[p. 440]
Noë:
Wel Cham, wat broutge?1169
Cham:
niet.
Cham:
Ik hiel gesprek met vorst Achimans wederga.
Noë:
Wie raet u, buiten last van vader, haer te spreeken?
Cham:
Ik houme by der hant.1173
Noë:
de dagh is schier verstreeken,
Om met uw gemaelin te treeden binnen d'ark.
Cham:
1175
Dees tijding valtme op 't hart, gelijk een zwaere zark.
Noë:
Uw vader, moeder, broêrs en zusters, hun getrouden,1176
Staen reede, en willen u in d'ark gezelschap houden.1177
Cham:
Heer vader, gunme toch te volgen mijnen zin.
Noë:
Geef vader reden, zoon, en stel u willigh in.1179
Cham:
1180
Wien lust het willigh in een' beestestal te kruipen?
Noë:
Dat's min bezwaerlijk dan een heele zee te zuipen.
Cham:
De zee deist achterwaert: noch lijdenwe geen' last.
Noë:
Gy hoort hoe schrikkelijk dees springvloet bruist en wast.
Cham:
Hoe lang zoude eene zee dat houte moorthol schokken?1184
Noë:
1185
Tot dat de zonnekar haer ronde hebb' voltrokken.1185
[p. 441]
Cham:
Een jaer, het gansche jaer uitharden met verdriet?1186
Noë:
Die voerman staet niet stil, een jaer verveele u niet.1187
Cham:
Gy plaght de ledigheit, een hooftgebrek, te straffen.
Noë:
Zijt onbezorght: men zal u werx genoegh beschaffen.1189
Cham:
1190
Hier valt geen hartevangst, noch wilde zwijnejaght.1190
Hier schijnen zon noch maen. hier is het eeuwigh nacht.
In een spelonk van hout kan niemant adem scheppen,
Maer boozen stank, een goot te roeren noch te reppen.1193
Wat zal hier uit ontstaen? wat anders dan een pest?1194
1195
O tuchthuis, verkenskot, ô katte- ô hondenest!1195
Noë:
Indien u 't werken lust, zoo toon u als een hoeder,1196
Met Sem en Jafed. woel, bestel den dieren voeder,1197
En drank en water, hoy en haver, aes en vleisch.1198
Verschoonze. vaegh hun hok. geef elk zijn' vollen eisch.1199
Cham:
1200
O tuchthuis! moet zich Cham hierin te berste slaven?
Dat heet geen leven, maer te leven als begraven:
Te sterven, in geen graf van marmer, maer van hout,
Uw eigen huisgezin tot hartewee gebout:
Noë:
Door last van hooger hant tot ons behout geklonken.1204
Cham:
1205
Veel liever eenwerf dan tienduizentwerf verdronken.
Ik sprong van ongedult en wanhoop in den vloet.1206
Noë:
Uw vader zal getrou u sterken: hou slechts moedt.1207
Cham:
Gedoogh eerst dat ik my verdaedige met reden.
[p. 442]
Noë:
De tijt gehengt naeu in een lang gesprek te treden.1209
1210
Doch 'k wil u dit verzoek niet weigren. spreek, mijn zoon.
Cham:
Gy zet geen' vader, maer scherprechter op den troon,1211
Die elke struikling telt, de misdaet naeu wil weegen,1212
En dreigen 's menschen hals met eenen blooten deegen.
Gy beelt de godtheit uit, gelijk een' wilden beer.
1215
Een beer, een everzwijn rukt een bosschaedje neêr,
De dwingelant een rijk; de godtheit alle rijken,
Ja al de weerelt. wie zagh grooter ongelijken!1217
Zoo veele wateren en wolken aengezakt,1218
En aen de lucht allengs met kracht op een gepakt,
1220
Aen 't scheuren, zullen volk en bergen teffens smooren,1220
Wy 's weerelts jongsten snik, in eenen dootsnik hooren.1221
Wort Godt verbolgen en oploopende, als een vrou?1222
Wort Godts voorzienigheit geraekt van naberou?
