Aantekeningen door Dr. H.W.E. Moller.

I. Faëton, blz. 31

1. TEKSTKRITIEK

Er zijn drie uitgaven van Faëton die het jaartal 1663 dragen, in Unger's Bibliographie genummerd 665, 666, 667. Terecht wijst Unger erop dat de laatste wel van omtrent 1700 zal zijn; deze is blijkbaar een nadruk van 666, de uitgave die hier is afgedrukt. Alleen de beide eerste komen dus in aanmerking.

In dit deel is de tekst afgedrukt van nr. 666, die dus door Unger voor de tweede wordt gehouden. De redenen waarom ik deze voor de eerste houd, zijn de volgende. Vooreerst is 665 een zeer slordige uitgave, vuil zetsel en veel drukfouten, onfraaie versierde hoofdletters, zie bijv. de beginletter van de opdracht; een onnozel sluitstukje aan 't eind van de opdracht, enz.; dit alles zou zelfs kunnen wijzen op later uitgeven, eind 17e eeuw; dit is voor 665 niet waarschijnlik. (zie volgende). Uitg. 666 (hier afgedrukt) is veel kloeker en fraaier gedrukt, zie de versieringen bijv. de I van Ianus Dousa (Opdracht), het voorwerk, de bladzijcijfers, enz. zoals wij dat van deze drukker gewend zijn. (Blz. 33 staat fout Janus).

Vervolgens zijn er enkele eigenaardige wijzigingen aangebracht in de 2e uitg. (665), die omgekeerd indien deze de eerste was, moeilik te begrijpen zouden zijn. Zo bijv. in 666 (onze tekst) blz. 33 r. 13 staat ‘den heiligen Lactantius’ (zo ook in 667); dit is min juist gezegd, zie de voetnoot aldaar. Vondel wijzigt dit in de tweede druk (665) terecht in ‘den heiligen outvader Lactantius’; het is toch niet aan te nemen, dat hij in een dergelijk geval, het eerst op de juiste wijze zou hebben gezegd, en later onjuist. In vs. 546 staat alleen in 665 getroffen i.pl.v. getroosten; in vs. 713 leest 665: d'oosterpoort, i.pl.v. d'oostpoort, waardoor de maat verstoord wordt, vgl. vs. 691, en meer dergelijke. Voor de tekst in 't algemeen maakt het weinig verschil welke uitgave de eerste is geweest; alleen moeten bij 665 meer blijkbare tekstverbeteringen worden aangebracht (bijv. vs. 655 een punt i.pl.v. dubbel punt; 920 verschricken, in pl. van versticken, enz.).

Hieronder worden alleen die tekstverbeteringen verantwoord, die niet vanzelfsprekend zijn:

Afwijkende lezingen zijn verder van geen belang.

2. NADERE VERKLARINGEN

Opdracht

II. Zungchin, blz. 323.

1. TEKSTKRITIEK

In Vondel's tijd is alleen de hier afgedrukte uitgave verschenen; de volgende is van 1692.

2. NADERE VERKLARINGEN

Veel bizonderheden over de ondergang van de Mingdynastie, en de verovering van Sjina door de Mandsjoe's had Vondel vernomen van zijn vrienden Blaeu de drukker en uitgever, en anderen die in briefwisseling stonden met de Missionarissen in Sjina. (Zie hierover Wessels: Studiën 63 (jrg. 1931) blz. 223-vlgg.). Hij heeft zonder twijfel gekend het eigen werk van Pater Schall zelf: Historica Narratio de Initio et Progressu Missionis Societatis Jesu apud Chinenses, Viennae Austriae 1665, en andere Latijnse geschiedwerken vooral: Athanasii Kircheri China Illustrata, Amstelodami (1667) zie de afb. op blz. 332 hiervoor. Uit deze Latijnse geschriften had Vondel al de verlatijnste namen van de Sjinese personen.

Veel van wat in dit treurspel wordt verhaald of aangeduid is te vinden in Joan Nieuhof

‘De keizer doorsteekt zijn dochter, en verhangt zich zelven.’
Anonieme prent uit Kircherus, Tooneel van China, van J.H. Glazemaker vertaald, Amsterdam 1668.

Het gezantschap der Neêrlantsche Oost-Indische Compagnie aan den Grooten Tartarischen Cham. Amsterdam 1670 (het moet al vroeger bekend geweest zijn, want de duitse en engelse uitgaven zijn van 1669); ik heb aangehaald de nederlandse uitg. van 1693 (2e gedeelte).

Een goed werk over Schall is Alfons Väth S.J.: Johann Adam Schall von Bell S.J. Köln 1933; door de eigenaardige indeling is het moeilik iets op te zoeken, ook het veel te beperkte register helpt weinig.

Opdracht blz. 325