van kussen?
Geen watren blussen
1065
Haer minnevier.
't Lust haer te nestlen op den vloet.1066
Zy queekt den gloet,1067
Zy queekt den gloet
Met haere vrolijke wederga,
1070
En kipt haere eiers,1070
En acht geen schreiers,
Noch vreest geen scha.1071-72
Vliegende jongen zwemmen me,
Door stroom en zee,
1075
Door stroom en zee.
Zy groeit in 't levendigh element,1076
En wast de veêren,
[p. 437]
En vaert spansseeren1078
Tot 's levens endt.
1080
Stervende zingtze een vrolijk liet
In 't suikerriet,1081
In 't suikerriet.
Zy tart de nijdige doot uit lust,1083
Met quinkeleeren,1084
1085
En triomfeeren,
En sterft gerust.1086
Stervende zoekt haer flaeu gezicht
Noch eens het licht,
Noch eens het licht,
1090
Den bruitschat, van de natuur te leen
Aen elk gegeven,1090-91
Om bly te leven.
Zoo vaertze heen.1059-93
Noë:
Hoe bitter wil in 't endt dees bruiloft hun opbreeken!
1095
Geen woorden gelden hier: de klaere daet moet spreeken.
REY VAN ENGELEWACHT.