Dat 's geen voorzienigheit, maer krankheit, ongestadigh,
1225
En wispeltuur. ay zijt u zelven eerst genadigh.1225
Noë:
O Cham, wien lastertge? och wat hoore ik? waertge stom
Geboren! zwijgh, verdriet van vaders ouderdom,
En erfschand van mijn huis. och waertge vroegh gestorven!1228
Uwe eigezinnigheit en waen heeft u bedorven.
1230
Ik vreeze, ô hemel, keer het voorspook van 't geval,1230
Dat vaders vloek uw hooft rechtvaerdigh treffen zal.
Ik weete, Godt zy lof, dat krachten ons ontbreeken
Om zonder stameren van Gods natuur te spreeken,1233
Een onbegrijpzaemheit, geen steurnis onderdaen.1234
1235
Men moet door 's menschen spraek Godts eigenschap verstaen.1235
Naeryver, naberou, de toorne en wraekzucht hechten1236
Oneigen op dien heer en rechter, streng in 't rechten.1237
Hier geeft des menschen tong alleen een krank geluit,
[p. 443]
En drukt de beelden van de ziel door dootverf uit.1239
1240
Een rechter straft de quaên, die van hun boosheit roemen.1240
Zou Godt dan geen gewelt en dwinglandy verdoemen,1241
En 's aerdtrijx aenzicht rein afwasschen van zijn smet?1242
Twee vruchtbre takken, een van Kaïn, een van Seth,
En beide uit eenen stam, vervullend 's weerelts luchten1244
1245
Met ongelijke, d'een met wilde en wrange vruchten,
En d'ander met een ooft, gezont en zoet van smaek.
Dees geeft genoegen: maer de wrange terght Godts wraek.
Der vroomen aert wort door verbastert zaet bedorven.
Nu eischt de boosheit straf. de deught is uitgestorven.
Cham:
1250
Heer vader, stoor u niet: ik stelle my bereit
Te volgen 't hoogh gebodt, en uit gehoorzaemheit,
Uw voorbeelt eerende, te schroomen, noch te schrikken,
Al zoude ik in dees kist, een rechte dootkist, stikken.
Noë:
Achimans lustgenoote, een rechte vyandin
1255
Van eer en deught, ley toe om al ons huisgezin1255
Door u te splissen, zelf den vader tegens moeder,1256
Schoondochters tegens een, den broeder tegens broeder
Te rokkenen. het hoogh beleit heeft dit geschut.1258
Een achtgetal in d'ark zal 't zaet en eene stut1259
1260
Des menschdoms strekken, als het uit den vloet herboren,
Herstelle al 't leven, dat in 't water quam te smooren.
Ga heene zoon, verdaegh al d'andren: het wort tijt1262
Den jongsten slagh t'ontgaen, die naulijx uitstel lijdt.
Cham:
Daer koomenze al gereet. nu moeder, tre vry nader.
1265
Schoonzusters, Jafed, Sem, gebroeders haest u: vader
Verwacht u hier ter stede, om 's menschdoms staet bedroeft.1266
Naerdien de noot ons jaeght, waer toe te lang getoeft?1267
SEM. JAFED. NOË. REY.
Sem:
De gront, heer vader, wort schier vlot beneên ons voeten.1268
Vrou moeder, en uw zoons, en uw schoondochters moeten
[p. 444]
1270
Zich troosten heen te spoên naer 't groote zeegevaert;1270
Dies komenwe al gereet te gader herrewaert.1271
Jafed:
Wy staen reisvaerdigh: het gelieve u ons te leiden.
Noë:
Wat anders is 't van ver, wat anders in het scheiden,1273
En onder d'oogen. ik, gemat en afgetreurt,
1275
Wort met gewelt en kracht van 't menschdom afgescheurt.
