[p. 31]
Voorspel van Gysbreght van Aemstel
aen Schout, Burghemeesters, Schepens, en Raed
+ van Amsterdam.
De trotze Schouwburgh heft zijn spitze kap
Nu op, en gaet de starren naderen,
En wellekoomt met dartel
+ handgeklap
Al't Raedhuis, en ons wijze Vaderen.
5
Het heiligh Raedhuis wijd den Schouwburgh in,
1
En wacht met zijn aendachtighe ooren,
Belust het droef verslagh te hooren,
Hoe Ilium van
+ Argos werd
verplet,
10
En door de torts
+ in
d'assche raeckte:
Dat
+ zoeter dan al 't Afrikaensch bancket
De tong, haer leckre zinnen
+ smaeckte.
Het nieuw tooneel drie eeuwen springt te rugh,
Om Aemstels vesten te verstooren,
+
15
En bouwt de wreedheid eene breede brugh.
+
't Aeloude Troje word herboren,
En gaet te gronde in 't gloeiende Amsterdam.
Ons Amstel zal een Xanthus strecken,
+
Geverwt van bloed: de Kermerlandsche
+
vlam,
20
Als't Griexsche vier, de daecken lecken.
't Bestormt stadhuis dat zweemt na
+ Priams
hof.
Hoe kort
+ kan 's werelds
pracht verandren.
Hoe stuiftze wech voor wind in roock en stof.
25
By't hair gesleurt. De bisschop Gozewijn
Besprenckelt
+ als Priaem d'autaeren:
[p. 32]
En geen Klaeris noch grijze hairen
Verschoont, de helsche en goddeloose Vries
5
30
Geen snoode Vlysses wijckt in boosheyd.
+
Noit leê Heleen
6 door 't schaecken dit
verlies,
Dat door der schenners trouweloosheid
Vrouw Machtelt deê. De schalcke
+ Vossemeer
35
Het zwanger paerd van Troje baert 'er weer
De krijghslien, die de kans doen keeren.
En word door tegenspoed niet slapper:
Zijn deughden staen in top voor elck ten toon,
40
Niet min godvruchtelijck als dapper.
Proost Willem stort in 't priesterlijck gewaed,
Als Panthus, Phebus priester
9, neder.
Verbeeld ons, hoe getrouw en teder
45
Oprechte liefde in rampen is belaen
Met
+ haer
beminde wedergade.
In Veenerick herleeft de kleene Askaen,
11
Waermee de held op Gods genade
Zich scheep begeeft, en op een beter
+
wacht:
50
Dat wy ter goeder uur
+ beleven,
Nu Amsterdam en 't Aemstelers gheslacht
Zijn kroon ten hemel heeft geheven.
12
Zoo eens de vreê ons scheeprijck Y bestrael
+
En 't oorlooghs onweer rust van
+
ruisschen,
55
Kiest gans Euroop dees stad tot Amirael:
+
En 'k zie eer lang
+ ons zilvre
kruissen
[p. 33]
+Raed:vroedschap
+dartel:uitbundig
1En wellekoomt [...] Schouwburgh in: de
Amsterdamse stadsregering woonde pas op 5 februari, ruim een maand na de
opening van de Schouwburg, een voorstelling van de Gysbreght
bij.
+vierigh: brandend van verlangen
2Karthagoos koningin: Vergilius
beschrijft in het tweede boek van de Aeneis hoe Dido, de koningin van Carthago,
vol aandacht luisterde naar Aeneas' verslag van de verwoesting van Troje
(Ilium ) door de Grieken (de troepen uit Argos, waarover
Agamemnon heerste).
+van: door
+torts: toorts; hier: brand
+dat: sluit aan bij soo vierigh
(vs. 7)
+leckre zinnen: kieskeurige zintuigen
(3e nv.)
+verstooren: verwoesten
+bouwt ... eene breede brugh: maakt ruim baan
voor
+strecken: zijn, de rol vervullen
van
+Kermerlandsche: Kennemerlandse
+dat zweemt na: lijkt op
+kort: snel
+strecken:als in vs. 18
3Kassandren: Cassandra, een van de
dochters van koning Priamus.
+besprenckelt: nl. met zijn
bloed
+Daer: waar
4Pyrrhus: de zoon van Achilles.
+schijn: gedaante
5Vries: de Westfries
Claes de Grobber (zie de aant. bij vs.
481).
+wijckt in boosheyd: doet niet onder
voor ... in snode daden
6Heleen: Helena, de vrouw van de
Spartaanse koning Menelaus, werd door de Trojaanse prins Paris geschaakt; dit
was de oorzaak van de Trojaanse oorlog.
+schalcke: valse
7Sinons: nadat de Griek Sinon zich door
de Trojanen gevangen had laten nemen, bracht hij dezen ertoe het houten paard,
waarin soldaten verborgen waren, binnen de stad te halen.
+stoffeeren:leugens
vertellen
+draeght zich: gedraagt zich, speelt
dezelfde rol
8Anchises zoon: Aeneas.
9Phebus priester: de priester van
Phoebus Apollo.
10Kreüze: Creüsa, Aeneas'
eerste vrouw.
+op ... slaet: overeenkomst
met
+belaen met:bekommerd om
11Askaen: Ascanius, Aeneas'
zoontje.
+een beter: betere tijden
+ter goeder uur: in een gezegende
tijd
12kroon [...] geheven:
Amsterdam mocht sinds 1498 volgens privilege van keizer
Maximilianusde keizerskroon boven haar
wapen voeren. Deze kroont ook de Westertoren, die juist in 1638 gereed
kwam.
+bestrael: zal bestralen
+rust van: ophoudt met
+Amirael: aanvoerder
+eer lang: weldra
+eerst: pas
13En 'k [...] ontdeckt: de drie kruisen
op het Amsterdamse stadswapen, dat sinds een aantal decennia op schepen over de
hele wereld werd meegevoerd, worden voorgesteld als bedekt met de sterren die
men op deze verre reizen voor het eerst had gezien.
+tot: als
+hart [...] inspreecken: met moed
bezielen
+beducht [...] naeld: bang geworden
voor het heen en weer bewegen van de kompasnaald
14gieren van de naeld: in de buurt van
de pool, waarlangs men indertijd een doorgang naar China en Indië had
gezocht, is de kompasnaald onbetrouwbaar.