De liefde tot hun heil werkt krachtighst in het ende:
En komtge nu getroost, als ballingen, d'elende,
De zwaericheên op zee te draegen neffens my?
Zoo sta u d'almaght van den allerhooghsten by.
1280
Ik zalze ontvouwen, om uw harten tegens lijden
Te wapenen. staet vast, en helpt uw' vader strijden.
Dien Godt beschermt, ontziet noch vier noch watersnoot.1282
Hy kan ons redden in het midden van de doot.
Gy ziet de hemel hangt van gruwzaem onweêr zwanger,
1285
En wacht tot datwe d'ark intreden, ook niet langer.
De hant des engels zal haer met een' donderslagh1286
Toebonzen, datze dreune en davre: want ik magh
Noch kan dien ondergang der weerelt zien noch hooren.
Och moghtenwe in een zee van droeve traenen smooren,
1290
En 't menschdom helpen, 'k schreide een zee van traenen uit!
De donder, blixem, vier, en weêrlicht zal 't geluit
Van 't jammerlijk gekerm der stervenden verdooven.
Dan stort gestrenge wraek slaghregens neêr van boven.
Wel veertigh etmael lang, getroost u krak op krak
1295
Te hooren, zonder schrik; het kraeken op het dak
Van hagelsteenen en stortregen, zonder buien;1296
Een' storm van oost en west, van noorden en het zuien,
Vier winden tegens een, hardnekkigh en verstokt.
Dan rijzenwe aen het zwerk, geslingert en geschokt.
1300
Zoo slijtenwe den tijt, in schaduwen en dampen,
En leven by geen zon, maer traen en rook van lampen.1301
Sem:
Heer vader, schroom niet: vaer met u verhael vry voort.
Jafed:
d'Almaghtige betemt de baren met een woort.
[p. 445]
Noë:
Wy zullen, hemelhoogh gedraegen van de golven,
1305
Als in een levend graf, al levendigh gedolven,
Heendrijven, hobbelen, en schokken nacht en dagh,
Dryhondert etmael lang en seventigh. de slagh1307
En 't klotsen van den vloet en holle waterbaren
Zou 't allerstoutste hart ter neêr slaen onder 't vaeren,
1310
Daer 't oor niet anders dan gedruisch en buldren hoort
Van wateren en wint; de dootschrik voor de poort
Geduurigh aenklopt, en het aengevochten leven,
In noot van kistbreuk [schoon de kist is toegedreven1313
Met werk, en vet geteert, bezorght van hars en pek,]1314
1315
Blijft hangen in een schael gewogen: daer een lek1315
Of berst, of balkbreuk of vergaering, na het sloopen,1316
Het water inliet. dus ten halve schier verzoopen,1317
Met zulk een zwaere vracht van levenden; wat raet?
Maer schroomt noch siddert niet: de hooghste, ons toeverlaet
1320
Is maghtigh 't overschot der weerelt, in de vloeden
En 's afgronts waterkolk, te waeren en te hoeden.1321
Hy toomt de golven, schoon geen roer 't gevaerte stiert,
En ook den wilden aert van 't ingescheept gediert.
Hier huilt geen hongrig wolf. men hoort geen leeuwen brullen,
1325
Noch wreede tigers, die het woudt met dootschrik vullen.
Men tell' de nagels, met den hamer stijf en sterk1326
Geklonken in dees kist; dit eenigh wonderwerk
Begrijpt meer wonderen dan nagels, wonderdommen1328
Waer voor godtlochenaers verbaest staen en verstommen.
Sem:
1330
Zoo kan een scheutvry hart de pijlen tegenstaen.1330
Noë:
De zee zal, zonder strant te kennen, weiden gaen,
Gelijk voorheene, eer Godt, om d'aerde te bereiden
Tot 's menschen woonplaets, haer van 't water quam te scheiden,
Het schuimende element te stuiten op het strant.1334
1335
Die zelve almogentheit bevat met eene hant
[p. 446]
Dit wonderlijk heelal, gewogen op zijn zwaerte.1335-36
Zy kan ons bergen, en behoeft geen zeegevaerte
Van balken, dicht in een gedreven, alswe zien,
Op dat het u en my tot eenen vryburgh dien'.1339
Jafed:
1340
Waertoe den arbeit van eene eeu hier aen gehangen,1340
En onrechtvaerdigen, in hun verkeerde gangen,
Gesteven? nutter waer hun 't leven kort ontzeit.1342
Noë:
De hooghste goetheit zocht hen door langkmoedigheit
Te brengen tot berou en afstant van misbruiken:1344
1345
Nu wilze, op datwe zulk een' waterval ontduiken,
Door middel van deze ark behoên het overschot
Der levendigen, op een driftigh watervlot.1347
Beliefde 't haer, zy kon een ander middel vinden,
En hoeft de noothulp aen geen houten vlot te binden:1349
1350
Maer dit's het raetbesluit van Godts voorzienigheit.
Hier tegens opstaen waer een reukloos onbescheit.1351
Sem:
Die 't leven allereerst den menschen heeft geschonken
Kon hen veranderen van zinnen, en ontvonken
In liefde, om onderdaen te volgen Godts geboôn.1354
Noë:
1355
Hy schonkze een' vryen wil, van weêrzijde even schoon,1355
Een goude hantvest, keur het goet of quaet te kiezen.1356
By nootdwang zou 't gerecht des oppersten verliezen1357
Betaeling t'eischen van een opgedronge schult.
Nu eischt de schultheer straf, na zijn misbruikt gedult.1359
1360
Nu blijft de mensch, verstokt in schendige gebreken,1360
En niet de godtheit, in dees schult rechtvaerdigh steeken.
Jafed:
Zoo stervenze eeuwigh, die door 's waters noot vergaen?1362
Noë:
Ten zyze stervende in het ende zich beraên,
Geraekt van naberou: maer die hardnekkigh smooren1363-64
[p. 447]
1365
Gaen door godtlasteringe en eige schult verloren.1365
Sem:
De godtheit kon dees straf quijtschelden voor den spring.1366
Noë:
Toen 's hemels rechter streng ter jongste vierschaer ging,
Daer Godts rechtvaerdigheit en Godts genade pleitten,1368
Kon geen verzoening by gequetste majesteiten
1370
Verworven worden. d'een stont d'andere in het licht.
De tong der weeghschael zweegh, zoo langze in tegenwight1371
Bleef twijnen. entlijk quam de boosheit t'overweegen.1372
De vloek stont boven, na het zwichten van den zegen,1373
En 't menschdom, dat vergeefs zijn gruwelen verbloemt,
1375
Wert door het vonnis streng der straffe toegedoemt.
Sem:
Hoe zultge weeten of de watren weêr vertrekken?
Noë:
Een rave of duif kan ons een trouwe postbo strekken.1377
Jafed:
De watren grimmelen van monstren, woest van aert.1378
Walvisschen kunnen met een' klink van hunnen staert1379
1380
Dat houten zeegewelt te gronde slaen en sloopen.
[p. 448]
1390
Met eenen stookebrant te delven in haere as.1390
Wat sammeltge? de zon helt over naer het gras.1391
Tre voor: wy volgen u, en komen uwe treden
In d'ark geleiden met voorspellinge en gebeden.
REY VAN ENGELEWACHT.
I. Zang:
Bescherm, ô heer, ô toeverlaet
1395
Van uw getrouwen, 't eenigh zaet
En al de hoop van Adams kinderen,
Dat hun geen holle baren hinderen.
Zy rusten op uw hemelwacht
Gerust en veiligh, met de vracht
1400
Van wilden aert en tamme dieren.
Gy kunt den toom des afgronts vieren
En korten, zoo het u behaegh,
Na 's menschdoms droeve nederlaegh,1403
Waer Noë drijft op uw genade.
1405
Behoe zijn huisgezin voor schade,
Op dat hy, na een lang verdragh1406
Van jammeren, belanden magh,1407
Wanneer, de wateren verschoven,1408
Hy stof vint uwen naem te loven.
I. Tegenzang:
1410
Als uwe hant het zwaere slot1410
Ontsluit, zal hy, op uw gebodt
Te lande treênde, uwe eer ontvouwen,1412
U dankbaer eenen outer bouwen
Op eene Godgewijde ste,1414
1415
En offren u het zuiver vee,
En reine vogels. d'offerhande
Wil u, terwijlze smooke en brande,1417
Behaegen, en den hemel deur
Verspreiden eenen zoeten geur.
1420
Gy zult beloven zijne telgen1420
Door vloên te schenden noch verdelgen,
Schoon zy verwildren jaer op jaer,1422
[p. 449]
Zoo lang het aerdtrijk vruchten baer',
De morgen aenbreeke uit den oosten,
1425
Belofte om Noahs rou te troosten.1410-25
II. Zang:
Hy zegent hem en zijn gezin,
Op dat de hooftstam telgen winn'.
Hy neemtze, als herder, in zijn hoede,
Verbiet al wat in zijnen bloede
1430
Verstikte t'eeten, om geen wraek
Met bloet te voeden, en den smaek
Tot dolle menschemoorderyen
Te koesteren, en dwinglandyen.1433
Hy veilightze door eene wet,
1435
En wil den dootslagh, als een smet,
Met bloet afwasschen door den degen,
En dootslagh tegens dootslagh weegen,
Op dat elk 's menschen waerde kenn',
En niemant woest de handen schenn'
1440
Aen menschen, weerloos zonder wapen,
Gelijk een beelt, naer Godt geschapen.1426-41
II. Tegenzang:
De godtheit sterkt dit heilverbont
Met eenen eedt, uit haeren mont,
En zet een teken aen de wolken,
1445
Den regenboogh voor alle volken,1442-45
Gebogen midden in de lijst
Der weerelt, daer hy daelt en rijst1446-47
Op 't oogh; een' boogh uit veele verven,1448
Die meest in blaeu en root versterven.
1450
Het blaeu bediet den weereltvloet;1450
Het root een' brant en weereltgloet,1451
Twee oordeelen, een nu gestreeken,
Het ander namaels uit te spreeken,
Wanneer het menschdom zal vergaen,
1455
En voor de jongste vierschaer staen,
Zoo Enoch spelde lang te voren.1456
Godtvruchtigen ontzien Godts toren.1457
[p. 450]
Het gansche huisgezin van Noë treet in 't slot1458
Van 't hol gevaerte, en eert het vaderlijk gebodt.
1460
d'Aertsvader volgende, betuight eerst menighvuldigh
Al schreiende: och wy zijn aen dit bederf onschuldigh!
d'Aertsengel des gerechts Uriël komt, houdt stant.1462
Zijn gloênde fakkel barnt. hy bonst met d'andre hant1463
De deur des ingangs toe, dat zeven sloten kraeken.1463-64
1465
Het nimmer slaepende oogh wil over Noë waeken.1465
1169wat broutge?: wat ben je van plan? wat mopper je?; niet: niets; die: dat; versta: dan zou ik niets hooren.
1170boschspraek: wat ge in het bosch zei.
1173Ik houme by der hant: ik blijf toch in uw buurt.
1176getrouden: echtgenooten.
1177reede: gereed, klaar; willen: zullen.
1179wees redelijk en gewillig.
1184Hoe lang moeten wij in de ark blijven?
1185zonnekar: zonnewagen, de mythologische voorstelling, o.a. in Faëton benut; ronde: kringloop.
1186uitharden: volhouden.
1187Die voerman: de voerman van de zonnekar, Phoebus Apollo.
1189beschaffen: verschaffen.
1190valt: is; hartevangst: hertejacht.
1193een goot enz.: een vuil stilstaand water.
1194een pest: de pest, een ziekte.
1195Vgl. vs. 1180 en het sarcasme van Urania, vs. 898.
1196hoeder: hoeder der dieren.
1197woel: roer je, vgl. vs. 1487; bestel: bezorg.
1198aes en vleisch: vleesch van doode dieren.
1199Verschoonze: reinig ze; vaegh: veeg.
1204geklonken: in elkaar getimmerd; vgl. vs. 1327.
1206sprong: zou springen of sprong liever.
1207sterken: steunen bemoedigen.
1209gehengt naeu: gedoogt nauwelijks.
1211Gij stelt ons God niet als een vader, maar als een beul voor.
1212naeu: al te nauwgezet.
1217ongelijken: onrechtvaardigheden, vgl. Harpz. XCIII, 7.
1218aengezakt: aaneengezakt, dus hetzelfde als op een gepakt van 't volg. vs., vgl. vs. 1105.
1220teffens: tegelijk; smooren: versmoren.
1221eenen: met klemtoon.
1222oploopende: onredelijk kwaad.
1225wispeltuur: wispelturig; ay zijt u zelven eerst genadigh: Cham wil tot zijn vader zeggen: kom tot bezinning, spaar u zelf met die dwaze dreigementen.
1228erfschand: onuitwischbare schande.
1230keer het voorspook van 't geval: een tusschenzin; wend het voorteeken van zijn ongeluk af.
1233zonder stameren: zonder stamelen, vgl. Bespiegel. II, 45.
1234onbegrijpzaemheit: wat niet begrepen kan worden, vgl. onbegreepenheit in Harpz. LXX, vs. 80; steurnis: stoornis, verandering; onderdaen: onderdanig, onderhevig, vgl. vs. 1354.
1235Vgl. Besp. II, 281-82, 608.
1236Naeryver: afgunst.
1237Oneigen: in oneigenlijken zin, overdrachtelijk.
1239dootverf: doode verf, kleurloos, zeer onvoldoende.
1240van: op.
1241verdoemen: veroordeelen.
1242Zoo maar de door zonde bezoedelde aarde als niet bezoedeld beschouwen.
1244eenen: éenzelfden stam, nl. Adam.
1255ley toe: legde het er op aan, nl. bij het gesprek dat Urania met Cham gehad heeft, vs. 1171.
1256splissen: splitsen, splijten, verdeelen.
1258te rokkenen: op te hitsen.
1259achtgetal: achttal, vgl. I Petr. III, 20.
1262verdaegh: roep samen.
1266ter stede: ter plaatse.
1267naerdien: nu.
1268vlot: vloeiend, vgl. vs. 211.
1270zeegevaert: vgl. vlotgevaerte in vs. 13, zeegewelt in vs. 18.
1271Dies: dus, daarom.
1273De dingen zijn nabij anders dan op een afstand.
1282ontziet: vreest.
1286Vgl. vs. 1145 en vs. 1463-64.
1296zonder buien: al maar door, vgl. vs. 1023.
1301traen: olie.
1307Dryhondert enz.: 370 dagen, vgl. Gen. VII, 11; VIII, 14.
1313kistbreuk: schipbreuk, vgl. balkbreuk in vs. 1316 en korstbreuk in Altgeh. I, 564; toegedreven: dichtgestopt, vgl. vs. 23, 1338.
1314werk: vgl. vs. 23; bezorght: voorzien.
1315Blijft hangen in een schael gewogen: zooals een weegschaal op en neer wipt, zoo wisselt de kans op levensbehoud.
1316balkbreuk: vgl. kistbreuk in vs. 1313; vergaering, na het sloopen: een gesloopte of defect geraakte verbinding.
1317inliet: zou inlaten.
1321waeren: bewaren; hoeden: behoeden.
1326nagels: spijkers; stijf: dicht op elkaar.
1328Begrijpt: bevat; wonderdommen: mirabilia.
1330Versta: zóo is een hert zelfs voor pijlen onkwetsbaar; scheutvry: schotvrij.
1334Vgl. Ad. in Ball. vs. 247-48.
1335-36Versta: diezelfde Almacht houdt en weegt het heelal in zijn volle zwaarte op zijn hand, vgl. Is. XL, 12.
1339vryburgh: wijkplaats, vgl. vs. 1581.
1340gehangen: besteed.
1342kort: kortweg, ineens.
1344afstant: afwending, afstand doen.
1347driftigh: drijvend.
1349noothulp: hulp in nood; vgl. vs. 1513.
1351reukloos onbescheit: roekelooze dwaasheid.
1354onderdaen: onderdanig, vgl. vs. 1234.
1355van weerzijde even schoon: zoowel naar den positieven of naar den negatieven kant geheel onbeschreven.
1356hantvest: voorrecht; keur: keuze.
1357Als God den mensch dwong zou Gods rechtvaardigheid in waarde dalen.
1359schultheer: crediteur.
1360schendige: schandelijke.
1362eeuwigh: voor eeuwig.
1363-64Vgl. vs. 1572-73.
1365godtslasteringe: afzweering van God.
1366spring: springvloed, watervloed.
1368Vgl. Lucifer, vs. 1367.
1371Ook in Lucifer, vs. 1368, gebruikt Vondel het beeld van de weegschaal.
1372t'overweegen: te overwegen, over te wegen, het zwaarst te wegen.
1373Versta: toen vergiffenis onmogelijk bleek stond de verwerping (vloek) vast.
1377rave of duif: zooals Noë na den zondvloed zal uitzenden, vgl. Gen. VIII, 6, 8.
1378grimmelen: krioelen.
1379klink: slag.
1383hellespook: duivels.
1383-84kent zich maghtigh: gelooft zich zoo machtig.
1384ontsnoeren: ontbinden.
1385Leviatan: lees: Leviátan, een zeemonster, vgl. noot op Lucifer, vs. 96, Dl. V, bl. 622.
1386-vlg.Wat de Rey hier meedeelt over pogingen, om de Ark in brand te steken, is 't gevolg van Apollions ophitsing daartoe, vgl. vs. 18-24.
1386de rot: het rot, de bende.
1387Enaks trots gebroet: de hoovaardige Enakskinderen, de aanhangers van Achiman, vgl. vs. 81.
1389voorwint: met den wind er onder, vgl. vs. 20, 32; timmeraedje: timmerwerf, vgl. vs. 1124.
1390met eenen stookebrant: met éen aangestoken brandje; in vs. 31 is stookebrant de brandstichter zelf; delven: begraven.
1391sammeltge: talmt gij; de zon enz.: het wordt al avond.
1403nederlaegh: ondergang.
1406een lang verdragh: het lang verdragen.
1407belanden: landen, weer op vasten grond komen.
1408de wateren verschoven: als de wateren gezakt en verdwenen zijn.
1410het zwaere slot: het zeekasteel, dat de ark is.
1412ontvouwen: verkondigen.
1414ste: stede, plaats.
1417Wil: moge.
1420telgen: nakomelingen.
1422verwilderen: zedelijk achteruitgaan.
1410-25Vgl. Gen. VIII, 13, 20-22.
1433Te koesteren: versta: niet te koesteren.
1426-41vgl. Gen. IX, 1-6.
1442-45vgl. Gen. IX, 11-17.
1446-47de lijst Der weerelt: de lucht, die het beeld der aarde omlijst.
1448Op 't oogh: voor onze oogen.
1450bediet: beduidt.
1451brant en weereltgloet: gloeiende wereldbrand.
1456Vgl. Judas 14, 15.
1457ontzien: vreezen; toren: toorn.
